Distinctio XXIV

3. Item, si unum est privativum, constat quod non nisi multitudinis. Sed contra: nulla privatio antecedit habitum naturaliter -; sed unum naturaliter antecedit multa: ergo unum non est privatio.

4. Item, nulla privatio constituit suum habitum nec salvatur in illo; sed unum salvatur in multis et illa constituit: ergo non opponitur ut privatio: non ergo accipitur privative. Dnum in Deo dicitur solummodo positive, et non privative; in creaturis vero aliquando positive, aliquando privative etiam secundum rem.

Respondeo: Dicendum, quod quorundam opinio fuit, et Magistri principaliter, quod, quidquid sit de hoc- nomine unum in creaturis, in Deo non dicitur positive, sed privative, ut dicit in littera et assumit auctoritatem ab Hilario; quamvis Hilarius non dicat expresse, nisi quod horum nominum usus in Deo inventus est magis causa privandi quam aliquid ponendi. Et ratio sua fuit, quia unum, positivedictum, est principium quantitatis et numeri; Deus autem non habet in se quantitatem nec in se est numerabilis nec alii connumerabilis.

Sed quamvis haec positio probabilis videatur, tamen communiter non tenetur. Et ratio huius est, quia, cum unum multo completius sit in Deo quam in creaturis, multo fortius ibi dicitur positive. Et rursus, cum omnis unitas ad primam unilatem reducatur, et non est reductio habitus ad privationem, necesse est, quod unus in Deo aJiquid ponat.

Et propterea.dicendum, quod est loqui de hoc nomine unus in creaturis quantum ad rem intellectam, vel quantum ad rationem intelligendi. Si loquamur quantum ad rationem intelligendi, sic dico. quod dicitur privative; unde et ratio eius assignatur per privationem divisionis sive multitudinis. Et hoc est, quia unum est primum, et prima non habent intelligi a nobis neque notificari nisi per posteriora; et inde est, quod privative dicitur Unde unitas in substantia, vel quantitate, vel qualitate, quia habet aliquid prius, per quod possit intelligi, dicitur positive, ut identitas, aequalitas, similitudo, et eorum opposita privative.

Si autem loquamur quantum ad rem intellectam, sic unum habet respectum ad materiam, et habet respectum ad formam. Ratione respectus ad riam est in se indivisum, tamen potentia divisibile est; et quia potentia materialis se habet per modum privationis, similiter et unum. Ratione respectus ad formam, quae dat esse distinctum et limitatum, sic dicit positionem Quoniam igitur in Deo unum est omnino secundum formam, in creaturis attenditur et secundum formam et secundum materiam, hinc est, quod in Deo solura positive, in creaturis aliquando accipitur positive, aliquando privative etiam secundum rem.

. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod definitur sive notificatur privative; patet responsio, quia secundura rationem sui norainis, eo quod primum, sic debet notiflcari.

2. Ad illud quod obiicitur secundo, quod opponitur ut privatio; dicendura, quod unum per respectum ad materiam accipitur privative, et sic accipit Comraentator; per respectum a.dformam, accipitur contrarie, secundum quod raultitudo formaliter accipitur; per respectum ad actum consequeitem, qui est mensurare, accipitur relative et secundum genus relativorum, in quo unum non dependet ab allero, sicut patet in scientia et scibili; et sic diversae super hoc opiniones sunt verae.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in Deo non

est principium nunierandi etc.; dicendum, quod unum dicit privationem multitudinis secundum generalem nominis rationem; sed illa privatio, etsi nomine tenus sit privatio, tamen realiter est positio; quia quanto magis est privatio divisionis in aliquo, tanto illud est completius et perfectius. Cum igitur in Deo sit perfectissima unitas, ibi accipitur secundum omnimodam privationem multitudinis. Hoc autem modo dicitur ununi, quod non liabet in se actu multitudinem, nec est in potentia ad multitudinem. neque per divisionem neque per aggregationem. Hoc aulem unum est perfectissimum et summum et infinitum, etillud non est in polentia ad numerum, et hoc non est

I. Pro intelligentia liuius quaestionis liaec praenotiimus. alii connumerabile; et hoc modo est in solo Deo. Et sic palet, quod dicitur Deus unus positive, et quomodo dirterat unitas eius a creatura.

i. Quod ergo obiicitur, quod unum est principium multitudinis; dicendum, quod verum est in unitate creata, sed non est verum in unitate perfecta et increata — dico principium intra, sicut pars.

b. Unde si dicatur: Deus et creatura sunt duo, aut hoc improprie dictum est, et duo cadit a ratione numeri secundum rem; aut si dicit numerum, hoc est solum a parte intelligentis; quia, cum intelligit diversa et distincta, accipit sub ratione numeri, sicut, cum intelligit intellectus noster, concernit tempus.

Secundo quaeritur, utrum imus dicatur secundum substantiam, an secundum relationem. Et quod secundum substantiam, videtur:

1. Quia « pns et unum convertuntur », sicut vult Philosophus et Boethius; sed ens dicitur secundum substantiam: ergo et unum.

2. Item, haec conceditur: «Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt unus Deus »; sed si sunt unus Deus, cum Deus non diminuat de ratione unius, ergo sunt unus. Sed nihil dicitur in summa de tribus singulariter, quod non dicatur substantialiter -: ergo etc. Si tu dicas, quod, quando adiective tenetur, tunc non dicitur substantialiter; contra: eadem est significatio termini, quando tenetur adiective, et quando tenetur substantive. Item, cum substantivatur in neutro, dicitur substantialiter; cura ergo eadem sit significatio termini in masculino et in neutro, cum una sit impositio, ergo dicitur substantialiter in masculino. Praeterea, alia nomina in masculino dicuntur substantialiter, ut hoc nomen aeternus; unde in Symbolo: « Non tres aeterni, sed unus aeternus »: ergo similiter unus.

3. Item, cum dicitur: « Pater est unus », aut tenetur substantialiter, aut notionaliter. Si substan- '-, habeo propositum; si notimaliter — sed Pater 1 Libr. IV. Metaph. text. 3. (III. c. 2.): « Si itaque ens et habet duas notiones: ergo non debet dici unus, sed duo.

4. Item, notio et proprietas sunt idem: ergo cum pi'oprietas dicatur, « quod convenit uni soh = », nulla notio potest dici de tribus. Sed hoc nomen mius praedicatur de qualibet persona: ergo non dicit notionem.

Contra: 1. Regula est superius habita ctione vigesima secunda: «Omne quod praedicat substantiam vel essentiam, dicitur de tribus singulariter in summa »; sed hoc non convenit huic nomini, quod est unus: ergo etc.

2. Item, nihil pertinens ad essentiam sive substantiam multiplicatur sive plurificatur; sed hoc quod est unus plurificatur, quia Pater est unus, et Filius est unus, et sunt duo, quia unus et unus: ergo etc.

3. Item, idem est esse unum et esse distinctum; sed cum dico: Pater est distinctus, hoc quod est distinctus non dicitur substantialiter: ergo nec hoc quod est unus.

4. Item, respectu cuiuscumque termini est dicere alium in divinis, ille terminus dicit relationem — unde non dicitur alius Deus — sed respectu eius quod est unus est dicere alium, nam Pater est unus, et Filius est alius: ergo etc. stantiam, si adiective teneantur, ut hoc nomen potens, hoc

C 0 N C L U S 1 0. Cum in Deo sit unitas tum essentialis, tuni personalis, qua una persona distinguitur ab alia, terminus unus, si adiective 'usurpatur, utramque unitatem potest significare, si vero sul>- stantive, tune mn&attribuitur personali unitali,. unum autem essentiali.

Respondeo: Dicendum, quod, cum ratio unitatis sit ratio distinctionis cum indivisione, in divinis autem ponamus et essentiam distinctam ab aliis essentiis per se ipsam, et personam distingui ab aliis per proprietatem, necesse est in divitiis ponere et unitatem essentialem et personalem. Quoniam igitur persona non est aliud ab essentia, unitas essentiae et personae non sunt duae unitates secundum rem, sed una, ratione differens: ideo imitas de hac et illa non dicitur aequivoce, quoniam nec isti nec illi imponitur specialiter.

Quia ergo concretum accipit specialem significationem ab abstracto, hoc nomen unus importat 1. iu divinis unitatem essentialem et personalem. Et cum adiective tenetur, indifferenter importat utramque; determinatur autem per adiunctum. Cum ergo additur termino essentiali, importat essentialem; cum additur notionali, importat personalem.

Cum autem substantivatur, tunc necesse est, quod se ipso determinetur. Et ideo, cum neutrum genus importet, quod dicit, sub indistinctione, in neu- 3. zra genere convenienter attributum est sive appropriatum unitati essentiali. In masculino vero, quia

a. I, et Richard. a Mcd., hic a. 1. q. 3. ad 3. — Praeter hos

Secundo principaliter quaeritur de secundo articulo, scilicet de nominibus pure numeralibus, ut sunt duo et tres etc. Et circa hoc similiter quaeruntur duo. importat distinctionem et suppositum certum et dicit rationem producentis, appropriatum est unitati personali.

1. Et ideo patet quod sic non accipitur ut ens neque ut converlibile cum eo, sed solum in neutro.

2. Patet etiam secundum, quod ibi est fallacia figurae dictionis ex commutatione istius termini tinus. Quamvis enira non varietur significatio per substantivationem neque per generis diversitatera, potest nihilominus variari modus supponendi, maxime si usus hoc faciat, et ratio sit conveniens usui.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod aeternus dicitur essentialiter; patet responsio, quia aeternitas dicitur solum essentialiter, sed unitas personaliter. — Aliqui tamen dicunt, quod hoc est in hoc nomine unus, quia est nomen partitivum et habens in se articulum.

3. Ad illud quod obiicitur: aut praedicat notionem, etc; dicendum, quod praedicat notionem; sed attendendum, quod non quamcumque, seApersonalem, quae facit esse unum, et illa est una in qualibet persona.

4. Ad illud quod obiicitur, quod notio dicitur de uno; dicendum, quod est significare notionem sub ratione propria, ut per hoc noraen paternitas; et communiter, ut per hoc nomen relatio, notio, unitas et proprietas, quae idem dicunt sub rationibus diversis. Sensus enim est: «personaest una», id est, unica personali proprietate in se indistincta et ab aliis distincta.

Primo quaeritur, utrura dicantur positive, aut privative.

Secundo, utrum dicantur secundum substantiam, aut secundum relationem.

Ulrum nomina pu7'e numeralia in Et quod dicantur privative solum, videtur:

1. Per auctoritatem Magistri in littera, qui dicit, quod « horum usus magis inductus est causa privandi quam ponendi »; et videtur per auctoritates aliorum firmari auctoritas Magistri. Dicit enim Boe-. thius in libro de Trinitate: « IUud vere unum est, in quo nullus est numerus»; sed in divinis ununi est verissime: ergo in divinis non est numerus: ergo isti termini in divinis aut falso dicuntur, aut non praedicant numerum. Sed non dicunt aliud quani numerum, si aliquid ponunt: ergo etc.

2. Item, Isidorus dicit, quod numerus est virtus memeris, id est divisionis, secundum etymologiam; sed in Deo non cadit divisio, ergo nec numerus: ergo idem quod prius.

3. Ilem, Philosophus dicit, quod « numerus est multitudo mensurata per unum »; sed in Deo non cadit mensuratio, cum ipse sitimmensus: ergo etc.

4. Item, hoc videtur per rationem: quia a quocumque removetur genus, et species; sed genus quantitatis removetur a Deo: ergo etc.

b. Item, in quocumque est genus, necesse est ponere aliquam specierum =: ergo si numerus est in Deo, vel est ibi binarius, vel ternarius, vel aliquis aliorum. Sed Sancti omnes species negant, ergo et genus: ergo idem quod prius.

Contra: 1. Si tantum p?imft'ye dicerentur fm, nou sunt uHus vcl duo, tunc ergo pari ratione posset dici: chimaerae sunt tres, quia non sunt una vel duae; sed illud non dicitur: ergo etc.

2. Item, quod dicat numerum, videtur. Eusebius dicit: « In divinis est numerus, sed non ordo »; sed si est ibi numerus: ergo contingit illum significare esse. Et si hoc: ergo positive tenentur dictiones, quae illum significant.

positive, an privative dicantur.

3. Item, Bernardus: « Si una est essentia, tres, quis numerum neget»? quasi dicat, nidlus: ergo etc.

4. Item, hoc ipsum videtur ratione, quia discreta quantitas est maioris abslractionis quam continua: ergo et discretio magis quam duratio. Sed nomen dicens durationem in divinis dicitur positive, ut aeternus: ergo et nomen dicens discretionem.

5. Item, in quocumque est ponere speciem positive, est ponere genus; sed in Deo est ponere trinitatem: ergo et pluralitatem. In divinis numerus dicitur quidem positiue, sed non est ibi simpliciter, sed munerus personarum.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam dicendum quod positio Magistri fuit, quod huiusmodi nomina numeralia in divinis non ponerent aliquid, sed privarent, sicut patet in httera. Et ratio huius positionis fuit, quia huiusmodi nomina, si aliquid ponunt, numerum utique ponunt; sed numerum non esse in divinis ponendum, et ratio dicit et auctoritas Sanctorum confirmat. Gum enim in divinis non sit divisio et separatio, non sit etiam aggj-egatio, non sit etiam memuratio; et numerus separationem importet antecedenter, et aggregationem et mensurationem consequenter: numerus in divinis non videtur esse ponendus. Et ideo dictiones numerales in divinis non dicunt aliquid, sed magis privant, maiorem scilicet numerum et minorem.

Sed nec positio nec ratio positionis est conveniens, si interius attendatur. Posilio enim destruit

se ipsani. Ponit enim. quod nomina designantia pluralitatem dicantur privative, similiter et nomina designantia unitatem. Et si hoc, si sic invicem opponuntur, ut utrumque sit privatio alterius, erit ibi circulatio in notificando; et siutrumque alterius privatio est — cum privatio non sit privationis, sed liabitus — utrumque aliquid ponit; et ita, si dicunlur privative, dicuntur positive; et propterea positio non est conveniens.

Ratio similiter positionis non est convenienter sumta. Nani numerus importat dislinctionem et super hoc compositionem agg?-egatioms; et quamvis in divinis non sit aggregatio, nihilominus est distinctio; el ideo numerus non est simpUciter removendus a divinis, sed numerus talis. Et Magister omnino removet; ideo positione sua defecit. Et in isto articulo non sustinetur communiter a magistris Parisiensibus.

Concedendum ergo, quod huiusmodi nomina dicuntur positive, sicut probant rationes ad hoc inductae. Et concedendum, quod in divinis aliquo modo

sententiae in hac assertione conveniunt, numerum addere enti-

Secundo quaeritur, utrum nomina praedicta dicantur secundiun substantiam, aut secundum relationem. Et quod secundum substantiam, videtur.

1. Sicut dicit Boethius et Augustinus: « Quan- Auctorilate vetusdorum codd. et ed. I posuimus de- 2 Cod. Z cum ed. 1 propter hoc, cod. F ita, Val. cum est numerus, aliquo modo non. Nam secundum quod dicit distinctioneni personarum secundum originem, sic dicendum est esse in divinis; secundum autem quod aggregationem et divisionem substantialem dicit, non est ponendus numerus in divinis.

Ex his patent obiecta. Nam rationes ad primam partem procedunt de numero secundum eam acceplionem, qua sumitur in his inferioribus quantum ad conditiones praedictas. Unde in sensu suo verum concludunt, quod ibi non est numerus.

Similiter rationes ad partem oppositam procedunt, secundum quod numerus distinctionem certam importat, et hoc quidem est ponere in divinis; et ideo verum concludunt in suo sensu. Unde in divinis negandum est esse numerum simphciter, sed concedendum est esse numerum personarum.

4. S. Ad illud tamen quod obiicitur de quantitate conlinua, et de specie numeri, dicendum, quod nec quantitas continua est in Deo, quia aeternitas non est quantitas, nec Trinitas est species numeri. titas in substantiam transit »; sed numerus quantitatem dicit, ergo transit in substantiam: ergo numerales secundum substantiam dicunlur.

5. Item, omne nomen, quod dicitur ad se, dicitur secundum substantiam; sed duo et tres

est nomen, quod dicitur ad se, non ad aliud: ergo dicuntur secundum substantiam.

3. Item, cum dicitur: Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt tres, hoc quod est tres aut dicitur notionaliter, aut essentialiter; non notionaliter, quia nulla estnotio, quae communiter dicatur de tribus: ergo dicitur essentialiter.

4. Item, notiones sunt quinque; sed si termini numerales important pluralitatem notionum, ergo erit quinarius in divinis: ergo non tres, sed quinque sunt. Sed hoc falsum: ergo non dicuntur notionaliter, ergo dicuntur essentialiter sive substantialiter.

CoNTRA: I. Omne nomen pertinens ad substannoH dicitur pluraliter, sed singulariter; sed tres tantum dicitur pluraliter: ergo nullo modo dicitur secundum substantiam, ergo dicitur secundum relationem.

2. Item, omne nomen substantiale praedicatur de qualibet persona; sed tres de nuUa persona praedicatur: ergo etc.

3. Item, si hoc nomen tres secundum substantiam dicitur, ergo licet ei addere terminum substantialem: ergo possumus dicere tres deos vel tres substantias, quorum utrumque est contra fidem. Noniina numeralia in divinis dicuntur secundum relationem et important

Respondeo: Dicendum, quod aliqui dicere vo- -luerunt, quod huiusmodi termini numerales in Deo nihil aliud dicant quam hoc nomen personae pluraliter. Unde si dicatur: personae sunt tres, idem subiicitur et praedicatur. Et 7-atio et modus intelUgendi hic est: quia si ponerentur formae esse ab aeterno, sicut imponitur Platoni quod posuit;tunc plures essent et in aliquo certo numero. Sed numerus ille non esset proprietas nec passio consequens, 1 Vat. ciim cod. cc, refragantibus aliis codd. et ed. I, sed ipsae formae iiumeraks. Et per hunc modum dicere tres in divinis non est dicere nisi ipsas personas.

Sed illud non oportet dicere, quoniam si idem esset oninino, tunc videretur esse nugatio, si dicerentur tres personae, una persona; et videretur nihil plus dici, cum dicitur: tres sunt personae, quam: personae sunt personae.

Et propter hoc alius modus dicendi est, quod s huiusmodi termini numerales dicuntur secundum relationem et important ipsas notiones. Et hoc patet, quia in divinis important distinctionem; distinctio autem est a proprietatibus: unde tres importat proprietatem trium personarum in concretione. Notio autem, in quantum convenit soli, AidlaT proprietas; inquantum vero ab alio distinguit, dicitur Mmtos: unde dicuntur personae tres proprietatibus suis distinctae. Et si tu quaeras, quid dicitur, quando dicitur: tres notiones; dicendum, quod se ipsis distinguuntur proprietates, ideo non dicit nisi notiones ipsas.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod quantitas transit in substantiam; dicendum, quod numerusinN creaturis est quantitas, sed in Deo dicit relationem; et hoc patet sic. Distinctio in creaturis est per alicuius proprietatis vel quahtatis appositionem, et ita per additionem; ubi autem additio, ibi limitatio; ubi liraitatio, ibi unius ab alio divisio, et ubi haec sunt, ibi aggregatio diversorum et mensuratio. Et quia quantitafis est mensurare, ad distinctionem in inferioribus sequitur numerus et est modus essendi consequens materiam cum forma. In divinis autem est distinctio solum per originem, non per additionem alicuius, et ideo nulla additio, nulla Hmitatio; et ubi hoc non est, nec mensuratio, et ideo nec quantitas. Sed ubi origo, ibi habitudo et relatio; et ideo in divinis numerus non dicit quantitatem, sed magis relationem. Et quoniam relatio non transit in substantiam, ideo nec termini numerales.

± d illud quod obiicitur, quod dicuntur ad se; dicendum, quod nomeii dici ad ali.ud, hoc potesl esse dupliciter: vel intray&X extra, vel implicite vel explicite. Et illud nonien subslantialiter dicitur, quod non dicitur ad aliud, nec intra nec extra, nec implicite nec explicite. Sed terminus numeralis dicit relationem ad aliud inlra, quia importat distinctionem numeratorum et iraplicat relationem.

B. Ad illud quod obiicitur, quod nulla notio dicitur de tribus; dicendum, quod verum est: nulla notio determinata; sed commune ad notiones secun-

S. Augustinus libro 83 Quaest. q. 46. n. 2. Putat enim S. Augu-

Tertio loco est quaestio principalis de terlia differentia nominum numeralium, sicut est hoc nomen trnius et trinitas. Et circa hoc quaeruntur duo.

Utrum nomina, quae significant simul Quod autem importent unitatem, videtur:

1. Primo per etymologiam: trinitas enim dicitur trium unitas, simihter et trinus. dum rationem dicitur de tribus, ut hoc nomen relatus et hoc nomen distinctus et nomina consimilia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod notiones sunt quinque;.dicendum, quod tres non quascumque notiones importat, sed &oum personales. lila enim notio, quae facit, personam esse personam et ab omnibus distinctam, illa dicitur unitas personae, in quantum dat esse distinctum; et illa notio est una unius, sicut una est unitas unius; et illae sunt tantum tres. Et ideo cum tantum sint tres unitates in tribus personis, hinc est, quod personae solummodo tres dicuntur. stinus, Platonem docuisse, ideas esse separatas a rebus, at sub- Cnrth., hic q. 3.

Primo quaeritur, utrum huiusmodi nomina importent unitatem.

Secundo, dato quod sic, quaeritur, cuiusmodi sit illa unitas, quam important. ununi et numerum, importent unitatem.

2. Item, hoc videtur, quia in divinis recipitur hoc nomen trinilas, sed non hoc nomen ternaritis; sed haec duo eandem pluralitatem important: ergo

hoc non est ratione pluralilatis: ergo hoc nomen trinitas ultra plurahtatem aliquid importat, et non nisi unitatem: ergo etc.

3. Item, in divinis recipitur hoc nomen trinus, sed non recipitur hoc nomen triplex — non enim dicitur Deus triplex, sicut dicit Magister in littera, sed fides communiter dicit Deum trinum — ergo aliquid dicit ultra hoc, quod est triplex; sed non pluralitatem: ergo unitatem.

4. Item, Magister dixit supra, distinctione vigesima secunda, quod hoc nomen trinitas est nomen collectivum; sed nomen collectivum non tantum importat plurahtatem, sed etiam unitatem: ergo etc.

Contra: 1. Ex tribus persoriis nihil unum flt;

ex pluribus unitatibus creatis aliquid unum resultat: ergo numerus, in creaturis dictus, potius debet importare unitatem quara in divinis. Sed cum dicitur in creaturis binarius vel ternarius, ita importat numerum, quod non unitatem: ergo nec hoc nomen trinitas debet in divinis importare.

2. Item, si trinus et trinitas important pluralitatem et unitatem; cum nullum nomen sic distinctum et indistinctum habeat pluralitatem distinctionis et unitatem indistinctionis, de nullo nomine in divinis poterit dici.

3. Item, si unitatem importat: ergo cum idem non debeat sibi copulari, male et nugatorie dicitur in hymno Confessorum in fine:

Qui supra caeli residens cacumen,

Tolius mundi macliinam gubernat,

Trinus et unus.

No7nen trinus vel trinitas importat cum pluralitate personarum etiam unitatem essentiae, non autem collectivam.

Respondeo: Dicendum, quod quia in divinis singulari modo est numerus, scilicet ex distinctione suppositorum cum unitate formae, speciali modo debuit exprimi nomine, quod siraul dicit plurahtatera et unitatem. — Quia ergo huiusmodi nomina important plurahtatem et unitatem ideo sunt similia nominibus collectivis. Sed quia unitas est unitas aggregationis, quae consequitur pluralitateni; hic autem est unitas formae, quae non est pluralitatem consequens: ideo non est collectivum tale nomen. Et ideo dicit Magister, tjuod est ciuasi collectivum.

1. Et per hoc patet primum in contrarium. Concedendura ergo, quod importat pluralitatem et unitatem.

2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod nullum noraen simul importat pluralitatem et unitatem; dicendum, quod boc verum est ratione formae; sed cum sit unura in forraa, potest habere pluralitatem suppositorura: et hoc non est inconveniens vel impossibile.

3. Ad illud quod obiicitur de nugatione, dicendura, quod, sicut boc verbura eccle habet intellectum huius verbi dandi et loci, sed cum dicitur, eede locum, cadit ab intellectu alterius: siraihter in proposito, et similiter intelligendum in relativis, cum dicitur: f.lii pater.

Secundo quaeritur. cuiusmodi sit illa unitas, quain importat hoc nomen trinitas vel trium, utrum videlicet suppositi, an essentiae. Et quod essentiae, videlur:

1. Quia lioc quod est trinitas dicitur de omnisiniul et iu singulari; sed hoc solum convenit termino importanti unitatem substantialem: ergo etc.

2. Iteni, nulla unitas est trium nisi essentia vel essentialis V; sed trinitas est trium unitas: ergo hoc nomen trinitas dicit unitatem essentialem; pari ratione et hoc nomen trinus.

3. Item, nec hoc nomen trinitas nec hoc nomen trinus dicitur de persona: ergo non importat unitatem personalem. Non enim conceditur: persona esl trina, vel persona est trinitas.

CoNTR.: I. Huiusmodi nomina important simul pluralitatem et unitatem; sed sola unitas personae est plurificabilis, non essentiae: ergo important unitatem personae.

2. Item, unitas essentiae praedicatur dePatre; sed neque hoc nomen trinus, neque hoc nomen trinitas praedicatur de Patre: ergo etc.

3. Item, unitas essentiae praedicatur de essentia; sed haec nequaquam dicitur: essentia divina est trina, nec: trinitas est trina: ergo non dicit unitatem essentialem.

Quaeritur ergo, quam unitatera imporlent, et utrum dicantur nomina ista secundum substantiam, an secundum relationem. Et cum dicantur de omnibus simul in singulari, videntur dici secundum substantiam; cum iterum non dicantur de aliquo singillatim, non videntur dici secundum substantiam. Unitas, quam important termini trinitas et trinus, ncm est unitas personalis, sed essentialis.

Respondeo: Dicendum, quod ad hoc consuevit 1 In Vat. et solo cod. cc deest et. mologiam. Uno modo trinitas dicitur unitas ter; et sic nomen numerale cadit in eo ut complementum, et sic dicitur secundum relationem, sicul termini numerales; et unitas, quam importat, est unitaspe?-- sonalis, non essentialis, quia illa plurificatur. Alia etymologia est: trinitas est unitas trium; et tunc unilas non numeratur, sed significatur ut communicabilis a tribus; et quoniam haec unitas- est essentialis, ideo importat unitatem essentialem.

Et haec quidem etymologia ultima absque dubio habet veritatem; sed prima non videtur habere veritatem. Nam cum eandem significationem habeat trinus et trinitas, si illa est etymologia: unitas ter, tunc trinus diceretur unus ter. Hoc auteni non potesf dici de Deo, scilicet ter unus, cum tamen dicatur trinus.

Propter hoc dicendum, quod huiusmodi nomina important unitatem formalem sive essentiae cum pluralitate suppositorum; et ideo habent quodam modo naturam termini substantialis in hoc, quod dicuntur de tribus singulariter, et termini numeralis in hoc, quod de nullo dicuntur per se. non importat pluralitatem circa unitatem in recto, sed solum in obliquo, quod sit trium vel tribus; et hoc est essentiae.

2. Ad illud quod obiicitur, quod unitas essentiae praedicatur de Patre; dicendum, quod verum est, sed non ratione hac, quia plures in eo conveniunt — sicut animal praedicatur de homine, non tamen ea ratione, qua diversae species in eo conveniunt — et quia trinitas importat illam unitatem ut in pluribus, ideo etc.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non dicitur essentia trina, neque trinitas trina; dicendum, quod hoc nomen trinus importat unitatem ut in concretione, et ita ut inhaerentem pluribus. Et ideo de eo solo dicitur, quod importat unitatem ut in concretione,

ut hoc nomen Deus, quod quidem supponit personas. Et quia tale est hoc nomen Deus, ideo conceditur: Deus est trinus, non: deitas est trina: quia

trina. Tamen in liymno: i Sacris solemniis iuncta sint gaudia »

In parte ista circa litteram est notandum super hoc quod dicit: Cum dicimus, plures esse personas, singularitatem atque solitudinem excludimus;

in divinis recipimus unitatem, non singularitatem nec solitudinem; quia singularitas excludit communicabihtatem, solitudo excludit pluralitatem; et nos ponimus unam essentiam in pluribus: ideo haec non recipimus.

Similiter notandum ex parte pluralitatis, quod ista quatuor, scilicet alietatem, pluralitatem, discretionem alque distinctionem; sed haec quatuor e contrario non recipimus, scilicet diversitatem, multiplicitatem, divisionem et separationem.

Ratio autem huius est, quia separatio suppodivisionem, divisio mMZZzpfertatemj multiplicitas diversitatem, diversitas autem ponit formae vel naturae distinctionem. Et quia in divinis est naturae omnimoda unitas, ideo, cum non recipiatur diversitas, nec aliquod istorum quatuor. E contra discretio praesupponit distinctionem, distinctio pluralitatem, pluralitas alietatem. Alietas autem non tantum

Cap. I.

Quid significelur hoc nomine persoiia in plurali numero, sdlicet cum dicitur personae.

Praeterea considerandum est, cum hoc nonien perdeitas non supponit personam; similiter nec hoc trinitas; et sic patent omnia. altenditur quantum ad formam, sed etiam quantum ad suppositum; et quia sunt plures hypostases, ideo praedicta quatuor in divinis recipiuntur.

Distinclio autem nominum praedictorum haec est. Nam de primis quatuor alietas et pluralitas important distinctionem a parte rei; sed distinctio et discretio per comparationem ad nostram cognitionem, sed alietas per modum substantiae, pluralitas per modum quantitatis, quamvis non sit ibi vere quantitas. Distinctio autem et discretio differunt, quia discretio dicitur in comparatione ad visum, sed distinctio in comparatione ad tactum.

Alia autem quatuor differunt sic: nam diversitas attenditur secundum substantiam; midtiplicitas quantum ad veram quantitatem; divisio quantum ad positionem sive ad discontinuationem; sed separatio quantum ad ubi. — Vel aliter: diversitas quantum ad principium intrinsecum; multiplicitas quantum ad numerum; divisio quantum ad terminum; separatio vero attenditur quantum ad medium interiectum.

omnino unum el idem significatur nomine personae, id gitur, quia utrumque secundum substantiam dicitur. camus? An essentiam? Hoc enim videtur, si supra posita verba Auguslini diligenter scrutemur.

Supra enim dixit, quod «ideo tres personas dicimus, quia id quod persona est, commune est tribus ». Et sonae, cuni dicilur tres personae. so7iae signiflcetur essentia, cum dicitur tres personae. Ut enim supra dixit Augustinus, ea necessitate dixirespondentes essentiam signiflcamus, ipsam essentiam sonae. sona, id est essentia. Sed quoraodo iuxta hanc intellisonaliter Filius, alius personaliter Spiritus sanctus»? hoc posse dici congruentiusiuxta catholicorum Doctorum auctoritates.

Cap. II.

De triplici acceptione huhts nominis persona in Trinitate. illi accipiunt substantias vel hypostases; at illi aliter accipiunt hypostases, quam nos substanliam: aliter ergo nos accipimus personas quam substantiara. Cum ergo diciraus: tres personas, non ibi personae nomine

vel eiusdem esseritlae, non ex eadem essentia, ne nomine illae tres res signiflcarentur. Et ideo loquendi res, et non rerum omnium causa slt, si tamen et causa. intelligentia huius nominis persona, cum dicimus: Ires personas.

Cap. III. Ex quo sensu dicatur: alia persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti; sive alius in persona Pater, nem et causam dicatur: alia est persona Patris, alia nem accipiatur, cum dicitur: alius est in persona Pater, Filius, alius personaliter Spiritus sanclus.

oportel, ne couiecluris nostris aliquid ausi dicere viut exceplis vocabulis, quae proprietatem indicant personarum, quidquid de una persona dicitur, de tribus unam eanderaque Trinitatis dicimus esse substantiain, proprietate distinguimus: non ipsum sibi Patrem, ipsum tes, sed aham Palris, aham Fihi, aliam Spiritus sancti esse personam. Non enim nomina tantummodo, sed etiam nominum proprietates, id est personas, vel, ut

Supra ostendit Magister, quid signlficetur per terminum numeralem, cum xdami, tres personas, hic secundo subdit, quid significetur per hunc terminum persona. Et dividitur haec pars in duas. In prima quaerit et opponit; in secunda solvit, ibi: Quibusdam videtur, quod nomine personae.

Prima pars habet tres partes. In prima movet dubitationem; in secunda opponit per auctoritatem Augustini ostendens, quod dicitur secundum substantiam, ibi: Persona enim, ut supra ait Augustinus; tertio opponit per rationem, tertio capitulo ibi: Aliter etiam potest ostendi, quod nomine personae: ubi monstrat illud idem.