Distinctio XVII

Slinillter et aliam exponimus auctoritatem, ubi ait, dilectionem Dei commemorari, non qua nos eum, dendum, scilicet quod caritas non sit Spiritus sanctus, tus sanctus vero non est alTectio animi vel motus mentis, Ad quod dicimus, hoc ila dictum esse, sicut dicitur: Deus est spes nostra, el patientia nostra, quia

virtutum operatur caritas, id est Spiritus sanctus.

Terminata parte, iu qua Magister egit de processione Spiritus sancti visibili, in hac parte agit de invisibiii. Et dividitur haec pars in duas. nprima determinat Magister Spiritus sancti invisibilem missionem secundum suam opinionem. In secunda vero, quia sua opinio habuit multos impugnatores, ponit opinionis suae defensionem, ibi: Hie quaeritur, si caritas Spiritus sanctus est.

Prima iterum pars habet duas: in prima, missionem Spiritus sancti invisibilem noti/icat; in sefidei, id est credere fide media, et actum spei, id est Spiritus, sed dona eius». cunda confirmat, ibi: Ne autem in re tantaaliquid denostro etc.

Item, prima pars, in qua notificat, liabet duas, in quarum prima praedicit suam intentionem, ibi: lani nunc accedamus ad assignandam; in secunda, supposito, quod Spiritus sanctus sit amor, quo diligimus Deum et proximum, ostendit, ipsum invisibiliter mitti, quando in nobis eflicit hunc effectum; et hoc facit ibi: Hoc autem ut intelligibilius doceri etc.

yVe autem in tanta re. Haec est secunda pars, ex divisione texlus, quam faciunt.

1 Ex mss. et sex primis edd. supplevimus male omissum

in qua posilionem suam confirmat; et dividitur liaec pars in quatuor partes. In prima ostendit, quod amor, quo diligimus Deum, est Deus, et similiter amor, quo diligimus proximum. In secunda vero ostendit, quod amor ille proprie est Spiritus sanctus, ibi: Cumautem fraterna dileclio sit Deus etc. In tertia ostendit, quod Spiritus sanctus est caritas, non causaliter, sed

Ad intelligentiam huius partis quatuor quaeruntur.

Primo et principaliter propter positionem Magistri quaeritur, utrum praeter donum caritatis increatae sit ponere donum caritatis creatae; et hoc est quaerere, utrum caritas, qua diligimus Deum, sit Spiritus sanctus.

Utrum praeter caritatem increatam r.irca primum, quod non sit ponere aliam caritatem a caritate increata, supposita probatione per auctoritates multas, quas adducit Magister in littera probatur rationibus, et primo rationibus sumtis ab essentia caritatis, quae est bonitas, hoc modo.

Nullum accidens est melius substantia raitionali; sed caritas est melior anima rationali, quia eam facit meliorem: ergo non est accidens, ergo est substantia. Sed constat, quod non irrationalis, ergo rationalis, ergo anima vel Angelus vel Deus; sed non anima vel Angelus: ergo Deus.
Item, nuUa bonitas creata aequivalet beatitudini; sed caritas aequivalet beatitudini, quia per caritatera meretur homo, ut efQciatur dignus vita aeterna sive beatitudine: ergo caritas non est bonitas creata: ergo etc.
Item, omne bonum creatum est bonum per participationem; sed omne bonum alio bono bonum potest intelligi non bonum, et sic caderet in ipso nialum per diminutionem speciei, modi et ordinis:

1 Praeferimus lectionem nonnullorum codd. nt M T Z (cod. essentialiter et formaliter loquendo, ibi: Sed ne forte aliquis dicat, illud dictmn. Quarto et ultimo concludit, tanquam manifestatum iam, quod Spiritus sanctus tunc mittitur invisibiliter, quando nos facit Dei et proximi dilectores, ibi: Ex praedictis clarescit, quod Spiritus sanctus caritas est etc.

Secundo, dato quod sit creatacaritas, quaeritur, utrum illa caritas sit diligenda ex caritate.

Tertio, utrum caritas certitudinaliter possit cognosci ab habente caritatem.

Quarto, si possit cognosci a non habente. poni debeat habitus caritatis creatus. ergo si caritas est bona bonitate creata, caritas po test esse mala vel saltem intelligi mala vel etiam fieri informis; quod falsum est.

Item, hoc ipsum ostenditur rationibus sumtis a virtute sic.

Quanto aliquid virtuosius, tanto paucioribus mediis indiget. ergo si aliquid est potentissimum, nulla aha a se virtute indiget: ergo si Spiritus sanctus est potentiae infmitae et ipse est caritas, ergo se ipso, non alio, inflammat affectum ad amorem: non est ergo ponere caritatem creatam necessario, quae sit habitus.
Item, plus distat virtus naturalis a Deo quam voluntas; sed Deus dirigit virtutem naturalem non alio quam sitipse: ergo si ibi noncadit medium, nec in voluntate cadet: ergo etc.
Item, ubi movet virtus motoris primi semper praesens et non potens errare, superfluit aliam virtutem superaddere, ut puta, si manus esset semvirtutem; sed Spiritus sanctus est dirigens et adiuvans ipsam voluntatem et est coniunctus semper et non potens errare: ergo superfluit aliam caritatem ponere; sed omne supertluum est resecandum: ergo etc.

Item, rationibus sumtis ab actu ostenditur illud jdem. 7. Quia actus caritatis est aniraam recreare; sed non minoris virtutis est recreare, quam creare, ergo si creare solum est ab increato, quod est inflnitae potentiae, ergo et recreare; sed hoc proprium est caritatis: ergo est increata.

Item, aliquis actus caritatis est unire; sednulla creatura per vanitatem unitur veritati, sed omnis creatura vanitas: ergo nulla creatura est medium uniendi Deo: si ergo caritas est medium uniendi, ergo non est vanitas nec creatura.
Item, actus caritatis est unumquodque ordinate diUgere: ergo si ordinate diligere est diligere unumquodque, secundum quod sibi convenit, cum bonum increatum sit melius creato in inflnitum, ergo ipsum magis in inflnitum diligibile: ergo si caritas facit Deum diligere, ut diligendus est, caritas facit Deum in inflnitum diligere; sed quod exit in actum infinitum est increatum: ergo etc.

Sed contra: 1. Caritas est principium reformandi quantum ad potentiam voluntatis; sed anima. (uantum ad alias potentias, scilicet irascibilem et rationalem, reformatur per virtutes creatas: ergo pari latione et concupiscibilis; sed eius reformatio est caritas: ergo etc.

Item, ubi est reformatio, ibi est conformatio et informatio, et ubi est informatio, ibi est aliquid informans, quod se habet per modum formae; sed omnis forma rei creatae est creata; Deus enim nullius est forma perflciens: ergo etc.
Item, caritas est principium vivendi; unde Hugo de sancto Victore: « Scio, anima mea, quod amor est vita tua»; sed omnis vita, existens per participationem in aliquo, est ab aliquo informante, ex quo et vivificabili flat unum; sed ex Deo et anima non potest fieri unum: ergo necesse est po- 1 Cfr. supra d. 14. a. 2. q. 2. fmidam. 7. — Paulo ante nere in anima aliquam caritatem creatam, quae viviflcet.
Item, omne quod est in aliquo possibili ad mortem, est in illo per aliquod separabiie; sed vita gratiae est in anima possibili ad moriendum morte culpae: ergo per aliquod separabile; hoc autem non est Deus, quia impossibile est Dei praesentiam separari ab aliquo: ergo est aliquid creatum.
Item, caritas est principium gratificandi; sed gratificatio est illud, in quo distinguitur bonus a malo, iustus ab impio, non tantum in actu, sed etiam in quiete, ut parvulus vel adultus dormiens: ergo cum distinctio non sit boni a malo per bonitatem increatam, quia illa omnibus est communis, caritas dicit quid creatum. Et iterum, cum distinctio quiescentium non sit per actum vel usum, sed ha- Ijitum, patet quod caritas dicit habitum creatum.
Item, caritas est principium merendi; sed non quia bona facimus, ideo boni sumus, sed magis e converso: ergo caritas prius facit bonum, quam eliciat actum; sed cum aliquis de non bono fit bonus, necesse est aliquid poni in ipso de novo, et hoe non potest esse actus: ergo habitus.
Item, Deus alio modo cooperatur in operatione meritoria quam naturali, quia si non alio modo, tunc redit error Pelagii, quod ex naturalibus posset homo mereri; si ergo alio modo, cum per virtutem increatam omni naturae cooperetur, necesse est, quod in operatione creata meritoria cooperetur mediante alia virtute; sed haec non potest esse nisi creata: ergo etc.
Item, videtur quod Magister erraverit, quia qui dividit opera Trinitatis haereticus est; sed Magister posuit, quod caritas, qua nos diligimus Deum, sit Spiritus sanctus proprie: ergo ponit, quod nostrum diligere, quod est effectus in creatura, sit solius Spiritus sancti; et ita dividit opera Trinitatis.
Item, qui dicit, quid creatum esse increatum, errat; sed caritas, qua diligimus Deum et proximum, ut communiter tenelur, est quid creatum: sed Magister dixit, hanc esse Spiritum sanctum: ergo erravit.

8 Codd. inter se dissentiunt; plures cum Vat. ct ed. I non

Praeter caritalem increatam poni debet caritas, quae est habitus creatus et animam informans.

Respondeo: Ad praeilictorimi intelligenliani est notandum, quod circa iioc est et fuit ab antiquo duplex opinio. Quorundani enim, ut Magistri et sequacium suorum, est opinio, quod Spiritus sanctus est essentialiter caritas, qua Pater et Filius diligunt nos, et etiam qua nos diligimus Deum.

El quidam voluerunt dicere, quod intellectus huius positionis liic est Dicunt enim, quod, sicut lux potest tripliciter considerari, scilicet in se et in transparenti et in extremitate perspicui terminati — primo modo est Inx, secundo modo lumen, tertio modo hypostasis coloris — ita Spiritus sanctus potest considerari in se, et sic est amor Patris et Filii; potest rursum considerari ut in anima humana inhabitam, et sic Spiritus sanctus dicitur gratia; potest etiam considerari iit unitus voluntati, et sic est caritas, qua nos diligimus Deum. Unde dicunt, quod Spiritus sanctus est nostra caritas, non per appropriationem, sed per unionem. Quemadmodum enim solus Filius est homo vel est incarnatus; et tamen tota Trinitas est incarnationem operata, sed tamen solus Fihus unitus: sic, quamvis tota Trinitas faciat unionem Spiritus sancti cum voluntate, sohis tamen Spiritus sanctus luiitur voluntati, et ideo solus est caritas.

Ratio autem movens ad ponendura hoc est auctonto Apostoh, primae ad Corinthios sexto: Qui adhaei-et Deo unus Spiritm est, et etiam similitiulo. Dicunt enim, quod, sicut Fihus procedit per modum naturae et ita naturae unitur % sic Spiritus sanctus per modum voluntatis, et ideo voluntati unibihs et unitus. Et quia voluntas vertibilis est, non sic natura, ideo Spiritus sanctus unitur separabihter, sed Fihusinseparabihter, et ideo longe inferiori modo quam Filius; et quibus sic unitur, se ipso facit diligere.

Sed haec positio non potest stare, quia Spiritus sanctus non est unibihs; et praeterea, si esset unibihs, aut per naturam, aut per gratiam. Non per naturam, ergo per gratiam: ergo adhuc oporteref esse habitum gratiae disponentem animam ad susceptionem talis unionis; et ita redit contrarium. Ideo non credo, quod Magister hoc modo fuerit huius opinionis.

Et propter hoc aliter dicendum, quod illud: quo diligimus Deum, tripliciter est accipere: gimus effective, et sic caritas sive amor est totius Trinitatjs et Spiritus sancti appropriate; aut quo diligimus exemplariter, et sic Spiritus sanctus, qui esl unio Patris et Filii et nexus amborum, est unitas. ad cuius imitationem caritas nos nectit, secundum quod dicit Dominus, loannis decimo septimo: Utsinl unum, sicut et nos unum sumus; aut quo diligimus formaliter, et sic secundum opinionem Magistri est animi affectio.

Et in his omnibus verum dixit nec erravit, defecit; quia praeter hoc est ponere caritatem secundum communem opinionem, quae sit habitus creatus animam informans. Et ratio huius sumitur a parte essentiae eius, virtutis et operationis.

A parte essentiae, quia caritas est bonitas creaturae rationalis, ipsam perficiens et distinguens et ordinans et disponens ad vitam aeternam: ergo necesse est, quod sit eius formalis perfectio.

Ad ihud ergo quod obiicitur primo, quod tas est melior anima rationali; dicendum, quod non est ibi comparatio, quia ubi unum propter alterum, ibi tantum unum; unde habens caritalem bonus est propter caritatem. Vel non cadit ibi comparatio, quia non uniformiter dicitur bonum. Nam substantia rationalis dicitur bona, quia ordinabilis in fmem, caritas bona, quia ordinans.
Ad illud quod obiicitur, quod aequivalet beatitudini; dicendum, quod aequivalet secundum divinam aestimationem, quae opus caritatis aestimat dignum vita aeterna sive tanta remuneratione.
Ad illud quod obiicitur, quod si est bonum per participationem, tunc eius bonitas est permutabilis in informitatem; dicendum, quod aliquid

dicitur bonum per participationem dupliciter: aut quia participans et ordinatum, aut quia participatio et ordinatio. Prinio modo est bonum habens caritatem, secundo modo caritas: et ideo potest non esse, quia non est ipsa essentia bonitatis, sed participatio; tamen ens- non potest non esse bona vel ordinata, quia est ipse ordo amoris. Unde solvendum ad illud per distinctionem; et in hoc patent rationes sumtae ab essentia.

A parle etiam virtutis necesse est ponere carivir- tatem habitum creatum. Nam caritas, qua dihgimus Deum, est virtus, non tantuin quia Deus cooperatur nobis, sed etiam quia nostra voluntas cooperatur Deo: Adiutores enini Dei sumus; et quia, cum cooperamur Deo, necesse est nos sibi conformari, necesse est, quod ab illa summa caritate relinquatur in nobis ahquod exemplatum in nostro affectu, per quod moveatur illi conformiter. Voluntas enim libera est et nata moveri ad opposita: et ideo ponitur virlus caritatiscreatae in nobis, non propter defectum a parte Dei nobiscum operantis, sed voluntatis nostrae sibi cooperantis.

Ad illud quod obiicitur, quod virtus potentissima non indiget virtute media, verum est; sed caritas non est propter illius virtutis indigentiam, sed potius voluntatis suscipientis, quae indiget aliquo habitu disponente.
Ad illud quod obiicitur, quod Deus cooperatur naturae sine virtute creata; dicendum, quod Deus regit naturam, sicut instituit, et natura uniformiter currit; et ideo non indiget aliquo regulante. Non sic est de voluntate, quae movetur difformiter; et ideo indiget aliquo habitu regulante et disponente ipsam. Vel dicendum, quod aliud est de natura et voluntale; quia natura non habet moveri nisi iuxta se, vel infra sed vohmtas supra: et ideo indiget aliquo eievante ipsam.
Ad illud quod obiicitur, quod virtus primi motoris est praesens; dicendum, quod non sufTicit praesentia, sed necesse est, quod recipiens influentiam habeal habilitatem et conformitatem; et hoc est per virtutem creatam.

A parte etiam operationis ponitur necessitas, quia reformatio sive recreatio, unio et dilectio non tantum sunt ab aliquo ut ab efflciente, sed etiam ut ab informante. Informans autem caritas creata est; el ex hoc patent obiecta ex parte actus sive operationis.

Nani quod obiicitur, quod recreatio est ab increato; verum est per modum efpcientis, sicut et creatio; sed reformatio ulterius relinquit formam; et ideo necesse est ponere habitum informantem.
Ad illud quod obiicitur, quod vanitas non unit veritati; dicendum, quod gratia potest considerari secundum quod ex nihilo, et sic est vanitas, et sic non unit; vel secundum quod est influentia secundum divinam praesentiam, et sic habet veritatis expressam similitudinem, et tali modo unit.
Ad illud quod obiicitur, quod caritas facit diligere Deum. quantum est diligendus etc; dicendmn, quod hoc potest intelligi dupliciter: vel quantum Deus deberet diligi in se, et sic falsum est, quia cum sit bonum inflnitum, deberet in infinitum diligi, et tah modo Deus solus se ipsum diligit; vel in quantum est dihgendus ab hoc et sic vrum est, et tunc dihgit in infmitum, non simpliciter. sed secundum aestimationem habentis caritatem. Tantum enim diligit caritas Deum plus quam bonum creatum, quod, si bonum creatum in infinitum multiplicaretur, adhuc magis diligeret Deum.

Quod autem obiicitur in contrarium, concedendum est praeter duo ultima, quae ostendunt Magistrum errasse.

Quod ergo obiicitur, quia dividit opera Trinitatis; dicendum, quod falsum est, quia quod Spiritus sanctus sit caritas, qua diligimus Deum, aut dictum est per apjwopriationem, aut per unionem, aut certe per exemplaritatem; et sic intelliguntur omnes auctoritates. quas Magister adducit pro se.;

formaliter auteni loquendo non intelliguntur verae, nec credo, quod Magister sic intellexerit.

Et per hoc patet aliud, quod Magister noii

supposili, inimo nalurae; talis autein hyposlatica el naturalis

Secundo t]uaeritur, utrum caritas sit amabilis ex caritate; et (juod sic, ostenditur hoc modo.

Augustinus octavo de Trinitate: «Nemo non novi, quid dihgam: dihgat fratrem et diligit ipsam dilectionem »: ergo dilectio est dihgenda; ergo etc.
Item, hoc ipsum videtur ralione, c[uia non est perfecta cognitio nisi illa, qua quis novit se nosse sive novit ipsam notitiam, ergo nec perfectus ainor nisi ille, cpio cpiis amat se amare sive amorem; sed caritas est perfectus amor: ergo etc.
Item, alicjuis diligit proximum et recte, quia videt, eum habere caritatem; sed «propter quod unumquodque et illud magis»: ergo magis debet diUgere caritatem sive dilectionem.

Contba: 1..Augustinus in libro primo de Doctrina christiana dicit, tantum quatuor esse diligenda ex caritate, scilicet Deum, se ipsum, proximum et corpus proprium; sed ctiritas sive dilectio 1 Val., plurimis mss. et ed. I obnitentibus, illud pro dicit, quod creatum sit increatum, sed quod sufTiciat donum increatum sine creato; et in lioc non fuit error, sed defectus tantum. non est aliquod horum: ergo non est diligenda ex caritate.

Item, duplex est dilectio, scilicet concupiscentiae et amicitiae; si ergo caritas sive dilectio diligitur, aut ergo dilectione concupiscentiae, aut amicitiae. Non amicitiae; constat, quia amicitia est inter similes et amor, quo aliquis optat alii bonum; caritati autem nemo optat bonum. Item, nec concupiscentiae; quia concupiscentia est rei non habitae: ergo cum ex caritate nemo diligat nisi habens caritatem, ergo ex caritate non potest quis concupiscere caritatem. — Si tu dicas, quod concupiscit augmentum caritatis, hoc non solvit, quia ego non quaero, nisi utrum caritas habita, secundum quod habita est, possit amari.
Item, sicut se habet fides ad credere, et spes ad actum sperandi, ita dilectio sive caritas ad actum diligendi; sed nuUus habens fidem credit fidem vel in fidem; quia, sicut dicit Augustinus: « Credens scit. bs et corpus proprium; aliqui tandem codd. utFHVZ ce

se credere, et videt, se credere «; credulitas autem est de non visis; similiter autem nullus sperat ipsam spem: ergo a simili nec diligit caritatem; vel si non est simile, quaeritur: quare non?

Item, si diligens diligit dilectionem, aut eadem, aut alia. Si alia, tunc pari ratione et aliam dilectionem diligit alia; et sic erit abire in infmitum. Si ergo stare est et non contingit abire in infinitum, si diligit, diligit eadem. Sed si hoc; contra: nuUa forma specialis super se ipsam reflectitur nisi de primis intentionibus, sicut unitas, veritas, bonitas; unde nullo modo dicitur albedo alba: ergo nec dilectio dilecta. et sic etc. Caritas creata non amore amicitiae diligenda est, sed aniore tim comwpiscentiae tum complacentiae.

Respondeo: Dicendum, quod accipiendo dile-. ctionem, secundum quod Deus dilectio est, constat utique, quod ex caritate est diligenda. Sed accipiendo dilectionem, secundum quod est habitus gratuitus,. sic utique diligenda est, sed non super omnia.

d intelligentiam autem obiectorum notandum,: quod triplex est amor, scilicet amicitiae, quo aliquis optat alicui homm; concupiscentiae, quo aliquis sibi desiderat aliquid: et complacentiae, quo aliquis requiescit et delectatur in re desiderata, cum praesens est.

Dico ergo, quod caritas amore amicitiae nullo. modo est amabilis, quia non est beatificabilis; amore comwpiscentiae est amabilis ex caritate, secundum quod diligens desiderat amplius diligere; amore vero complacentiae, scilicet quod diligens acceptat ipsam dilectionem, qua Deum diligit, hoc diligenda est caritas, secundum quod iam habetur, eo quod ipsa est bonum valde acceptabile.

His visis, patet responsio ad duo prima. Nam - ratio illa ex auctoritate.ugustini de Doctrina christiana currit solum quantum ad dilectionem aniicitiae, quia Augustinus loquitur de amabili. cui aliquis optat bonum.
Quod secundo obiicitur similiter patet. Quamvis enim caritatis habitae, secundum quod habila, non sit concupiscentia, nihilominus tamen est complacentia. — Posset tamen dici, quod spiritualis di- -' lectio et possessio excitat ad desiderandum, dum reficit, et reficit, dum excitat: ideo simul manent concupiscentia et complacentia.
Ad illud quod obiicitur tertio de flde et spe, dicendum, quod non est simile; quia aclus fidei de se dicit imperfectionem, similiter et spei; alter enim est rei non visae, alter rei non habitae; et ideo si talis actus reflecteretur, diminueret de ratione habitus; unde qui credit credulitatem, non habet eam, et spem similiter; et ideo hae virtutes evacuantur in patria. Sed dilectio est actus completionis et perfectionis, sicut scientia; unde sicut perfecte scit qui scit, se scire, ita perfecte dihgit qui amat dilectionem.
Ad illud quod obiicitur, aut eadem, aut alia etc; dicendum, quod eadem quantum ad habitum, sed alia quantum ad actum.

Et quod obiicitur, quod specialia iioii reflectuntur; dicendum, quod reflexio in forma aliquando i venit ex natura-; et sic est in generalibus; aliquando venit ratione eius, in quo est; et sic est in forrais, quae sunt in potentiis nalis supra se converti, et in quantum supra se convertuntur. Et quoniam potentia cognitiva se ipsam cognoscit, «et voluntas est instrumentum se ipsum movens '», ideo per scientiam aliquis se et scientiam novit, ct per caritatem se et ipsam diligit.

Et si quaeratur ratio, quai'e potenti-i intellecliva. nata est supra se redire et voluntas, alibi dicetur:i sed modo tantum sufficiat, quia sunt simplices potentiae et in substantia simplici fundatae et organo non alligatae; et ideo patet, quod non est simile illud quod obiici consuevit: in sensibus alia est potentia, quae videt, et aUa, quae videt, se videre: quod similiter debeat esse in intellectu.

coll. fiH. a. 7. De h.ic Summa controversia exorla est occasione

Ulrum (jim cerlitudinalUer Tertio quaeritur. utruiii caritas sit certitudinaliter cogiioscibilis ab habente. Et quod sic, videlur:

Auctoritate.Viigustini iii octavo de Trinitate, et liabetur in littera: «Qui fratrem diiiglt, inagis novit dilectionein. qua diligit, quain fratreni. quein diligit»; sed fratreni novit certitudinaliter: ergo et caritateni. Dionys. Carth., hic (i. 2. po.isit, se esse in carilnte.
ilein, habens (idem certus ost, se hal)ere fidem; nihil eniin certius est hoinini sua fide, nt dicit.ugustinus: ergo pari ratione haljens carilatem scit, se habere caritatem.

Contra: 1. Ecclesiastis nono: Nemo scit,ul.nm fm odio, an amore dignus sil: ergo cum habens caritatem sit dignus amore, nescit se dignuin, ergo etc.

Itein, primae ad Corinthios quarto: Nihil mihi conscius sum, sed ncm in hoc iuslijficalv,s sum: ergo videtur, quod homo non habens remorsum possit non esse iustificatus, ergo non habere caritiitem; sed nullum signuin evidentius est caritatis quain carentia omnis remorsus: ergo si illud est fallibile, cetera sunt fallibilia.
Item, carilatis est diligere Deuin propter se et super omnia, ita quod nihil aeque vel supra vel contra; sed nemo scit, utrum prae omnibus dihgat Deuin: ergo neino scit, utruin liabeat certitudinaliter caritalem.
Item, habetis caritatem est Deo acceptus, e) hoc constat nobis et omnibus, quod ista sunt convertibilia; sed nemo scit, utrum Deo sit acceptus iiisi per revelationem: ergo nemo scit, se habere caritatem nisi per revelationem.
Item, dicit Apostolus, quod nesciebal, utrum haberet culpam, cum dicit: sed non in hoc imtifimtus sum; ergo ab oppositis, nesciebat, se habere gratiam: ergo cum caritas non sit sine gratia. ergo etc. ffotno in slatu viae, seclma revelatimie, nec de se nec de alio potest scire certitudinaliter, quod sit in caritate, tamen hocper sigiia aliqua potesl probabiliter cognoscere.

Respondeo: Dicendum, quod caritatem cognosci certitudinaliter - est dupliciter: vel in universali, 1. quid sit et qualis esse debeat, et sic utique cognosci potest; alio modo est cognosci caritatem.in speciali sive in hoc, et hoc modo nec de se nec de a. alio, quamdiu homo vivit, potest certitudinaliter scire: de alio non, quia non novit, quae sunt in homine, msi per signa, quae fallibilia sunt; de se non, et huius potest esse quadruplex ratio.

Una el praecipua est divinae acceptationis im- I. piicatio; quia caritas iuncta est gratiae gratum facienti, quae ideo dicitur gratum faciehs, quia reddit hominem Deo acceptum; et ideo caritas sic vocatur, non tantum quia habet carum amatum, sed etiam quia facit hominem Deo carum. Et quia nescimus Dei acceptationem certitudinaliter nisi per revela- I tionem, ideo nescimus, nos liabere c-aritatera, nisi per revelationem doceamur.

Secunda ratio est similitudo ipsius ad dilectionem acquisitam. Potest enim contingere, aliquem 'in-- flammari ad amandum Deum per assuefactionem, qui corruet per aliquod peccatum spirituale, et tamen semper alBcielur; sicut expresse patet per beatum Bernardum in libro de Amore Dei, ubi reprehendit superbientes de devotione.

Tertia ratio est nostri oculi lippitudo, quia oculus noster est sicut oculus noctuae ad manifestissima naturae, sicut dicit Philosophus Unde sicut oculus lippus nesciret distinguere inter lumen diei et lumen flammae vel lunae, ita oculus noster spiritualis inter lumen gratiae gratis datae et gratum facientis.

Quarta ratio est divinorum iudiciorum dispensatio. Deus enim claudit oculos servorum suorum quantum ad ea quae spectant ad eorum dignitatem, et de quibus possunt efferri. Unde gratia contraria est superbiae. Superbia enim aperit oculos ad videndum praerogativas et claudit ad videndum indigentias et defectus, iuxta illud Apocalypsis tertio: Dicis, quia dives sum et locupletatus et nullius indigeo, et nescis, quia pauper es et caecus etc. Sed e contra vir sanctus dicit, se nihil esse, quia claudit oculos suos Deus ad bona et aperit ad videnda mala. Et haec est ratio, quare homo ncn cognoscit caritatem, quae quamvis per se non sufficiat, tamen cum aliis bona est. Credo tamen, quod illa est praecipua, quae primo dicta est.

Quamvis autem caritas non possit certitudinaliter cognosci esse in aliquo etiam ab habente respectu siii, Uimon ijotest per signa probabilia cognosci, niaxinie pec luortificationem concupiscentiae et amoris vani sive luundani et per multa aiia signa, quae Sancti dicunt et ponunt.

Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, o.- quod certior est dilectio quam frater; dicendum, caritas non tantum dicit dilectionem, sed ultra hoc addit, scilicet% quod gratuita est. Et quantum ad habitum dilectionis certitudinaliter est cognoscibilis, quantura vero ad illud quod Akit g7-aiuitum, non.
Ad illud quod obiicitur, quod caritas est lumen: dicendum, quod quamvis de se caritas sit cognoscibihs, tamen non cognoscitur a nobis. quia ocuhis noster lippus est.

tum faciciUi », dislinguil caiilalcm a gralia habituali; cfr. etiam

Ulrum carilas in universali sit yuarto quaeritur, utrum caritas sit cognoscibilis a non habente: et quod non, videtur:

Quia oinne quod cognoscitur, aut cognoscitur per essenliam, aut per siniilitudmem. Sed non per essentiam, quia non est essentialiter in anima peccatrice: si ergo cognoscitur, hoc est per similitudinem. Sed contra: secundae ad Corinthios duodecimo dicit Glossa: « Tertium genus visionis, quo dilectio intellectiva cfluspicitur. eas res continet, quae non habent sui similes imagines. quae non sunt ipsae». ergo similitudo caritatis non est aliud quam caritas: ergo si caret quis caritate, caret et similitudine eius. et ita minqnam cognoscit caritatem.
Att ilhid quod obiicitur, quod unctio docet nos de omnil)us necessariis ad saiuteni; dicendum, quod verum est eo modo, quo necessaria sunt; sed scire, se habere caritatem, non est necessarium ad salutem, sed sohim habere.
Ad illud quod obiicitur de praesentia caritatis, dicendum, quod quamvis substantia liabitus. sit praesens, tamen conditio, quae concomitatur habitum, scilicet divina acceplatio, non est praesens, inuno latens in Dei cognitione et iudicio.
Ad illud quod obiicitur de fide, dicendum, quod non est simile, quia fides dicit habitum puruni, non superaddendo acceptationem, sicut caritas, et ideo patet, quod non est simile. Dionys. Carlh., hic q. -5.

etiam a non habente eah

Item, si non habens caritatem cognoscit eam, aut ergo per speciem innatam, aut per acquisitam, aut per effectum, aut per primam lucem Non per innatam, quia anima creata est sicut tabula rasa; non per speciem acquisitam, quia omnis species acquisita acquiritur mediante sensu et imaginatione, sed species caritatis non cadit in sensu nec in imaginatione. Item non per effectum, quia nemo cognoscit per effectum aliquid, nisi sciat, quod sit illius effectus. Unde nullus cognoscil per eclypsim interpositionem terrae, nisi sciat, quod interpositio est illius causa. Si ergo per effectum cognoscit, bportet, quod sciat prius, qnoiiiam illius esl causa caritas.

et iUa praecognoscit caritatera; non ergo per effectum. Si tu dicas, quod cognoscit in illa veritate aere)-na, aut hoc erit effeclive, aut farmaliter. Si effective, sic omnia cognoscuntur in ea, quae onmia facit scire, quaecumque sciunlur; si autem formaliter sive exemplariter, ergo videtur, quod vel imprimit aliquam speciem in intellectu, vel necesse est, quod ipsa veritas vel exemplar conspiciatur; quorum altermn est supra improbatum -, alterum autem manifeste falsum.

Sed contra: 1. Peccatores desiderant caritatem; sed nuUus desiderat quod non cognoscit, quia incognita non possunt diligi, sicut dicit Augustinus: ergo ipsi cognoscunt caritatem.

Item, aliquis habens caritatem potest habere cognitionem de ilia; sed omne quod cadit in intellectu apprehendente, potest in memoria conservari; ponatur ergo, quod imprimatur haec cognitio memoriae, etquoddemum cadat a caritiite, constat, quod lapsus a caritate memoriam eius retinuit: ergo adhuc cognoscit eam, ergo caritas potest cognosci a non habente.
Itera, si caritas cognoscitur ab habente, aut hoc est per essentiam, aut per similitudinem Sed probo, quod per similitudinem, quia nihil cognoscit intellectus, nisi ab illo informetur; sed caritas est habitus alTectus, ergo secundum essentiam illum non egreditur: ergo si unitur intellectui et illum informat, hoc est per similitudinem; sed similitudo potest haberi a non habente caritatem: ergo etc.
Item, Augustinus dicit undedmo de Trinitate, quod ad hoc, quod intelleclus intelligat quod est in memoria, necesse est, aciem intellectus informari: ergo multo fortius ad hoc, quod intelligat quod est in voluntale: ergo si intelligit caritatem, informatnr intellectus aliquo; non substantia caritatis: ergo similitudine, ergo idem quod prius.

c 0 N c L u s I 0.. Caritas etiam a non habenle eam potest cognosci, non cognitione experiitientali, sed speculativa, et quidem non per similitudinem a sensibus abstractam, sed per quandam veritateni animae immtani.

Respondeo: Dicendum, quod cognitione experientiae non cognoscitur caritas nisi ab habente; cognitione vero speculationis certum est cognosci caritatem etiam a non habente. Modus autem huiusJi cognitionis non potest esse per caritatis essentiam nec per similitudinem a sensibus acquisitam: ergo necesse est, quod sit per similitudinem infusam, vel imiatam. Utraque autem, quae sic cognoscuntur ab homine, dicuntur ab Augustino cognosci in Veritate aeterna, aut quia Veritas cognitionem infundit, ut Prophetis, aut quia a conditione imprimit, secundum illud: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine etc. Caritas autem non cognoscitur a peccatoribus per speciem infusam: ergo oportet, quod c per innatam cognoscatur.

Species autem innata potest esse dupliciter: aut. similitudo tantum, sicut species lapidis, aut ita similitudo, quod etiam quaedam veritas in se ipsa. Prima species est sicut pictura; et ab hac creata est anima nuda. Secunda species est impressio aliqua summae veritatis in anima, sicut verbi gratia animae a conditione sua datum est lumen quoddam directivum et quaedani directio naturalis; data est etiam ei affectio - voluntatis. Cognoscit igitur anima, quid sit rectitudo, et quid affectio, et ita, quid rectitudo affectionis; et cum caritas sit hoc, cognoscit caritatem per quandam veritatem, quae tamen veritas est similitudo caritatis; et tunc recte habet

rationem aimUitudinis, dum accipitur ab intellectu; liabet tamen rationem verilatis, prout est in anima.

Unde quod Auguslinus dicit, quod huiusniodi habitus cognoscuntur in ipsa veritate et per simili-

I. Facla dislinclione duplicis cognilionis, seil. expeiientiae tudines, quae sunt idem quod ipsae, non dicit lioc, quia non fiat aliqua species in intellectu cognoscentis, sed quia irt anima non est pura species, sed veritas quaedam ab ipsa veritate impressa; et sic patet responsio ad obiecta.

niB. I.

In pai-to ista sunt (lubitationes dvai litterani, et priuKt (luliitatur de ista consequentia: Qui diligit pro.rimum. coii.tniiifiii.s- esl, ut ipsam dileclionem diligat. Videtiu- enini ista consequentia non valere. Quamvis enini possibile sit, (jilectionem diligi, non tamen est necesse, quod aliquis diligat eam; multa enim frequenter amamus, quae nollemus amare.

Uem dubitatur de ista consequentia: Qui diligit dilectimem, comequem est, ut Deum diligat; quia, aut intelligit de increata, aut creala. Si de creata, nihil valet: diligit quid creatum, ergo increatum; si de increata, tunc in nullo concordat cum priori sententia, quia dilectio, qna diligimus proximum, est dilectio creata.

Respondeo: Dicendum, quod utraque consequenbona est in proposito. Quidam enim est amor, in quo non est quietatio nec delectatio nec complacentia, ut puta ille qui est ex pronitate corruptionis, cui ratio obsistit. Quidam vero est amor, qui est cum delectatione, complacentia et quietatione; et in tali amore non est tantum acceplatio rei amatae, immo etiam ipsius amoris; et talis anior est caritas, et ideo sequitur: qui amat proximum amat dilectionem, id est, acceptat

Sed quoniam bene sequilur: qui acceptat aliquid ex se, multo magis acceptat illud, in quo invenitur ratio acceptationis si dilectio, eo ipso quo dilectio, acceptatur, maior dilectio magis acceptatur. Cum ergo dilectio nostra sit dilectio exemplata, et dilectio divina sit exemplar omnis rectae dilectionis, et in illa est prima et summa ratio omnis acceptationis: hinc est, quod secjuitur, quod qui diligit dilectionem diligit Deum. Unde Augustinus arguit ex hac suppositione, quod ipsa caritas sive dilectio proximi est dilectio cum.icceptatione; et ex hoc tenet priraa consequentia; et ex alia supposilione, quod prima ratio acceptationis est in dilectione exemplante, non exemplata; et ex hoc patet secnnda.

Item quaeriturde hocquod dicit: Ecceiampotes notiorem Deum liabere quam fratrem. Videtur enim falsum, quia primae ad Timotheum ultimo dicitur de Deo, quod lucem habitat inaccessibilem. Praelerea, de fratre novit, quid est, de Deo vero non novit, quid est, sed, si est; ipse autem non loquitur quantum ad cognitionem, si est.

Respondeo: Dicendum, quod aliquid magis certitudinaliter cognosci est dupliciter, quia certitudo cognitionis est secundum praesentiam; aliquid praesentius est dupliciter: aut quantum ad ralionem cognoscibilis, aut quantum ad substantiam. Quantum ad substantiam Deus est praesentior cuilibet rei quam aliqua alia res; quantum autem ad rationem cognoscendi hoc est dupliciter: aut a parte cognoscibilis, sicut sol est praesens caeco, (it tamen caecus est absens lumini; sic Deus est praesentior quam frater; si autem a parte cogno.scentis, sic praesentior est frater, quia praesens est oculis carnis, quorum cognitio viget secundum statum praesentem.

Aliter potest dici, quod praesentius est aliquid dupliciter in ratione cognoscibilis: vel secundum effectum, vel secundum se. Secundum se notior estfrater, secundum (;/fecftwM notior est Deus. Quia effectus divinus, qui est dilectio, intrat ipsam animam et ei est praesens et magis cognoscitur quam frater.

Item quaeritur de illo verbo canonicae loannis quarto, quod est in littera: Qui diligit, manet in lumine. Videtur enim improprie dictum, quia lumen

respicit cognitionem, sicut calor affeclionem: ergo inagis deberet dicere: nianet in calore, quani manet in lumine.

Respondeo: Dicendum, quod luminis est maniiestare. Manifestare autem aliquid alicui est duplicilu-ter: aut sicut viam cognoscendorum, aut sicut viam le- agenclorum. Primum est per scientiam, et contra illud lumen opponitur tenebra ignorantiae simplicis; secundum est per gratiam, unde: Unctio docebit vos de omnibus; et contra illud est tenebra malitiae sive peccati; et de hoc lumine et de his tenebris loquitur beatus loannes, quod patet in textu, et Ecclesiastici undecimo: Error et tenebrae peccatoribus concreata sunt. Et quoniam caritas semper esl cum gratia, aliae virtutes non, ideo dicit: Qui amat,ina- mt in lumine, per appropriationem,

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in divinis donis ni/iil maim est caritate. Videtur enim (hcere falsum, quia sapientiae donum ponitur excellentissimum inter omnia dona, vel si idem est caritas et sapientia, caritas non retinet praerogativam inter dona. Ilem quaeritur de consequentia: si caritas est praecipuum inter dona Dei, et nullum maius est quam Spiritus sanctus: ergo Spiritus sanctus est caritas. Aut ergo loquitur de caritate creata, aut increata; si de increata, tunc ergo probat idem per idem; si de creala, tunc nulla videtur consequentia, quia non valet, quodsi creata est caritas inaior inter dona creata, quod sit Spiritus sanctus.

Respondeo: Dicenduin, quod praedicta auctoritas Augustini potest intelligi de caritate creataet increata; et pro utraque habet veritatem. Si de increata, certum est; si de creata, maximum est inter dona, quia plus habet in se de ratione bonitatis sive de ipsa bonitate, quam aliquod donum, loquendo praecise. Quaedam enim dona sunt, quae sunt sine caritate; el hoc quidem certum est, quod minora sunt. Quaedam praesupponunt caritatem, sicut donum sapientiae. Caritas enim est, quae dat sensum gustui, ut sapiant ei bona aeterna. Unde sapientia superaddit quandam ulteriorem habilitatem, quae comparataad caritatem minus bonum est, sed proul claudit caritatem, niaius bonum est ratione eius quod praesupponit. Et ita patet, quod caritas, praecise loquendo, est excellentissimum donum; sapientia vero, praesupponendo sive implicando donum caritatis, dicitur excellentissimum.

Ad illud quod obiicitur de consequentia, dum, quod utroque modo bona est. Si enim intelligatur de caritate increata, si ipsa est donum primum et praecipuum, et Spiritus sanctus est huiusmodi: oportet quod ipsa sit Spiritus sanctus, quia quod per superabundantiam dicitur, uni soli convenit. Si autem de caritate creala; tunc consequentia Augustini intelligenda est a parle nominis sic: si caritas creata est maximum inter dona creatsi, et Spiritus sanctus est maximum donorum: ergo melius nominatur nomine doni excellentissimi quam alio. Consequens ergo est, ut Spiritus sanctus sit caritas, sed non creata, immo illa quae Deus est.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non utique sic dictum est, quod Dei substantia est nostra patientia. Videtur enim male dicere, quia carilas, qua nos diligimus Deum, non est ipse Deus, nisi intelligamus quo diligimus exemplariter vel causaliter: ergo cum simile sit de patientia, videtur quod Augustinus male destruit illud simile. Ilem, cum Deus faciat nos diligentes, sicut patientes, quare non dicitur Deus caritas nostra, sicut patientia nostra?

Respondeo: Dicendum, quod Deus est caritas et essentialiter et causaliter: essentialiter, quia in se amor est; causaliter, quia in nobis amorem efllcit. Sed Deus non est patientia essentialiter, sed solum causaliter; et ideo Scriptura istum diversum modum innuens dicit, Deum esse patientiam nostram, et Deum esse caritatem sine additione. Ratio autem huius est, quia quidam habitus dicunt incompletionem, sicut patientia, spes et huiusmodi, qui non cadunt in Deo per essentiam, sed per causam, quia huiusmodi sunt a Deo. Quidam autem sunt habitus diceiUes e(imple)i)i)iliini, t't Imiusmocli sunt in Deo essi-ntialiter. sicut i-aritas et sapientia et liuiusinodi. Nolaniluiu autein. (iu)tl ugustinus vult dicere, iiuod Deus esl caritas essentialiter. sed ipse non vult di- (ere. iuoil sil carilas noslra essentialiter, sed cau- salilr)- cl c.vtnnpliD-iin-. Nec ita esl patientia nostra exoiipkvitc)--. Quanivisenin» oinnes virtuteshabeant exemplar eognoscitivum in Deo et omnes habeant exemplar secundum similitudinem longinquam, tamen (luaedam virtutes non habent sibi correspondens in Deo per o)nnia, sicul patientia, quae duo dicit, scilicel passionem el superferri passionibus. Quantum ad primum, non habet in Deo correspondens, sed quantum ad secunthim sohnn. Caritas autem habet amorem in Deo sibi per orania correspondentem, et amorem non tantum essentialmn, sed etiani personalem: et ideo dicunt auctoritates, quod Spiritus sanctus est caritas, qua diligimus Deum; et ablativus qua dicit habitudinem iitm tanlum causae efTicientis, sed etiam formalis, non pertlcientis. sed exeraplantis Dim. VI.

Iteni quaeritur de hoc quod dicit, quod soiwn donum caritatis dividit inter filios regni et filios perditionis. Videtur enhn male dicere, quia aut loquitur ile divisione quantum ad cognitionem, aut quantum ad veritatem. Si quantum ad veritatem, hoc falsum est. quia non solum in caritate, sed etiam in fide gratuita et spe differunt: si quantum ad cognitionem, tunc minime dividit, quia nescitur. quis hoc donum habeat.

Respondeo: Diceiidum, quod omnia dona virtutum possunt esse informia praeter caritatem. Et quoniani possunt esse informia, possunt esse in iustis et peccatoribus, et idett in illis mniquara separantur ab invicem. Sed caritas nunquam potest esse informis nec esse cum peccato, quia actus eius est dihgere Deum propter se et super omnia. qui removetur per omne peccatum. [deo dicit Vugustinus, quod sola caritas distinguit, loquendo ile distinctione in universah.

Quod obiicitur de hde gratuita sive formata, concedo, quod distinguit; sed tamen hoc non habet, quia fides, sed quia gratuita; et ita ex lioc. quod caritati coniuntUa; et sic patet illud.

Din. Vil.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Si trudidero corpus meum, ita ut ardeam etc. Videtur eniin maie dicere, quia Dominus dicit, loannis decimo quinto: Maiorem hac dilectionmn nenio habet, ut animam suam ponat etc.: ergo si hoc esl maximum opus caritatis, impossibile est, quod fiat sine caritate.

Respondeo: Aliqui dicunt, quod Apostolus dicit per impossibile; posito enimadhuc, quod ahquis hanc poenam pateretur sine caritate pro Christo, adhuc non prodesset sibi. Credo tamen, quod aliqui ex industria naturaUum et aliqua gratia gratis data possent sustinere pro fide Christi mortem etiam sine caritate, sicut haereticus sustinet per errorem. Et quod dicit Dominus, quod illud est summae caritatis, hoc dicit quantum ad signum et exteriorem ostensioneni; signa tamen sunl fallibilia, et ideo non necessario oportet, quod si ahquis mortem sustinet prt) Christo sive pro eius fide habeat caritatem. Credo tamen, quodsi aliquis pro Christo sustineret mortem, qui non magnum haberet obicem, quod disponeret se ad graliae susceptionem. ita quod daretur sibi cai-itas.

Hic qmeritur, si caritas

Supra ey;it Magister ile missione Spiritus sancti invisibili secundum suani opinionera. Hic secundo ponit opinionis suae defensionem, et Iioc facit respondendo obiectionibus, quae possent suam opinionem improbare. Et quoniam sua posilio improbari potest et ratione et auctoritate et utroque modo, ideo habet haec pars tres partes.

In prima parte impugnat et improbat hoc quod dixerat, quod Spirilus sanctus est caritas, qua diligimus Deum et proximum.

Secundo vero, per auctoritatem, ibi: Sup7'a dictum est, quod Spirilus sanctus.

Ad intelligentiam huius partis est hic quaestio de augmento caritatis, el circa hoc quaeruntur qualuor.

Prirao quaeritur, utrura carilas possit augeri secundum substantiam.

Secundo quaeritur de modo augmenti ipsius carilatis.

Quantum ad prinmra ostenditur, quod caritas possit augeri secunduin substantiira:

Per.ugustinum ad Bonifaciura: « Caritas.meretur augeri, ut aucta mereatur perflci».
Itera, hoc ipsura videtur ratione: caritas viae secundum substantiam minor est caritate patriae; sed est, cxmi ipsa auffeatur. Terlio, per auctoritates et rationes, ibi: Alias

Tertio quaeritur de opposito augmenti ipsius,

Quarto de augmento caritatis quantum ad ter-

Item, constat, quod diversis maiora et minora

praeiuia (labuiiliu-; unde Apuslohis;, primae ad Corinthios decimo quinlo: Alia claritas solis, alia claritas hmae etc.; et constat, quod uni et eidem secundum diversos status debetur diversum praemium, scilicet maius et minus; sed ui;ignitudo praemii substantialis respondet quantitati caritatis. non secundum fervorem, sed secundum substantiani: ergo si contingit, maius praemium alicui deberi, ergo et caritalem substantialiler augeri.

Iteni, contingit caritatem meliorari, cum non sit sumnium bonum; sed caritas est bona subst;intialiler: ergo contingit, caritatem secundum suam substantiam fieri meliorem. Sed ut dicit Augustinus in sexto de Trinitate, octavo capitulo: « In spiritualibus idem est maius et melius »: ergo cum caritas sit quid spirituale, possibile est, secundum substantiam ipsam efhci maioreiu.
Item, constat quod in uno el eodem caritas potest in maiorem efTectum et actum: ergo cum maioritas effectus veniat a magnitudine virtutis, possibile est, caritatem maiorem efllci secundum virtutem. Tunc quaero: aut caritas est sua virtus, aut non: si sic: ergo augmentata virtute, necesse est, augeri essentiam caritatis; si nmi, tunc quaero de illa virtule: aut habet essentiam, aut non; &sic, similiter quaero de illa: ergo vel erit abire in infmitum, vel necesse est poni, quod aliquid augeatur secundum substantiam; sed qua ratione alia virtus, et caritas.

Sed contra: 1. Caritas est forma; sed omnis consistit in essentia invariabili: ergo et caritas; sed nihil invariabile secundum essentiam augetur secundum essentiam: ergo nec caritas.

Item, ubi augmentum, ibi maius et minus; sed ubi est simplicitas, ibi non est maius et minus: si ergo caritas est forma simplex et non extensa, in caritate non erit augmentum.
Item, augmentum in corporalibus est secundum accidens, et non secundum substantiam =: ergo pari ratione et in spiritualibus: ergo si caritasaugetur, hoc est solum secundum accidens, non secundum substantiam.
Item, quod augetur mutatur% et quod augetur secundum substantiam mutatur secundum 1 Vm. 41. subslantiam; sed quod sulistantialiter mutatur esl aliud nunc quam prius: ergo quod augetur secundum substantiam non manet: si ergo curilus iiiinqHuiii excidit nisi per peccatum, sed semper nianel, ergo non augelur.

c 0 N c L u s I Q. Caritas secundum substanliam sive secundum quantitateni virtutis auyeri potest.

Respondeo: Dicendum. quod secundum comumnem opinionem verum est, caritatem substantialiter augeri.

Ad intelligentiam autem obiectorum distinguunt quidam augmentum secundum duplicem differentiam. Augmentum enim est, quando minori succedit maius; hoc autem potest esse dupliciter: vel ita, quod illud idem, quod prius fuit minus, postea fiat inaius, sicut homo dicitur augeri vel aliquod aliud quantum, et hoc modo caritas non augetur, ut dicunt; vel ideo, quod minori succedat maius, non idem numero, sed consimile in forma, sicut dies dicuntur augeri., non quia idem dies primo sit minor et postea maior, sed quia minori succedit maior; sic dicunl augeri caritatem, ac per hoc posse evadere oppositiones.

Sed positio ista, ut supra probatum est, non potest stare. Ostensum est enim, quod caritate manente eadem, contingit, circa eandem fieri crementum et perfectionem.

Et ideo aliter dicendum, quod augmentum sequitur quantitatem. Quantitas autem dicitur dupliciter, scWkel proprie et metaphorice: proprie dicitur quantitas molis, et haec est in corporalibus; metaphoriee quantitas virtutis, et haec est in spiritualibus. Sic et augmentum dicitur dupliciter: proprie, scilicet secundum magnitudinem molis, et nietaphorice secundum quantitatem virtutis. Cum ergo in caritate sit quantitas virtutis, et non in summo, constans est, caritatem augeri posse. Rursus, cum virtus sit idem quod substantia caritatis, et sit cjuantitas virtutis. hinc est, quod de necessitate sequitur, caritalem augeri secundum substantiani; cum enim sit virtus, eius substantia non est alia a virtute.

.catur de forma singulari, verum est in se considerata, sed non prout in alio.

Ad illud quod obiicitur, quod simplicitas non admittit magnitudinem; dicendum, quod verum est, quod non admittit magnitudinem molis, admittit tamen magnitudinem virtutis.
Ad illud quod obiicitur, quod augmentum in corporalibus est motus secundum accidens, patet responsio. Nam quantitas molis est accidens, essentialiter differens a quanto; non autem sic est in quantis quantitate virtutis, immo quantitas virtutis essentialis est, ut in opponendo probatum est.

Potest tamen dici, quod cum dicitur, quod augmenti in corporalibus est motus secundum accidens, dupliciter potest accipi hoc quod est secundwn: aut quod dicat habitudinem termini per se sive termini formalis, et sic utique terminus augmenti est quantitas perfecla; aut ita, quod dicat terminum

per accideiis, et hoc modo augmentum per accidens respicit substantiam. Quod patet. Cum enim additur quantitas maior minori, nisi fiat per rarefactionem vel per protensionem, oporlet quod addatur substantia, in qua sit illa quantitas; et ita augmentum plus habet de substantia, et ila per consequens ad substantiam terminatur etiam in corporalibus.

Et per hoc patet quod obiicitur: quod mutatur secundum substantiam est aliud et aliud; verum est, si dicat terminum formaleni; sed non sic dicit.

Ad illud quod obiicitur: quod augmentatur secundum substantiam et mutatur secundum substantiam; dicendum, quia rei non tantum est esse substantiale, sed etiam perfectum esse. Mutari ergo secundum substantiam hoc polest esse dupliciter: vel respectu esse simpliciter, et sic mutatum est aliud et aliud; vel respectu esse perfecti, et sic est idem, quia cum de imperfecto fit perfectum, non est aliud, sed idem. Hinc est, quod caritas, quamvis substantialiter augeatur, non est alia, sed eadem secundum substantiam; unde non valet obiectio.

Secundo ((uaeritur de modo augmenti ipsius caritatis. Et quod augmentum eius sit aliunde, cstenditur:

Per iVugustinum, qui dicit, quod « caritas meretur augeri »: sed quod aliquis meretur habet ab alio quam a se: ergo si caritas meretur augmentum, habet ipsum aliunde.
Item, quod augmentetur per appositionem, videtur per rationem augmenti: (( augmentum enim est praeexistentis quantitatis additamentum »: ergo

ubi est augiiientum, ibi est appositio alicuius eiusflem generis, et ubi appositio, ibiadditio: ergo etc.

Item, hoc videtur posse ostendi per.mnile, quia caritas est in anima, sicut lux in aere; sed lux in aere augetur per additionem novi luminis, ut patet, si uni candelae illuminanli supervenit alia: ergo el in caritate erit similiter respectu animae.
Item, hoc videtur per principimn augmenti, quia ex eisdem est unumquodque et nutritur et augetur - ergo per consimilem modum habet caritas generari, conservari et augeri; sed generatur in nobis per divinam influentiam: ergo et per eandem maiorem augetur; sed ubi maior influentia, aliquid pltis influit quam prius; et ubi hoc, ibi est additio: ergo etc.

CoNTRA: I. Maioris virtulis est calor amoris spiritualis quam ignis materiaUs; sed ignis se ipso augetur: ergo et caritas, quae est ignis spiritualis.

Item, quod non per appositionem, videtur, quia si simplex simplici addatur, nihil maius eflicilur, nec mole nec virtute, ut si punctus puncto: ergo nec si caritas addatur caritati, erit maior.
Item, si additur aliquid, cum additionem sequatur compositio, et ad maiorem compositionem virtutis diminutio: ergo quanto maior fit additio, tanto efficitur caritas impolentior, et quanto impotentior. tanto minor: ergo cnm augmentum caritatis sil quantum ad virtutem, caritas non augetur per additionem.
Item. si aliquid addatur priori caritati, aut additum est caritas, aut non; si non: ergo non auget caritatem; si vero est caritas; sed caritas non est materialis respectu caritatis: ergo cum ex aliquibus duobus non flat unum, nisi unum sit materiale respectu alterius. ex caritate praeexistente et superaddita non fit unum; sed ad augmentum necesse est fieri unum ex augente et aucto: ergo nullo modo per additionem augetur. Caritas augetur virtute divina per appositimem vel incrementum maioris influentiae.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam notandum, quod circa hoc fuit duplex opinio. est, quod augmentum caritatis est per depurationem sive per impermixtionem cum contrario. Contrarium autem amoris casti est amor concupiscentiae; unde quanto magis in nobis extinguitur concupiscentia, tanto magis depuratur caritas; et quanto magis depuratur, tanto magis assimilatur Deo et accedit ad terminum; et quanto magis accedit, tanto magis augetur. Et isti posuerunt, caritatem posse per se augeri per assuefactionem in bono et debilitationem concupiscentiae. Ratio autem, quae istos movit, fuit ritas Philosophi, qui dicit, formas intendi per accessum ad terminum et impermixtionem cum contrario. Fuit etiam cum hoc auctoritas Augustini, qui dicit in libro octoginta trium Quaestionum, quod sicut minuitur concupiscentia, sic crescit caritas; et tale augmentum per maiorem depurationem simplici non repugnat.

Sed ista positio non est conveniens, quoniam: constans est, caritatem maiorem et minorem esse, I omni sublata concupiscentia, sicut in primo homine I et etiam in Angelis; ergo cum omnino sit ibi imper-! mixta, in ciuolibet Angelo et etiam in statu innocen- tiae esset in summo, quod stultum est dicere. Unde i non est dicendum, quantum ad remissionem concuj piscentiae augeri secundum substantiam; I dum est tamen, quantum ad remissionem concupiscen- I tiae intendi per fervorem. Et hoc modo intelligit j Augustinus; et hoc modo loquitur etiam Philosophus I de formis quantum ad intensionem, non quantum ad I augmentum. 1 Alia positio est, quod caritas augetur per apposunt; sed si potenlia duo sunt, erunt imum, ul duplum ex

sitionem; et luiius siniile liabetur in luniine. (uod expresse earitatiassiniilalui.Un(lesicut iiiaiiislnnieM, acldituni iniiiori, ipsuin aiitjel, sie carilas snperaddita auget minorem. Et haec positio ponit, caritatein non augeri virtute propria, sed divina. Ideiu enim est principiurii augendi et generandi. Unde sicut a solo Deo habet ortum, ita et augmentum.

Ex hoc patet illud quod obiicitur per simile in igne. Ignis enim habet potestatem feeiendi se in alio et augendi, non sic caritas.
Ad illud quod obiicitur secundo, quod caritas est simplex; dicendum, quod quamvis caritas sit siinplex, quia, non habet partes quantitativas quantitate molis, habet tamen quantitate virlulvs, et quantura ad illam potest augeri. Si obiiciatur de puncto, quod habet iiuantitatem virtutis et tamen non augetur; dicenduni, quod ad hoc, quod aliquid sit natum augeri per appositionem consimilis quantitatis, duo sunt necessaria. scilicet quantitas et unibilitas. Unibilitas autein venit ex imperfectione; perfecto enini in quantum huiusmodi non est possibilis additio =: ideo puncto non potest flefi additio. Licet igitur punctus habeat quantitatem virtutis, non tamen habet unibilitatem, quia quoddam perfectum est in suo genere.

Aliter potest dici, quod punctus est simplicissimum in genere quantimolis, et ideo est infinitum virtute; caritas autem nuUa est simplicissima in genere quanti virtualis nisi divina, et ideo illa est infinita; et quoniam illa non potest augeri per additionem, ita nec virtus puncti. Et si obiicias mihi, quod.virtus puncti est creata, ergo non est infinita; dicendum, (juod quia punctus est simplicissimuni in genere, non simpliciter, ideo mn habet inflnitam virtutem simpliciter, sed in Cfenere respectu linearum. Practirea, punctus non est omnino actus, sed terminus respectu linearum; ideo non habet potentiam activam inflnitam, sed passivam, quia non proprie dicitur punctus posse lineas producere, sed potest statui terminus lineae; et hoc non est inconveniens ponere in creatura: ideo virtus puncti non est augineiilaiiilis, ut virtus caritatis.

Ad illud quod obiicitur, quod quanto aliquid est magis compositum, tanto est impotentius; dicendum, quod illud, generaliter iiitellectum, est falsuiu. Propter hoc distinguendum, quod sunt partes materiales, et sunt partes formales, quae dant actum eff virtutem toti. Simplex igitur magis potest dici per privationem partium mulerialium; et tunc habet propositio veritatem, (uia tales parles potius dant pati quam agere; unde quanto aliiiiiid inagis elongatur a materia, tanto potenlius. Si aulein dicatur magis simplex, quia pauciores habet partes formales sive activas, falsum est, quia tunc ignis ininor potentior esset quam maior. Tunc etiam sirupus, compositus ex paucis, virtuosior esset quam ille qui constat ex niultis; quorum utrumque falsum est: et ideo et praedicta propositio, quoniam tam caritas praeexistens quani adveniens, utraque habet rationem activi.

Potest tamen et aliter responderi secundum veritatem, quod caritas augmentata non est magis composita, immo magis siinplex; et hoc patet sic: quia contrario modo est in quanto molis et quanto virtutis. In quanto molis simplicissimum est minimura, ut punctus; et ideo in hoc genere quanti accessus ad siraplicitatera est per diininutionein, recessus '- e contrario per additionera. In quanto vero virtvtis simplicissimum est maximum; el ideo accessus ad simplicitatem est per additioneni; et hinc est, quod caritas augmentata est purior et simplicior et Deo similior. Nec videatur hoc inconveniens, quia addere puritatem et simplicitateni et spiritualitatem alicui non facit recessum a simplicitate, sed magis accessum.

Ad illud quod obiicitur, utrum ex eis flat = unura; dicunt quidara, quod — sicut diversa luraina sunt in aere distincta et inconfusa, attamen unura maius lumen reddunt propter concursuin in unuin susceptibile, sic in luniine spirituaU, quod est gratia vel caritas — quod distincta sunt essentialiter ta- 6 Nonnulli codd. ut BVXZ aa bb quantitatis molis. Mox

beri arbitrii.

Sed tamen illud non est siinile, quia distinctio luminarium in aere venit a parle originum diversarum, ut puta quando plura sunt lucentia; non sic est ifi gratia. Et ideo dicendum, quod ex eis fit unum.

Quod quaeritur quod se habet in ratione madicendum, quod augmentum contingit dupliciter fieri: aut per virtutem ipsim augmentabilis, ut patet in animali; et tunc augmenlabile habet se in ratione formalis et activi, augmentans in ratione raaterialis et passivi. Contingit el augmentum fleri per inrtMlem extrinsecam, possibilitate sola et uni-

Tertio qiiaferitur, utrum carilas possit diminui. Et quod sic, videtur:

Per naturam sui oppositi sic: sicut dicit Augustinus: « Venenum caritatis est cupiditas »; unde et dicit, quod «ubi magna cupiditas, ibi parva caritas», et in libro Confessionum: «Minus te amat, qui tecum aliquid amat, quod non propter te amat ». Si ergo contingit cupiditatem non tantum remitti, sed etiam augeri, per contrarium contingit caritatem diminui.

± Item, veniale est malum; sed non est maj bilitate existente in augmentabili; et tunc augmentabile, quia imperfectum, se habet in ratione pas- 1 sivi, augmentans, quia perflciens, in ratione formaj lis et completivi, quia dat quantitatem perfectam.

Quod ergo obiicitur, quod unum non est in potentia ad aliud; dicendum, quod non est in po tentia ad conversionem, sed est in potentia ad unionem; et potentia ista est in caritate ratione suae imperfectionis; quia enim imperfecta est, ideo possibilis perfici et ideo unibilis rei perflcienti. Unde non habet possibilitatem ad illud quod additur in quantum caritas, sed in quantum imperfecta; et sic patet illud. lum, nisi quod adimit aliquid de bono: ergo veniale adimit aliquid. Sed naturalis habilitas est multo maioris inhaerentiae quam caritas: ergo cum veniale adimat de bonitate naturali, ergo et de caritate, ergo etc.

Item, hoc ipsum ostenditur per naturam sui subiecti; quia sicut hominem contingit proficere, ita et retrocedere; sed per profectum liberi arbitrii contingit in nobis caritatem augeri, dum ascenditur ad perfectionem: ergo cum contingat eisdem gradibus redire ad imperfectionem, contingit caritatem diminui.

in terinino est causa cori-nplionis. per sui deliabililationein cilra lenniiuiin esl causa diininutionis: sed libernin arbilrinni ilebaliilitaliini per aversiouein est causa eorrnptioiiis oaritalis: ergo dehabilitatio eius sub Deo esl causa diminutionis

;i. Item. hoc ipsum ostenditur per naturam ipsius caritalis sic: « opposita nata sunt fieri circa idein; sed augmentum et diininulio sunt opposita: ergo si contingit caritatein augeri, contingit et diminui.

Iteni, (piod potest salvari in esse sine coniunctione sui ad aUquid. potest illud ab illo post conumctionem separari; sed caritas ante additionem habet esse siiie:idditamento: ergo potest separari: et si hoc, ergo et diminui: ergo etc.

CoNTR.: 1. Caritas est fonna simplex et uni- 'formis per totum; ergo quod adimit de carilate, qua ratione adimit unam partem, adimit et totum: et si hoc, ergo nunquani diminuitur.

Item, magnitudo caritatis est secundum magnitudinem divinae influentiae, ergo diminutio eius est per diminutionem influentiae; sed Deus non subtrahit inlhientiam suam nisi offensus, et non offenditur nisi per aversionein ab ipso et contemptum: ergo non diininuitur caritas nisi per peccatum mortale; sed hoc non est aliud quam caritatem toni: ergo etc.
Itein. oinne quod diminuit alterum, est illi oppositum; sed veniale vel cupiditas sive concupiscentia citra Deum non opponitur caritati, immo est omnino illi contingens: ergo non diminuitur.

/i. Item, quod diminuit alterum habet posse super illud; sed veniale non habet posse super caritatem, quia plus diligit caritas Deuin, quam cupiditas centum marcas auri et argenti: ergo etc.

Ilem, hoc ipsum ostenditur per impossibile hoc modo: si veniale diminuit caritatem, ergo aliquid diminuit ab ipsa: si ergo cariliis non est infinitae magnitudinis, ergo veniale aliquoties iteratum totam adimit caritatem, quod falsum est.
Itein. si diminuit caritatem secundum substantiam, ergo minuit praemium substantiale ei debitum: sed praemium substantiale est bonuin aeternum: ergo veniale aliquid aufert de bono aeterno; sed ablatio boni aeterni vel simpliciter vel secundum partem est poena aeterna: ergo veniale meretur poenam aeternam, quod est conlra cominuneni opinionein. Si ergo veniale noii iniiniit unum, nec aliud.

c 0 N c Lll s ui. Caritas, licel tollatur per peccalum morlale, tomen per peccatum. veniale non minuitur secundum substanliam, sed tanlum secimdum fervorem.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc duplex opinio est, fundata super duplicem opinionem praecedentem de modo augmentandi caritatem. Quidam enim dicunt, caritatem augeri per impermixtionem; et cum impermixtio inaior sit secunduin niaiorem liberi arbitrii habilitationem et secundum concupiscentiae diminutionem, et e contrario permixtio per dehabilitationem liberi arbitrii et augmentationem concupiscentiae: dicunt per consequens, eam diminui, secundum quod augetur cupiditas vel concupiscentia et debabilitatur liberum arbitrium; et hoc est per veniale peccatum. Sed qnoniain veniale peccatuin. manens veniale, nunquam toties iteratur, quod concupiscentiam augeat '-, ita quodaliquid diligat supra Deum: ideo caritas per venialia potest minui, sed non tolli; tollitur autem per mortale, quod auget concupiscentiam supra Deum.

Sed haec opinio, iit supra probatum est, non habet stabile fundamentum, quoniam substantiale augmentum caritatis non venit a libero arbitrio nec a concupiscentia ideo nec diminutio.

Et propter hoc ponitur alia opinio probabilior, quod caritas non minuitur substantialiter; et haec opinio fundatur saper hoc, quod augmentum caritatis fieri habet per additionem vel incrementuin maioris influentiae. Quo supposito dicendum, quod caritas secundum substantiain non minuitur, sed augetur.

Et ratio huius sumitur a parte oppositi sive u; agentis. Nam caritas non habet oppositum nisi mortale peccatum; per illud autem non minuitur, sed

tdllitur; concupiscentia aulem sive cupidilas el ve- 2. niale peccatum opponuntur caritati secundum fervorem solum, quia simul stant et substantialiter sunt sese incontingentia.

I. 2. Et ideo solvendum ad duo prima, quod illud Augustini de cupiditate et minori amore, similiter illud de veniali dirninutione locum hal)et solum quantum ad fervorem caritatis; et sic patent duo prima.

Sumitur etiam ratio, quare caritas non minui- 2. tur a parte ipsius subiecti, quod est liberum arbitrium secundura conversionem ad Deum. Liberum autem-' arbitrium ad augmentum caritatis se disponit per lialjilitatem, similiter ad diminutionem per dehabilitatem citra mortale. Sed haec dispositio est de congruo, non de condigno; et quoniam Deus est pronior ad miserendum quam ad condemnandum, et ad donandum quam ad subtrahendum: hinc est, quod carilatem tribuit, cum se Uberum arbitrium disponit de congruo, sed non subtrahit, nisi quando necessario se disponit ad subtractionem gratiae. Hoc autem solum est per aversionem, et tunc tolum tollit. Et hinc est, quod caritas nunquam minuitur. sed augetur, quia solum de congruo potest se praeparare subiectum ad diminutionem.

Ad illud quod oljiicitur, quod sicut homo proficit, ita descendit frequenter; dicendum, quod non sic dinunuitur per descensum substantiahter caritas, sicut augetur per ascensum.

Ex antiquis Antissiodorensis et eliam, quod mirum est,

Quod etiam obiicit, quod liberum arbitrium potest totum privare per dehabihtationem etc; dicendum, quod istud falsum est, quia forma substantiahs omnino privatur per dispositionem ad oppositum in termino, non tamen minuitur per dispositionem citra terminum. Pmeterea, iUud habet locum, quando dispositio in tei-mino et citra terminum sunt eiusdem generis; non sic autem est in proposito, quia una est mortale peccatum, alia veniale.

Sumitur etiam ratio, (jnare non potest minui. i a parte naturae suae. Ipsa enim est inlluentia secuiidum divinam acceptationem; sed quod Deus acceptet, hoc est ab ipso et ita., quod magis et magis acceptet, et ita de sui natura potest augeri; quod autem minus acceptet, hoc non est ex se: ergo oportet quod veniat a nobis: ergo caritas de se habet augeri, minui vero non habet nisi a nobis, ut supra ostensum est. Per nos autem non potest minui, et ideo caritati solum debetur augmentum naturaliter.

Ad illud ergo qubd obiicitur, quod oppo- sita nata sunt etc, dicendum, quod verum est, nisi alterum insit per naturam.
Ad illud quod obiicitur: potest esse sine additione, ergo separari; dicendum, quod istud ve rum est, si esset aliquid separans; sed nihil est quod separet.

Quarlo quaeritur el ultinio de augmenlo carilatis quantuni ad termiuuni, et quaeritur, utrum habeat statum vel terminum, ultra quem non possit augeri. Et quod sic. ostenditur hoc modo.

Onine quod est in aliquo, non excedit caeius in quo est; sed caritas est m anima: ergo non excedit animae capacitatem. Sed capacitas animae est finita, quia omnis polentia finita habet capacitatem fmitam: ergo et caritas.
Item. augmentum caritatis attenditur secundum quantitaleni virtuti.'<; sed quantitas virtutis similis est quantitati )notis et perfectior; sed in quantitate??Joto in augmentando est status, unde Philosophus: « Omnium natura constantium terminus est et ratio magnitudinis et augmenti »: ergo simiUter el in quantitate virtutis.
Item, augmentum caritatis attenditur per ascensum ad quantitatem perfectam, ergo quod semper augetur nunquam venit ad perfectum, « perfectum autem est, cui non est possibilis additio'»; sed carit;item, cum sit opus Dei, contingit perfici, Dei enini perfecta.nint opera: ergo etc.
Item. augmentum caritatis attenditur secunduni approximationem ad finem, nam quanto caritas maior, tanto fini proximior; ergo aut nunquam pervenit ad finem, aut si sic, necesse est stare, quia alias esset frustra: ergo etc.

CoNTR.: i. Quod non sit status, ostenditur a parte virtuti-s augmentantis. Tantum enini extenditur augmentum, quantum virtus augmentativa; sed virtus augmentans caritatem est virtus divina, quae non habet terminum nec statum: ergo etc.

Item, hoc ipsum ostenditur a parte suscipientis. Sicut eniin se habet transparens ad himen corporale, sic capacitas animae ad lumen gratiae sive caritatis; sed aer nunquam tantum recipit de lumine, quin adhuc possit plus recipere: ergo etc.
Item, hoc videtur posse ostendi a parte augmentabilis, quod est caritas, quia ipsa est aeque in actu vel amplius quam ignis materialis; sed jgnis materialis ratione suae actualitatis augetur in infinitum, si adsit combustibile, sicut dicit Philosophus: ergo similiter caritas de se.
Item, hoc ipsum ostenditur a parte obiecti caritatis, quod est summum bonum non habens mensuram: ergo si mensura caritatis debet attendi per magnitudinem obiecli, et illud caret modo et mensura, ergo et caritas: et si hoc, ergo non habet statum nec terminum. Caritas habet terminum in augmento, quod colr ligitur ex parte tum virtutis agentis, tum potentiae suscipientis, tuni formae perficientis.

Respondeo: Dicendum, quod status est in au- f gmento caritatis secundum omnem modum, secundum quem contingit esse statum et perfectionem in motu augmenti.

Augmentum enira, sicut patet in corporalibus, habet statum a tribus: videlicet a.virtute agente et potentia suscipiente et forma perficiente. Sic est in homine, cuius augmentum stat, quando vi-tus caloris et carnis secundum speciem non potest amplius convertere, quam deperdatur; quando potoito humidi radicalis non potest plus extendi; quando

corpus perfectum est, secundum quod congruit perfectioni aniniae.

Sjc dicendum, quod caritas stat a parte virtutis agentis; sed liuiusmodi status potest esse dupliciter. Nam illa virtus aut est operans naturaliter, aut a proposito; si natu?'aliter, tunc stat, quando non potest amplius; si « p?-oposito, tunc stat, quando non disponit amplius; et hoc modo stat caritatis augraentum, cum deventum est ad mensuram, quam raensus est Deus homini secundum distributionem suae sapientiae. Et ideo, quamvis - virtus augmentans sit infinita, tamen operatur secundum dispositionera sapientiae liraitantis effectus varios, secundum quod sibi placet. Non enim operalur secundum omnimodam possiljilitalem.

Stat etiam a parte suscipientis, quia sicut di- citur Matthaei vigesimo quinto: Dedil unicuique secundum pi-opriam virtutem. Et huiusmodi slatus potest intelligi tripliciter: aut secundum actum, cum amplius non procedit, et sic stat in viris perfectis, qui non assurgunt ad maiora; aut secundum aptitudinem, et sic stat in beatis, qui amplius non possunt se disponere et tantum habent, quantum se disposuerunt, unde status est in eis; aut secundum possibilitatem suscipientis, et sic statum habet in Christo, et credo etiam, quod in beata Virgine, et aliqui dicunt, quod in Angelis; utrum in aliquibus aliis, nescio. Scio tamen de Christo, quod tantum habet de gloria, quantum potest recipere creatura unita, et credo hoc ipsum de Matre dulcissima.

Stat etiam a parte augmentabilis, cum per- venil ad quantitatem perfectam. Sed notandum, quod quantitas virtutis perfecta est dupliciter: vel simpliciter, vel in genere. Simpliciter perfecta est in summo et simplicissimo, ut in Deo; in genere vero in omnibus, qui pertingunt ad actum completum, ad quem sunt, et hoc est diligere Deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota virtute. Primo modo non est status, sed secundo solum.

Ad illud quod obiicitur primo de infmitate virtutis agentis, dicendum, quod illa ratio teneret, si virtus caritatem augmentans ageret naturaliter et secundum impetum sive secundura totum suum posse; nunc autem agit sapienter et ita ponit unicuique limitem, ipsa in se non limitata.
Ad illud quod obiicitur per simile in aere, quod suscipientis- potentia est ad infmitum; dicendum, quod lumen ange?-i in aere hoc est dupliciter: vel per ipsius ctarificationem, vel per lumi?ium agg?-egatio?iem. Primo modo credo quod statum habeat; adeo enim posset aer illuminari, quod si etiam superveniret aliud lumen, non magis claresceret. Alio modo potest augeri lumen in aere per luminum aggregatione?n; et sic, quia lumina diversorum luminarium sunt in eodem puncto aeris, non se coangustant nec se expellunt, sicut multae species in uno medio; et ita nunquam sunt tot species, quin plures possint esse; similiter de luminibus. Sed tunc non est simile de caritate, quoniam, sicut prius tactum est, in una anima una tantum est caritas; non sic est de lumine, quod egreditur a diversis lurainaribus.
Ad illud quod obiicitur a parte augmentabilis, quod ignis in infinitum est augmentabilis; dicendum, quod calor potest augeri dupliciter: vel intensive, et sic statum habet et summum; vel extensive, ut sit in pluribus, et sic non habet statum a parte sua sed a parte combustibilis, quod finitum est. Similiter dico, quod caritas potest augeri intensive, ut magis diligat, et sic habet statum, sicut ignis; alio modo extensive, ut a parte dilectorum, et sic non habet statum ex parte sua, quia nunquam tot diligit, quin adhuc nata sit diligere plures.
Ad illud quod obiicitur a parte obiecti, dicendum, quod obiectum nihil ad hoc facit, quia obiectum seraper est idera non mutatum et est infinitum; et ideo nunquam ei caritas commensuratur nec ad eius mensuram recipit augmentum nec decrementum.

liam communem docet-c

DrB. L

In parte ista incidunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit, quod Chrislo non ad mensuram datus est Spiritus. Videtur enim falsum, quia omne finitum habet mensuram: ergo si Christo datus est Spiritus non ad mensuram, Christo datus est Spiritus infinitus. Sed contra lioc est, quod omnia creata sunt finitae capacitatis.

Respondeo: Hoc infra melius patebit; nunc tantummodo sufTiciat, quod lioc vel est dictum propter gratiam unionis, quae fecit, quod omnia quaeDei sunt, sint ilUus hominis; vel propter gratiam capitis, quia in Christo est gratia ad omnes actus non arctata, sicut in capite vigent omnes sensus. Unde illa deterniinatio non privat finitatem, sed privat determinationem ad ahquem actum sive speciale donum.

Itein quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, quod caritas est animi nostri rectissima affectio. Videtur enim male dicere, quia nullus habitus est affectio; caritas est virtus et ita habitus: ergo non est affectio.

Respondeo: Dicendum, quod affectio dicitur quadi- drupliciter: uno modo ipsa vis affectiva; alio modo dicitur affectio passio vis affectivae, ut gaudium et dolor et huiusmodi; tertio modo dicitur actus potentiae affectivae; quarto modo dicitur habitus affectivus, sicut intellectus uno modo dicitur habitus principiorum, qui est regula intellectus: et hoc modo accipitur, cum dicitur, quod caritas est affectio; et similiter accipit Bernardus, cum dicit, quod virtus est affectio ordinata.

Itein quaeritur de boc quod dicit Magister, quod caritas intus operatur alios actus atque motus, mediantibus aliis virtutibus. Videtur enim dicere contra illud quod dicitur ad Galatas quinto: Fides per dilectionem operatur.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis illud possit sustineri, quod caritas operatur mediantibus aliis virtutibus tanquaiu ministris, et aliae nihilorainus per caritatem adiuvantem et dirigentem; tamen solutio Magistri, tpiam hic facit, non valet, quia gister petit principium in solvendo. Supponit enim in solutione oppositum eius quod probatur. Cum enim Spiritus sanctus non efficiat in nobis opera aliarum virtutum sine habitibus mediis, qunmodo efflcit in nobis opus dilectionis? Si tu dicas, quod ipse dilectio est, similiter possum dicere, quod Filius est Sapientia et Verbum, ergo pari ratione sine habitu medio debet illuminare intellectum. Et propter hoc Magistri opinio non est ita probabilis nec quantum ad rationes nec quantum ad auctoritates. Quod patet, si attendantur praedictae solutiones. In omnibus enim solutionibus Magister petit quod est in principio.

DuB. IV.

Iteni quaeritur de hoc quod dicit, quod Spiririius sanctus non dividitur. Videtur enim dicere falsum, quia Numerorum undecimo dicitur, quod Dominus dixit Moysi: Auferam de spiritu tuo etc. Item, primae loannis quarto: De Spiritu suo dedit nobis; si dedit de Spiritu, videtur, quod vel totum dedit, vel divisit in partes.

Cai>. I.

Utrum concedendum sit, per donum dari dona.

Hic quaeritur, cum Spiritus sanctus, per quem sanctum ». Ecce aperte dicit, per donum dona donari.

Cap. H.

Utrum Spiritus sanctus eadem ralione dicatur donum, qua datum sive donatum.

Praeterea diligenter considerandum est, cum Spiquinto de Trinitate, cum ait: « Spiritus sanctus in Ecce aperte dicit, Spiritum sanctum donum appellari, Respondeo: Dicendum, quocl Spirilus sanctus est in semetipso simplex et ideo in se indivisus; sed in effeC;tibus est multiplex, et ideo quantum ad effectum dividitur, quia non datur singulis ad omnia. Et hinc est — quia plenius datus est Moysi quam aliis — quod ideo dicit: Auferam de spiritu tuo; et quia non ad omnia datur nobis, ideo dicit beatus loannes: De Spiritu suo dedit nobis. quia datur, non ab aelerno fuil doiium, quia non datur nisi ex terapore.

Ad quod diciraus, quia Spirilus sanctus et donum dicitur et datura sive donatura; sed datuni sive donatuin ex eo tantum dicitm-, quia datur vel donatur, quod Unde Augustinus in quarlo libro de Trinitate = ait: Trinitate intelligitur, in eo quod proprie dicitur Spiri- Filium refertur, quia Spiritus sanctus et Patris et Filii

qua post plenius agemus cum aliis. Cum ei-go ab ae- Sed quaeritur, cui donabilis: ulruin Palri etFilio, processio nativitas non est; utraque vero ineffabilis est.

Cap. III. Qiiod sicul Filius imscendo accepit non tantum, ut esset Filius, sed etiam essentia, ita Spiritus sanctus pro- Et notandum, quod sicut Filius nascendo accepit non tantum, ut Filius sit, sed omnino ut sit et ut ipsa

dendo essenliam habet eandem et totani, quae in Patre est.

Cap. IV. Quod Spirilus mnclus dicilur donum el donalmn schominis dicitur, ulique accepimus; sed aliter iste, aliler ille «osto- dicitur. Aliud est enim quod accepimus, Spiritus sanctus, quein accepit Elias. Et Moysi ait Dolus et dalus utique ad hoc, ul sancti essemus. Spiritus ver.o creatus ad hoc est datus, ut essemus. An Filius, cuiH sit nobis dalus, possit dici noster, modi; sed non dicitur noster Filius, quia Filius dicitur et Filii dicitur, non hominis; ila et Filius sub hac apideo Filius Palris esl, et non noster. Dicimus tamen et panem nostrum da nobis, sicut dicimus, spirilum nostrum ».

Cap. VI.

Utrum Spiritus sanctus ad se ipsum referatur.

Post haec quaeritur, ulrimi Spiritus sanctus ad se Deo ex tempore, in quibus datum et doiuUum continentur.

Hic (juaeriliir. cum Spiritus mnctus,

quas niovet.

dicatur donum et datum.

lus etc.

ctus sit donum et quod donetur, ad intelligentiam Primo quaeritur, utrum Spiritus sanctus Secmrfo utrum Spiritus sanctus sit donum

quem Uividuntur dona, ipse sit donum elv. ctus sit donum relative, quomodo possit a se dari; si eniin a se donatur, videtur Spiritus sanctus ad se relative dici, et hoc facit ibi: Post haec quaeritur, utrum Spiritus sanctus ad sc ipsum referatur.

Ceteris partibus indivisis remaneiitibus, quia specialiter prosequitur quaestiones praedictas, media sive secunda pars, quae est de differentia doni vel dati, habet quatuor partes. in prima quaerit et determinat, quod non eadein ratione Spiritus sanctus dicitur donum et datum, quia donum est ab aeterno, sed datum ex tempore. In secunda vero contra hoc, scilicet quod Spiritus sanctus sit donum aeternaliter, obiicit, ibi: Sed quaeritur, cui donabilis, utrum Patri, vel Filio. In tertia vero, quia in solutione dixerat quoddam dubium, ideo incidenter raovet et determinat iUud, ibi: Hic oritur quaestio, si Filiu nascendo etc. In quarta vero et ullima redit ad primam solutionem, ostendens, quod Spiritus sanctus aeternaliter donum est, quia eo ipso est donum, quo procedit a Patre et Filio % et hoc facit ibi: Ex praedictis patel, quod Spiritus sanctus sempiterne donum est. j ritui sancto. I sancti distinctiva. ritus sanctus noster., Ex mss. el ed. I siipplevinius.s-rf.

Utrum Spirit/ufi sanclus sit donum Cirra primum, quod Spiritus sanctus sit donuin, cuo omnia alia dona donantnr, ostenditur auctoritale et ratione.

Auctoritate sic:.poslolus primae ad Corin- 'a-thios duodecimo-: Divinones gratiarum smt, idem autem Spiritu.s, qui dividit singulis, prout vult: et loquitur de donis non tantum gratiae gratum facientis, sed etiam quae sunt gratis datae: ergo si per Spiritum sanctum dantur utraque, cum non sit alia differentia donorum, ipse est donum, in quo omnia alia dona donantur.
Item, Augustinus decimo quinto de Trinitate: « Per donum, quod est Spiritus sanctus, commune omnibus merabris Christi, propria quibusque dona dividuntur ».
Item, ratione ostenditur sic: Spiritus sanctus est primum donum; sed omne posterius ad prius reducitur: ergo omne donum reducitur ad donum, quod est Spiritus sanctus: ergo in omnibus donis ratio donationis est per Spiritum sanctum: ergo etc.
[tem, omne donum, in quantum donum, ex amore datur, alioquin non liabet rationem doni; sed « Spiritus sanctus est amor Patris et Filii », ut dicit Augustinus, et habitum est supra: ergo etc.

Contra: 1. Isidorus: « Multis indignis Spiritu - sancto dantur dona Spiritus sancti »: ergo contingit alia dona donari sine hoc: ergo non est donum, in qno omnia alia dona donantur.

Item, aliqua suiit dona, quae appropriantnr Filio, ut puta sunt iiia quae dantur ad illustrationem: intellectus: ergo si loquamur appropriate, talia dona donantur in Filio sive jier Filium, non dono, quod est Spiritus sanctus.
Item, Fihus datus est nobis, Isaiae nono: Paruulus natus est nolm, Filius datus estnobis:, in quo onmiu aUa donu donanlnr ergo si datur per Spiritum sanclum, videlur quoil Spiritus sanctus aliquam auctoritatem vel influentiam habeat in Filium; hoc autem est falsum: ergo non omnia alia dona donantur per Spiritum sanctum.
Item, hoc ipsum ostenditur per impossibile: esto quod intelligatur per impossibile, Spiritum sanctuin non esse, adhuc Pater et Filius ut Liberales, alioquin inest eis liberalitas a Spiritu sancto, quod falsum est: ergo si intelliguntur liberales, ergo et donatores.

b. Iteni, si Spiritus sanctus est donuni, in quo alia dona donantur, ergo donum est doni et donationis donatio: et si hoc, motus est raotus et relationis relatio, et hoc habet Philosophus pro inconvenienti. Cum enim dependens non possit alterum terminare, erit ibi processus in infinituni.

c 0 N c L u s 1 0. Ista loeiUio, si abiativm m quo sumitur in sensu concomitantiae, solummodo quoad dona gratuita vera est; si vero in sensu causalitatis, et quidem causae exemplaris, vera est quoad omnia dona.

Respondeo: Dicendum, quod cuin dicitur, quod Spiritus sanctus est donum, in quo orania alia dona donantur, ablativus iste potest accipi duphciter: vel ita, quod dicat concomitantiam, vel ita, quod dca.i causalitatem. Si dica_t concomitantiam, sic intelligendo universaliter, falsum est; quia est sensus, quod detur cum omnibus donis. Quaedam enim sunt dona, quae semper sunt cuni Spiritu sancto, ut caritas et sapientia: quaedam, quae nunquam sunt cum Spiritu sancto, ut timor servilis; quaedara.

siiie. iit fide. prophetia et iiuiusmoili.

Si autem parliculariter intelligatur de donis n.iKiiisii. 2. gratiae gratum lacientis, sic vera est et iion habet instantiam.

Potest iteruin ahlativus isle - importafe camaxbmittililuleiii, et iioc triiliciter: vel ita, quod dicat sim- S&mulplicilcr causilitaleiii. el iii hoc iioii distinguitur nec a 1'aliv iiei- a l-"ili(i. iura omnia dona sunt a Patre el a Filio. iit a S[iiritii saiicto; vel ita, ut dicat caiisalitatein et subauctoritatein, et in lioc dislinguitur I Patre. sed non a Filio, (uia Pater et per Filium et per Siiirituni saiictum donat: vef ita, ut dicat caimilitutciii et siibauctorilatem et excniplaritatem, lioiiciuiio:i. et sic pro[iiic Spiritui sanclo convenit. Ipse enim procedit per iiiodum priini doni. ita quod oinnis donalio recla et gratuita post illaiii est et ab illa accipit ralionem donationis. Concedendum est ergo, i-i.ii-.fiis. quod Spiritus sanctus esl donuni, quo omnia dona, scilicel gratuitu, donanlur per concomitantiam, el quo omiiia Dei dona donantur per exemplaritatis causain.

I..d iilnd ergo quod obiicitur prirao de Isisoiuiio oi- doro, iain patet responsio, quod ipse loquitur de i.o»iioiom.. gratiae gratis datae, non gratum facientis.

-1..d illud quod obiicitur secundo, quod quaedam dona appropriantur Filio; dicendum, quod de donis est loqui dupliciter: aut ratione eius quod

quod subest aliqua dona appropriantur Filio, ut sapientia et intelligentia, aliqua Spiritui sancto, ul caritas. Ratione vero donationis, omnia appropriantur Spiritui sancto ratione iam dicta, quia per ipsuni tanquam per primum donum donantur alia.

Ad illud quod obiicitur, quod Filius esl daliis, et non a Spiritu sancto; responderi potest, quod Filius est datus secundum humanam naturam, et boc fuil per araorem, loannis tertio: Sic Deus dilexit mundum, ul Filium suum unigenilum daret.
Ad illud quod obiicitur, quod, Spiritu sancto circuinscripto, adhuc m,anet ratio doni; dicendum, quod, circumscripto Spiritu sancto, est intelligere in Deo donorum causalitatein et subauctoritatem, sed non exemplaritatem donalionis sub ratione donationis, quia non intelligitur processus ainoris; et hoc ultiino inodo dicitur proprie convenire Spiritui sancto.
Ad illud quod obiicitur, quod tunc est donum doni; dicendum, quod inolus non est motus, ut termini, similiter nec relationis relatio; taraen ut principii et motus est raotus, quia motus est principiura niotus, et relatio relationis; et sic dicitur donum doni. Et quia in causindo statur in prirao, cum sit primura donuni, non est abire in infinitum. Praeterea, donum in divinis verain hypostasim dicil.

Utrum Spiritus sanctus sit Secundo quaeritur, utrum Spiritus sanctus sit dontim ab aeterno, vel ex tempore. Et quod ex tempore, videtur.

Augustinus decimo quinto de Trinitate: « Eo donum est, quod datur quibus datur »: sed datur ex tempore: ergo etc.
Item, quinto de Trinitate-: « Eo donum dicitur, quod daturus ipsum erat Deus»; sed constat, quod daturus erat ex tempore: ergo si donum est aeternum, teuiporale est causa aeterni.
Item, hoc videtur per rationem. Donum enim non tantum dicit comparationem ad dantem, sed etiam ad eum cui datur: ergo posito doiw, ponitur dans et recipiens, quia relatio ponit extrema; sed recipiens est creatura: ergo etc.
Item, donum addit supradatum, quia « donum est datio irreddibilis »: ergo si Spiritus sanctus non est datus nisi ex tempore, nec est donum nisi ex tempore.
Item, sicut Filii est generari, ita doni est donari; sed non est Filius, antequam generetur: ergo nec donum, antequam donetur: sed donatur tantum ex tempore: ergo etc.

CoNTBA: 1. Augustinus quinto de Trinitate:. « Quia Spiritus procedebat, ut esset donabilis, iam donum erat»; sed procedere ut donabile, hoc est aeternum: ergo et donum ab aeterno.

Item, ibidem expressius: «Spiritus sanclus sempiterne donum est, temporaliter vero datur».
Item, hoc ipsum videtur ratione, quia ubi est amor gratuitus, ibi est ratio doni: sed ab aeterno est in Deo ponere amorem gratuitum: ergo et donum.
Item, ubi est perfecta ratio liberalitatis, ibi est donum: sed in divinis ab aeterno est perfecta ratio liberalitatis: ergo etc.

b. Item, sicut se habet ratio verbi ad rerum productionem, sic se habet ratio doni ad gratiarum distributionem: sed ante rerum productionem in ah aeterno, un ex lempori principio fuit Verbum: ergo aiite gratiaiurii cnllationem in principio fuit Donum. Donum lU datum dicilur temporaUler; donum vero ut aliquando donandmn vel ul donahile dicitur aeternaliter.

Respondeo: Dicendum, quod cura donum dicat respectum ad eum cui dalur, hoc potest esse Tripliciter: vel secundum actum, vel secundum habitum, vel secundum aptitudinem. Si secundum actuni, hoc modo dicitur doiium, quia datur; si secundum habitum, hoc modo dicitur donum, quia donandum aliquando: si secundum aptitudinem, hoc modo dicitur donum, quia donabile.

Secundum primam acceptionem dicitur temporaliter: sed secundum secundam et tertiam dicitur aeternaliter. Et in his tribus sensibus accipit Augustinus. Concedendum est ergo, quod secundum aliquam acceplionem donum dicitur aeternaliter, sicut probant rationes indijctae ad secundam partem.

Ad illud vero quod obiicitur in contrarium, dicendum, quod procedit de dono, ut dicit aclum donationis, et sic ex tempore dicitur; unde non valet obiectio.
Ad illud quod secundo obiicitur, quod ee dicitur donum, quo daturus etc; dicendum, quod secundum istam acceptionem dicitur aeternaliter, quia non dicit respectum ad creaturam secundum actmn, sed secundum habitum, sicut et praedestinatio.

Quod ergo obiicitur, quod tunc temporale est causa aeterni; dicendum, quod illud participium daturus duo importat, videlicet ordinationem ad dandum et actum ordinationis; et ordinatio est aeterna, licet actus sit temporalis; et tunc ablativus non dicit causalitatem ratione actus, sed ratione ordinationis.

. quentiae, non consequentis.

M illud quod obiicilur, (juod dicit relalioneni ad extrenia: dicenduni, quod relatio actualis ponit utrumque extrenuim in actu. non auteni relatio lialiitnalis, sicut patet, quod Deus aeternaliter dicitur exemplar creaturae temporalis.
Ad illud quod obiicitur, quod donum addit supra datum; dicendum, quod donuni in (pnbus- (lam consequitur ralioneni dati, ut puta sunt illa quae de se non dicunt lilieralitalem, nisi prout ad- (litur eis ratio communicationis. ut liber, cultellus et liuiusmodi. In aliqno datxn) consequitur rationem

potest esse Iriplex. Secundus el lortius respeotus, qiii osl lantum

Ulrum conmmientius de Spiritu Tertio quaeritur, utrum conveoienlius dicatur (le Spiritu sancto domim quam dalum. Et quod lain convenienter dicatur datum ut donum, videtur:

Quia lacobi primo: Om7w datum opti- mum et omne donum perfectum demrsum est; ergo a Spiritu sancto ita sunt data, sicut et dona: ergo sicut ad ipsum transfertur ratio doni, ita et dati.
Item, mobilis et nioti est eadem ratio. ergo siuiiliter dati et donabilis: ergo si donum dicitur in ratione donabilis, datum vero in ratione actualiter dati, ergo eadem est ratio doni et dati, ergo etc.

' Subaudi: ablalivus ille eo qm. Dc dislinctione conselatem, etiamsi nunquam detur donum, ut est amor; et sic convenit Spiritui sanclo.

;i. d illud quod obiicitur, quod sicut Pilii esl generari elc: dicendum, quod falsum est, quiaenerari dicil emanationem Filii, i]uae secundum rationeni intelligendi praecedit Filium; unde impossibile est, quod sit, nisi generetur; donari iinlem non solum dicit doni emanationem, sed amplius dicit eius communicationem; (>.l hoc consequitur esse dojii, et ideo non dicitur donum ex Uuipore, quamvis donetur ex tempore. socundum rationom, non esl relalio in uclii, quao seniijcr jio- — Iliol, (lo hac 01 Iribus soqq. hic q. unioa.

dicatwr donum quam datwni.

Item in quolibet genere perfectior esl actus quam potenlia: ergo cum datum dicat in actu, donum in potentia, perfectius expriraitur aliquid cuni dicitur datum quam donum; sed quod maioris est perfectionis magis proprie convenit Deo: ergo etc.
item, quando aliqua duo dicuntur de aliquo, quorum unuin est ratio dicendi alterum de eodem, illud convenientius dicitur, (juod est ratio dicendi; sed datum et donum dicuntur de Spiritu sancto, et, ut vult Augustinus, « eo donum dicitur, quia datur »: ergo magis proprie dicitur dalum.

Contba: I. Da.<Mm convenit Spiritui sanctosolnmi-i

ex tempore, seil donum aeternaliter: ergo magis proprie dicitur donum.

Item, si nunquam actu daretur, donum esset el spiritus esset: ergo videtur, quod magis proprie convenit ei donum.
Item, Glossa super illud lacobi primo -: Omne (latum optimum etc. dicit, quod « datum dicitur qtioad naturalia, donum quoad gratuita ». Si ergo gratuita aptius appropriantur Spiritui sancto, qui sanctificat, quam naturalia: ergo Jiielius in divinis dicitur de Spiritu sancto donura quam datum.
Item, «donum esl datio irreddibilis»; sed quidquid Deus dat, irreddibiliter dat, quia cum det, nihil potest recipere: ergo in divinis datum rationem habet doni et induit eius rationem: ergo convenientius ibi dicitur donum quam datum.

c 0 N c L u s 1 0. Spiritus sanctus convenimitius dicitur donum quam datum, quod duplici ratione probatur.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis in divinis utrumque dicatur, et datum et donum, tamen convenientius dicitur donuni. Et huius duplex est 1. ratio. Una quidem est, quia datum, cum sit vel participium vel nomen verbale. concernit tempus; donum autera a tempore subtrahit; et ideo, quia omnia divina supra tempus sunt, convenientius dicitur in divinis donum quam datum. Alia ratio 3. est, quia domuTi supra rationera dati addit conditionem liberalitatis sive irreddibilitatis, quae est conditio magnae nobilitatis; et ideo maxirae competit

divinis. Et haec est ratio. quare donuin appropriatur gratuitis donis, non tanlum ipsi Spiritui sancto, qui est principium gratuitorura donorum.

Et ex hoc patet responsio ad illud de auctoritate beati lacobi.
Ad illud quod obiicitur, quod mobilis et moti eadem est ratio; dicendum, quod non est simile de mobili et moto, et de dono et dato: quia motum esse addit supra raobile actum et dicit totum, quod dicit mobile. Sed datura non dicit totum, quod dicit donum, quanlum est de generali intellectu nominis, nisi approprietur; «donum enim est datio irreddibilis », et hoc melius patebit in quarto probleraate.
Ad illud quod obiicitur, quod actus est perfectio potentiae; dicendura, quod aliquid est in potentia ad actum dupliciter: aut propter imperfectionera agentis, aut propter defectum suscipientis. Si sit potentia primo modo, tunc actus est perfectio potentiae; si autem secundo modo, non est perfectio. Unde si dicatur, quod sol actu Incms, potest domum illuminare, quae non est aperta, et domura apertara illuminat, nulla oranino raaior notatur perfectio quam ante. Sic intelligendum est de donabilitate et actuali donatione.
Ad illud quod obiicitur, quod '- datum est ratio dicendi donum, quia ideo donum,"quia datur; dicendum, quod non est tota ratio, sicut dicitur in littera, sed solum in comparatione ad eum cui datur. — Vel potest dici quantum a parte noslri intellectus: ideo donura dicitur, quia datur; sed tamen a parte veritatis rei est e converso, quia ideo datur. quia donum est.

ritum (loHinn sit nomca esseiUiak, Quarto quaeritur. utruni donuui proprie convfniat Spiritui sanclo. El quod sic videtur.

Augustinus decinio quinto de Trinitate: «Sic- 10 TrinitatB non est verbuni nisi Filius, ita nec donum nisi Spiritus sanctus «.
Item, donum dicit emanationem per modum liberalitatis; hoc autem est propriura solius Spiritus sancti: ergo etc.
Item, donum- dicitur relative ad donantem; sed donans non tantum est Pater, immo etiam Filius, quia uterque est mittens. ergo donum dicitur relative ad Palrem et Filium: et si lioc, ergo distinguitur ab utroque: ergo nec Pater nec Filius, sed solum Spiritus sanctus dicitur proprie donum.

CoNTR.: 1. Donum dicitur in habitu, sed datum dicitur in actu, ergo datum addit supra donum: ergo cui convenit esse datum convenit et ratio doni. Sed datum convenit toti Trinitati, quia tota Trinitas dat se, ergo et donum: non ergo proprie Spiritui sancto.

Item, donum dicit respectum ad dantem et ad eum cui datur: si ergo est proprium Spiritus sancti, aut propter respectum ad tlantein, aut recipientem. Non propter respectum ad i'ecipieiitem, quia similiter Filius datus esl nobis, et magis etiam datus quam Spiritus sanctus. Si vero ad dantem; contra: Filius dicitur procedere a dante, scilicet a Patre: ergo videtur secundum communem rationem Filio convenire. Si dicas, quod Filius non procedit per modum donabihs, neque «quomodo datus est, sed quomodo natus »; contra: Filius sic ab aelerno processit, ut temporaliter esset missibilis, quia « eo mittitur Filius, ([uo generatur '»; sed missio non est aliud quam donatio: ergo Filius processit ut donabilis.
Item, si datus est Filius ex tempore, aut erat ad hoc habilis ab aeterno, aut non. Si sic: ergo processit ut donabilis; si Mon: ergo aliquid convenit ex per-ionale. el propriuin Spiritus sancti. tempore Filio, quod repugnat aelernae emanationi;, quod est inconveniens.
Item, regula est, quod omne nomen dicens respectum vel effectum ad creaturas est comnuuiie tribus; sed donum est huiusmodi: ergo etc. Donum estnoinen personale et propriwm Spiritus sancti; datum vero potest dici et essentialiter de tribus personis, et personaliter de Filio et Spiritu sancto, et proprie de Spiritu sancto.

Respondeo: Dicendum, quod sicut patet ex verbis Augustini, donum dicitur in divinis proprie sive personaliter, non essentialiter, sicut verbum proprie dicitur de Filio; datmn autem potest accipi et essentialiter et personaliter, sive proprie et communiter. Tota enim Trinitas dat se, et tamen Pater et Filius proprie dant Spiritum sanctum.

Propter hoc notandum, quod datum de sui ratione idem est quod communicatum. Potest igitur hoc quod est datimi dici communicatum ex liberalitate, et sic commune est toti Trinitati; vel ex liberalitate et auctoritate, et sic convenit Spiritui sancto et Filio, qui habent subauctoritatem respectu Patris; vel potest dici datum ex liberalitate et auctoritate non tantum communicatum, sed etiam productum, et hoc modo proprium est Spiritus sancti, cuius proprium est procedere secundum rationem liberalitatis, et ita secundiun rationem doni vel donabilis. Et hoc modo donum et dalum aequivalent; differunt tamen, quia datum dicit communicationem in actu, sed donum in habitu. Et ita concedendum est, quod donum proprie dicitur in divinis de Spiritu sancto.

Chapter 17 of 48