Distinctio XXV

Quibusdam videtur, quod nomine pe?'sonae. Haec est secunda pars, in qua solvit; et dividitur haec pars in duas. In prima solvit secundum semper Pater, et Filius semper Filius, et Spiritus sansunt, sed personis ac nominibus distinguuntur ». Ecce enles, ita inquiens: « In deitate unam naturam confitemur et Ires hypostases secundum veritalem entes, id est personas». opinionem aliorum, qui dicunt, quod persona accipitur secundum essentiam, tamen relatam ad suppositum. In secunda solvit secundum opinionem suam per distinctionem, ibi: Sciendum est igitur, quod hoc nomen persona multiplicem intelligentiam facit. Et haec pars dividitur in duas. In prima parte ostendit, quomodo accipitur hoc nomen persona in plurali; in secunda, quomodo accipitur in singulari, cum dicitur: alius est Pater, alius Filius in persona, ibi: Nunc inspiciamus, utrum secundum eandem rationem. — Prima pars habet tres partes. In prima ponit distinctionem, per quam solvit; in secunda conflrmat per auctoritatem.ugustini, ibi: Et hic sensus adiimatur ex verbis etc.; in tertia ad obiectionem respondet, ibi: Ad hoc autem quod illi dicunt. — Similiter sequens pars habet tres partes. In 1 Vat., repugnantibus codd. et ed., respondet, et paulo

prima determinat, quomodo accipitur persona, cum dicitur: alia est persona Patris; secundo, quomodo accipitur, cum dicitur: alius est Pater in persona; tertio hoc conflrmat auctoritatibus. Primum facit ibi:

Ad intelligentiam huius partis duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de quidditate huius nominis persona.

Secundo quaeritur de communitate eiusdem.

Et quod persona dicatur secundum substantiam, videtur:

1. Ex verbis Augustini septimo de Trinitate:, «Idemest Deo esse et personam esse». Et iterum:: « Cum dicimus personam Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris »: ergo persona nihil aliud dicit quam substantiam, ergo persona dicitur secundum substantiam.

2. Item, Anselmus in flne Monologii: «Quot sunt personae, tot sunt substantiae »: ergo nomen personae dicitur secundum substantiam.

3. Item, Hugo de sancto Victore in libro de Sacramentis, in prima parte libri secundi: Unum solum nomen est substantiale, quod de singulis dicitur singulariter, in summa tamen non dicitur singulariter, sed pluraliter pronuntiatur, ut persona: ergo hoc mmen persona est nomen substantiale.

4. Item, Boethius in libro de Duabus naturis et una persona Christi personam deflniens dicit. Nunc impiciamus etc; secundum ibi: Deinde quaeritur, utrum secundum eandmri rationem; terlium, ibi: Quod autem secundum substantiam dicatur.

Quantum ad primum duo quaeruntur.

Primo quaeritur de persona, quid sit secundum rem.

Secundo, quid sit secundum deflnitionem. quod «est rationalis naturae individua substantia»; sed si substantia praedicatur in recto, et non per accidens, sed secundum se: tunc ergo persona dicit substantiam secundum omnes doctores.

b. Item, hoc ipsum videtur ratione, et hoc per divisionem. Boethius enim venandodefinitionempersonae dicit, quod aut est substantia, aut accidens; et dicit, quod non est accidens: ergo substantia. Si igitur persona in his inferioribus dicit substantiam et quid per se existens: ergo et in Deo.

6. Item, hoc videtur per eius absolutionem, quoniam omne nomen, quod dicitur ad se, dicit substantiam in divinis, quia tale non secundum relationem dicitur; sed hoc nomen joersona est huiusmodi. Hoc patet; et Auguslinus dicit septimo de Trinitate: «Ad se quippe dicitur persona, ut bonus et raagnus»: ergo etc.

7. Item, hoc videtur per Ecclesiae responsionem: quia omne nomen, quod convenienter respondetur 5 Loc. cit. c. 2: Investiganda igitur sunt haec inquirentibus

ad quaestionem factam per quid, indicat substantiam, quia quid quaerit substantiam; sed hoc nomen persona ab Ecclesia haereticis responsum est quaerentibus, quid tres, sicut dicit Augustinus et Magister ergo indicat substantiam.

8. Item, hoc videtur relationis abstraciione. Intelligamus, quod nuUa relatio sit in divinis, et quod in una sola hypostasi sit divina natura, sicut intelligunt gentiles; tunc constat quod adhuc est iritelligere naturam intellectualem et habentem illam, ergo et personam et naturam: ergo si, circumscripta omni relatione, salvus est intellectus personae, persona non dicitur secundum relationem. Et dicitur secundum relationem vel secundum substantiam: ergo dicitur secundum substantiam.

Contra: 1. Boethius in libro de Trinitate, in flne: « Si personae divisae sunt, necesse est vocaquod Bx personis trahit originem, ad substantiam non pertinere». Si ergo quae trahunt originera a personis non pertinent ad substantiam, multo fortiu.s nec nomen personae.

2. Item, Richardus de sancto Victore dicit, quod «persona idem est, quod per se existens, iuxta quendam singularis existentiae modum naturae rationalis»; sed singularis modus existentiae est relatio in divinis: ergo etc.

3. Item, ralione videtur, quia omne nomen, quod recipit multitudinem vel pluriflcationem, pertinet ad relationem, quia secundum omnes substantia semper remanet indivisa. Et Boethius dicit, quod « substanlia continet unitatem, relatio multiplicat trinitatem »: si ergo nomen personae est multiplicabile, patet quod dicitur secundum relationem.

4. Item, omne nomen de se importans distinctionem dicitur secundum relationeni; sed nomen personae de se importat distinctionem, quia persona est hypostasis proprietate distincta; et Boethius'dicit, quod « est individua », et individuatio non est aliud quam distirictio: ergo etc.

C 0 N C L U S 1 0. Persona in divinis dicitur tum secundum substanliam, tum secundum relationem; de generali intellectu dicitur principalius secundum substantiam quam secundum relationem; de speciali vero intellectu dicitur in Deo secundum relationem. dum diversitatem numeri, ut in singulari diceretur secundum substantiam, in plurali secundum relationem — Sed haec solutio neque valet in se, neque adpropositum. In se quidem non valet, quia omne plurale geminat suum singulare, ergo non mutat signiflcationem. Ad propositum non valet, quia dicitur in singulari: alia persona Patris, alia Filii, quod dici non posset, si esset terrainus substantialis, cum non sit alia substantia Patris, alia Filii.

Alii voluerunt solvere per distinctionem significationis secundum diversa tempora, videlicet, quod ante responsionem Ecclesiae diceretur substantialiter et secundura substantiam, post responsionem diceretur secundum relationera. — Sed haec solutio in se non valet nec ad propositum. In se non valet, quia Ecclesia aliqua ratione respondit magis illud nomen quam aliud substantiale; et tunc non imposuit significationem: ergo responsio Ecclesiae nihil facit ad mutationera signiflcationis. Ad propositum non valet, quia secundum signiflcationera, quam habet post responsionem Ecclesiae, loquuntur doctores, et currunt rationes ad utraraque partem.

Et propterea est intelligendum, quod persona dicitur ratimmlis naturae suppositum proprietate distinctum, secundum omnes, qui intelligunt eius significationem specialem; sed suppositum rationalis naturae constat esse substantiam, proprietatem distinguentem constat esse relationem. Cum ergo per. cum antiquioribus edd. Boethii addit vero. — Paulo ante Vat.

sona utrumque importet, scilicet suppositum et pro-. prietatem, necesse est dici secundum substantiam et secundum relationem. Et cum dicatur secundum substantiam et secundum relationem, principalius dicitur secundum substantiam, quantum est de generali et primo nominis intellectu. Persona enim dicit suppositum certum substantiae, sive in Deo sive in creaturis. Et huic consonat ipse modus dicendi a parte nominis. Sed quantum est ck speciali et ultimo nominis intellectu, quia dicit suppositum distinctum proprie-. tate, quae est relatio, dicitur in Deo secundum relationem. Et hinc est, quod Sancti et doctores dicunt, nomen personae secundum substantiam dici, licet etiam secundum relationem dicatur.

Sed obiiciet aliquis: cum istimodi, scilicet dici. secundum substantiam, et dici secundum relationem, dividant nomina divina ex opposito, ut videtur; aut non poterunt inveniri in eodem, aut illud nomen 1 implicat in se opposita. — Et propterea intelligendum, quod, sicut dicit Richardus de sancto Victore, dici secundum substantiam est dupliciter: aut indicando substantiam secundum naluram communem, et sic dicitur homo secundum substantiam; aut indicando substantiam ut suppositum certum, ut quidam homo. Primo modo dicere substantiam est dicere quid, secundo modo est dicere aliquon. Dico ergo, quod nomen essentiae vel substantiae dicitur secundum substantiam, quia indicat naturam communem; sed persona dicitur secundum substantiam, quia indicat suppositum certum et distinctum. Natura autem communis non multiplicatur nec refertur; et ideo quod dicit substanliam secundura naturam communem ita dicitur ad se, quod nullo modo potest dici secundum relationem; et hoc quidem modo dividitur ex opposito. Suppositum autem sive hypostasis natum est pluriflcari et ad aliud comparari et ita referri. Et quod sic dicitur secundum substantiam, nihil impedit ratione relationis superadditae dici secundum relationem; et hoc vult dicere Richardus de sancto Victore.

Patet ergo responsio ad obiecta omnia secunidum utramque partem. Concedendum est enim,nomen personae secundum substantiam dici, ut explicatum est, sicut dicunt Sancti et rationes probant; ita enim intelligunt dici secimdum substantiam. Concedendum est nihilominus, dici secundum relationem, licet non ita principaliter, sicut probant rationes sequentes, quoniam multitudo relationum plurificat ipsam personam.

7. Ad illud tamen quod obiicitur, quod respondetur ad quaestionem hcUmperquid, quia ex hoc posset concludi quod non tantum dicit substantiam ut suppositum, sed etiam ut naturam communem; dicendum, quod quid aliquando quaerit essentiam supposito, quid esl quod per nomen dicitur, ut: quid est homo? Et quod respondetur ad hanc quaestionem indicat subslantiam pure et essentiam, quando est quaestio de substantia. Aliquando, supposita voce indeterminale, qua.ent, qmd per no7nen dicitur, sicut si dicatur: Brunellus currit, et quaeratur: quid Brunellus? utrum scilicet homo, vel asinus. Aliquando, supposita quidditate et signiflcatione, quaerit de eo, respeclu cuius dicitur nomen dependens, ut si dicatur: albi currunt, et = quaeratur, quid albi? potest responderi: homines, vel asini. Et hoc modo quaesierunt haeretici: quid tres? Quia beatus loannes dixerat in prima Canonica, capitulo quinto: Tres sunt qui testimonium dant etc, quaesierunt: quid tres? — cum sit adiectivum sin,e substantivo; et timc magis quaerit suppositum quam essentiam — et ideo suppositum est responsum, et hoc per nomen persona. Unde, Spiritu sancto suggerente, peroptime et nobihter et cathohce, sicut dicit Richardus, respondit Ecclesia; et valde bene et instinctu Spiritus sancti, sicut dicit Richardus, magis respondit hoc nomen quam aliud.

Sed tunc posset quaeri: quare haereticus non quaesivit per hoc interrogativum qui? et videtur, quod debuisset. Si enim quaerebat de supposito, et qui quaerit de supposito; debuit quaerere: qui tres?

Et ad hoc est responsio, quod qiii quaerit de supposito certo, sive reah; et de illo non quaerebant, quia in eadem auctoritate subditur: Pater, Verbum et Spiritus sanctus; sed quaerebant de supposito, respectu cuius hoc quod est tres significatur in adiacentia: et ideo magis quaesierunt: quidtres, quam qui tres. Sic enim oportuit unico nomine respondere, et ipsi hoc quaerebant.

8. Ad ultimum arguraentum, quia non recte procedit, patebit melius infra responsio. Tamen potest dici, quod, elsi intellectus personae possit abstrahi ab hac proprietate delcrminate, tamen de suo generali intelleclu, claudit intellectum proprietatis; et quia in divinis proprietas est relatio, ideo

I. Supra, d. 23. a. I. q. 1, iam nonnulla de elymologia et intellectu claudit relationem. Unde sicut haec 'persona in divinis, quae est Pater, non potest abstrahi a paternitate, quae est relatio personahs, salva sua personalitate; sic nec persona a relationis intellectu in generali Et sic patet, quod non sequipersonae consistere m privatione duplicis communicabilitatis, respons. explicata visum est nobis constare, ponendum esse in

Secundo quaerilur de hoc mminepersona, quid sit secundum definitionem; et deflnit eam Boethius sic: « Persona est rationalis naturae individua substantia ». Et quod ista definitio sit conveniens divinae personae, ostenditur:

1. Per intentionem auctoris, quia Boethius inagere de persona Christi; constat autem, personam Christi esse increatam: ergo intendit assignare rationem personae divinae sive increatae.

2. Item, quod haec sit ratio personae in divinis, videtur: nam in Deo constat ponendum esse suppositum incommunicabile, et hoc suppositum est substantia divina, et hoc etiam est rationalis naturae; et non convenit ei, nisi de quo dicitur persona: ergo est eius ratio, ut videtur.

CoNTRA: 1. Omnis definitio dicit aggregationem, constet ex pluribus, alioquin esset ibi nugatio; in simplici autem nulla est aggregatio: ergo nullum simplex est definibile. Sed persona in divinis esl omnino simplex: ergo etc. Si dicas, secundum quod dicunt aliqui, quod quamvis sit simplex secundum rem, tamen non est simplex secundum rationem; contra: aut illi rationi respondet aliquid in re, aut nihil; si aliquid: ergo aliqua compositio est in re; si nihil: ergo ratio omnino vana est. Sed propter rationem vanam non est aliquid definiendum: ergo etc.

2. Item, ratione suarum. partium non videtur convenire divinae personae. Nam rationale est differentia animalis: ergo cui non convenit esse animal, non convenit natura rationalis. Sed animal non convenit Deo, cum sit species corporis: ergo nec hoc quod est rationale.

3. Item, videlur quod substanlia non dicatur in recto de persona, quia, multiplicato definito, necesse est multiplicari definitionem et partes defini- 1 Libr. de Duabus naturis et una persona Christi, c. 3. tionis: ergo si persona est substantia, cum sint plures personae, ergo plures substantiae. — Si tu dicas, quod substantia stat ibi pro hypostasi; contra: hypostasis dicitur substantia individua, sicut dicit Boethius: ergo sicut est nugatio, si diceretur: homo rationalis, sic et in praedicta notificatione. — Quaeritur ergo, utrum hoc nomen substantia stet pro communi, vel pro hypostasi.

4. Item, videtur non esse convertibilis. Nam anima hominis est naturae rationalis substantia individua: ergo etc. — Ultimo quaeritur, cum assignentur diversae definiliones de persona, quomodo differunt.

Definitio illa Boethii est bona et conveniens divinis personis.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut palet ex intentione auctoris, haec definitio personae convenit et assignatur divinae personae.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod simplex non est definibile; dicunt aliqui, quod dupliciter est aliquid definire. Uno modo in recto et per differentiam dicentem posilionem, ut cum dicitur: homo est animal rationale, mortale; et hoc modo verum est, quod definitio dicit aggregationem et compositionem, et hoc modo solum aggregatum est definibile. Alio modo contingit aliquid definire in obliquo et per differentiam dicentem privationem, ut cum dicitur: siinitas est curvitas nasi; et tunc non significatur, substantiam rei aggregari ex diversis, quoniam quod ponitur in obliquo non intrat essentiam de necessitate. Ulterius, differentia privans non ponit aliquam compositionem sive appositionem; et talis est dicta

ratio. Nam hoc quod rationalis naturae cadit in obliquo, et haec differentia individua non ponit, sed privat. — Sed haec responsio non potest stare. Primum quidem, quia quod deflnitur per obliquuni, aut definitur sicut accidem per substantiam, aut sicut per rem eiusdem generis; sed sive sic, sive sic, est ibi additio. Nam definitiones accidentium, sicut dicit Philosophus sunt ex additamento. Similiter, si per?-em eiusdem generis; tunc ergo intrat essentiam et non dicit totam, cum sit pars definitionis: ergo necesse est, illud quod apponitur, aliquid addere secundum rem, et ita sive in recto, sive in obliquo necesse est dicere aggregationem.

Etpropter hoc dicendum aliter, quod haec ratio,,iu- intellecta de persona creata, esl notificatio dicens aggregationem. In Deo autem non dicit aggregationem secundum rem, sed secundum intelligendi rationem; quae tamen non est vana, eo quod omnia, quae dicuntur in ratione personae, inveniuntur in Deo, licet non per diversitatem. — Et hoc quidem potest intelligi sic. In creaturis speciftcatio per additionem complentem est individuatio per additionem sive appositionem contrahentem. Et ideo, cum dicitur subslantia individim, individuum realiter addit supra substantiam, unde et substantia individua supra naturam; et ideo necesse est, esse compositam personam in creatura. Sed in Deo est individuatio vel distinctio per sokm originem. Et quia persona oritur se ipsa, ideo nulla est ibi omnino additio, sed plurificatio, et per plurificationem distinctio et individuatio; et ideo nec individua addit supra substantiam, nec substantia supra naturam. Ideo vere dicitur et vera est ratio intelligendi; et notificatio ista convenit personae divinae, nec signiflcatur in ea aliqua compositio; unde tenet rationem cuiusdam nolificationis et cadit a ratione deftnitionis, quia nec Deus nec divina persona est definibilis, est tamen cognoscibilis, et notificabilis.

2. Ad illud quod obiicitur de differentiis positis, sive de membris, dicendum, quod rationale dicitur uno niodo, quod habet potentiam discernendi bonum a malo, verum a falso — et sic Deo et creaturae convenit; alio niodo, quod habet potentiam discernendi per inquisitionem et coUationem et discursum — et hoc est animae coniunctae carni. Et sic differentia tahs primo niodo ponitur in definitione, sed secundo modo obiicit.

3. Ad illud quod obiicitur, quod substantia individua. dicitur in recto; dicendum. quod numeratur, sicut persona. Nam, sicut dicit Anselmus, plures substantiae sunt individuae, sicut plures personae.

Ad illud quod quaerilur, utrum hoc nomen substantia stet pro communi, aut pro hypostasi: consuevit tripliciter responderi.

Primo modo sic, quod substantia slet pro communi. Et si tu obiicias, quod illa non individuatur; dicunt, quod differentia adveniens respicit substantiam ratione su-ppositi, non ratione formae, ut patet, cum dicitur: animal individuum. — Sed haec responsio non videtur conveniens, quia hoc nomen substantia, secundum quod stat pro comrauni, non supponit personam. Unde haec est falsa: essentia generat; et haec: substantia generat.

Secundo modo dicitur, quod substantia ibl tantum valet quantum hypostasis; nec est nugatio. Nam individuatio attenditur in persona quantum ad tripHcem incommunicabilitatem, scilicetper p)-aedicationem, et haec convenit _ hypostasi; et per compositionem, quia non est alteri componibilis; et per unionem, prout aliquid unitur digniori. Et ita differentia individua dicit istas duas incommunicabilitates '-. Unde patet, quod non est ibi nugatio: patet duplex est, scilicet ut rjuod et ut quo. Per primam communietiara, quod definitio est convertibilis. Per istam dupliceni incommunicabilitatem excluditur anima hominis, quae est alii componibilis, et humana natura in Christo, quae est unita digniori. — Sed tamen, licet illud rationabiliter sit diclum, adhuc restat quaestio de hypostasi, quia h'postasis est substantia individua. Quaeritur similiter, quomodo ibi accipiatur substantia, et non potest accipi pro communi, nec pro hypostasi K

Et propter hoc dicitur tertio, quod hoc nomen 3. subslantia stat ibi, secundum quod substanlia dividitur in substantiam primam et secundam et ita in quadam communitate ad substanliam universalem et particularem; et illud colligunt ex verbis Boethii, quando venatur defmitionem personae per praedictam divisionem substantiae, ut ibi patet l Unde hoc nomen individua coarctat illam indifferentiam illius nominis, ut stet pro substantia prima; et sic non est ibi nugatio nec substantiae communis individuatio.

4. Ad illud quod ultimo quaeritwr de assigna-

5. Scotus (I. Sent. d. 23. q. unic.) deflnitionein Boethii liic

Secundo quaeritur de secundo articulo, scilicet de communitate huius nominis persona. Et circa hoc quaeruntur duo.

Prirao quaeritur, utrum hoc nomen persona tione definitionum, dicendum, quod persona definitur a Boethio sic: persona est rationalis naturae individua substantia: a Richardo sic: persona est intellectualis naturae incommunicabilis existentia. Definitur etiam alio modo sic: persona est existens per se solum iuxta singularem quendam rationalis exislentiae modum. A magistris'definitur sic: persona est hypostasis distincta proprietate ad nobilitatem pertinente. — Et notanda est differentia harum definitionum: quia Boethius et magistri definiunt personam, secundum quod communiter dicitur in Deo et in creaturis; sed Boethius magis considerat rationem 7-ei, magistri vero adhuc rationem tramlationis. Defmitiones vero Richardi sunt personae, prout est in divinis praecipue; sed una est propria assignatio, alia vero dehnitionis Boethii expositio sive correctio. — Posset tamen dici, quod omnes idem cunt, differunt tamen secundum modum dicendi; quia definitio Boethii fuit data et videbatur improprietalem sonare; ideo posuit Richardus aliam magis per propria verba; et sic usque ad quartam. sit vere commune personis increatis.

Secundo, utrum sit conimune univocum personis creatis et increatis.

Quod autem sit vere commune personis increatis, oslenditur:

1. Per Augustinum septimo de Trinitate: «Ideo, inquit, dicuntur tres personae, quia commune est eis quod est persona«; sed constat, quod ad plurificationem non sufficit communitas nominis solum: ergo vere est commune secundum rem.

2. Item, hoc ipsum videtur mftone, quia omne nomen, quod recipit supra se signum distributivum, est vere commune ad illa, in quae distribuitur; sed tale est hoc nomen persona: ergo est commune ad tres. Dicitur enim convenienter: quaelibet persona refertur.

3. Item, omne quod secundum ideni nomen et secundum eandem rationem dicitur de pluribus, est vere commune ad illa; sed -persona est huiusmodi, quia secundum idem nomen el eandem rationem, scilicet praeassignatam, dicitur de Iribus: ergo etc.

4. Item, cum dico: Pater est persona, hoc nomen persona praedicatur, aut ergo tanquam cns cle ratione Patris, aut tanquam accidentale. Constat quod non tanquam accidentale: ergo tanquam ens cle ratione Patris. Aut ergo dicit totum quod est Pater, aut non; si totum, ergo sicut pater praedicatur de solo Patre, ita et persona; quod falsum est. Ergo non dicit totum, ergo in plus est hoc quod est persona qmmpater, et in plus, quod est de ratione Patris, et similiter cle ratione Filii: ergo est vere commune.

Contra: 1. Omne commune ad aliqua, quod numeratur in illis, est vere universale ad illa, maxime si non dicitur accidentaliter de illis. Hoc patet, quia Augustinus dicebat supra, distinctione decima nona, quod non ob aliud essenlia non est universale, nisi quod nou mimeratur in singularibus. Si ergo persona est commune ad tres, et ulterius numeratur sive pluriflcatur in illis: ergo est universale, ergo in divinis est ponere universale; quod est contra praedeterminata et contra Augustinum, qui vult, quod in divinis non sit universale nec particulare.

2. Item, nihil est coramune, quod de sui ratione et nomine privat communitatem; sed persona dicit individuum sive incommunicabile de ratione sui nominis: ergo etc.

3. Item, omne quod dicitur secundum substanliam et est commune, dicitur secundum substantiam communem; sed nihil quod dicitur secundum substantiam communem, plurificalur: ergo persona non plurificatur. Sed constat quod plurificatur, et tamen dicitur secundum substantiam: ergo non dicit quid commune.

4. Item, si dicit quid commune, aut nominis tantum, aut nominis et rationis tantum, aut nominis et rationis et rei. Si tantum nominis: ergo est aequivocum, ergo non est commune. Si tantum nominis et rationis, ita quod nihil est commune in re: ergo est vanitas solum. Si vero nominis et rationis et rei; sed communitas reahs, ut vult Damascenus, non est nisi coramunitas substantiae et naturae, et haec nullo modo plurificatur: ergo hoc noraen persona nullo modo potest esse coniraune. Nomen pQrsmiae est commune personis increatis, sed alia communitate c[uam ea, qua essentia ipsis est communis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligeritiam est notandum, quod persona absque dubio est communis tribus, el essentia communis; sed taraen alius raodus communitatis est in essentia et persona. Et huius signura est, quia plurificatur persma, non essentia.

Differentia autera harura communitatum differenter accipitur a diversis. Quidara enim scilicet secundum positionem, et secundum privationem: secundum po««hbnem, ut animal est comraune ad hominem et asinum; secundum privatio-

7iem vero, nt non-animal e?,t conimune ad lapidem et ad lignum. Et dicunt, quod communitas secundum positionem est in natura et essentia et in nomine hoc signiQcante; coramunitas vero secundum privationeni est in persona, quia dicitur persona quasi incommunicabilis, id est secundum privationem communitatis.

Alii dicunt, quod duplex est communitas: quae- 2. dam secundum unitatem naturae absolutae, quaedam secundum similitudinem habitudinis comparatae. Communitas secundum unitalem naturae absolulae est humanitas respectu Petri el Pauli, quia una natura universalis reperitur in utrisque. Communitas vero secundum similitudinem habitudinis relatae est illa quae attenditur in consimili comparatione sicut moclus regendi communis est nautae ad regendam navem, el doctoris ad regendas scholas, quia uterque debet esse non forte, sed arte peritus. El primus quidem modus attenditur in essenlia, secundus vero attenditur in persona. Nam persona dicitur quasi proprietate distincta; el ita dicit habitudinem ad proprietatem, quae consimilis est in qualibet personarum. Non dicit, quantum est de se, unam formam naturalem nisi in obliquo; sed essentia vel substantia dicit formam et naturam absolutam, in qua communicant.

Alii dicunt tertio modo, quod duplex est com- 3. munitas, rei scilicet et rationis: rei, sicut universale ad singularia, ralionis vero, sicut aliqua intentio accepta ab anima secundum consimilem modum accipiendi; et sic hoc nomen individuum est commune secundum rationem ad Petrum et Paulum. Primo modo dicunt essentiam esse communem: secundo modo dicunt esse communem personam, quia hoc dicit persona in divinis, quod individuum in creaturis.

Omnes autem isti modi dicendi, si diligentius convenientes sunt, et sumti sunt ex significatione liuius nominis quod est persona, sive ex distinctione. Persona enim dicit incommunicabile secundum rationem; et hoc dicit privationem communitalis. Persona ulterius, quia incommunicabilitatem habet ratione eius quod subest proprletati distinguenti, dicit habitudinem ad proprietatem, sicut per nomen hypostasis. Rursus, ex his habetur, quod persona ponit circa suppositum, de quo dicitur, intentionem subiiciendi, et non praedicandi de pluribus. Et ita patet, quod de ratione sui nominis importat privationem communitaiis, similitudinem habitudinis et intentionem rationis. Et quia communitas eius accipitur secundum rationem nominis, ideo importat communitatem secundum privationem, et proportionem sive analogiam, et rationem. — Tamen inter omnes hos modos medius magis accedit ad naturam rei, quia revera privatio illa in persona magis est positio quam privatio. Et rursus, nominis intentio fundamentum et radicem habet in re.

Concedenda ergo sunt rationes quod persona dicit commune in divinis.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod plurificatur; iam palet responsio: quia universale dicit communitatem secundum positionem el secundum unitateni naturae et secundum rem, non solum secundum rationem; et quoniam persona hoc modo non importat communitatem, ideo non est universale. — Nihilominus tamen ratio non valet, quia universale plurificatur, ita quod vere numeratur propter veram additionem, per quam contrahitur ad individuum; sed haec persona.mn addit supra per,sonaTO quoniam, ut praedictum est, non est distinctio in divinis per additionem, sed per originem: ideoo-- sona nec vere numeratur, nec trahitur in partem illo modo, quo universale.

2. Ad illud quod obiicitur, quod privat communitatem; dicendum, quod illud quod privat communitatem, non est commune secundum illam communitatem, quam privat; seApersona privat communitatem rei, sed non communitatem rationis; et secundum illani non est communis, sed secundum communilatem rationis.

3. Ad illud quod obiicitur: quod est commune et dicitur secundum substantiam, dicitur secundum substantiam communem; dicendum, quod hic est accidens, sicut hic: iste est albus, et est monachus, ergo est albus monachus; quia aliam rationem denominandi importat iste terminus albus in praemissa et in conclusione. Sic recte dicendum dc hoc ter- tiam, cum qua lectione aliquo modo convenit lectio ed. 1: sed

mino commune, quia prius secundum habitudinem, secundo secundum naturae unitatem accipitur.

4. Quod quaeritur: aut est communitas rei, aut rationis, aut, nominis; dicendum, quod omnibus

Secundo quaeritur, utrum hoc nomen persona sit commune univocura creatis et increatis personis. Et quod sic, videtur:

1. Quia eadem est ratio et idem nomen personae, secundum quod dicitur de his et de illis.

"2. Item, hoc videtur, quia personae communitas est communitas consimilis habitudinis; sed consimihs habitudo, quae reperitur in Deo, reperitur et in creatura, quia sicut Pater. est suppositum divinae naturae, ita Petrus humanae: ergo etc.

3. Item, complementum rationis personae consistit in incommnnicabililate; sed incommunicabilitas communis est personis divinis et creatis: ergo etc, Contba: 1. Deus et creaturae summe distant:

nihil habent commune, ergo nihil univocum.

2. Item, persona est substantia: ergo quae univocantur in persona univocantur in substantia. Sed Creator et creatura non univocantur in substantia, quia tunc Deus esset in genere: ergo nec in persona.

3. Item, quae univocantur in aliquo aequahter sunt in illo; sed nihil participat aequaUter creatura cum Deo: ergo hoc ipsum quod est persona, non dicitur univoce de Deo et creatura.

4. Quaeritur ergo, de quo per prius dicatur in-;?er)ia; et'videtur, quod per prius dicatur de creaturis, quia inde translatum est ad divina. Contra: natura intellectualis et substantia et distinctio per his modis; sed communitas reaUs duplex est, sicut visum est, scilicet secundum nalurae unitatem, et secundum similem habitudinem; et primo modo loquitur Damascenus, et ideo patent cetera. q. hic q. unica. prius est in Deo quam in creaturis; et non sunt plura de ratione personae: ergo elc. Nomen personae de creatis et increatis personis dicitur analogice, et quidem analogia secundum aequalitatem de divinis personis ad se comparatis, analogia vero longinqua de personis divinis simul et creatis.

Respondeo: Dicendum, quod hoc mmen persona, sicut visum est prius, non dicit nisi communitatem habitudinis, super quam fundatur communitas rationis. Quoniam ergo consimilis habitudo reperitur in personis creatis et in increatis, hinc est, quod hoc nomen persona non dicitur aequivoce, sed analogice.

Sed attendendum, quod communitas habitudinis potest esse per respectum ad res eiusdem generis; et tunc est univocatio et analogia secundum aequalitatem — ut Petrus est individuum et Paulus — et aequaliter eis convenit ratio individui. Potest etiam esse per comparalionem ad res diversorum generum, ut Petrus et albedo Petri in hoc, quod est esse individuum, uniuntur; et per prius convenit ratio individui Petro quara eius albedini. Sic dicendura, quod hoc nomen persona, dictum de personis divinis, quia dicitur secundum comparationem rerum 2. eiusdem naturae, ideo analogice et aequaliter; et ideo quodam modo univoce; similiter, cum dicitur de personis creatis. Cum autem dicitur de personis creafis et increatis, dicitur per comparationem re- 3. rum diversarum naturarum, et ideo per prius et poste/Hiis, Et sic persona prius dicitur de personis creatis secundum nomen, sed secundum rem nominis per prius dicitur de personis increatis.

Et quod quaeritur, ulrum persona sit commune 4. personis creatis et increatis; dicendum, quod si dicitur commune univocum, non. Et rationes ad hoc concedendae sunt.

1. Quod ergo obiicitur, quod eadem est raop- tio etc.; dicendum, quod non est eadem ratio nisi

I. Ex solutione praecedentis quaestionis arguere quis posfica unitate, quam habent plura individua humana, sed de

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et primo quaeritur de hoc quod dicit Magister: Dicimus, quod tres personae sunt, id est tres subsistentiae; quia contrarium dicit Boethius in libro de Duabus naturis et una persona Christi, assignans differentiam inter subsistere et substare, quia «subsistit illud quod non indiget alio ut sit; substat vero quod subiectum aUis, ut esse valeant, subministrat ». Videtur ergo, quod subsistere sit idem quod esse, et subsistentia idem quod essenlia: ergo nullo modo potest dici, quod sint plures subsistentiae.

Respondeo: Dicendum, quod Boethius accipit ibi hoc nomen subsistentia secundum Marcum TuUium, prout accipit significationem ab actu sistendi sive per se standi; et sic tantum una est subsistenlia. Sed nunc doctores sacrae Scripturae accipiunt, prout magis importat respectum ad proprietatem, cui subsecundum analogiam; quia longe nobilius et aliter est natura intellectualis et hypostasis et distinctio et proprietas in Deo quam in creaturis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est habitudo consimilis; dicendum, quod non est similitudo aequalitatis; et propterea talis similitudo non facit univocationem, sed analogiam solum.

3. Ad illud quod obiicitur de incommunicabilitate, dicendum, quod non est pura privatio, immo importat distinctioneni; et cum alia ratio distinguendi, distans multum ab ista, sit in Deo, et hoc non tantum secundum rem, immo etiam secundum rationem rectam, intellectus non attribuit Deo modum distinguendi, qui competit compositis. Ideo nec ratione univocum est, sed solum analogum est; et sic plurificatur. Ratio autem huius est communis usus. Quia accipiunt substantiam pro natura rei; ideo pro supposito magis voluerunt accipere subsistentiam.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit, quod tres perso7ias esse unam essentiam vel eiusdem essentiae dicimus, non ex eadem, essentia. Videtur enim falsum, quia Pater generat Filium de sua substantia et spirat Spiritum sanctum: ergo videtur, quod omnes personae sint de eadem substantia.

Item quaeritur: quare non conceditur ista, quod persooae sunt ex eadem essentia, sicut conceditur ista, quod sunt eiusdem esmme. Et videtur, quod debeat concedi, quia ex dicit in divinis habitudinem originis, et similiter genitivus originem importat. Si tu dicas, quod propter transitiones, quia

praepositiones sunt transitivae — ita et obliqui casus sunt transitivi. Praeterea, haec recipitur: personae sunt in eadem essentia, et tamen hoc quod dico in est praepositio.

Respondeo: Dicendum, quod quando ahquid - comparatur ad aliud ut informans sive denominans, 'non ponitur propter hoc diversitas sive distinctio unius ad aUerum; sic enim comparatur deitas ad Deum. Alio modo comparatur alterum sicut p-mcipium ad principiatum; et tunc de necessitate importatur distinctio. Quoniam igitur haec praepositio ex importat habitudinem causae vel saltem principii, ideo de necessitate dicit distinctionem inter extrema: et ideo haec non potest esse vera, quod personae sint ex eadem essenlia. Sed quia genitivus non tantum construitur in ratione principii, immo ex videclarationis essentiae, cum dicilur: mulier egregiae formae, ut dicit Priscianus; ideo cum genitivo haec est vera: tres personae sunt eiusdem essentiae.

DuB. m.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Tres res, et accipit hoc ab Augustino in primo libro de Doctrina christiana Videlur enim male dicere dicendo tres res, quia res est nomen absolutum et generale: ergo videtur, quodsi aliquid dicat in divinis, quod dicat essentiam sive substantiam: ergo sicut nuUo modo recipitur tres essentiae, ita nullo modo debet recipi tres res. Et si tu dicas, quod recipitur tres entes; hoc non est simile, quia ens est participium, et ita trahit numerum aliunde et non numeratur secundum formam propriam entitalis; res autem est nomen substantivum. Si tu dicas, quod res nominat mihi formam a parte animae, vel istud nomen impositum est a parte animae; hoc nihil est, quia illa sunt nomina intentionum, et re dividitur contra intentionem.

Respondeo: Dicendum, quod unaquaeque res potest considerari tripliciter: aut secundum proprietates, quas habet in propria natura; aut secundum modum, per quem fit apud animam; aut secundum proprietatem consequentem, quae inest ei ab actibus animae, qui sunt subiicere et praedicare, componere et dividereK Secundum ergo hanc triplicem acceptionem contingit rem tripliciter nominari. Uno modo per nomen, quod indicat existentiam a parte suae naturae, sicut dicitur album et nigrum et huiusmodi. /1 /20 morfo, secundum quod anima accipit; et sic, quia anima omnia accipit per modum entis, nominat hoc modo res. Unde omne illud res dicitur, quod anima cogitat ut existens in natura. Alio modo contingit nominare per intentiones secundas, sicut dicitur genus, species, subiectum, praedicatum.

Quoniam igitur hoc nomen res dicit quasi medium inter nomen, quod dicit pure forniam naturae, et nomen, quod dicit formam intentionis; ideo non tantum essentiae convenit, sed etiam personis; et ideo tres res dicimus tres personas, non sic tres essentias; et huic signifieationi alludit ipsum nomen. Res enim dicitur a reor, reris, quod dicit actum a parte animae; et aho modo?-es venit ab hoc quod est ratus, quod dicit stabilitatem a parle naturae; et sic res dicit stabihtatem sive ratitudinem ex parte entitatis. Et sic patent obiecta, quia uno modo est nomen naturae, alio modo est nomen rationis.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc verbo Hieronymi: ISon est prorsus aliquis in Trinitate gradus. Videtur enim dicere contra illud quod dicit Augustinus nono Confessionum: « Pater et Filius non differunt substantia, sed causa et gradu ». — Item, in divinis est subsistentia ergo ibi est sub; sed sub dicitur relative

ad superius: ergo ibi est sub et supej-, ergo inferius et superius, ergo et gradus. — Item, ubicumque est auctoritas et subauctoritas, ibi est gradus; sed haec est in Patre et Filio: ergo etc.

Dicendum, sicut dicit Glossa, Exodi Non ascendes per gradus ad altare etc. Per gradus ascendit ad altare, qui dicit Patrein maiorem Filio, et Filium Spiritu sancto, sicutdicit Arius». Cnde cum gradus de ratione sui nominis tollal personarum aequalitatem, ideo bene dicit Hieronymus, quod non esl prorsus in divinitate gradus; nihilominus ponitur ordo. Differunt enim gradus et ordo, sicut punctus et unitas. Nam punctus est substantia posita; ideo solum est in corporahbus. Unitas vero est substantia non habens positionem; ideo est in

Cap. I.

Be hoc nomine hypostasis.

Nunc de proprietatibus personarum, quas frequenvenenum latere. Sed hoc dicit, secundum quod haeretici eo utebantur, ut simplices seducerent, scilicet pro norum praesule hjpostaseon novellum nomeii a me spiritualibus. Sic gradus dicit superpositionem vel loci, vel dignitatis. Ordo vero dicit habitudinem ad principium sine superpositione l

Ad illud ergo quod dicit Augustinus, dicendum, quod improprie loquitur in utroque verbo, et causa sumitur ibi pro principio, gradus vero sumitur pro ordine.

Ad illud quod obiicitur de sub, dicendum, quod suh in divinis non dicit inferioritatem, sed solum habitudinem secundum rationem inteUigendi. — Ad illud quod obiicitur de auctoritate, dicendum, quod verum est, secundum quod auctoritas sonat in rationem dominii, quod ponit gradum; sed sic non est in divinis, sed solum, prout sonat in rationem principii; et hoc ponit ordinem in cognoscendo stases dicens, sub nomine pietatis tres naturas conatur asserere. Suflficiat nobis dicere unam substantiam et ctione significationis; alioquin sibi contradiceret, qui supra ti'es hypostases confltetur.

C.p. II.

De proprietatibus personarwn et de nominibus earum relativis.

lara de proprietatibus personarum videamus, quae

nec natus est ipse nec genuit, sed quia solus de Patre prietates trium personarum, quarum una non est alia. relationes sive notiones e» rebii ipsis, scilicet in personis sinl.

Cp. III. Quod non omnia dicunlur de Deo seamdum subslanliam; quaedam eniin secundum relationem, nihil seinper Pater est non seniper genuit ». Item in eodem: « Nato Deo manifestum est proprium esse, quod Filius est ».

C.p. IV. Quare dicatur proprium esse Unigeniti, Filiim Dei esse, ctim etiam homines sint filii Dei.

Hic quaeritur, quomodo dicatur esse proprium natoDeo, quod est Dei Filius vel genitus ex Deo,cum eramus, sed per gratiam facti sumus, non nati neque generali, sed acquisiti. Acquisivit enim nos Deus sibi, et

pater ipsius est; quia sicut ille fllius origine, ita ille pater generatione ».

Cap. V.

Quod homo dicilur filius Trinitatis, et Trinilas pater

Homo vero, qui fllius Dei est, factura non tantiam suam nos regenerantem ». De hoc etiam Hilarius nunciipatione; nativitate, non creatione».

Cap VI. Quod Spiritus sanctus eadem proprietate donum dicitur, qua Spiritus sanctus, et utroque modo relative ad Patrem et Filium. et utroque utique nomine relative dicitur, eademque relatione dicitur spirilus sanctus et donum; licet ipsa relatio non ita appareat in hoc nomine spiritus sanctusj, sicut in hoc nomine donum. Unde Augustinus in quinto libro de Trinilate ita ait: « Spiritus sanctus, qui non est Trinitas, sed in Trinitate intelligitur, in eo quod venire. Nani hoc ipse proprie dicitur, quod illi communiter: quia et Pater spiritus et Filius spiritus, et Ecce habes, quare Spirilus sanctus proprie dicacundum substantiam.

Cap. VII.

Utrum Pater vel Filius vel Trinitas ipsa po»sit dici spiritus sanctus.

Hic quaeri potest, utrum Pater vel Filius vel eliam universaliter dici, secundum id quod scriplum est: quia proprie Spiritus sanctus, qui non est Trinitas, sed in Trinitate, dicitur relative ».

Cap. VIII.

Quod non omnia, quae relative dicunticr, suis acl se vicissim respondent vocabulis.

sanctus. Item dicimus Spiritum sanctum Filii, sed non

Supra Magister egit de his quae dicuntur de Deo secundum subslantiam; hic secundo agit de his quae dicuntur de Deo secundum relationem. Dividitur autem haec pars in duas. In prima agit de his quae dicuntur de Deo proprie et aeternaliter. In secunda agit de his quae dicuntur de Deo temporaliter et communiter infra distinctione trigesima: Sunt enim quaedam, quae ex tempore. Prima iterum pars dividitur in duas; quia quaedam sunt proprietates sive relationes personales, et de his agit primo; quaedam nmi personales, et de his agit secundo, infra distinctione vigesima octava: Praeterea considerwri oportet, quod non tantum tres etc. Prima iterum pars dividitur in duas. In prima assignat proprietates personarum, secundum quod in ipsis personis assignantur. In secunda vero agit de ipsis, secundum quod eas contingit diversis nominibus exprimi, infra distinctione vigesima septima: Hic quaeri potest, utrum proprietates etc.

Prima pars habet duas. In prima Magisler assignat proprietates personarum. In secunda vero circa assignationem movet dubitationem, ibi: Hic quaeritur, quomodo proprium dicatur esse nato etc.

Prima pars habet tres partes secundum tria capitula. In prima determinat, quibus assignentur Cap. 12. n. 13; sequentes loci ibid. c. 13. et 16. n. 16. et - Vat. cuni paucis edd. el ab aeterno pro etiam ab aeterno. veniri usitalum vocabulum, illic non potuit ». « Donum ergo donatoris, ti donator doni cum dicimus, relative non fuit Deus nisi ex tempore, cum Spiritus sanctus sit dommi etiam ab aelerno ». proprietates, quia hypostasibus. In secunda assignat, quae sint illae proprietates, ibi: Jani de proprietatibus personarum videamus. Tertio ostendit, quid sint illae proprietates, quoniam sunt relationes sive dictae secundum relationem, non tamen secundum accidens, et hoc tertio capitulo facit, ibi: Quocirca sciendum est, non omne etc.

Hic quaeritur, quomodo dicatur esse proprium nato Deo. Haec est secunda pars, in qua movet dubitationes iuxta praedictas assignationes, et haec pars habet duas. In prima movet dubitationem contra assignationem proprietatis Filii. In secunda contra assignationem proprietatis Spiritus sancti, ibi: Hic quaeri potest, utrum Pater. Prima pars habet duas. In prima proponit quaestionem et solvit auctoritate Hilarii. In secunda illam solutionem applicat etiam circa proprietatem Spiritus sancti, quae est donum, M: Ita etiam de Spiritu sancto dicendum est.