Distinctio XIV

« Vat. praeter fideni mss. et ed. I praecedentem proposi-

Quod sit ponenda processio temporalis, videtur:

1. Per Bedam, qui dicit in homilia, et liabetur in littera: « Spiritus sancti missio est eius processio»; sed missio est temporalis: ergo est ponere processionem Spiritus sancti temporalem.

2. Item, hoc ipsum ostenditur ratimie sic: procedere est ab uno in aUum; cum ergo Spiritus sanctus sit a Deo et sit in creatura et in creatura sit a Deo, a Deo procedit in creaturam; hoc autem non est, antequam creatura sit, sed hoc est ex tempore: ergo etc.

3. Item, donum sive datum a dante procedit in accipientem, cum datur; sed Spiritus sanctus ex tempore datur: ergo ex tempore procedit a dante in recipientem: ergo est ponere processionem temporalem.

Contra: 1. Spiritus sancti processio idem est quod eius spiratio; sed non dicitur eius spiratio aliqua temporaUs: ergo nec processio.

2. Item, sicut processio se habet ad Spiritum sanctum, sic generatio ad Filium, et quemadmodum Spiritus sanctus mittitur in mentem, ita Filius, et utrumque ex tempore; sed generatio Filii ratione talis missionis nullo modo dicitur temporalis: ergo nec processio Spiritus sancti.

3. Item, processio Spiritus sancti non dicitur temporalis, nisi secundum quod est processio ab aliquo in aliquid, utpote in creaturam; sed processio ab aliquo in aliquid non est nisi dupUciter: aut secundum processum ab agente in suscipiens, aut secundum processum a loco in locum. Sed primo modo non est temporaUs processio, quia Spiritus sanctus est persona in se flxa et stans: ergo non producitur in suscipiente Secundo modo non, quia quod tali modo procedit, a principio recedit et ad terminum accedit; hoc autem non convenit Spiritui sancto.

4. Item, omne quod temporaliter procedit ab alio, habet initium essendi ex tempore; si ergo Spiritus sanctus temporaliter procedit, ergo eius esse incipit.

5. Item, processio temporalis aut dicitur temporalis ratione Spiritus sancti aut gratiae: non ratione Spiritus sancti, quia persona aeterna est; simiUter videtur, quod nec ratione gratiae, quia Augustinus dicit quarto de Trinitate «Secundum quod aliquid aeternum mente capimus, non sumus in hoc mundo »: ergo si gratia elevat ad capiendum aeternum esse eius, et processio non est temporalis, ergo nec processio Spiritus sancti ratione gratiae.

6. Item, in processione Spiritus sancti in creaturam est processio Doni increati, quod est Spiritus sanctus et doni creati, quod est gratia; sed Donum increatum est nobiUus; ergo mm a nobiliori Aah&A fleri denominatio, processio Spiritus sancti in creaturam debet dici processio increata; sed omnis laus non temporalis: ergo etc. Ponenda est processio Spiritus sancti temporalis non ratione eius, a quo procedit, sed ratione eius, in quod procedit sicut in suseeptivum, in quo recipitur.

Respondeo: Dicendum, quod processio, secundum quod communiter accipitur de Filio et de Spiritu sancto, dicitur emanatio ab hoc, sciUcet a Patre; secundum quod dicitur de Spiritu sancto, dicitur processio ab uno in alium. Sed procedere ab uno in alium est dupliciter: aut sicut in obiectum, in quod protenditur, aut sicut in susceptivum, in quo recipitur. Et primus quidem modus est in processione aeterna; quia enim Spiritus sanctus procedit ut amor mutuus, ideo procedit a duobus, ita quod ab uno in alium. «Spiritus enim sanctus, ut dicit Hieronymus et Augustinus, amor est, quo Pater amat Filium et Filius amat Patrem ». Secundus modus in illa esse non potuit, quamvis ita intellexerint Graeci, quod in Filio recipitur Spiritus sanctus et a Patre producitur. Sed penes secundum modum — cum receptio Spiritus sancti sit per influentiara doni gratuiti, quod ex tempore est — coDciusio. altenditur processio temporalis, secundum quam Spiritus sanctus dicitur procedere ab aliquo in aliquem non tantum sicut in obiectum, sed sicut in habitaculum. Et sic concedendum est, quod est processio temporalis Spiritus sancti, non ratione eius a quo, sed ratione eius in quod procedit.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur de spiratione soiouoop-et generatione, iani patet responsio, quia neutrum positorum., nominum respectum dicil ad terminum, in queni fit processio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod processio Spiritus sancti non potest esse ab aliquo in aliquid ut in susceptivum; dicendum, quod verum est ratione ipsius personae; sed tamen ratione connotati, quod est gratia, in qua datur Spiritus sanctus, suscipitur, quia gratia est in aliquo sicut in susceptivo.

3. Ad illud quod obiicitur: quod temporaliter procedit incipit esse; dicendum, quod hoc est du- Temporali- pUciter, quia haec determinatio temporaliter potest M Kit- poni circa actum procedendi per coraparationem ad principium a quo, vel in coraparatione ad terminum in quem. Primo modo vera est propositio; sed sic non dicitur Spiritus sanctus procedere temporaliter, eo quod ex tempore producatur. Alio modo per coraparationem ad terminum in quem; sic non habet veritalem, si procedit in hoc ex tempore, quod habeat initium, sed solum, quod incipiat esse in hoc.

I. Posito lioc principio, quod in processione amoris praeter cedit temporaliter, quia elevat ad aeternum; dicendum, quod temporale dicitur tripliciter. Uno modo dicitur temporale quod habet initium et variationem et actum in tempore; et hoc raodo dicitur temporale quod subiacet terapori et est corruptibile, et variabile. Secundo modo dicitur teraporale quod habet initium essendi in terapore, sed non variationera, ut anima. Tertio modo dicitur teraporale quod habet initium in tempore, sed actum extra tempus et supra tempus elevatum; et hoc tertio raodo dicitur temporalis processio vel gratiae donatio.

Potest taraen dici, quod gratia habet esse temporale ratione eius in quo est, scilicet liberi arbitrii % quod mutatur et variatur; et verbum Augustini, quod dicit, quod non suraus in hoc raundo, est intelligendum quantum ad conformitatera.

6. Ad illud quod obiicitur, quod denominatio debet esse a digniori; dicendura, quod totum copulatum, quia destruitur destructione cuiuslibet partis, habet denorainationem a parte iraperfectiori. Unde si una pars copulationis est falsa, totura copulatum dicitur esse falsum; si una contingens, totum iudicatur contingens; si una temporalis, et totum temporale. Quia ergo processio teraporalis includit emanationem aeternam personae et emanationem gratiae, quae teraporalis est, ideo dicitur temporalis et non Et quod dicitur, quod denominatio debet fleri a digniori; dicendum, quod non est verum nisi in eo, in quo illud quod minus dignum est, conformatur digniori.

nisi ratione humanae naturae, quae non sit aeterna etc. ».

Secundo quaeritur, utrum processio temporalis ponat in numerum cum aeterna. Et quod sic, videtur:

1. Per hoc, quod dicit Magister, «quod ge-,.mina est processio Spiritus sancti, aeterna et teinporalis ».

2. Item, ratione videtur similiter, quia plus distat temporale ab aeterno quam aeternum ab aeterno; illud constat; sed processio aeterna facit numerum cum aeterna, quia processio Filii et processio Spiritus sancti sunt duae: ergo etc.

3. Item, quaecumque habent ordinem, habent numerum et distinctionem; sed processio aeterna et temporalis habent ordinem, quiaaeterna ante temporalem: ergo habent distinctionem; ergo faciunt numerum: ergo processio temporalis et aeterna sunt duae.

Contra: 1. Numerata pfocessione, numeratur procedens, quia unum et idem non procedit bis; ergo si sunt duae processiones, sunt duo procedentes: ergo Spiritus sancti sunt duo; sed hoc esl falsum, quia unus est Spiritus sanctus procedens: ergo et primum.

2. Item, processio temporalis et aeterna si differunt, aut hoc est ex hoc, quod sunt diversae emanationes, aut quia diversus modus emanandi. Non quia diversae emanationes, quia tunc essent diversi emanantes; nec quia diversus modus. quia Pater et Filius semper uno modo spirant: ergo Spiritus sanctus semper uno modo procedit: ergo etc.

3. Item, homo pictus et homo verus non sunt duo homines; non enim numerantur nisi univoca, et quod dicitur de duobus secundum unam naturam; sed temporale et aeternum minus communicant quam homo pictus et homo verus: ergo processio temporalis et aeterna non est dicenda gemina.

4. Item, processio temporalis non addit super aeternam nisi respectum vel effectum in creatura; sed respectus vel effectus, causae additus, ipsam non numerat: unde sol lucens et sol illustrans sive illuminans non sunt duo, similiter Deus ens et Deus creans: ergo nec processio aeterna et temporalis erit duplex. Secundum modum dicexdi analogum non inconvenienter processio Spiritus sancti aeterna et temporalis dicitur duplex processio.

Respondeo: Dicendum, cjuod ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod processio dicitur geminari aut ratione procedentium, ut puta, cum procedunt duo filii; aut ratione modi procedendi, ut amor et verbum dupliciter procedunt; vel ratione modi dicendi, ut dicatur processio gemina, id est dupliciter dicta.

Sed attendendum, quod modus dicendi est triplex, scilicet aequivocus, univocus et analogus. Cum est modus dicendi aequivocus, ibi est geminatio circa dici et non circa esse. Unde homo pictus et homo verus dupliciter dicitur homo, sed non est duplex homo vel duo homines. Cum est modus dicendi univocus, est geminatio circa esse et non cum ed. 1 creaturam, quod refertur ad Plurimi

circa dici. Unde honio verus in Socrate et Platone numeratur, quia sunt duo honiines. sed non multipliciter dicitur. Ubi est modus dicendi analogiis, quia partem tenet de natura univoci, partem de natura aequivoci, ibi est numeratio et - in essendo et in dicendo.

Secundum hunc igitur modum dicendum, quod processio, secundum quod dicta est de processione temporali et aeterna, non est dicta univoce nec 1. aequivoce, sed analogice, quia unus modus clauditur in alio. Procedere enim ab hoc in hoc ut in obiectum est aeternum, sed procedere ab hoc in hoc ut in habitaculum est temporale. Quoniam igitur analogum est sic dictum et sic, ideo est ibi s.dupliciter dici, et una processio dicitur dupliciter, et ita per consequens duplex esse, ut non inconvenienter dicatur processio Spiritus sancti esse duplex.

I. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, multiplicata processione, multiplicatur procedens; dicendmn, quod verum est, si accipiatur de multiplicatione secundum unum modum dicendi. Unde si gemina esset processio, secundum quod processio dicitur exitus ab aliquo, utique duo essent procedentes, nunc autem non sic: sed est gemina, quia uno modo est ab aliquo in aliquem ut in obiectum, alio modo ab aliquo in aliquem ut in habitaculum.

1. Ponere in numerum cum alio idem est ac distingui ut 2. 3. Ad illud quod obiicitur secundo: aut est duplex processio, quia duplex emanatio vel duplex modus; dicendum, quod non sufficienter dividit; debet enim tertium membrum addere, scilicet, aut quia duplex modus dicendi, non aequivocus. Et per hoc patet sequens de homine picto et vero, quia ibi non est analogia, sed aequivocatio pura.

2. Ad illud quod obiicitur ultirao, quod respectus additus non numerat etc; dicendum, quod respectus additus ttftzecto non numerat subiectum; unde non dicitur Spiritus sanctus duplex, quia spiratur et inspiratur. Sed quando respectus additur significationi termini, tunc necesse est, illum aliter et aliter dici; et si sit respectus non distrahens — ita quod non faciat omnino diversam significationem — sed ad illam ordinatus, facit analogiam in termino et numerum secundum dici et etiam numerum secundum esse. Unde si hoc nomen illummalio significaret actum lucendi absolutum et actum lucendi comparatmn, sol dupliciter diceretur illuminare, et esset illuminatio solis gemina; sed tamen magis proprie ibi esset geminatio in dicendo quam in essendo. Unde Magister magis proprie loqueretur, si diceret: processio Spiritus sancti dicitur dupliciter, quam cum dicit, quod est gemina, quia non cadit ibi proprie geminatio. hic a. 1. q. 2. — De triplici modo dicendi; univoco, aequivoco

Consequenter est secundo loco quaestio principalis de datione Spiritus sancti. Kt circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum Spiritus sanctus detur

Ulrum Spiritus sanctus detur in Quod detur in propria persona, sic ostenditur.

1. Ad Roraanos quinto: Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis; sed nihil diffundit caritatem nisi Spirilus increatus: ergo etc.

2. Itera, Augustinus quinto de Trinitate dicit, quod Spiritus sanctus est donum, et eo dicitur donum, quia datur: ergo si personaliter est donum, personaliter datur.

3. Item, hoc ipsum ostenditur ratione. Spiritus sanctus est amor et primus amor; sed amor est donum primum, in quo omnia alia dona donantur: ergo si non est ponere posterius sine priori, non est ponere dona Spiritus sancti dari, quin detur ipse Spiritus sanctus.

4. Item, Spiritus sanctus datur ad uniendum et colligandum membra corporis mystici; sed membra corporis mystici sunt membra invicem unita, sicut ipse Dominus petit, loannis decimo septimo: Ut sint consummati in unum; sed perfectrt unio non est nisi in uno simplici: ergo membra uniuntur per ahquid, quod est unum et idera in omnibus; hoc autem non potest esse donum creatum, sed increatum: ergo necesse est cum dono creato dari increatum.

CoNTRA: I. Virtus esl ars recte vivendi, et gratia est donum sutficienter dirigens animam in finem: ergo videtur, quod aliud donum quam donum gratiae creatae non sit animae opportunum: ergo si non est in operibus Dei ponendum superfluum, patet quod non est necesse dari Spiritum sanctum.

2. Item, cum aliquis sanctificatur per gratiam, in propria persona hominibus, an tantum dicatur ideo dari, quia datur eius effectus.

Secundo, utrum Spiritus sanctus detur ab aliquo viro sancto.

persona, an tantum in effectu,. j nihil est in eo praeter gratiam, quod non esset prius: ergo cum dare sit facere, quod aliquid sit in isto, quod non erat prius, non datur nisi gratia. Si dicas, quod Spiritus sanctus est in eo ut sanctus, prius erat ut Spiritus: ergo nihil aliud est quam Spiritum sanctum facere gratiam sancdflcantem in hoc.

3. Item, quod datur post donationem est in potestate accipientis; sed Spiritus sanctus sub nullius potest redigi potestate: ergo non potest dari.

4. Item, quod datur alicui differenti per essentiam aut de novo creatur, aut multiplicatur, aut eius possessio transferlur, ut patet, cum do alicui cappam; sed persona Spiritus sancti nec creatur nec multiplicatur nec possessio eius transfertur, quia Deus semper habet Spiritum sanctum: ergo Spiritus sanctus non datur. I Spiritus sanctus datur tum in propria persona, tum in dono creato, quod est gratia.!

Respondeo: Dicendum, quod dare e?t ad ali-! quid habendum vel possidendum; habere autem I aliquid vel possidere est, cum aliquid est in faculi tate habentis vel possidentis. Esse autem in faculr tate habentis vel possidentis est esse.praesto ad fruendum vel utendum. Perfecta autem possessio est, cum homo habet illud, quo possit uti et quo possit frui. Sed recte frui non est nisi Deo, et recte uti non contingit nisi per gratiam gra.tum facientem:

ergo perfecta possessio est, in qua Deus liabetur el eius gratia. Sed perfectum donum est ad perfectam possessionem: ergo non est datum oplimmn et donum perfectum, nisi detur Donum increatum, quod est Spiritus sanctus. et donum creatum, quod est gratia. Concedendum ergo est utrumque dari.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de gratia, quod esl -ars bene vivendi:patet responsio: quamvis enim sit ars, qua utimur, non tamen est possessio, qua fruimur ut obiecto: et ideo non est perfectum donum sine illo.

2. Ad illud quod obiicitur: nihil plus est in isto quam prius; dicendum, quod dari non ordinatur ad esse, sed ad habere. Licet enim Spiritus sanctus esset prius in peccatore, non tamen habebatur ab eo, quia peccator non habebat facultatem fruendi ipso.

Secundo quaerilur, utrum Spiritus sanctus detur ab aliquo viro sancto. Et quod sic, probatur hoc modo:

Spiritum sanctum dari non est aliud quam gra- (jam gratum facientem dari; sed ostenditur, quod gratiam gratum facientem ab homine dari sive infundi est possibile et cmveniens et verum.

1. Et quod sit possibile, videtur a minori: quia sii maioris virtutis est producere formam substantialem accidentalem; sed gratia est forma accidentalis: cum ergo creatura habeat virtutem producendi formam substantialem, multo forlius videtur de gratia, quae est forma accidentalis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod datum est in potestale accipientis; dicendum, quod aliquid datur alicui ut finiens, sicut praemium merenti; aliquid ut perficiem, ut gratia consentienti; aliquid ut subserviens, ut equus militi. Quod autem dicitur, quod datum est in potestate accipientis, verum est de datione tertio niodo dicla, non primo et secundo, quia illi sunt duo modi habendi, in quibus habens habetur. Unde homo habetur a gratia et habetur a Dono, quo fruitur.

3. Ex hoc patet ullimum: quia illud verum est de eo quod datur ut possessio limitata; sed de eo quod datur ut finiem, non, quia tale simul potest dari multis et haberi a multis, quia ad idem tendunt: et ideo. eum datur, non transfertur. 2. — Biol. hic 11. 2.

4. Item, hoc ipsum videtur pos simili: quia gratia est lumen spirituale;-sed ita videmus in lumine corporali, quod aliquid est luminis dativum., aliquid receptivuni, aliquid dativum et receptivum: ergo si lumen spirituale est aeque potens, pari ratione videtur de ipso. Sed dativum, cum sit Deus, non potest esse receptivum, quia nihil recipit ab aliquo: ergo hoc est reperiri in creatura, quod recipiat lumen spirituale, quod est gratia, et det ipsum; et sic etc.

5. Item, duo sunt, quae faciunt creaturam habere posse producendi sibi simile, scilicet corrupti- 5 Ex plurimis mss. et ed. 1 substituimus quia pro anibifectio in natura, oij quam polest in actum perfectum, qui est producere sibi similem. « Perfectum enim dicitur unumquodque. cum potest generare tale, quale ipsura est ». Si ergo gratia est forma, quae citissime corrurapitur, et forraa raagnae perfectionis: ergo debet habere virtutem producendi sibi sirailera; sed non in subiecto in quo est: ergo in alio.

6. Itera, quod potest perfecte expellere contrarium potest perfecte aggenerare habitum contrariura, quia contrariura non expellitur perfecte nisi per contrariura; sed gratia potest perfecte expellere culpara: ergo gratia in horaine potest ex se generare gratiara; sed non in habente, ergo in aJio.

b. Ostenditur etiara, quod sit congruum, quod t gratia procedat ab uno horaine in aliura. Et sic ostenditur: ratio superbiendi fuit ratio araittendi gratiara, ergo ab oppositis, humiliatio est ratio recuperandi; sed si gratia datur ab homine, plus humiliatur horao, quara si tanlum a Deo; quia si datur ab horaine, humiliatur homo sub Deo et sub homine, non autera, si a solo Deo datur, hurailiatur sub utroque: ergo videtur, quod iste raodus raagis congruat.

6. Item, si in actu iustitiae, qui est punitio, subiicitur aniraa peccatrix creaturae corporali, ut ordinetur in universo: ergo in actu misericordiae debet subiici alicui creaturae, ut reordinetur: ergo sicut ab aliqua creatura recipit poenam, ita videtur congruum, quod recipiat et gratiara.

7. Itera, perfectiun agens non tantura dat suscipienti formata, sed etiara dat potentiara consiuiilera; et hoc est in manifestationem suae potentiae: ergo si Deus est agens nobilissimum et qui maxirae debet laudari in sua actione, congruum est, ut non tanturadet forraani gratiae, sed etiara potentiara dandi.

8. Itera, sicut a Deo est esse, ita et bene esse; sed in nullo derogatur Deo, cura dat potentiam creaturae dandi esse: ergo in nullo derogatur, cum dat potentiam dandi bene esse, ergo et esse gratuitum.

9. Ostenditur autem quod sit verum, quia tum sanctum; quorum remiseritis peccata, remittuntur eis etc.

10 Item, in Actibus dicitur, quod per impositionem raanuura Apostolorum dabatur Spiritus sanctus, non per impositionem manuum ahorum, ut dicit Glossa de Philippo discipulo, Actuum octavo: ergo aliqua virtus erat in Apostolis, quae non erat in aliis; sed per illam dabatur Spiritus sanctus: ergo ab homine dabalur Spiritus sanctus.

E converso ostenditur, quod donum sancti dari ab horaine sit falsum, sit incongruum, sit etiam impossibile.

1. Quod sit falsum, videtur per Augustinura, decirao quinto de Trinitate: «Non aliquis discipulorura dabat Spiritum sanctum, sed orabant, ut veniret in horainera ».

2. Itera, quicuraque dat vel donat aliquid, habet posse activura super illud; sed super donuni Spiritus sancti nuUus horao habet posse: ergo etc.. 3. Item, quod sit inconveniens, videtur, quia si aniraa ab alio quara a Deo gratificatur, alius quara Deus cadit raediura inter animani et Deura. Sed quandocunique aliquid cadit raedium inter aniinara et Deura, aniraa horainis est perversa: ergo secundura hoc, dura daretur aniraae gratia, perverteretur.

3. Item, gratia polest super liberum arbitrium, ergo si posset horao dare gratiam, homo haberet posse super alterius arbitrium; sed arbitriura, quod est alii subiectura, non est Uberum: ergo talis donatio tolleret libertatera.

a. Item, maxiraa est gloria Deo de irapii iustificatione; sed raaxima gloria Dei non debet alii comraunicari: ergo si coraraunicatur, divinae gloriae -derogatur; sed si aUus quam Deus dat gratiara, alius quam Deus iustifical: ergo talis donatio minuit Dei gloriara.

6. Item, iustura est in eo sperare, qui potest dare raeritum salulis; sed si homo posset dare gratiam, posset dare raeritum salutis: ergo iustum esset

natio lalis daret fidiiciani vanitalis.

Ex his quatuor mediis patet, quod donatio Spiritus sancti ab homine toUit ordinem ipsius animae-, toUit liberlateni, minuit glorimn Dei et inducit in vanam confidentiam, quae omnia sunt inconvenientia.

7. Oslenditur etiam, quod impossUrik sil, dari Quod sit im- laleui potentiam creaturae: quia, sicut dicit Augu- ' stinus, «maius est de impio facere pium quam creare caelum et terram ». Sed potentia creandi non potuit a creatura recipi: ergo nec polentia dandl gratiam.

8. Item. productio gratiae per praesentiam agentis ab anima suscipitur; sed solus Deus potest animae illabi: ergo solus Deus potest gratiam infundere in animam.

9. Item, gralia est forma simplex et deiformis et spiritualis, non habens ortum a principiis subiecti: ergo cum anima rationalis ratione deiformitatis et spiritualitatis non possit esse nisi a Deo, patet quod nec gralia, quae aeque spiritualis, immo spiritualior est ipsa anima.

10. Item, gratia immediate unitDeo: ergo iion potest esse a Deo nisi immediate, ergo millo cooperante: ergo creatura non potest producere gratiam.

Spiritus.sainiii. iuiii podsi ilari ah hoiiiiiii.sicul a priiwipio i'lfri-tirii, polml tuinni ilari ab ipso sicut a prueparaiite vel impelrante.

Respondko: Dicenduin. quod, sicut istae nlti- (.oniiusUii. mae rationes ostendunt. gratiam sive Spiritum sanctiHTi dari ah hoinine sicut a principio ej]'eviivo sive productivo, omiiind csl falsimi et iinpossibile.

Tamen propter intelligentiani obiectorum in con- Gratia iia- trarihm est ni)t;mduni. quod giMtiani dari ab ahquo ["'"'""' est tripliciter: vel sicufa praeparante, &e admi nistrante Sacramenta sive annuntiante salutaria docimienta: vel sicut a.b impelranle, sive per orationem sive per bona opera; vel sicut a produceiiie. cmciusio 2. Primo modo datur gratia a bonis et a malis; seinmemijris. pjjjjQ jqJq tantum a bonis; terlio modo tantum a Deo.

Et per lioc manifesta esl responsio ad duo iilj datio nihil aliud est quam praeparatio. I 1. Ad illud ergo quod obiicitur priino, quod so agens creatum possit in formam substantialem; dico, I quod non potest in omnem substantialem, ut puta in I eam quae est deiformis, sicut est anima rationalis. Et quia gratia est deiformis, ideo non potest ab agente tali produci. Si autem de aliis formis naturalibus arguat, non est locus a minori.

2. Ad illud quod obiicitur de lumine corporali, dicendum, quod uon est simile. Luinen enim corporale diffunditur per medium deferens, et per idem medium potest iterum aggenerari quod defertur; gratia autem non est per delationem, sed per illapsum agentis el omnimodam indistantiam.

3. Ad illud quod obiicitur. quod creatura corj ruptibilis debet habere potentiam generandi; dicen- 1 dum, quod veruin est de illa quae corruptibilis est I de.w; sed gratia de se nunquam corriunpitur vel senescit.

Vei dic. quod illa non est tota causa, maxime m in his (juae non dicunt subslantiaiii completam. sed magis dispositionem.

4. Ad illud quod obiicitur. quod gratia potest, expellere culpam; ilicendum. quod expellere culpam w j est dupliciter: vel elfective. vel formaHter. Quod! polest expellere elfeclive, potest ellicere gratiam; sed! noii nportet. quod illud quod formaliter, quia illud se i).so r[)ellit. Qiioniain igitur gnilia expellit formararc aliaiii gratiain., o. Ad ilhid quod obiicilur. ipiod iii iiistilicalione I debel peccator humiliari; dicenduin, quod verum est, quia humiliari debet et sub homine et etinin siib visibilibus signis: lamen aliter quam sub Deo, quia [ alius honor debetur Deo qaam homiiii; et ideo, quia sub Deo humiliatur ut sub principio salutis et a quo salvatur, non debet siib creatura humiliari, ut I a qua salus detur ei, sed iil a (jua salus admini- 1 stratur. j (i. Et sic patet etiam sequens de humiliatione in poeiia. Non enim est simile de humiliatione illa, quia ibi anima perversa, »?!fmCTJ in sua perversitate, ratione illius subiicitur inferiori per naturam, vel quia habet reliquias perversilatis; sed in gratiae donatione anima perversa a perversitate mutatur et ad Deum immediate ordinatur.

«lum dat potentiam agendi simile; dicendum, quod verum est, si paliens congruenter posset suscipere; sed, sicut ostensum est, ex parte hominis non est possibile, ut talis potentia ab eo recipiatur, propter talis formae nobilitatera, quae non potest esse nisi a nobilissiino agente.

8. Ad illud quod obiicitur, quod dare potentiam ad esse non derogat Deo; dicendum, quod ordo

prie de supernalurali similitudine, quae est per gratiam quae-

DlB. I.

Iii parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de situ huius partis, quia non videtur, quod hic deberet agere de processione temporali, quiain hac parte agit de his quae aeternaliter Deo conveniunt. Praeterea, cum generatio Filii aeterna «t temporalis in alio et alio libro determinetur, quia aeterna in primo, sed temporalis in tertio, quare non similiter facit de processione Spiritus sancti?

Respondeo: Dicendum, quod quia processio temporalis et aeterna ab eodem principio sunt, sicut dicit Magister, et iterum est ibi quodam modo modus procedendi conformis, ideo una facit ad declarationem alterius: et ideo incidenter ponitur hic tractatus de processione temporali ad manifestationem processionis aeternae. Sed non sic est de generatione Filii temporali, quia non est ab eodem principio, immo a Matre tantum, et respicit duas naturas, scilicet divinam et humanam. Ideo debuit de ea cleterminari post divinam, de qua agitur in primo. et post humanara naturani, de qua in secundo.

Item qu biles, quod non decet eas nisi a nobilissimo agente produci, ut sunt illae quae sunt ad imaginem Quoniam igitur gratia est de nobilissimis, patet, quod non potest produci ab homine, sicut nec esse animae.

9. 10. Quae ultimo obiiciuntur soluta sunt supra per distinclionem dationis secundum diflerenliam trimembrem. de qua dicit Magister, quod a Patre et FiUo procedit Spiritus sanctus, cum ad sanctificandam creaturam procedit. Videtur enim dicere falsum, quia processio temporalis est eius raissio: sed Spirilus sanctus est raissus in columba et in linguis igneis, quas non j sanctificavit. Si tu dicas, quod non est missus arf i linguas, sed in Unguis missus ad Apostolos, quos sanctificavit; contra: missus est in columba super j Christiuu, nec sanctificavit columbam nec Christum. I Respondeo: Potest ad hoc dici, quod Magister non generaliter definit hic processionem teraporaleni, sed specialiter, prout est ideni quod missio invisibilis, in qua datur Spiritus sanctus et sanctificatur creatura. Vel potest dici, quod generaliter accipit miiclilicn-. tionem. tripliciter enim accipitur sanctirhMie: uno raodo, secundura quod est de non sancto sanctura facere; sectmdo raodo, iam sanctum in sanctitate confirmare; tertio raodo, iam sanctum et confirraatum manifestare. Et secundura aliquera triura istorura modorum reperitur sanctificatio in omni Spirilus sancli missione ratione terndni ad qumn; et sic accipit Magister.,

Spirilu sancto: Et ipse est virlu-s, quae de illo exibal. Videlur enim male dicere, quia aut virlus accipitur proprie, aut appropriate. Primo modo non, constat; secundo modo non, videtur, quia primae ad Corinthios primo dicimus Christum Dei virtutem et Dei sor pienliam etc.

Ad hoc potest dici, quod Spirilui sancto non appropriatur virlm simpliciter, sed virtus sanativa, et hoc, quia gratia sanitatum est donum Spiritus sancti, et gratia eius est medicina ipsius animae; sed Fiho appropriatur virtus operandi, quia omnia per ipsum. facta sunt.

Aliter potest dici, quod virtus habet comparationem ad illud ad quod est, et sic tenet rationem principii; vel ad id cuius est, et sic tenet rationem coniplementi; vel ad utrumque, et c tenet rationem medii. Sicut ergo ex ipso appropriatur Patri, peiipsum Filio, in ipso Spiritui sancto: ita virtu, in quantum tenet rationem principii, appropriatur Patri, in quantum rationem medii, FiUo, in quantum rationem complelionis, Spiritui sancto; quia completio est in bonitate et delectatione Spiritus sancti; sed hoc infra meUus dicetur.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod post resurrectionem Dominus Lesus bis dedit Spiritum sanctum. Videtur enim, quod ter dederit: quia primo dedit eis ante passionem, cum dedit eis potestatem eiiciendi daemonia et curare languores, Matthaei decimo. Item post resurrectionem, loannis vigesimo: Accipite Spiritum sanctum. Item post ascensionem, Actuum secundo Ergo insufficienter enumerat Augustinus.

Respondeo: Ad praesens dicendum, quod possunt numerari dationes Spiritus sancti quantum ad aclum et ejfeclum; et sic enumerat Rabanus, et fuerunt tres, quia ter dedil et quia ad tria dedit: primo ad miraculorum operationem; secundo ad peccatorum absolutioneni; tertio ad infidelium conversionem. Possunt etiam alio modo numerari quantum ad locum et significatum; et sic dedit bis, scilicet in terra et in caelo; item in terra ad commendandum praeceptum dilectionis ad proximum, in caelo ad commendandum affectum dilectionis ad Deura; et sic patet controversia.

DiiB. V.

Item quaeritur de illo verbo Apostoli: Unum Spiritum potavimus; quo tropo dictum est hoc? Et videtur, quod conveniat magis Filio, quia Ecclesiastici decinio quinto dicitur: Aqua sapientiae salutaris, et Proverbiorum nono: Venite, bibite vinum; et hoc dicit ipsa Sapienlia, scilicet Dei Filius: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod Spiritus sanctus dicitur potus, in quantum saecularis sitis restringit ardorem. Hoc autem appropriatur Spiritui sancto, quia, sicut dicit Gregorius % «gustato Spiritu, desipit omnis caro». In quantum autem per potum est delegatio nutrimenti ad singula membra, sic appropriatur Filio, cuius est prud6ntia et sapientia appropriatum, quae quodam modo habent vim regitivam et ordinativam pastus omnibus viribus animae.

DuB. VI.

Item quaeritur de alio verbo: Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris. Videtur enim improprie dictum, quia quod diffusum est, dispersum est, et virtus dispersa minor est: si ergo caritas potens est, non ergo debet dici diffusa.

Respondeo: Dicendum, quod infundi et diffundi proprie dicitur liumoris. Ipsa autem carilas humori comparatur, quia sicut arbor fomentum et vitam et viriditatem habet ab humore, sic tota spiritualis machina ab amore. Iste autem amor infunditur, in quantum intra recipitur; diffunditur vero, in quantum ex intimis procedens dilatat affectum ad dile-

Quod Spiritus sancttis a se ipso datur,

et Filius a se ipso mittitur.

Hic considerandum est, cum Spiritus sanclus detur hominibus a Patre et Filio, quod est ipsum lemporalictionem multorum et movet omnes aniniae vires ad bonas operationes. «Operatur enim magna, si est; si vero operari renuit, amor non est », sicut dicit Gregorius Et ideo Dominus dicit loannis septimo: Flumina de ventre eius fluent aquae vivae. — Quod ergo dicitur quod minuitur; dicendum, quod verum est in his quae habent ortum ab origine deficiente, sicut est in puteis, in quibus non vivit aqua. Sed caritas habet originem indeficientem, sicut fluvius et Filius dant Spirilum sanctum, nec ipse dat: aliquid ergo missus est Filius et Spiritus sanctus, ubi erant.

cap. n.

Quomodo intelligenda sit missio utriusque.

« Quocirca quaerendum est, quomodo intelligatur missio Filii vel Spiritus sancti. Pater enim solus, indicit, Filium missum a Patre ct Spiritu sancto.

Quod a Spirilu sanclo etiain Filius sil inissus.

Et quod a Spirilu sanclo Filius sit missus, ut ail esse missum et datum nobis non tantum a Patre, sed eliam a Spiritu sancto.

Cap. IV.

Quod Filius etiam sit datus a se ipso.

Deinde ostendit, esse datum etiam a se ipso, ita dicens in codcm libro: « Cum non dcfmitum fuerit per hic dicit, quod Filius sc dedit, quia Trinitas eum dc-

Quomodo intelligmdum sit illud:

Sed ad hoc opponitur: si Filius a se ipso missus est, cur ergo ait: A ine ipso non veni? Ad lioc Augustinus Utrum sem,et tantum sit missm FiliuSj an saepe.

Hic quaeritur, ulrum semel tantum missus sit Fiilla? Nunquid aeterna genitura missio eius dicendaest, an etiam alia missio quaerenda est?

Cap. VII.

De duobus modis missionis Filii.

Ad quod dicimus, quod duobus modis dicitur Filius mitti praeter illam aeternam genituram, quae inetfacognosci et percipi potest pro captu vel proflcientis in 1 loan. 7, 28. rt 8 iidhuc pi'o Sed ad hoc. respondet in secundo libro de Trinitate dicens: « Hoc non fecit, ut mitteretur », id est, non est operatus incarnationem, sed secundum formam Dei.

Cap. VIII. Quod semndum alterum modum

sibiliter percipitur mente.

Cap. IX.

Qmre Paler non didtur missm.

Hic quaeritur, cur Paler non dicitur missus, cum €X tempore a quoquam cognoscitur, sicut Filius. Ad apparuit.

De missione sive temporali

Supra egit Magister de processione temporali ipsius Spiritus sancti, secundum quod est a Patre et Filio; hic secundo ostendit, quod temporaliter procedit a se ipso; et hoc intendit in tota ista parte usque ibi: Hic quaeritur, utrum seniel tantum sit missus Filius, ubi incipit agere quantum ad modum Quod Filius el &piritus sanctus nmi sunt quasi est a Palre, nec ideo minoreni Spirilum sanctum, quia et quibus modis mitlalur.

quantum ad principium.