Distinctio XXII

Cap. IV. De his quae proprie ad singulas personas pertinmt, et de his quae unilatem essentiae significant. illi esse quod est magnum esse, propterea, sicut non est, qua ipse est. Ideoque nec tres magniludines dicimus, sed unam magniludinem, nec tres magnos, sed

quod nomina unilatem divinae maiestatis significantia et

Post praedicta disserendum

Supra egit Magister de sacra Trinitate, secundum quod catholice creditur et intelligitur. In hac parte agit de ea, secundimi quod credita et intellecta per catholicos sermones exprimitur. Unde, sicut ipse Magister dicit in littera, intendit hic agere de nominum divinorum diversitate. Et haec pars habet duas partes. In prima parte determinat de nominibus divinis in generali; in secunda in speciali, et hoc dislinctione vigesima tertia: Praedictis tamen adiiciendum est, quod cum omnia nomina etc.

Prima pars dividitur in duas. In prima parte ponit Magister multiplices nominum divinorum differentias; in secunda omnes reducit ad duas, secundum illud Boelhii in libro Divisionum, quod omnis divisio est bimembris vel ad bimembrem reducilii-

Ad intelligentiam eorum quae in hac parte dicuntur de nominibus divinis, quatuor quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum Deus sit nominabilis.

Secundo, utrum uno solo nomine, vel pluribus debeat nominari. relative, non substantialiter dici manifestum est». videtur de nominum diversitate. lis, et hoc ibi: Sciend.um estigitur, quod illa quae proprie pertinent.

Item, prima pars dividitur in duas. In prima ponit Magister differentias nominum divinorum secundum Augustinum et secundum Ambrosium. In secunda ad maiorem explanationem superaddit ahas tres differentias, ibi, secundo capitulo: His adiiciendum est, quaedam nomina etiam esse etc.

Similiter secunda pars, in qua reducit haec raembra ad duo, habet duas partes In prima ostendit, quod nomina in divinis quaedam dicuntur relative, et haec pertinent ad personas; quaedam ad se, et haec dicuntur de omnibus simul. In secunda ostendit, hoc esse verum, ibi: Deus enim non est magnus ea magnitudine.

Tertio, supposito quod plura sint nomina divina, quaeritur, utrum omnia dicantur translative, aut etiam quaedam dicantur proprie.

Quarto, utrum nomina dicta de Deo dkantur secundum substantiam, an etiam aliquo alio modo.

Circa prinium, quod Deus sit innominabilis, ostenditur auctoritatihm et rationibus. Auctoritatibus sic:

1. Dionysius de Divinis Nominibus: « Deum ne- que dicere neque intelligere possibile est». Et iterum: Dei neque nomen est neque verbum neque ratio neque opinio neque phantasia »: ergo Deus est omnino innominabilis.

2. Item, Philosophus in libro de Causis: «Prima causa superior est omni narratione »; sed quod est superius omni narratione est inenarrabile, et omne tale innominabile: ergo etc.

3. Item, ratione ostenditur sic: »tomen proportionem et similitudinem aliquam habet ad nominatum, ut vox ad significatum; sed Deus est inflnitus omnino, vox autem omnis finita: ergo cum nuUa sit proportio, nulla per vocem erit expressio: ergo nec nominatio.

4. Item, omne nomen imponitur a forma aliqua; sed in Deo non est ponere certam formam; unde Augustinus: « Deus, qui omnem formam subterftigit, intellectui pervius esse non potest »: ergo etc.

Cap. I. circa med. Cfr. supra pag. 67. nota 6. — Ver-

5. Item, onine nomen significat substantiam cum qualitate; sed in Deo est substantia mera sine quantitate et qualitate: ergo non contingit Deum significare per nomen.

6. Item, quod nec per pronomen. Pronomen enim non habet significationem determinatam nisi per demonstrationem vel relationem. Demonstratio autem fit mediantibus accidentibus, quae possunl oculis conspici; sed haec non sunt in Deo: ergo videtur, quod Dei neque sit nomen, neque pronomen.

Contra: i. In Psalmo: Dominus nomen illi. Etiterum: Quam admirabile est nomen tuum in universa terra: ergo Deus habet nomen.

2. Item, Dionysius fecit librum de divinis noniinibus: aut ergo Deus est nominabilis, aut scientia ibi tradita cassa est et inutilis.

3. Item, ratione videtur: quia omne quod se exprimit verbo, potest se exprimere signo verbi; sed signum verbi est vox: ergo cum Deus se suo verbo exprimat, potest exprimi voce; sed quod potest voce exprimi, potest nominari: ergo etc. dam in quo sint, et fastigium sub quo sint... Dicimus, quam

significare sive enuntiare; sed contingit Deum a nobis cognosci; hoc certum est et supra probatum: ergo etc.

5. Item, quod contingit laudare contingit et nominare; sed Deum contingit laudare, immo ipse est summe laudabilisr ergo et nominabilis.

Deus esl nominabilis, sicut esl intelligibilis, non quidem perfecte, sed imperfecte.

Respondeo: Dicendum, quod sicut intelligere e (licitur dupliciter, sic effabile et nominabile. Uno -enim modo intelligere dicitur per perfectam comprehensionem; alio modo per semiplenam cognitionem. Sic effabile dupliciter dicitur: uno modo per perfectam expressionem, alio modo per semiplcnam narrationem. Sic etiam nominabile.

Si dicatur effabile sive nominabile secundum perfectionem expressionis, sic dicendum, quod sicut. Deus sibi soli est intelligibilis, sic sibi soli est effabilis et nominabilis, non alio nomine, quam ipse sit, nec alio verbo, quam ipse sit; et sicut nobis est incomprehensibilis, ita et ineffabilis, ita etiam et innominabilis; et per hunc modum loquitur Dionysius et Philosophus.

Si vero dicatur effabile et nominabile secundum qualemcumque narrationem, sic, quemadmodum a.Deus est nobis cognoscibilis, ita et effabihs et nominabilis; et qui melius cognoscit melius effatur et melius nominat el expressius. Unde expressius nominat fidelis quam infidelis, et scriptura, quae fldei suffragatur, ut sacra Scriptura, quam ratio vel philosophia. Et hoc modo procedunt rationes et auctoritates ad secundam partem. nysio et Philosopho, iam patet responsio per hoc quod loquuntur de nominatione, in qua est perfecta expressio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod vox in nomine est proportionabilis verbo interiori sive significato; dicendum, quod hoc intelligitur de nominatione, quae totam rei significationem includit; aliter non habet veritatem, nisi intelligatur esse proportio ad rem sub ratione cognoscibilis; et sic potest esse nominabilis. Quamvis enim Deus sit infinitus, tamen finite cognoscitur a nobis.

4. Ad illud quod obiicilur, quod Deus non habet formam; dicendum, quod non habet formam perviam nostro intellectui, cuiusmodi est forma, cuius est imago in sensu; habet tamen formam, quia ipse est forma, quae est ratio cognoscendi, quam etsi nos non cognoscimus in se, ipse cognoscit se in se, et nos eum in forma creata. Unde a forma creata nos nomina imponimus, quam intelligimus et videmus.

5. Ad illud quod obiicitur, quod nomen significat substanfiam et qualitatem; dicendum, quod substantia et qualitas non accipiuntur ibi proprie, sed communiter; substantia dicituritod cognoscitur, qualitas dicitur quo cognoscitur, et hoc per modum quietis; et hoc dico propter verbum et participium et adverbium, quod est dispositio verbi. Et quoniam in creaturis, ut plurimum differt quod cognoscitur et quo, ideo nomen in creaturis ut plurimum haec importat per diversitatem. In Deo vero idem est cognitum et ratio cognoscendi quantum est de se: ideo significat nomen divinum illa duo per indifferentiam secundum rem; et ita salvatur ibi ratio substantiae et quafitatis, ut congruit nomini.

Secundo quaeritur, utruni Deus habeat unum solum nomen, an plura. Et quod plura, videtur:

1. Auctoritate Scripturae, quae ipsum diversis nominibus appeliat. Exodi sexto: Nomen meum magnum Adonai non indicavi eis. Exodi decimo quinto: Omnipotens nomen eius. Et Psalmo: Dominus nomen illi. Si ergo isla sunl diversa nomina, patet auctoritate Scripturae, quod Deus habet plura nomina.

2. Item, Dionysius in Hbro de Divinis Nominibus plura assignat nomina Dei; Ambrosius similiter in libro de Trinitate, et Magister similiter in littera.

3. Item, hoc ipsura ratione videtur; quia nuUum nomen sufficienter exprimit esse divinum nec in se nec in comparatione ad nostrum intellectum. Quod patet, quia oranis perfectio et est et intelligitur esse in Deo; et nullum nomen exprimit omnis conditionis perfectionera: ergo cum non possit fieri per unura, indigemus pluribus.

4. Item, illud in quo res conveniunt et in quo differunt, aut necesse est pluribus nominibus dicere, aul necesse est unum aequivocari; sed aequivocatio generat ambiguitatem et toUenda est: ergo congruum est diversis exprimere norainibus. Cum ergo in divinis sit comraune et propriura et hoc in pluribus, necesse est, plura nomina esse.

b. Item, quamvis una sit priraa veritas, taraen articuli fidei sunt raulti: si ergo fides de Deo raultos articulos credit, et quod corde creditur ad iustitiam oportet ore confiteri ad salutem, multos potest et debet articulos ore confiteri; sed multi articuli uno nomine non expresse et explicite exprirauntur: ergo oportet habere plura nomina.

Contra: 1. Hilarius: « Non serraoni res, sed

moda realis unitas, ergo et vocis et nominis.

2. Item, omne quod est in Deo, est Deus, ergo quod significat aliquid quod est in Deo, est Deus; sed Deus unus est: ergo omnia divina nomina habent unum significatum; sed omnia talia sunt synonyma, nominibus autem synonymis non plus dicilur pluribus quam uno: ergo videtur, quod omnia alia ab uno sint praeter necessaria.

3. Item, multiplicatio divinorum nominum aut venit a parte rei, aut a parte mlellectuum, aut a parte effectuum. Si a parte rei, tunc bonitas et veritas non sunt nomina diversa, quia res omnino una; si a SiTte effectuum, tunc ergo unitas et aeternitas non sunt diversa, cum non connotent effectum; si a parte intellectmm solum: ergo videtur, quod huiusmodi nomina cassa sint et vana, cum non habeant aliquid respondens in re.

4. Item, in Scriptura nomen Dei singulariter proponitur, sive addatur uni, ut cum dicitur: Dominus nomen illi, sive pluribus, ut cum dicitur: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: ergo cum eadem sit ralio rei et unius rei, et nominis et unius nominis, ergo Deus tantum unum habet nomen.

0 0 N c L u s 1 0. Deum nominamus modo uno nomine, moclo pluribus, iuxta diversos modos, quibus nomen accipitur.

Dicendum, quod in nomine tria sunt, in scilicet vox et significatio et ratio innotescendi. Unde et nomen multipliciter accipitur: aliquando pro voce significante, ut cum dicitur: Petrus est noraen Apostoli; et sic constat, quod in Deo sunt plura nomina. Aliquando nomen accipitur pro re significata, ut cum dicitur: bonum et honestum sunt idem nomine; et sic in divinis quodam modo est dicere nomen unum. nomen accipitur pro ipso notamine sive ralione innotescendi; et sic dicendum, quod quodam modo nomen unum, quodam modo plura.

Si enim accipitur ratio innotescendi ex parte Dei, sic innotescit per virtutem, quae una et magna est; et sic unum nomen Dei est et magnum sive maximum. Unde Jeremiae decimo: Magnus es tii, et magnum nomen tuum-, quantum ad rationem innotescendi sive virtutem, per quam innotescit, secundum quod dicitur in Psalmo: Notus in ludaea Deus, in Israel magnuni nomen eius.

Si autem accipiatur ratio innotescendi ratione effectimm sive creaturarum, sic diversa sunt nomina. Nam Deus innotescit nobis triphciter, scilicet enim nominetur per causalita.tem, multa sunt nomina, quia multos habet effectus; si per ablationem, multa sunt nomina, quia multa removentur, scilicet omnia creata; si per excellentiam, multa, quia in multis, in omnibus scilicet conditionibus nobilitatis, excedit creaturas. dicendum, quod Scriptura, ut plurimum nomen Dei praedicat magnum, admirabile, sanctum et laudabile; et sic non loquitur de nomine, secundum quod vox, sed secundum quod ratio innotescendi a parte Dei; et sic unum. Tamen non sequitur: loquitur singulariter, ergo unum solum, quia frequenter quod dicitur singulariter dicitur et universaliter, ut patet in multis exemplis in Lege, cum dicebatur: Imno de domo Israel, vel homo qui fecerit hoc vel illud, intelligeliatur de quolibet homine.

3. Ad illud quod obiicitur, quod unitas est a parte rei; dicendum, quod pluralitas a parte rei est.

3 Dionys., de Div. Noni. c. 7. 3, cuius verba vidc supra

etsi non sit pluralitas in se, tamen in quantum innotescit. Et ideo plura nomina.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nomina talia sunt synonyma; dicendum, quod timc sunt nomina synonyma, cum difierunt a parte vocis solum. Hic autem est differentia secundimi rationem innotescendi, et ideo non sunt synonyma. Alia ratio dicta fuit supra, distinctione octava in primo problemate.

Tertio quaeritur, utrum omnia nomina divina dicantur translative, an etiam quaedam dicantur proprie. Et quod omnia dicantm- Iranslative, videtur.

1. In Regulis fidei dicitur: «Omne simplex. proprie est, et improprie dicitur »; sed quod improprie dicitur, improprie nominatur: cum ergo Deus sit simplex, nominatur improprie; sed improprietas reducitur ad proprietatem: ergo nomina divina de Deo dicuntur improprie, de aliis proprie; sed quod dicitur de aliquo improprie, dicitur translative, si de alio proprie: ergo etc.

2. Itera, unumquodque, sicut contingit intelliinteUigendi solum, ergo talia nomina sunt vana; dicendum, quod non venil ab hoc solum, quoniam illi rationi innotescendi respondet pluralitas in creaturis, et in Deo respondet vera unitas complectens illam totam pluralitatem. Unde quia intelligimus Dei potentiam et sapientiam per diversa, diversimode nominamus; et quia in Deo est vere sapientia et potentia, ideo non est ibi vanitas

II. Notandum, quod in solutione oppositorum ordo argugere, contingit et signiflcare: sed non contingit Deum intelligere nisi per proprietates et conditiones creaturarum, ergo nec nominare; sed quod nominatur secundum alienas proprietates semper translative nominatur: ergo etc.

3. Item, non est nisi duplex theologia, scilicet mystica et symbolica, secundum quod vult Dionysius; sed utraque Deum nominat translative — nam mystica per creaturas spirituales et invisibiles, sed symbolica per corporales — ergo omnis nominatio Dei translativa est.

4. Item, omne nomen divinum est impositum propter nostram instructionem; sed omnis nostra

cipitur secundum aliquod sensibile; sed in Deo nulla est proprietas sensibilis secundum veritatemj sed solum translative: ergo etc.

Contra: 1. Apostolus dicit ad Ephesios tertio loquens de Deo: A qm omnis paternitas in caelo et in terra nominatur; sed si paternitas in terris nominatur a paternitate Dei: ergo Deus proprius et principalius dicitur Pater quam alia, non ergo translative. Hoc ipsum dicunt Dionysius et Damascenus, innitentes huic auctoritati Apostoli. Inquit enim Damascenus: « Sciendum, quod non est a nobis translatum ad beatam Deitatem paternitatis et filiationis et processionis nomen, sicut ait divinus Apostolus: Ex quo omnis paternitas «: ergo etc.

2. Item, beatus Ambrosius dicit, et habetur in littera quod triplex est nominum divinorum differentia, et una ex illis sunt nomina translativa: non ergo omnia dicuntur translative.

3. Item, quaedam dicuntur de Deo, quae habent oppositum in omni creatura, ut aeternitas et immensitas; sed nomen translativum attenditur secundum aliquam similitudinem: ergo talia nomina non sunt translativa.

4. Item, quaedam dicuntur de Deo, quorum significatum est proprie in solo Deo, ut hoc nomen bonum et qui est, Lucae decimo octavo: Nemo bonus nisi solus Deus. Et Augustinus dicit, quod «solus Deus vere est, cuius comparatione cetera non sunt».

Cfr. Aristot., I. Poster. c. i. (c. 18.), 111. de Animatext. Non omnia nomina de Deo dicuntur translative:

quando enim significant rem, cuius veritas est in Deo et oppositum in creatura, nullo modo transferuntur; quando signi/icant 7'em, cuius verita est in Deo et similitudo in creatura, transferuntur secundum impositionem, mn secundum rem; quando denique significant rem, cuius veritas est in creatura et consimilis proprietas in Deo, proprie transferuntur.

Respondeo: Ad hoc voluerunt quidam dicere, quod quaedam sunt nomina, quae Deus sibi imposuit, quaedam, quae nos ei imposuimus. Si loquamur de nominibus, quae Deus sibi imposuit, cum ipse se proprie intelligat, huiusmodi nomina sunt propria; et talia dicuntur esse bonum et qui est. Unde Dionysius videtur velle, quod illud nomen bonum solum sit proprium el principale; Damascenus vero, quod illud nomen qui est solum est proprium et principale; et unus attendit in nomine perfectionem, alter absolutionem, uterque tamen proprietatem. Si autem loquamur de nominibus, quae nos ei imposuimus, sic cum non cognoscamus Deum nisi per creaturas, non eum nominamus nisi per nomina creaturarum; et ideo solum translative, sive quia proprius et prius ccnveniunt creaturae, sive quia prius imposita, sunt creaturae, quamvis non proprius conveniant creaturae. Et haec est

translatio, quando proprius conveniunt iis, a quibus transferuntur, ut ridere hominibus proprius quam pratis.

Sed haec positio non videtur stare. Cum enim nos cognoscamus Deum tripliciter, scilicet per effectum, per excellentiam et per ablationem, constat quod omnibus his raodis contingit Deum nominare. Si per effectum, nuUa esl ibi translatio; similiter, si per ahlalionem, quoniam translatio attenditur secundum ahquam similitudinem: «omnes enim transferentes secundum ahquam similitudinem transferunt ».

Et propterea ahter dicendum, quod quaedam sunt nomina, quae significant rem, cuius veritas est in Deo et oppositum in creatura, ut immensus et aeternus; et taUa nuUo modo transferuntur, nec secundum rem nec secundum impositionem. Quaedam significant rem, cuius veritas est in Deo et similitudo eius in creatura, ut potentia, sapientia et voluntas; et taha nomina transferuntur a creaturis ad Deum, non secundum rem, sed secundum impositioneni; quia prius imposila sunt creaturis quam Deo, licet prius sint in Deo. Quaedam sunt nomina, quae significant rem, cuius veritas est in creatura et consimihs proprietas in Deo, ut lapis et leo — res enim significata est in creatura, sed similitudo proprietatis, ut stabilitas et fortitudo in Deo est — et ista

I. Nomen proprium hic non accipitur, qualenus in divinis in divinis sunl aliqua nomina translativa, nou omnia.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod simplex improprie dicitur; dicendum, quod rf/cere ibi non est nominare, sed enuntiare, quia simpUci non est compositio in essendo, sed est compositio in enuntiai)do, et ideo improprie; non sic in nominando. — Vel dic, quod non omne dictum improprie est ctum translative.

2. Ad illud quod obiicitur, quod solum per creaturas inteUigitur; dicendum, quod quamvis inteUigatur solum per creaturas, non tamen solum per simiUtudinem, immo per negationem et dissiniiUtudinem est cognoscibiUs.

3. Ad illud quod obiicitur, quod symboUca et mystica theologia nominant Deum translative; dicendum, quod quamvis mystica nominet Deum translative quantum ad proprietates exceUpntiae, tamen non solum sic nominat, sed etiam per abnegationem; et ideo non solum translative.

4. Ad iUud quod obiicitur, quod omnis nostra doctrina incipit a sensu; dicendum, quod verum est; et omne nomen aUquid habet sensibile, sciUcet vocem, ut audiatur; sed non oportet, quod habeat sensibilem significationem, quia verbum in-- teUigentiae, quod est insensibile, induit vocem sensibilem.

citur, nisi ubi est translatio ratione rei signiflcaiae j>.

Utrum omnia nomina dicta de Quarlo et ultimo quaeritur, utrum omnia nomina dicta de Deo dicantur secundum substantiam. Et quod non, immo aliter, ostenditur:

1. Auctoritale Augustini quinto de Trinitate: « Ulud praecipue teueamus, quidquid ad se dicitur praestantissima illa et divina sublimitas. substantialiter dici: quod autem ad aliquid, non substantialiter, sed relative »; sed Pater et Filius dicitur ad aliquid: ergo etc.

2. Item, Boethius in libro de Trinitate: « Deus est sine quantitate magnus, sine qualitate bonus, sed non est sine relatione relatus »: ergo relatio vere et proprie manet in Deo, ergo et modus dicendi relative.

3. Item, hoc ipsum videtur ratimie, quia in divinitate sunt aliqua nomina incommunicabilia, ut patet in omnibus personalibus; sed substantia est communicabilis, cum sit una in tribus: ergo talia nomina non indicant substantiam: ergo in divinis est alius modus dicendi quam secundum substantiam.

4. Item, in divinis est alio et alio modo se habere, quia aliter se habet ad Patrem Filius quam Spiritus sanctus; sed non est aliud et aliud esse sive subsistere: ergo cum hoc contingat intelligere intellectum dicere, necesse est, quod sit ibi alius modus dicendi et intelligendi quam secundum substantiam: ergo etc.

Contra: 1. Omne quod dicitur, aut dicitur secundum substantiam, aut secundum accidens, quia Gand., S. a. 32. q. 2, et a. 73. q. 2 seqq. — Dionys. Carlh., secundum substantiam dicantur. substantia et accidens sufficienter dividunt ens; sed in divinis nihil dicitur secundum accidens: ergo secundum substantiam.

2. Item, omne quod dicitur, aut dicitur per se, aut non per se. Si per se, tunc secundum substantiam; si non per se, tunc ergo per aliud et in alio; sed omnia quae dicuntur de Deo, dicuntur per se: ergo omnia dicuntur secundum substantiam.

3. Item, dici secundum substantiam et secundum relationem aut dicit diversitatem a parte re«, aut a parte modi intelligendi sive modi dicendi. Si a parte re?': ergo in Deo est diversitas et compositio; si a parte modi dicendi: tunc cum diversus sit modus dicendi in hoc quod est bonus et in hoc quod est magnus et in hoc quod est Deus — quia si quaeratur: quantus est Deus? respondetur magnus, non respondetur 6o?jt(s; simihter si quaeratur: qualis est Deus? respondetur bonus, non magnus — ergo non tantum essent duo modi, sed etiara multo plures quam duo.

4. Item, quod respondetur ad quaestionem factam per quid dicitur secundum substantiam et quantum ad rem et quantura ad raodum; sed nomina relativa respondentur ad quaestionera factam per quid de Deo: ergo dicuntur secundura substantiam. Probatio minoris: Augustinus in libro de Doctrina christiana: Si quaeratur, quid est Deus, convenienter respondetur: Pater et Filius et Spiritus sanctus.

b. Item, cum quaedara sint in divinis, quae

non dicuntur secundum subsUintiam nec secunduni relationem, ut lioc nomen incarnatus, hoc nomeii ingenitus, videtur quod ista divisio non complectatur omnia nomina divina. Nm omnia nomina dicuntur de Deo secumlmn substantiam, sed quaedam etiam per modum quantitatis vel qualitatis et insuper quaedam secundum relationem.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est quod est dici diversimode secundum tripliceui differentiaui.

Uno modo dici diversimode attenditur secun- I. dum diversuni modum essendi, qui est per se et per accidens; et hoc quidem modo non est dici diversimode in divinis, -quia ista diversitas modi ponit diversitatem essentialem in re dicta; et quantum i. ad hoc unus solus modus dicendi est in Deo. Nam omnia quae dicuntur de Deo, sunt ipse Deus et eius substantia.

Alio modo dici diversimode est secundum di- -2. versum modum intelligendi, qui quidem attenditur secundum aliam et aliam rationem sive medium cognoscendi; et sic non tantum est dici diversimode in nominibus divinis, immo omnimode, quia Deus non tantum cognoscitur per diversa, immo per omnia rerum genera; et sic nomina dicta de Deo, quaedam dicuntur per moduni substantiae, ut Deus; quaedam jter Taodxim quantitatis, ut magnus; quaedam per modum qualitatis, ut bonus; et sic de aliis omnibus.

Tertio modo dici diversimode est secundum 3. diversum modum se habendi; quod quidem attenditur quantum ad absolutum et ad comparatum sive relatum; et hic quidem modus diversitatis wiinar est quam primus, et maior quam secundus. Minor quam primus, quia secundum primum attenditur diversitas essentialis et compositio; maior quam secundus, quia secundum illum nuUa omnino attenditur in re distinctio. Secundum autem istum modum attenditur in eo unitas et pluralitas: unitas secundum absolutum, pluralitas secundum respectum. Et quantum ad hunc modum sunt solum duo modi dicendi, scilicet secundum substantiani, ut illa quae dicuntur ad se, et secundum relationem, ut illa quae dicuntur ad aliquid. Quia vero haec non dicunt alium modum essendi, ideo haec praedicantur de illis et sunt unum; et quia dicunt alium modum se habendi, ideo secundum illa unitas, secundum haec pluralitas Ex his patent obiecta.

1. Quod enim obiicitur, quod omne quod dicitur, dicitur secundum substantiam vel secundum accidens; dicendum, quod in divinis habet instantiam, ubi relatio non est accidens, nec tamen dicitur secundum substantiam.

2. Ad illud quod obiicitur secundo, quod omne quod dicitur in divinis, est ens per se; dicendum, quod verum est, sed tamen non sequitur: dicitur ut ens per se, ergo secundum substantiam, quia non dicitur: nomen dici secundum substantiam, ut substantia dicitur per se, sed ut dicitur ad se.

3. Ad illud quod obiicitur, qualis sit haec diversitas, aut secundum rem, aut secundum modum intelligendi; dicendum, quod secundum modum «e habendi, qui non tantum est in nostro intellectu, sed etiam in re.

4. Ad illud quod obiicitur quarto, quod nomina relativa respondentur ad interrogationem factam de substantia; dicendum, quod substantia dicitur dupliciter: aut ens per se, aut ad se Si ut enser se, sic omnia et relativa et absoluta dicunt in Deo substantiam; et quia hoc modo substantia respondetur ad quaestionem factam per quid, ideo omnia possunt responderi. Si autem dicatur substantia ut ens absolutum, non comparatum, sic dicitur secundum substantiam, quod dicitur ad se. Et sic non

accipit Augustinus; et sic Pater et Filius, et nomina relativa secundum substantiam non dicuntur.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod multa dicuntur de Deo, quae non dicuntur secundum substantiam nec secundum relationem; dicendum, quod dici relative in divinis potest esse dupliciter. Quae- Et prima differentia dividitur in tres: quia quaedam significant relationem et dicuntur relative, ut Pater: quaedam significant relationem, ut paternitas, quae non dicitur adalterum, sed est ipsum quo alterum referlur; quaedam dicuntur relative, quia privant relationem, ut ingenitus, improcessibilis; tamen ista non est privatio pura, ut infra videbiturl

I. Pro slatu quaestionis tacilius intelligendo notamus, quod tur dupliciter: secundum rationem sui generis et secundum ra-

DUB. l.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit: His adiiciendum esl, quaedam etiam nomina etc, quia aut divisiones Augustini et Ambrosii sunt sufficierites, aul non. Si sic: ergo Magister superflue addit; si dicantur insufficientes, pro inconvenienti est habendum.

Respondeo: Dicendum, quod nec divisio Augustini nec Ambrosii est diminuta; nec additio Magistri superflua, quoniam membra divisionis Magistri in- Quae autem important relationem ex consequenti intellectu, siniiliter sunt secundum triplicem differentiam. Quaedani enim dicuntur dici relative, quia ponuntur pro relativis, ut cum dicitur: Deus generat Deum, id est Pater Filium. Quaedani dicuntur relative, quia claudunt in suo significato interius relationem, ut cum dicitur incarnatus — sensus enim est, id est carni unitus; unio enim dicit relationem, quae singularem personam respicit — sive assumere carnem et huiusmodi. Quaedam dicuntur relative, quia claudunt relationem in suppositis, ut similis et aequalis; non enim sunl similes, nisi qui referuntur et distinguuntur. cluduntur in membris divisionis Ambrosii. Illa enim est per immediata; cum enim sit trimembris, reducitur ad has divisiones: quia omne nomen Dei aut est proprium, aut translativum; si proprium, aut spectat ad substantiam, aut ad personas. Magister autem ista membra magis specificat, quia nomen aliquod potest spectare ad unitatem substantiae ab aeterno, vel ex tempore; similiter ad personas ab aeterno, vel ex tempore; et ad personas dupliciter: vel divisim, ut hoc nomen Pater, vel simul et coniunctim, ut hoc nomen 7>'m«to;etita sunt sex membra.

DlfB. 11.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Triniku esl quasi collectioum. Videtur enim male dicere, quia « unilas collectiva, ut dicit Bernardus, est minima unitas; sed unitas Trinitatis arcem tenet inter onines unitates »: ergo ete.

RESPONDt:o: Dicendum, quod hoc nomen Trinitas deficit in duobus a nomine proprie coUectivo. Primo, quia illa quae nomen collectivum colligit, habent simpliciter diversitatem; et secundo, quia Ijabent unitatem secundum quid; sed e contra est in nomine Trinitatis. Tamen in hoc est similitudo, ipiia sicut nomen collectivum plures simul dicit et de nuUo per se praedicatur, ita nec hoc nomen Trinitas praedicatur de aliqua personarum, et tamen omnes simul iraportat; et ideo Magister non dicit, quod sit collectivum simpliciter, sed quasi.

QUfNQUE REGULAE DE NOMINIBUS DIVINIS.

Sci-endum, esl igilur, quod illa quae froprie etc. Circa hoc notandum, quod ex verbis Augustini, quae hic ponuntur et in libro de Trinitate, eliciuntur quinque regulae de nominibus (iivinis. Prima est haec: omne nomen, quod dicilur de Deo, dicitur secundum substantiam vel secundum relationem, excepto hoc nomine homo. Secunda est haec: omne nomen, quod dicitur de tribus personis, ita quod de qualibet singulariter, dicitur secunduin substantiam/', exceptis nominibus partitivis. Tertia est haec: oinne nomen diftum secundum substantiam praedicatur de tribus personis simul sumtis singulariter, excepto hoc nomme persona. Quartaesiha.e(: omne nomen dictum de Deo respectu creaturae indicat essentiam, exceptis liis quae pertinent ad unionem. Quinta est haec: omne nomen, quod dicitur de Deo ex tempore et non dicitur de personis singulis, praedicat notionem vel quasi; hoc dicitur propter hoc nomen missus, quod dicit esse ab alio.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non tres omnipotentes, sed unus omnipotens; quia cum dicamus tres potentes, videtur quod pari ratione possumus dicere t-es omnipotentes.

Respondeo: Dicendum, quod verbum semper adiective et in adiacentia signiflcat, et ideo semper trahit numerum a supposito; similiter participium manens participium, quia habet naturam verbi. Sed nomen, quia in quiete significat, aliquando substantivatur, et quando numeratur, tunc numeratur sicut nomen substantivum a parte suae formae. Et ideo, quia potens potest esse participium, omnipotem est nomen tantum: ideo non sic recipitur, tres omnipotentes, sicut tres potentes, nisi omnipotens sit adiectivum vel adiective retentum. Ratio autem, quare omnipotens non potest esse participium, est propter compositionem, quam non admittit verbum. pium enim, ut dicit Grammaticus '% transit in noinen quatuor modis: scilicet compositione, ut indoctus; comparatione, ut doctior; constructione, ut amans illius; temporis amissione, ut amandus, secundum quod idem significat vel idem sonat, quod amari dignus.

DuB. IV.

Item quaeritur de ratione ista Augustini: Si est participatione magnus, ergo magnitudo est maior quam ipse, et ponitur ibi: Deus non est niagnus ea magnitudine etc. Et videtur ista ratio non valere. Non enim valet: iste est albedine albus per participationem: ergo albedo est albior vel maior quam ipse.

Respondeo: Dicendum, quod ratio Augustini bona est et fundatur supra ipsam nominis expositionem, quia participare est partem capere, et si partem capit, ergo minus est quam totum. Quod ergo obiicitur de albedine, dicendum, quod est esse maius dupliciter; vel quantum ad esse, vel quantum ad

posse. Dicendum igitur, quoJ participatio subiecti attenditur respectu forraae universalis; et quamvis ipsa sit tota in subiecto quantum ad esse, non tanien quantuni ad posse, quia potest in aliis esse; Deo autem nihil potest esse maius nec quantum ad esse, nec quantum ad posse. Et ideo argumentum Augustini bene tenet, quod Deus nihil possil participare.

Aliter potest dici, quod argumentum Augustini bene tenet in his formis, quae natae sunt aliquid

De hoe nomine quod est perso7ia, quod secundum substantiam dicatur, non singulariter, sed pluraliter mina, quae secundum substantiain de Deo dicuntur, singulariter et non pluraliter de oinnlbus in summa dicantur personis, ut supra ostensum esl, est lamen unuin nomen, scilicet persona, quod secunduin substanliam dicitur de singulis personis et phiraliter, non sinpersona, Fllius est persona, Spiritus sanctus est persona, et hoc secundum substantiam dicitur. Nec taraen persona, sed tres personae. Hoc ergo nomen exclpltur Quod autem persona secundum substanliam dica- Pater est, non quo Pater est, sed quo est; ita et perdenominare per essenliam; et in talibus, quod est per participationem, reducitur ad illud quod est per essentiani; et quandocumque sic est, illud quod est ens per essentiam, excellit illud quod habet ens per participationem. Si ergo magnitudo est magna per essentiam, et Deus per participationem, necessario sequitur, quod magnitudo est maior quam Deus. Non sic est de albedine, quia non est nata se denominare nec de aliquo per essentiam praedicari, denominando illud. quippe dicitur persona, non ad Fllium vel S)lutum vare huic slgnlflcationi, qua Intelligitur Trinitas, ne omnino taceremus interroganti, quid ires esseiit, cum causa eodem modo, sed eminentiori. — Vide etiam Petr. a Tar., hic circa lit.

Qm necessitale diclum sit tres persome a Lalinis, id est una usia, tres hypostases. Aliter enini tria esse- fides vera pronunliat, cum et Patrem non Deus quam dicilur et verius est quam cogitatur».

« Pater ergo et Filius el Spiritus sanctus, quoniam habeant. Noii enim possunt dici Ires patres, quia tanh2Xm% ires personae, ciini persona secundum substantiam dicatur. Unde et tribus commime est id quod persona est

Cap. IIL Quare non dicimus Patrem et Filium el Spirilum sanctuni esse Ires cLeos, ut tres perso7ias.

Sed quaeritur hic, cum dicamus, Palrem et Filium et Spiritum sanctum esse tres personas, quia mune est eis id quod persona est; cur non etiam tres nec tres personas alicubi Scripturae lextus coinmesed quia Scriptura non contradicil? Si aulem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura dicens: Audi Israel, Deus tuus, Deus unus esl». Ecce absolutio quaestionis, quare potius dicamus tres personas quain tres deos, quia scilicet illud non contradicit Scriplura.

Cap. IV. Cwr non dicimus tres essentias, ut Ires personas.

Veruin et hic alia emergit quaestio, quain Auguoportet intelligi. Sic enim dicunl illi tres substantias, sneludinem aptius dicitur»..

Cap. V. Qiiod in Trinilale non esl diversitas vel singularitas vel solitudo, sed unitas et trinitas-et distinctio las ex eo, quod dicuntur tres personae». Hilarius diversas dicil distinctas.

Cap. VI.

Quod noti debet dici Deus multiplex.

Et sicut in Trinitate non est diversitas, ita nec multiplex esse potest ((uod indifferens est». Multiplex ilaque Deus non esl.

Supra egit Magister de diversitate divinorum noniinum in generali. Hic incipit secunda pars, in qua agit de eadem in speciali. Et quoniam quaedam nomina sunt substantialia, quaedam relativa, et haec contingit considerare absolute, et ad se invicem: ideo haec pars habet tres partes. In prima agit de nominibus substantialibus. In secunda de relativis infra distinctione vigesima seyitA: Nunc de proprietatibus personarum, quas frequenter etc. In tertia de his relativis ad invicem, infra distinctione trigesima tertia: Post supra dicta interius considerari.

Et quoniam inter nomina substantialia hoc nomen persona excipitur a generali regula, quaeest, quod substantiale diciturde tribussingulariter: ideo nomen istud primo a generali regula excipit, ostendens quod debemus dicere tres personas; et hoc in prae-

Ad intelligentiam eorum quae dicuntur in praesenti distinctione de his nominibus persona, substantia et essentia, duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de translatione istorum nominum ad divina.

Secundo de numeratione eorundem in divinis.

De translatione nominum

Utruni nomen personae Primo ergo quaeritur, utrum debuerit ibi transferri nomen personae ad divina. Quod autem nomen personae non debeat dici in divinis, ostenditur sic: senti distinctione. Secundo vero determinat quid significetur per hoc nomen tres et per hoc nomen personas, cum dicimus tres personas, infra distinclione proxima: Hic diligenter inquiri oportet.

Prinia pars habet quatuor. In prima Magister illud nomen excipit a generali regula. In secunda rationem huiusexceptionisinvestigat, ibi: Ideooritur hic quaestio difficilis, ostendens, quod fuit inopia humani eloquii. In tertia Magister contra assignationem opponit et determinat, ibi: Scd quaeritur hie, cum dicamus Patrem et Filium et Spiritum sanctum. In quarla epilogat determinata, ut addat, ibi: Jam sufficienter, utputo, ostensum est. Harum partium subdivisiones per se patent. Nam quaelibet pars subdividitur in duas iuxta duo capitula, quae tontinet

Circa primum quaeruntur tria.

Primo, utrum debuerit ibi transferri nomen personae.

Secundo vero, utrum nomen substantiae.

Tertio, utrum nomen essentiae. substantia, essentia ad divina.

ad divina translatum sit.