Distinctio VII

3. Item, « in perpetuis non differt esse et posse B: ergo multo fortius in aeternis; ergo idem

est esse et posse, et potentia et essentia; sed esse et essentia in divinis dicunt quid, non ad aliquid, sive per se dicatur, sive cuni adiuncto; unde essentia Patris dicit quid: ergo pari ratione potentia generandi.

4. Item, in divinis ideni est secundum rem posse scire et velle; sed non est in divinis scientia propria sive ad aliquid, immo scientia dicit quid et est trium, similiter et voluntas: ergo potentia generandi dicit quid sive essentiam.

Sed contra: 1. Magister dicit in littera, et lialetur prinio capitulo: Posse generare non est posse aliquid, ergo non dicit quid; et dicit quid vel ad aliquid: ergo etc.

2. Item, ratione ostenditur sic: potentiae distin-.guuntur per actus: ergo si actus potentiae dicit quid, et potentia; et si dicit ad aliquid, tunc et potentia similiter. Sed constat quod generare in divinis non dicit quid, sed ad aliquid: ergo iiec posse generare.

3. Item, quamvis in creaturis differant virtus et operatio, tamen in Deo idem sunt, sicut vult Dionysius =: ergo in Deo idem est posse geierare et geierare; sed generare in divinis dicit ad aliquid et non quid: ergo similiter posse.

4. Item, Patei generat et potest generare: aut ergo ideo potest, quia generat; aut ideo generat, quia potest. Constat quod non ideo potest generare, quia generat: ergo ideo generat, quia potest generare Si ergo ratio proprii debet esse propria, ergo potentia generandi debet esse propria; et nihil est proprium in divinis, nisi quod dicit ad aliquid: ergo etc.

5. Item, omnis potentia activa, quae inest. creaturae, inest secundum aliquas conditiones sive proprietates, ut patet. Posse enim illuminare inest luminoso per lucem, posse calefacere calido per caliditatem. Quamvis autem potentia generandi non sit activa, tamen activae similis est: ergo cum insit Patri, inest per aliquam proprietatem; illa autem proprietas aut dicit quul, aut ad aliquid. Si quid: ergo inest omnibus personis, et ita posse generare, quod manifeste negat Magister: ergo dicit ad aliquid: ergo et potentia, quae inest secundum illam: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0. Inter Ires de hac re opiniones videtur probabilior ea quae asserit, potentiam generandi significare tam relationem quam substantiani, sed in recto relationem.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc problema tres fuerunt positiories.

Fuerunt quidam, qui distinxerunt potentiam generandi dicentes, quod potentia generandi potest dici potentia nuda, vel potentia disposita. Si dicatur potentia nuda, sic voluerunt dicere, quod dicit quid et in omnibus tribus personis est, quoniam haec potentia sic dicta consequitur naturam; unde cum natura sit in qualibet persona, simihter et potentia huiusmodi. Secundum autem quod dicit potentiam dispositam, quia non habet dispositionem nec convenientiam, ui exeat in actum generationis nisi in sola persona Patris, voluerunt dicere, quod dicit ad aliquid.

Sed verba istius positionis non videntur vera nec saim. Non, inquam, vera, quoniam cuius potentia est nuda, nata est pariter esse disposita; si ergo trium est potentia generandi, ut est potentia nuda, similiter et disposita; et ita quaelibet posset generare. Praeterea non videtur sana: ponere enim polentiam nudam, quae similiter se habet ad esse et non esse respectu generationis, quam omnino necessarium est esse, non videtur sane dictum esse sive proprie.

Fuerunt etiam alii, qui dixerunt, quod cum in divinis sit idem posse et esse, et potentia et essentia, quod, quemadmodum potentia et essentia dicunt quid, similiter esse et posse. Et quemadmodum, cum dico essentiam Patris et essentiam Filii et Spiritus sancti, sive esse Patrem '-, esse Filium, esse Spirituin sanctum, non dico aliam essentiam nec aliud esse, sed alterius et alterius; ita quando dico potentiam Patris, sive Patrem posse generare et Filium posse cc, in qua omittitur et potentia; et si dicit ad aliquid, tunc

£t huius positionis fuit Magister, sicut evidenter apparet in littera. Unde isli dicebant, quod posse generare dicit quid, sed secundum respectum ad aliquid, quia esl essentiale tractum ad personam. Cum enim non sit omnimodae abslractionis, potest ad personam trahi.

Et ista positio Magistri salis est probabilis et satis bene videtur sustineri posse.

Fuerunt etiam tertii moderniores, qui dixe- -runt, quod potentia geherandi dicit ad aliquid in divinis de se. Et ratio eorum est, quoniam potentia dicit habitudinera originalis principii ad principiatum. Et quoniam habitudo potest esse personae ad personam, et tunc vere est habitudo; et essentiae ad creaturam, et tunc secundum modum dicendi sive inteUigendi: hinc est, quod principium de sui ratione non tantum est essentiale approprialum per additionem, immo etiam dicit proprium personae. Pari ratione, cum potentia dicat originalem habitudinem, non tantum essentialem, non solum dicitur vel trahitur ad personam, ut dicat essentiam per- Sonaliter, immo dicit proprium, et ita ad aliquid de se.

Et positio ista sine praeiudicio videtur proba- bilior. Nam potentia generandi non videtur dicere nisi fecunditatem ad actum generationis; et illa est proprium personae, unde similiter et potentia. Nec est simile de posse et esse nisi uno modo. Hoc enim verbum est ahquando per se praedicatur, aliquando est terlium adiacens. Quando per se dicilur, tunc dicit actum absolutum, quia dicit actum entis ratione essentiae; et tunc oportet, quod dicatur absolute et quod dicat quid. Quando vero est tertium adiacem, ut cum dicitur Pater est Deus, Pater est Pater, tunc hoc verbum est dicit habitudinem praedicati ad subiectum. Et quoniam potest dicere habitudinem ad praedicatum essentiale vel personale, personalem. Posse autem de sui ratione propria dicit habitudinem secundum originem; et hinc est, quod specificatur per adiunctum, ut dicat conditionem principii essentialis, vel personalis. Hanc ergo posilionem sustinendo respondeo argumentis probantibus, quod dicit quid.

1. Quod enim primum obiicitur, palet: concedo enini, Magistrum fuisse huius positionis. Unde runt, quod eadem potentia potest Filius gigni, Pater potest gignere; quod non esset, nisi potentia diceret quid. Unde dixit, quod potentia generandi est in Filio, sed non ad generare, sed ad generari. Haec autem positio dicit, quod est in solo Patre, quia non tantum respicit naturam, sed proprietatem personae.

2. Ad illud quod obiicitur, quod generare consequitur naturam; dicendum, quod in divinis non consequitur naturam simpliciter, sed naturam ut in persona; quia non in qualibet persona est natura secunda, sed solum in persona Patris, et hoc est per aliquam proprietatem, quae est solius illius personae; non sic est in inferioribus, sicut iam patebit: ideo patet quod illud non valet.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in aeternis est idem esse et posse; dicendunf, quod verum est; sed tamen argumentum nihil valet. Quamvis enim omnino sit idem in divinis esse et esse Patrem, non tamen sequitur, quod si esse Patrem est proprium, quod esse sit proprium. Similiter nec si esse sit commune, quod propter hoc esse Patrem. Similiter dicendum in proposito.

4. Ad illud quod obiicitur de scientia, quod dicit quid, sive per se dicatur, sive cum alio; dicendum, quod non est simile de scientia et potentia. Scientia enim, quantum est de se, dicit qualitatem absolutam, et ideo, quantum est de se, dicit quid, nisi trahatur; sed potentia dicit in hunc locum (Lect. 2.), ubi et eadem distinctio de verbo est

habitudinem ad originem, et ideo potest dioere habitudinem propriam et personae ad personam. Unde ilhid simile Magistri non valet secundum hanc positionem, quod, sicut una est voluntas, qua Pater vult esse Pater et non vult esse Filius, et e converso, similiter una est potenlia, ut videlur.

Si quis auteni vult sustinere positionem Magi-

1. Nam nulla ratio probat, quod potentia de se dicat proprium, sed quod polentia generandi active dicta sive posse gener-are dicat ex adiuncto respectum ad personam, et ita dicit ad aliquid; sed hoc est solum ratione additi. Unde notandum, quod quatuor sunt genera nominum in divinis. Quaedam enim essentialia sunt dicta essentialiter, ut deitas et maiestas; quaedam essentialia persoiialiter dicta, ut potentia generandi; quaedam personalia dicta personaliter, ul generans et genitus; quaedam perso-

2. In productione divinarum emanationum distinguitur prmnalia dicta essentialiter, ut niissus, incarnalus et huiusmodi quae dicunt respectum ad personam, et ideo personalia, et effectum in creatura, et, ideo essentialiter sunt dicta.

3. Duabus rationiiius sequentibus facile est respondere, quia illud non habet veritatem, nisi quando actus complectitur totam potentiam; non sic est in potentia Dei, quia eadem est potentia gignere et gigni in Deo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod idem est posse generare et generare; dicendum, quod non valet. Quamvis enim idem sit Pater et substantia, non tamen sequitur, quod si Pater dicitur ad aliquid, quod et substantia, sicut melius patebit infra.

5. S. Duabus ultimis rationibus difficile est bene respondere; tamen potest quis dicere, quod rationes illae non concludunt, quod potentia dicat ad aliquid de se, sed solum ratione adiuncti, quod est generare; et sic patent cetera recte opponitur sententia Gulielmi Altissiodorensis ( vel melius

Secunclo quaeritur, utrum potentia generandi sit in Filio; et quod sic, videtur auctoritatibus et rationibus.

i. Primo sic: Hilarius nono de Trinitate dicit; « Filius habet in se naturaliter naturam gignentem »: ergo natura in Filio est nata generare.

2. Item,.ugustinus in libro contra Maximinum: «Neque enim non potuit Filius generare», sed duae negationes aequivalent uni atrirmationi: ergo poluit generare.

3. Item, rationibus ostenditur sic: plus ordinatur generare ad generandi potentiam, quam ad potentiam spirandi: sed Pater generans Filium communicat ei potentiam spirandi: ergo multo fortius potentiam generandi.

4. Item, Filius est expressissima imago Patris: ergo tantum imitatur Patrem, quod non potest cogitari similior; sed si Filius cogitatur ut generans, magis cogitatur imitari: ergo si imitatur amplius, quam possit quis cogitare, ergo et in actu generandi.

5. Item, ye/' simile videtur sic: maior communicatio et diffusio est in luce aeterna quam in luce creata; sed lux creata dat splendori potentiam producendi alium, et sic procedendo; et si esset infinitae virtutis, produceret infinitos splendores: ergo ete.

6. Item, in generatione carnali pater non dicitur perfectum filium generare, nisi det ei potentiam generandi: ergo pari ratione, immo nmlto fortius, non erit Filius perfectus, nisi habeat potentiam ad id, ad quod Pater potest; ergo ad generandum. Aut si non est ita in divinis, tunc ego quaero rationem, quare de perfectione generationis aeternae non sic est communicatio potentiae generandi, sicut in generatione creata.

Sed contra: 1. Augustinus contra Maximinum dicit, «quod non oportuit Filium generare »; sed si non fuit opportunum, nec conveniens; sed omne inconveniens in Deo est impossibile: ergo impossibile fuit, Filium generare: ergo Filius non potest generare; ergo non habet potentiam generandi, quia omni potentia est potens ille qui habet eam: ergo etc.

2. Item, Anselmus in Proslogio: «Qui potest quod sibi non convenit, quanto magis illud potest, tanto magis adversitas et perversitas possunt in eum »: ergo cum Filio non conveniat generare, si posset, potentia illa esset in eo miseria; sed nuUam habet miseriam: ergo nec potentiam generandi.

3. Item, 7-atione probatur hoc idem sic: omne illud, in quo aliqua duo necessario distinguuntur, si necessario convenit uni, impossibile est unquam convenire alii, sicut patet: si Petrus et loannes necessario differunt in albedine, et albedo convenit Petro, impossibile est, quod loanni conveniat; sed Pater et Filius sunt personaliter distincti, ita quod necesse est esse distinctos, et non est dare in quo « Libr. IL c. 12. n. 3; vido supra lil. Magistri c. 1.

iste genitus: ergo cum generare conveniat Patri, impossibile est, quod conveniat Filio: ergo Filius non potest generare: ergo non habet potentiam generandi.

4. Item, generatio Filii a Patre similis est expresse ipsi generationi verbi a mente; sed verbum genitum non habet potentiam generandi aliud verbum, immo oportet, quod omne verbum immediate sit a mente: ergo si recte simile est Verbum increatum, non habet potentiam generandi, sed generandi potentia est in solo Patre.

5. Item, fiat argumentatio Augustini ducens ad impossibile. Si Filius habet potentiam sive posse generandi, ponatur quod generet; quaero de secundo similiter; et si non est stare in primo, oportet ponere infmitos fdios, quia qua ratione non statur in primo, 'ergo nec in aliquo: ergo si est stare — quia hoc repugnat divinae completioni — sed qua ratione statur in aliquo, statur in primo: ergo primus non habet potentiam generandi.

6. Item, fiat argumentatio Richardi: si generaret Filius alium filium: ergo cum filius genitus magis attineat patri quam avo, secundum hoc non esset ibi summa et aequalis connexio: ergo nec summa et aequalis dilectio: ergo nec perfecta beatitudo: quae omnia tanquam summe impossibilia respuit pia fides.

c 0 N c L u S I 0. Pater potmiiam generandi non communicat Filio, quod duabus rationibus probatur.

Respondeo: Opinio aliquorum est, quod in Filio est potentia generandi, sed non generat. Hoc autem non est, quia non potest, sed quia non convenit eiJ. Et ponunt siraile in creaturarum productione sive creatione. Deus potest infmitas creaturas producere; sed quia non convenit ei; sic et in proposito.

Sed contra: Ponatur tunc, quod ilia potentia, quae est in Filio ad generandum, ducatur in actum; constat quod Filius generabit Deum aeternura: ergo aliquid poterit incipere habere esse et esse aeternum; hoc autem est irapossibile et non intelligibile.

Propterea dicendura, quod Pater non communicat Filio posse generare propter duo. Uimm est, quia non potest, aliud, quia non debet.

Ratio autera, quare non potest, haec est: quia fecunditas ad generandura est in Patre, quia principium, et ideo principium, quia priraum. Impossibile autem est, quod primum coraraunicet alii primitatera. Nam hic est oppositio in adiecto, quod persona producta sit priraa. Quia ergo fecunditas ad generandura ex primitate Patri inerat, ideo non potest eam communicare Filio; et hanc credo propriara esse rationera huius, sicut infra patebit distinctione vigesima septima, ubi agetur, quare Pater generat.

Similiter non debet comraunicare, quoniara in emanatione divinarum personarum debet attendi orivel per originem. Per materiam distingui personas est impossibile; quia ubi est talis modus distinguendi, est corapositio et variatio et forraae raultiplicatio, quae omnia Deo repugnant, qui est simplex et invariabilis et vere unura. Et ideo necesse est distingui per originem sive habitudinera: ergo per generare et generari: ergo si Filius potest generare, potest etiara non distingui. Si tu dicas, quod adhuc est distinctio, quia unus tantum Pater, alius tantum Filius, alius Pater et Filius; tunc ego oppono tibi, quod secundus fllius posset generare eadera ratione, qua primus; et tunc duo essent, quorum uterque esset pater et filius.

Similiter propter plenissimam communicatiopositorum secundum similem modum egrediendi non est nisi aut propter defeclim durationis, sicul dictum est, in generabilibus et corruptibilibus, ut per successivam genenUioneiii perpetnetur esse, aut propter defectum perfeckw actionis, iit liat per plures, quod non potest per ununi. Sicut sunt factae plures stellae. (luia ikhi suHiceirt iiiia ad lioc quoil faciunt oinnes, sic oliani plures Aiij>t'li el plurcs aiiimae ad iiiiplendani illani civilatein el manifestandain Dei bonitatem, quam nec una anima nec unus Angelus poterat sufBcienter manifestare. Cum ergo in Filio Dei sit plenissima communicatio, quia totam infmitatem suam dat sibi Pater, non fuit conveniens, quod communicaret Filio illam potentiani: et ideo fuit impossibile, quia inconveniens quodlibet in divinis est impossibile.

I..d illud ergo quod obiicitur in contrarium PP auctoritatem Hilarii, quod Filius habet in se najm.jjpjj gignenlem: dicendum, quod verbum illud est improprium, et ex verbis impropriis non est arguendum, sed magis eoruui improprietas exponenda, ut Magister superius exposuit. Est enim sensus: habet in se naturam gignentem, id est naturam Patris

2. Ad illud quod obiicitur, quod neque non potuit; dicendum, quod Magister bene exponit, id est, non fuit ex hoc impotens. Unde secundum artem distinguendum est, quando dicitur, Filius non potuit generare: quia non potest teneri privative; et tunc est sensus, non potuit, id est, impotens fuit; et tunc negatur potentiaT et relinquitur aptitudo, sicut de truncato dicitur, quod non potest gradi, quia aptus natus est ad gradiendum et non, potest gradi: hoc

3. Haec quaestio intime coliaeret cum praecedenli. lii leaptitudinem; et in hoc sensu loquitur.ugustinus. Alio modo non posse tenetur iiegatice; et in hoc sensu concedendum est, quod Filius non potuit generare.

4. Ad illud quod obiicitur; quod Pater communicat Filio potentiam spirativam: patetresponsio: quia cuni Filius generetur, non potest habere primitatem respeclu generationis; sed cum non spiretur, est iiispirahilis: et ideo potuit habere primitatem et fecunditatem respectu illius; et sic patet quod non valet ratio.

5. Ad illud quod obiicitur, quod Filius est expressissima imago etc.; dicendum, quod ideo Filius dicitur expressissima imago, quia repraesentat in omnibus, in quibus imago nata est repraesentare; sed imago sic nata esl repraesentare, nt ttimen ipsa non sit imaginatum; alioquin non esset imago. Si auteni Filius repraesentaret in actu generandi, iam esset Pater: et ideo nec intelligibile nec possibile est, Filium generare sive in generatione Patrem imitari.

6. Ad illud quod obiicitur de luce et splendore, dicendum, quod non est simile, quia lux non perfecte se multiplicat in priino splendore: ideo in pluribus facit quod non potest in uno.

7. Similiter et in fdio carnah intelligendum; unde unus pater generat plures filios. Haec tamen ratio non est principalis, sed illa quae dicta est supra, quia in his inferioribus non est fecunditas per rationem primitatis, sed per rationem perfectionis. lu Deo autem, quia est perfectissimum et primum, non tantum est per naturam perfectionis; quia tunc in omnibus personis esset, et status esse non posset; sed per rationem primitatis. Item rationes istae non procedunt per simile, immo magis per dissimile.

Utrum potentia generandi et Tertio quaeritur, utrum posse generare et creare sit unicum posse; et quod non sit unicum, videtur.

1. Augustinus: « Alio est Paler, alio est Deus »: ergo alio est generans, alio creans: sed potentia generandi est generans, potentia creandi est creans: ergo etc.

2. Item, potenliae distinguuntur per actus et actus per obiecta; ergo si generatio terminatur ad Deum et creatio ad creaturam, et haec sunt omnino diversa: ergo etc.

3. Item, potenliae plurificantur per subiecta, quoniani in pluribus potentibus plures sunt potentiae; sed potentia creandi est in Filio sive posse creare, in eo autem non est posse generare: ergo non sunt unum posse.

4. Item, quaecumque sic se habent, quod unum potest intelligi, altero non intellecto, et e converso, illa non sunt unum; sed posse generare potest intelligi, circumscripta potentia creandi; et e converso posse creare, circumscripta potentia generandi: ergo etc.

Contba: 1. Unius potentis oranino simplicis unitantum est posse; sed Pater est potens oranino siraplex: ergo unicum tantura habet posse; sed habet posse generare et posse creare: ergo illa duo sunt unicum posse.

2. Item, si posse est aliud et aliud, cura posse generare respiciat personam, posse creare naturam: ergo natura et persona sunt duo: ergo nec natura de persona, nec e converso dicitur. quod est oranino falsuni.

3. Itera. si est distinctio inter posse generare et [losse creare: ergo est ibi ordo. Quaero igitur, quid prius secunduni rationera intelligendi. Et quod potentia generandi, videtur, quia est respectu aeterni, et aeternura ante temporale. Sedcontra: intellectus comraunis est ante intellectum proprii; sed potentia creandi sinl imica potentia. creandi dicil coraraune tribus, potentia generandi proprium Patris: ergo etc. Potmtia generandi el potentia creandi non secundum rem, sed solummodo secundum rationein intelligendi differunt.

Respondeo: Dicendura, quod posse generare et posse creare est posse unicum, tamen dupliciter dictura. Unum enim esse est in re esse Patrera et esse Deura, differens autera secundura rationera intelligendi; quia hoc est absolutura, cura dico esse Deum, illud relatura, cura dico esse Patrem. Similiter et in posse est intelligendum. Unde sicut essentia et persona unum sunt in re, tamen est differentia rationis in intelligendo et in dicendo; similiter dicendum est de potentia generandi et creandi.

Et sicut est ibi differentia non re, sed secundum raticmem, ita est ibi ordo secundum rationem intelli-t gendi. Unde secundura diversas comparationes habent alium et alium ordinera. Coraparando enira posse creare et posse generare ad illud cuius sunt; cura posse creare sit naturae, posse generare sit personae, et intellectus coraraunis ante intellectura proprii; sic absque calumnia prior est secundum rationera intelligendi potentia creandi. Coraparando autem ad illud ad quod terrainatur; cum potentia creandi respiciat teraporale, potentia vero generandi aeternum; prior est secundura rationera intelligendi potentia generandi quara potentia creandi: et sic patent obiecta de ordine.

Concedendae sunt ergo rationes ostendentes, quod uon differunt posse generare et posse creare differentia secundum rem sive secundura essentiara.

. Ad illud ergo quod obiicitur, quod alio est

de.alio et alio alietate rationis, et non rei. Et intelligitur alietas rationis per illum modum, quo supra dictum est distinctione quinta, ubi quaeritur, utrum essentia generet.

2..d illud quod obiicitur, quod potentiae distinguuntur per actus etc; dicendum, quod verum est hoc de illis actibus, qui habent completionem;ib obiectis; sed non sunt sic actus divini. Unde quamvis creatura et Filius omnino differant, attamen generatio et creatio idem sunt, sicut essentia et persona. Deus enim in agendo non completur ab obiecto, quia se ipso agit.

3. Ad ilhid quod obiicitur, quod potentiae plurificantur per subiecta; dicendum, quod istud verum

4. De dilTerentia inter essentiani et personam cfr. infra d.

5. Quia quamvis idem sit generare et creare quantum ad principale significatum, aliud tamen est generari et creari, sicut Creator et creatura: ergo cum non habeant esse univocum creatura et Creator: ergo etc.

6. Item, creatio dicit egressum et mutationem, generatio vero omnem excludit mutationem: ergo cum posse creari importet potentiam transmutandi, posse generari non, cum potentiae differant in sua generalitate in putentia transmutandi, et in hac non conveniunt: ergo in nulla. Filius est subiectum potentiae creandi, sed in quantum Deus. Et constat, quod natura divina non facit numerum cum Patre; ita nec potentia respiciens naturam cum potentia Patris.

7. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod unum potest intelligi sine altero et e converso; dicendum, quod aut loqueris quantum ad significalimi, aut quantum ad connotatum. Si quantum ad connotatum, verum dicis, quod creatura potest intelligi, non intellecta persona Fihi, et e converso. Si quantum ad pmcipale significatum, dicis falsum; impossibile est enim, intelligi potentiam generandi sine potentia creandi, sicut impossibile est intelligere personam sine essentia.

II. Hanc quaestionem alii antiqui Scliolastici non nisi bre-

3. Item, omne distribuit terminum pro omnibus, quae univocantur vel analogantur in illo; sed cimi dico omnipotens, non fit distributio pro illo, quod potest generare, quia tunc Filius non esset omnipotens: ergo manifestum est, quod utrumque posse nec est univocum nec analogum; alioquin omnipotentia non convenit Fjlio.

Sed contra: 1. Res est commune ad fruibile et utibile: ergo cum aequalis ambitus vel maioris sit possibile quam res, et non sit maior differentia inter generatum et creatum quam inter fruibile et utibile, pari ratione possibile sive posse est commune ad utrumque.

2. Item, in aeternis non potest esse multiplicitas

rari ab aeterno ante conditionem creaturae fuerint, ergo non habent niultiplicationem in ipsa potentia.

3. Item, cum dico: creatura potest creari, nihil dico creatum; quia illud vere dicitur de eo quod omnino nihil est, sicut de anima antichristi: ergo solum dico potentiam agentis; sed potentia Dei est unica, non habens aliquam multiphcitatem: ergo eius posse univocum est ad posse creari et posse generari. Posse generari et posse creari quoad principale significatum re idein sunt et univoce dicuntur, quoad connotatum vero analogice, Respondeo: Dicendum, quod cum dico posse e;-cari et posse geiwrari, dico pi-incipale significatum et dico connotatum. Quantum ai principale significatum, dico, quod posse creari idem dicit re, quod posse creare, differens solum modo loquendi vel dicendi: quia quod dicitur per modum actionis per posse creare, dicit posse creari per modum passionis. Quantum vero ad connotatum dicit effectum in creatura.

Quando ergo comparantur posse creari, et 1. posse generari, si comparentur ratione principalis significati, dico, quod non tantura est univocum, immo etiam unicum, ut visum est aliter tamen

I, llt subtilis haec quaestio, quae a paucis antiquis Schonerare et posse creare. Si autem ratione connotati comparentur, sic concedo, quod est analogum, sicut hoc nomen res ad fruibilia et utibilia. Quamvis enim Creator et creatura non habeant commune univocum, habent tamen analogum.

Notandum tamen, quod duplex est analogia: quaedam per reductionem ad unitatem naturae secundum prius et posterius; et haec potest esse comparando creaturam ad creaturam, et in hac signum distribuit pro omnibus contentis, nisi sit distributio restricta ex additione, vel ex usu sive modo loquendi, sicut dicitur distributio accommoda, ut si dicatur: caelum legit omnja. Alia est analogia per reductionem ad unitatem. similitudinis proportionalis, non naturae; et quod sic analogatur non est inter alia, sed super alia. Unde distributio proprie pro illo non distribuit, nisi sit extensa. Unde Deus non est ens inter omnia, sed super omnia. nisi flat quaedam extensio, et ex illa per consequens flat quaedam appropriatio circa suppositum. Unde proprie omnipotens convenit tribus, quia non distribuit pro potentia generandi; appropriate autem, secundum quod fit ampliatio ex parte signi, solius est Patris.

Ex his patent omnia obiecta; procedunt enim per diversas vias, ut patet intuenti. a. 2. Certe res creabilis ante suam creationem niliil omnino esl

preliensa. Sed hoc non valot quoad secundam speciem. Secunda

DUB. 1.

lu parte ista incidunt dubitationes circa litteram, et prima est de solutione ista Magistri, qua dicit, quod non sequitur: Pater potest genemre, quod non FUim: ergo potest aliquid, quod non Filius; el respondet, quod posse generare non esl posse aliquid subiectum divinae potentiae. Sed hoc non videtur solvere, sed aggravare argumentum. Tunc enim, cum posse generare sit posse maximum, videtur quod maius inconveniens sequatur, et magis derogetur potentiae Filii, si in hoc deficit, quam si in subiectis divinae potentiae.

Respondeo: Dicendum, quod Magister bene solvit. Potentia enim Patris habet comparari ad inferius et ad aequale, sed ad superius non, cum careat superiori. Cum comparatur ad inferius, tunc est potentia essentialis et essentialiter retenta, quia connotat respectum in creatura; et respectu talis potentiae inconveniens essel, quod aliquid posset Pater, quod non posset Filius, quia tunc differrent per essentiam. Cum autem comparatur ad aequale, ut ad personam, tunc trahitur ad personam; et tunc nullum inconveniens est, si aliqua proprietas personalis est in Patre, quae non est in Filio. Ideo non sequitur, quod aliqua potentia sit in Patre, quae non sit in Filio

DUB. 11.

Item dubitatur de hoc quod dicitur, quod generatio Filii non est de omnibus. Videtur enim Richardus de sancto Victore dicere contrarium, qui dicit, quod quia omnipotens est, excusari non potest, I. ct 2. — B. Albert., hic a. 4. quin Filium genuerit: ergo generatio Filii continetur sub omnipotentia: ergo Filius inter omnia continetur et est.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Magister, generatio Filii non continetur sub omnipotentia, nisi acciperetur omnipotentia per appropriationeiii. Et quod dicit Richardus non intelligitur, tanquam Filius sit inter omnia, sed tanquam ante omnia; unde arguit a posteriori. Si enim emanatio naturae secundum rationem intelligendi praecedit emanationem secundum rationem voluntatis, nunquam Deus esset potens producere creaturam per voluntatem, nisi etiam produxisset Filium per naturam.

Item videtur male dicere, cum dicit, quod esse Patrem non est esse aliquid; quia cum inter aliquid et nihil non cadat medium, si non est esse aliquid: ergo est esse nihil

Respondeo: Esse aliquid dicitur dupliciter: vet communiter ad essentiam et personam; et sic non cadit medium, et in hoc sensu esse Patrem est es.se aliquid; alio jworfo, prout trahitur ad essentiam; et sic cadit inter esse aliquid et esse nihil medium, scilicet esse aliquem; persona enim praedicatur ut quis, non ut quid.

DuB. IV.

Item quaeritur de ista illatione Magistri: Spiritus sanctus potuit esse Filius, ergo potuit mutari, et ponitur ibi: Si enim nascipotuit, potuit esse Filius etc Videtur ista illatio non valere, quia in creaturis, ubi

similis potest esse alteri dissimilis sine sui mutatione: ergo cum filiatio et spiratio sint relationes, pari ratione Filius poterit esse Spiritus sanctus, et e converso sine mutatione. Item, omne mutabile est aliquid praeter illud, secundum quod mutatur, ut si mn album fiat album, est aliud quam albedo: ergo si intelligatur Spiritus sanctus mutari, si generetur, tunc aliud esset in eo generatio, aliud ille qui generatur; sed hoc falsum: ergo etc.

Respondeo: Secus est in relationibus creaturae l et Dei: quoniam relationes in creaturis non dant relativis existere; unde sine illis potest res esse et cum illis; in divinis autem dant personis existere; et ideo si in personis inteJligatur, quod proprietas insit hypostasi, intelligitur esse hypostasis, et similiter, si intelligitur non inesse, intelligitur hypostasis non esse. Cum ergo Spiritus sanctus non possit simul spirari et generari — quia quamvis una persona possit duobus modis producere, tamen una persona non potest nisi uno modo produci — sequitur de necessitate: si potest Spiritus sanctus esse Filius vel potuit, potest non esse Spiritus sive non spirari; et si potuit non spirari, potuit non esse; et iterum si potuit generari, potuit esse: et ita potuit fieri de ente non ens et de non ente ens, ac per hoc mutari.

Et sic patet ultimum, quia non dicitur mutari propter diversiflcationem proprietatum circa idem suppositum, sicut est in mutatione naturali, sed propter corruptionem et inceptionem eiusdem. Nec est illud simile: Pater potest generare et spirare sine sui mutatione: ergo Spiritus sanctus generari et spirari; quia non est inconveniens, unum principium pluribus modis producere, sed unum principiatum pluribus modis produci est impossibile et incompossibile; et ideo patet illud.

DcB. V.

Item videtur falsum dicere, cum dicit: Pater non est potens nisi natura; eiu enim potentia est essentia, quia secundum hoc generare, quod nuUo modo est essentiae, nullo modo esset potentiae.

Respondeo: Quamvis potentia, absolute considerata, sit idem quod essentia, tamen potentia, quia non est nomen adeo abstractum sicut essenlia, trahitur ad personam. Unde potentia generandi non 3 Plures codd. ut AGHIKSTWXZ. tali persona, scilicet innascibili; ideo non est simile de hoc nomine essentia et de hoc nomine potentia K DuB. VI.

Item videtur male dicere ibi: Aliam significes potentiam, qua Pater potest gignere etc.; quia potentiae divisio sufflciens est per activam et passivam; sed posse gignere dicit potentiam activam, posse gigni potentiam passivam: ergo non potest aUa potentia significari. Si tu dicas, quod generare non est agere proprie, similiter nec generari pati; obiicitur, quod potentiae distinguuntur per actus; sed aliud est gignere et ahud gigni: ergo alia est potentia huius et iUius.

Respondeo: Ista distinctio, quam ponit Magister de potentia gignendi active et passive, fundatur super hoc, quod potentia potest considerari secundum id qtiod est; et sic dicit naturam, et sicut l una natura est in generante et genito, sed alio et alio modo, sic eadem potentia. Potest iteruni considerari secundum id ad quod est; et sic dicit modum existendi naturam in persona in comparatione ad alium, qui est principium vel principiatum. Et sic, cum diversi modi sint, diversae dicuntur proprietates posse generare_ et posse generari et distinguuntur secundum actus personales; sed primo modo non.

DuB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Filius habet potentiam, qua potest esse Filius sive qua potest gigni. Videtur enim dubium vel falsum, quia gigni omnino est a gignere, et gignere est a potentia Patris: ergo et gigni.

Respondeo: Sicut potentia gignendi in Patre non dicit nisi naturam in persona ut natam ex se producere aliam, sic potentia gignendi in Filio non dicit nisi naturam in persona ut natam produci ab alia; sicut enim hypostasi Patris convenit generare, sic hypostasi Filii convenit generari. Nec valet quod obiicitur in contrarium. Nam omne quod habet Filius, sive essentiale sive personale, habet a Patre. Ideo quamvis ipsum gigni sit a potentia Patris, non excluditur tamen quin potentia gignendi passiva sit in Filio. Sed illa potentia non

sive hypostasis cum sua proprietate ad generari. Unde quod dicitur posse gigni, potentia potest inritate ac proprietate divinae essentiae.

De dium non habet, verae essentiae nomen tenuit, quia in eius comparatione, qui vere est, quia incommutabilis est, quasi non sunt quae mutabilia sunt. De quo enim Hic diligenler advertendum est, quomodo intelsi diceretur tantum est, putaretur, quod non semper

De incommutabililate eiusdem. bilitas est, quam nulla potest habere creatura, quodicil, quod Deus nec per loca nec per tempora movetur, creatura vero per tempora et loca. Et per tempora Cap. ni.

De simplicitate eiusdem.

Eademque sola proprie ac vere simplex est, ubi nec partium nec accidentium seu quarumllbet formaautem scias, quomodo simplex sit illa substantia, ut te docet Augustinus in sexto Ilbro de Trinitate, « anlmcare potuit. Nam et Angeli peccaverunt et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps; et qui non peccaverunt, peccare potuerunt; et cuicumque creaturae rationali praestatur, ut peccare non possit, non est hoc naturae propriae, sed Dei gratiae. Et ideo tla, quae sine sui mutatione cunctas condidit naturas. per hoc multiplex esse convincitur natura corporis, simplex autem nuUo modo ».

De corporali et spiriluali crealura, quomodo sit multiplex, et non simplex.

« Creatura quoque spiritualis, ut est anima, in comparatione quidem corporis est simplex, sine commanifestuni est, non simplicem, sed multiplicem esse do et veritas; et non est ibi aliud ipsum beatum esse, et aliud magnum aut sapientem aut verum aut bonum esse aut omnino esse ». Quod Deus, cum sit simplex, lamen muUipliciter dicilur.

Hic diligenter nolandum est, cum dicat Augustinus, solum Deum vere simplicem esse, cur dical, nullam istarum habere virtutum ».

Cap. YL

Quod Dei simplidtas nulli praedicamentormn subiicitur. diversitas nullaque penitus mutabilitas, sed perfecta simplicitas, ostendit Augustinus in quinto libro de Trinitate dicens: « Intelligamus Deum, quantum posnullis subiecta est accidentibus.

Cap. VII.

Quod Deus abusive dicitur substantia.

Unde nec proprie dicitur substantia, ut Augusti- Deum dici oporteat essentiam. Est enim vere solus, quia incommutabilis est ».

cap. vni. Quod