Distinctio XXIII

1. Augustinus quinto de Trinitate, et habetur in littera: « Dictum est: tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur »: erso videtur, « Vat. ad divina debeat loco delmml ibi, sed conlra codd.,

quod solum ad fugam haereticorum et non secundum veritatem et proprielatem dicatur persona in divinis.

2. Item, hoc ipsum videtur ratione, quia "per- ona nominat particulare el non quodcumque, sed rationalis naturae; sed a quocumque removetur superius, et inferius: ergo cum in divinis non sit dicere particulare, similiter nec erit dicere personam.

3. Item, particulare rationalis creaturae est compositissimum inter omnia creata. Nam compositum est ex substantia corporali et spirituali, et rursus corporalis inter omnes videtur maiorem compositionem habere: %Ygo mm persona sit nomen particularis, et hoc summe compositi, et in divinis est summa simplicitas, patet quod in divinis non debet dici nomen personae.

4. Ilem, vocabula nostra debent respondere Graecis, ut unitas fidei ostendatur; sed Graeci non utuntur vocabuJo prosopon in divinis, quod est idem quod persona: ergo cum ipsi proprius habeant vocabula quam nos, nec nos debemus uti.

Contra: 1. Persona dicitur quasi per sesonans, sive per se unum; sed per se unum propriissime recipitur in Deo: ergo et persona secundum suum

2. Item, persona dicitur habens suam naturam itellectualem ab aliis distinctam; sed in Deo est ponere habentem naturam intellectualem et ab aliis distinctam, sicut supra ostensum est de pluralitate personarum=: ergo etc.

3. Item, persona nominat mihi ultimum in genere rationalis naturae; sed rationalis sive intellectualis natura est nobilior inter creata et rursus, ultimum in illa est completissimum, quia ei nulla potest fieri additio: ergo si quidquid completionis est, ponendum est in Deo propriissime, patet etc.

4. llem, persona dicit dignitatem. Unde in ecclesiasticis personae dicuntur habentes dignitatem aliquam notabilem: ergo cum dignitas propriissime sit in Deo, nomen personae propriissime in Deo ponendum est. Nmnen personae convementer et proprie in clivims dicitur ad significandam distinctionem et proprietatem nobilissimam suppositorum. dignitatem pertinente. Et hoc patet in sua etymologia, et in aequipolleiti suo.

In etymologia, quia persona dicitur quasi per se unum. Per se autem unum proprie dicitur unum, quod est omnino distinctum ab aliis el in se indistinctum. Rursum, persona dicitur a personando, quasi a se resonando; resonare autem dicitur quod in sono praeeminet aliis; et ideo persona dicitur suppositum distinctum habens dignitatem, et ratione huius dignitatis, cum deberet per naturam vocabuli dici persona, penultima correpta, dicitur persona, penultima producta.

Similiter ratio huius significationis accipitur ab aequipoUenti in lingua Graeca, quod est prosopon. Apud Graecos prosopon dicebatur, sicut narrat Boethius '-, homo larvatus, qui quidem solebat fieri in tragoediis: et hoc fiebat propter duo: una ratio erat ad distincte repraesentandum eum, de quo fiebat definitione ex Commentario super loan. modo allala el iure

sernio; alia ratio erat ad melius resonanduiii vel personandum. Et ista duo conveniunt dictis duabus proprietatibus: et ideo ab hoc mmme prosopon apud (iraecos tractum est hoc nomen persona apud Latinos.

Et quia in ecclesiasticis maxime attenditur distintractum estprimo ad significandum honorem in ecclesiasticis. Deimle, quia individuuni rationalis naturae distinctum est ab aliis, et hoc proprietiite dignitatis inter creaturas, hinc est, quod extensum est ad significandum suppositum rationalis naturae. Demum, quia in Deo est reperire suppositum distinctum proprietate nobilissima, Spiritu san- cto dictante, translatum estad divina, quia ibi res nominis propriissime invenitur, quamvis ipsum nomen prius aliis sit impositum. Concedendum est ergo, ((uod in divinis proprie et convenienter nomen personae accipitur.

I. Ad illud ergo quod obiicitur, quod dictum non ut diceretur; dicendum, quod Auguslinus loquitur pro tempore illo, in quo nomen personae secundum usum aequivalebat substantiae; et ideo dictum est, non ut diceretur quod persona comueverat significare, sed dictum est quasi translatum, ne taceretur, id est, ne confessio fidei diminuta esse probaretur.

U Conclusio affirmaliva probatur per definilionem personae. a. I. q. 1.

Utrum in divinis nomine substantiae Secundo quaeritur, utrum nomen substantiae dici debeat in divinis vel etiam subsistentiae. Et quod sic, videtur.

. 1. Augustinus libro quinto de Trinitate: « Deus

2. Ad illud quod obiicitur, quod persona nominat particulare: dicendum, quod particulare de ratione sui nominis importat partem et imperfectionem; sed persona de ratione sui nominis importat completionem; ideo ponitur in divinis, quamvis non particulare; et bene, quia in divinis nomen speciei proprie dicitur, et nomen generis improprie

3. Ad illud quod obiicitur, quod persona nominat compositissimum; dicendum, quod hoc accidit, quia individuum rationalis naturae creatae est in genere et ideo multis differentiis distat, cum distinguatm- qualitate; sed in divinis est distinctio sola origine, et praeterea non est in genere; et ideo non oportet, quod sit ibi aggregatio differentiarum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod apud Graecos non utuntur aequipollenti, scilicet prosopon; dicendum, quod ratio utendi apud Latinos non tam fuit proprietas quam penuria, quia non habebant quid responderent. Et ratio huius fuit, quia substantia secundum communem usum idem sonat quod essentia; Graeci autem habebant proprium vocabulum, scilicet hypostasis, quo utuntur: et ideo non sunt coacti transferre, ut nos.

II. De concjiisione: Ale.x. Hal., S. p. I. q. '66. m. I, — Biel, hic. q. I. subsistentiae convenienter utendum sit. absque ulla dubitatione dicitur substantia, vel si f melius appellatur, essentia »

2. Item, tam Boethius quam Augustinus de Trinitate dicunt, quod aliorum nominum genera, ut

magnitudo, bonitas etc, transeunt in substanliam: si €rgo substantia non Iransit in aliud, constat substantiae nomen proprie dici; nam si non proprie, aeque bene diceretur, quod substantia transit in alia, sicut e converso.

3. Item, ratio substantiae secundum Philosophum est quod est em per se; sed solus Deus propriissime est ens per se: ergo nomen substantiae propriissime est in Deo.

4. Item, ratio substantiae secundum Augustinum est dici ad se et absolute; sed ibi est proprie dici ad se, ubi nulla est dependentia: ergo si hoc est in Deo, ergo etc.

Contra: 1. Augustinus septimo de Trinitate: « Inconveniens est dicere de Deo, quod substet bonitati suae »; sed si de bonitate, eadem ratione et de qualibet proprietate: ergo, simpliciter loquendo, inconveniens est dicere, ipsum esse substantiam.

2. Item, Boethius in libro de Trinitate: « Deus non esl substantia, sed supra omnem substantiam »: ergo hoc nomen substantia proprie est in creaturis et non in Deo.

3. Item, hoc ipsum videtur ratione: quia omne quod substat, habet aliquid inhaerens; sed in Deo non est inhaerens neque inhaerentia: ergo nec substanlia.

4. Item, omne quod substat alii, componitur illi; ergo ubi non est compositio nec nomen compositionis, ibi nec nomen substantiae: ergo cum in di- CONCl.USIO. Substanlia, quatenus dicit slare per se, non per aliud, proprie dicitur in divinis; quatenus dicit substare accidenli inhaerenli, non admiltilur; quatenus dicit substare sive alii distinguenti sive alii perficienti, recipitur, sed magis propter imperfectionem nostri intelleclus quam secundum proprietatem divini esw.

Kespondeo: Dicendum, quod nomen substantiae a duplici proprietate potest dici, videlicet a per se stando, non per aliud; et sic proprie est in divinis, et magis etiam proprie quam in creaturis; vel a substando alii vel aliis, et hoc est tripliciter: vel alii inhaerenti, et sic falso et improprie dicitur in divinis, quia proprietates in divinis non accidentes nec inhaerentes; vel alii distinguenti, et sic dicitur in divinis non omnino improprie nec omnino proprie, quia proprietas illa non inhaeret, sed distinguit, et ideo non facit subsistere sive subslare, quasi sub alio stare, sed existere, quasi ab alio esse — et hinc est, quod Richardus dicit in libro de Trinitate, quod «melius dicitur existentia quam substantia » — vel quiasubslat alii ut pcrficienti, et sic dicitur res naturae substare respectu essentiae. Et iste modus magis est circa nostrum intelligere quam circa divinum esse, quia, sicut patebit in sequenti problemate, ex nostro intellectu evenittalis modus dicendi, non ex proprietate divini esse.

5 Vat. cum cod. cc omitlit quia. Paulo infra posl non est

libus hyposlasibus, ct ideo personas divinas subsistcniias vcl

Ulnm nomen ess6ntiae in divinis de dilferentia nominum essentia, Terlio quaerilur, ulrum nomen essentiae dici in divinis. Et quod sic, videtur.

1. Augustinus septimo de Trinitate: « Essentia 'vere acproprie dicitur in divinis, ita ul forte solum Deum dici oporteat essentiam».

2. Item. hoc nomen qui esl est nomen, quod ipse Deus sibi imposuit; ergo si ipse proprie se nominat, Deus proprie dicitur qui est; sed de quocumque proprie dicitur qui est, proprie potest dici in ipso essentia: ergo et in divinis dicitur essentia.

3. Item, inter omnia iioniina nomen essentiae est seqq., a. 68. q. ij. n. 4. — Dionys. Carlh., liic q. I. 2.

adhibeatur; insuper quaerilur suhsistentia, substantia et persona. absolutissimum, unde essentia secundum Avicennam dicitur rei quidditas nomine absoluto; ciim ergo in divinis sit omnimoda absolutio: ergo et nomen essentiae.

CoNTRA: I. Non intelligimus Deum nisi in creaturis et per creaturas; sed nominatio Dei est per nostrum intelligere: ergo nullum nomen absolutum omnino debet poni in Deo.

2. Item, quaero, in quo dilTerant nomen substantiae el essentiae? Nam substantia aut dicit eo>nmune, aut suppositum. Si suppositum: ergo superfluit nomen personae; si commune: ergo superfluit quentibus ipsam. Secundum autom primam considerationem non

nomen essentiae: ergo cum debeamus labia nostra circumcidere in loquendo de Deo, nequaquam debet hoc nomen poni in Deo.

3. Item, quaeritur gratia huius de necessitate et sulficientia et differentia istorum quatuor nominum: essentia, subsistentia, substantia et persona. Nomen essentiae convenienter adhibetur in divinis;

ratio et sufficientia quatuor nominum explicantur.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod ista quatuor nomina sive vocabularespoudent quatuor vocabulis in Graeco, quae sunt: usia, usiosis, hypostasis etprosopon, ut usia respondeat essentiae, usiosis substantiae, hypostasis subsistentiae et prosopon personae.

Ratio auteni et sufficientia horum quatuor nominum ab aliquibus accipitur sic. In divinis est Acd)ere communicabile et incommunicabile, el hoc ex veritate et necessitate fidei, quae dicit Deum trinum et unum.

Et cum nos debeamus intelligere in Deo, quod vere est, per id quod videmus in liis inferioribus, maxime secundum nobiles et primas et praecipuas conditiones; cum in communi in inferioribus inveniatur quod est et qvxi est, ratione cuius significatur in concretione et in abstractione, ut dicatur homo- et humanitas: sic in divinis intelligimus, quamvis non intelligamus in differentia illa duo. Ideo et in abstractione significamus per hoc nomen deitas, et in concretione per hoc nomen Deus. Et ideo imposuimus ei noraen, quo signiflcaretur ipsum quo est, et hoc est essentiajet ipsum quodest, et hoc est substantia; et ita haec duo nomina accipiuntur ex parte communis.

Est etiam in divinis accipere, quod est incomnmnicabile, et hoc est quid distinctum, sive quis sive significari: vel in quantum distinguibile, et hoc per nomen subsistentiae sive hypostasis; vel in quantum distinctum, et hoc per nomen personae. Et licet in Deo nihil differant distinguibile et distinctum, quia potentia in eo semper actui est coniuncta, tamen contingit duphci nomine signiflcari.

Unde differunt ista quatuor nomina secundum modum intelligendi, sicut quo est, quod est, quiest, quis est. Et quonjam in Deo idem est quo est et quod est ex una parte, et distinguibile et distinctim ex alia secundum rem, Sancti accipiunt et substantiam et essentiam pro eodem; similiter et hypostasis nomine utuntur Graeci pro supposito actu distincto. Unde distinctio per quo et quod est, et per distinguibile et distinctum in nominibus divinis non facit diversitatem nisi secundum rationem intelligendi.

Fuerunt etiamahi volentes dicere, quod stantia et essentia accipiuntur ex parte communis, sed differenter, quia illud cmnmune contingit intelflgi sub duphci ratione: una est, quod omnia indigent 60, ut sint; alia est, quod ipsum non eget aliis. Primo modo dicitur essentia, a qua et per quam onmia sunt; secundo modo substanlia, quooiam per se stat, omnibus aliis circumscriptis. Subsistentia vero sive hypostasis et persona accipiuntur ex parte incmnmunicabilis et differunt. Quamvis enim utrumque nomen dicat quid distinctum, tamen hypostasis dicit suppositum substantiae distinctum, sed persona dicit distinctum proprietate nobili.

Fuerunf ahi, qui voluerunt dicere, quod quatuor nomina distinguuntur per communicabile et incommunieabile, secundum quod potest unumquodque dupliciter signiflcari: vel in abstrwtioiie, vel in concretione. Nam communicabik potest signiflcari in abstraclione, et sic dicitur essentia; vel in concretione ad suppositum, et sic dicitur substantia. Simihter incommunicabile potest significari in abstractione, et sic dicitur subsistentia sive hypostasis; vel in concretione, et sic dicitur persona. renter cum praecedentibus. Ed. I insuper ratione pro nomine.

Sed taiiien oinnes isli modi habent calumniam. l Q sumitur pBF distinguibile et distinctum, Quia Graeci utuntur vocabulo hypostasis, iibi nos utimur persona, et ita pro supposito dislincto. Et Damascenus dicit, quod « hypostasis est substantia cum proprietatibus »; et ita significat actu distinctum. Secundus inodus similiter habel calumniam, quia essentia non videtur aliquo modo significari ut in Kitione causae respectu aliorum, cnm sit nomen absolutissimum. Tertius modus habet calumniam similiter-, quia substanlia significat in abstraclione, sicut essentia; et praetereu Aubmm est, utrum sit intelfigere hypostases, abstractis proprietatibus; et ideo si non est intelligere, quomodo contingit signiflcare?

Et propterea quctrlus modus dicendi est, quod cum fides dicat, Deum esse trinum et unum, in quantuHi dicit wium, non possumus intelligere unum, quin intelligamus quod est et quo est unum; et quo est unum est illud quo est, et quod est unum est illud quod est. Primum est essentia, secundum substantia.

Si intelligimus Irinum, necesse est, quod intelligamuseum </widistinguitur, ei quo distinguitur. Quo distinguitur est proprietas: ille autem qui distinguitur semper significatur ut distinctus. Et hoc potesl esse dupliciter: vel ut distinctus proprietate quacumque, vel ul distinctus proprietate nobili sive notabili Primum significatur nomine subsistmtiae, quae dicitur prima substantia, et convenit non tantum individuo hominis, sed etiam asini. Secundum significatur per hoc nomen persona, quod importat nobilem proprietatem et non convenit nisi supposito rationalis crealurae. Quia Graeci utuntur nomihe hypostasis, sicut nos nomine personae, ideo dicit Boethius % quod Graeci utuntur nomine hypostasis pro supposito rationalis naturae. His visis patent obiecta.

1. Quod autem obiicitur, quod non deliemusso Deum nominare absolute; dicendum, quod quamvis nominemus Deum per creaturas, tamen etiam per creaturas cognoscimus, eum habere esse absolutum. Alia patent.

Consequenter secundo loco est quaestio de numeratione nominum praedictorum; et supposito quod numeretur hoc nomen persona, quaeritur circa hoc:

Primo utrum in divinis numeretur hoc nomen substantia.

Quod autem numeretur hoc nomen substantia, ostenditur sic.

1. Hilarius de Synodis: « Sunt quidem tria per substantiam, sed unum per consonantiam ».

2. Item, Anselmus in flne Monologii: «.prius tres dicuntur substantiae ».

3. Item, Boethius in libro de Duabus naturis et una persona Christi: « Dicimus unam essentiam et tres substantias ».

4. Item, hoc ipsum videtur ratione, quia substantia est medium inter essentiam et personam; sed medium sapit naturam extremorum: ergo pari ratione, qua dicitur una substantia ab unitate essentiae, poterit dici plures a pluralitate personarum.

b. Item, omnis numerus ad substantiam reducitur originaliter — nunquam enim accidentia vel proprietates numerantur nisi per substantiam — sed Secundo quaeritur, si numeretur essentia.

Tertio, si hoc nomen Deus, utrum scilicet catholice possimus dicere plures deos. actus numerantur et pluraliter dicuntur in divinis: ergo necesse est ponere numerum secundum substantiam. Quod autem pluraliter dicantur, patet; dicitur enim: Pater et Filius et Spiritus sanctus creant.

6. Item, idem est relativum substantiae, sicut talis et qualis qualitatis; sed haec est falsa: Pater est idem cum Filio, quia dicit Hilarius, quod non possumus dicere Deura eundem: ergo necesse est, quod cadat distinctio in substantia; ergo si propter distinctionem personaruiu dicimus plures personas, ergo et plures substantias.

Contra: 1. Nihil magis dicitur secundum sul> stantiam quam hoc nomen substantia: ergo si mina substantialia dicuntur singulariter de omnibus, sicut patet ex regula Augustini supra posita, patet etc.