Distinctio XXIX

Quomodo Pater principium Filii, et ipse cmn Filio Spiritus sancli. Pater dicatur principium ad Filium, et ad Spiritum sanctum ipse et Filius, dicens, ideo Patrem esse prinnon ita inlelligas, originem Fllii esse ab Initio, quasi

Est praeterea aliud nomen,

Supra egit Magister de proprietate non personali, quae est innascibilitas. Hic secundo agit de proprietate sive notione non personali, quae est comniunis spiratio, significata per hoc nomen principium. Et quoniam illud nomen non tantum noipse Filius habeat initium, sed quia ipse est ab ininitia- An eadem notione Pater et Filius sint

principium Spiritus sancti.

Unum autem prlnclplum sunt Paler et Filius non tantum creaturarura, ut dictum est supra, sed dicilur Pater vel Filius ex tempore, sicul Spiritus sanctus dalum vel donatum.

notans relationem. tionaliter accipitur, immo eliam essentialiter, ideo distinguit primo huius nominis multiplicitatem, secundo manifestat huius nominis unitatem, secundum quod dicitur de Patre et Filio respectu Spiritus sancti, ostendens, quod sunt unum principium Lugduncnsi II. (an. I27i); «Spiritus sanclus... non duabus spi-

Deinde in eodem libro etc. Haec est secunda pars, in qua agit de hoc nomine princvpiwn specialiter, prout dicilur nolionaliter et essentialiter. Et primo ostendit, quod Pater et FiJius sunt unum principium Spiritus sancti; secundo, qua unitate sunt unum, scilicet unitate notionis, ultimo capitulo: Unum autem principum sunt etc, ubi ostendit, quod eadem notione sunt principium, et quod illa notio est spiratio.

Primo, supposito quod hoc nomen principium accipiatur essentiaUter, quaeritur, utrum possit accipi personaliter sive notionaliter.

Secundo, dato quod essentialiter et notionaliter, quaeritur, utrum de ilhs duobus modis accipiatur univoce, vel aequivoce.

sive notionaliter accipi possit. prius, ibi posterius: ergo a primo, ubi est ratio principii, ibi est ratio posterioris. Sed in divinis nullo modo recipitur, quod una persona sit posterior altera: ergo nuUo modo persona est principiura personae.

2. Item, in creaturis idem est principium et initium, sicut patet per Philosophum, ergo ubi non recipitur initium, nec principium; sed omnes personae in divinis sunt sine initio, ergo et sine principio: ergo principium non dicit respectum personae ad personam: ergo non accipitur personaliter sive nolionaliter.

3. Item, idem est causa et principium re, differens ratione, quia principium dicitur quantum ad fieri, causa quantum ad esse: ergo si maioris nobilitalis est esse quam fieri, proprius debet ibi accipi ratio causae quam principii; sed non recipitur, quod una persona sit causa, et alia sit effectus: ergo nec debet ibi recipi intentio principii.

4. Item, Deus est alpha et omega, principiwn et finis, et utrumque est aequalis nobilitatis; sed intentio finis ita dicitur de Deo essentialiter, quod nullo modo personaliter — Deus enim est ita flnis creaturae, quod non est finis personae — ergo similiter videtur, quod ita sit principium creaturae, quod nuUo modo sit principium personae. Ratio principii recipitur in divinis, praecipue quoad personam Patris, non autem ratio nec causae et effectus, nee prioris et posteioris, nec initii et initiati, nec finis et eius quod est ad finem.

Respondeo: Dicendum, quod in divinis est vera origo sive emanatio, et non tantum vera, sed etiam completissima. Ad hoc autem, quod sit perfectissima, necesse est, quod emanans habeat cum producente aequalitatem omnimodam ac unitatem in substantia, quia nihil potest aequari Deo nisi Deus.. Si ergo emanatio et origo debet exprimi convenienter et catholice, debent recipi nomina dicentia originis veritatem, et non recipi nomina importantja imperfectionem vel diversitatem vel inaequalitatem.

Quoniam ergo principium et principiatum. di-. cunt originis veritatem, ideo utrumque recipitur in divinis, maxime autem intentio principii. Sed quoniam posterius dicit imperfectionem, et initium similiter, quia dicit imperfectam durationem, scilicet inceptionem; et intentio causae importat diversitatem, quia causa est, cuius esse sequitur aliud; et infentio fi,nis inaequalitatem, quia finis melior est. his quae sunt ad finem: ideo nec intentio prioris et posterioris, nec initii et initiati, nec causae et effectus, nec finis et eius quod est ad fineni, recipitur in persona respectu personae. Sed intentio producentis et producti, quia possibile est, quod productus sit summe perfectus et aequetur producenti, ideo recipitur in divinis, similiter et intentio principii. sicut dicitur secundum Hilarium % « Pater maior est Filio, nec tamen Filius minor » — quia sonat in imperfectionem hoc quod est?mnor — ideo, quamvis reciposterior. Attamen nec ratio prioris omnino recipitur proprie; quia cum in divinis sit ordo et origo, proprie est origo, et minus proprie ordo, nec est nisi solum ratione originis. Quoniam ergo principium principaliter importat originem, et prius ordinem; ideo simpliciter recipitur intentio principii, intentio vero prioris minus proprie et cum determinatione; intentio autem principii, prout privat anterius, propriissime recipitur in Deo, maxime quantum ad personam Patris. Et ideo non sequitur, quod ita proprie dicatur prius, quod tantum dicit respectum ad posterius.

2. Ad illud quod obiicitur de initio, dicendum, quod initium uno modo accipitur large ad principium essendi et durandi; alio modo proprie ad principium durandi, ut illud dicatur habere initium, quod incipit esse. Primo modo potest accipi in divinis, et sic accipit Hilarius in littera; secundo vero modo non potest, et sic non aequivalet principio.

3. Ad illud quod obiicitur de causa, quod idem est quod principium; dicendum, quod in creaturis idem est principium et causa; et hoc est, quia productum differt a producente, et ideo potest dici effectus eius, et istud potest dici causa; et in idem concurrit intentio causae et principii, et similiter nomen; sed non ita in divinis, quia ibi potest esse unius substantiae producens cum producto. Ideo non valel illud.

4. Ad illud quod obiicitur de fine, iam patet responsio, quia finis, quantum est de se, dicit exces-, sum bonitatis respectu eius quod estad flnem, non sic principium respectu eius quod est ex illo; et ideo Deus non potest esse finis nisi creaturae inaequalis, potest tamen esse et esl principium personae omnino aequalis. Et ideo una persona non est fi,nis alterius, est tamen principium.

6 Libr. IX. dc Trin. n. -54. et 36. Dc quo verbo Hilarii cfr.

accuratius in solut. oppositorum. Quoad solut. ad 1. ofr. S. Thom.,

Utruni hoc noriien principium, si

Secundo quaeritur, utrum nomen principium, cum accipiatur essentialiter et notionaliter, dicatur univoce, vel aequivoce. Et quod univoce, videtur.

1. Basilius dicit, quod Filio Dei accipere cum creaturis est commune, sed habere per essentiam proprium. Si igitur commune est accipere: ergo et dare; et si hoc, cum penes lioc accipiatur ratio principii respectu Filii et respectu creaturae, videtur, quod dicatur univoce.

2. Item, sic differt principium essentialiter dictum et notionaliter, sicut sapientia et sapientia genita; sed non dicitur aequivoce sapientia sic etsic: ergo etc.

3. Item, nihil dicitur multiphciter''- ex hoc, quod dicitur de genere et de specie, sive ex hoc, quod habet unum suppositum et plura — quia multiplicitas respicit signiflcationes diversas, non supposita — sed principium essentiahter dictum est in plus et pluribus convenit quam notionaliter et convenit eisdem ipsis: ergo non dicitur mulliphciter, sed univoce.

k. llem, quod non dicatur analogice, videtur, hic q. I.

essentialiter et notionaliter, quia ubi est analogia, ibi est prius et posterius; sed in divinis non est priits et posterius: ergo nec analogia. — Et iterum videtur, quod nec aequivoce, quia ubi est aequivocatio, ibi est diversitas significationis; sed persona et essentia non sunt diversa: ergo non potest accipi aequivoce.

Sed contra: 1. Quod dicatur multipliciter, tur primo per Magistrum in httera, qui dicit, quod hoc nomen principium multiplicem facit intelhgentiam: ergo dicitur multipliciter.

2. Item, hoc ipsum videtur ratione, quia isti actus generare, spirare, creare sunt ipsius principii, secundum quod differenter accipitur; sed non est unam communem rationem invenire ad istos actus: ergo nec ad principium, quod dicit respectum sic differentem.

3. Item, regula est Philosophi quod si ahquid in una sui acceptione habet unum oppositum, et in aha aliud, dicitur multiphciter; sed principium essentialiter dicitur respectu creati, et notionahter respectu increati: ergo multiphciter sic et sic. cto et creaturis, ergo aequivocum. Sed si unum oppositorim

4. Item, principium essentialiter dictum dicitur raliter, notionaliter dictum aeternaliter; sed nihil est commune univocum aeterno et temporali: ergo etc. Nomen principii, essentialiie) et notionaliter dictum, accipitur nec univoce nec aequivoce, sed analogice.

Respondeo: Dicendum, quod nomenaccipi dif- e;-e,ite,- in divinis potest esse tripliciler: aut quantum ad suppositum, aut quantum ad significatum, aut quantum ad connotatum. Primo modo accipitur differenter hoc nomen Deus, cum dicitur: Deus est Trinilas, et Deus general, quia in prima stat pro natura, in secunda pro persona; et illud non inducit aliquam multiplicitatem. — Alio modo contingit terminum differenler accipi quantum ad significatum, secundum quod ipse terminus in una sui acceptione significat essenliam, in alia personam, sicut hoc nomen pater, prout Deus dicilur pater Filii, et prout dicitur pater noster; el hoc inducit aequivocationem, quia est diversitas significationis noh in re ipsa, sed in signiflcando. — Terlio modo contingit differenter accipi ratione connotati, ut puta hoc nomen principium, dictum essentialiter, connotat effectum creatum, dictum personaliter, nihil connotat creatum; et illud inducit multiplicitatem secundum analogiam, non secundum aequivocationem: secundum analogiam quidem, quia accipitur pro diversis sive diversa importat, quae non habent nisi unitatem proportionis, et ideo necessario oportet, quod incidat ibi analogia; sed non aequivocatio, quia aequivocatio habet plures institutiones et deaccipitur pro qualibet, sicut patet in hoc canis.

Sed non sic se habet hoc nomen principium.

I. Quando principium dicitur essentialiter, ipsi respondet Sll Nam principium de sua impositione impositum est ab actu prod.ucendi, non creandi nec generandi. Unde sicut producere de productione Filii et creaturae non dicitur aequivoce, sed analogice ita et hoc nomen principium secundum has tres comparationes accipitur differenter.

Concedo ergo, quod ibi est multiplicitas quaedam, quamvis non sit multiplicitas simpliciter, sicut aequivocationis proprie dictae; et concedendae sunt rationes ad hoc, quia non concludunt, quod sit ibi logice, quod sit illi termino oppositum, sed primo et per se opponuntur. Non sic autem est in proposito, quia principium non dicitur primo ad Filium vel ad creaturam, sed ad hoc quod est productum sive principiatimi; quod quidem dicitur de Filio et de creatura, quamvis non uiiivoce, sed analogice. vocum.

2. 3. Ad illud quod obiicitur de sapientia et sapientia nata, dicendum, quod non est simile, quia ibi non est diversificatio nisi solum quantum ad suppositum. hic autem est quantum ad connotatum. — Et per hoc patet sequens.

3. Ad illud quod obiicitur ultimo, quod non cadit prius ibi etc; dicendum, quod quamvis non cadat ibi prius et posterius in se, cadit tamen respectu effectus, quia in comparatione ad effectum accipitur analogia. — Quod autem dicitur, quod non est ibi diversitas; dicendum, quod verum est in re; tamen in significando et intelligendo aliud est intelligere essentiam, ahud intelligere peronajn; ita et dicere, ac per hoc et significare. Et ideo, quamvis non sit diversitas a parte rei absolutae, qihilominus potest esse a parte significationis. iterum quaeritur, quae species multiplicis significationis liic

Consequenter est quaestio de secundo articulo, scilicet de unitate huius nominis principium, et circa hoo quaeruntur duo.

Prirao quaeritur, utrum Pater et Fihus possint

Ulrum Pater et Filius dici Quod autem possint dici unum principium Spiritus sancti, videtur.

1. In littera dicitur: «Fatendum est, Patrem et 'Fihum imum esse principium Spiritus sancti».

2. Item, ratione videtur, quia unius principiati unum est principium in uno genere; sed Spiritus sanctus unus est: ergo habet unum principium. Ergo si immediate et perfecte est a Patre et Fiho, sunt ergo Pater et Filius unum principium.

3. Item, Pater et Filius spirant: aut ergo una potentia, aut duabus. Constat quod una, quia cum una est in eis essenlia, est et una polentia: ergo cum tres dicantur esse principium ratione potentiae, et una sit potentia in Patre et Filio, patet etc.

4. Item, sicut tres personae unica creatione creant, ita duae unica spiratione spirant; sed tres, quia unica creatione creant, sunt unum principium creaturae: ergo duae unum principium Spiritus sancti.

. principiuni Val. adiun- Cfr. d. 12. q. 2.

Cod. T Ires personae; cod. 0 et ed. I res clicaiu dici unum principium Spiritus sancti.

Secundo, utrum possint dici tinus spirator vel idem principium Spiritus sancti. unum principium. Spiritus sancti.

Contra: 1. Cum dicitur:- simt M.)mm pnmpium Spiritus sancti, aut unum dicit unitatem essentiae, aut unitalem personae, aut notionis. Non essentiae, quia tunc Spiritus sanctus esset principium Spiritus sancti; non personae, quia tunc Pater et Fihus essent una persona: ergo nolionis. Sed contra: si Pater et Fihus propter unitatem notionis dicuntur unum principium, ergo ab oppositis, Pater propter pluralitatem notionis potest dici plura principia.

2. Item, si Pater est principium Spiritus sancti, et Filius principiumS et hoc principium non est ihud: ergo sunt duo principia.

3. Item, Pater et Fihus sunt unum principium, ergo unum principium est Pater et Filius: et si hoc, ergo Pater est Fihus.

4. Item, si unum sunt principium: aut unum, quod est Pater, aut unum, quod non est Pater. Si unum, quod est Pater: ergo Pater et Fihus sunt

Pater. Si uiiuni, quocl uon est Pater: ergo principium Spiritus sancti non est Pater: ergo Pater non est principium Spiritus sancti. Pater et FUius recte dicuntur unum principium Spirilus sancti, quo significatur unitas notionis, in comparatione tamen ad unitatem essentiae et potentiae spiraiivae.

Respondeo: Dicendum, quod omnes istam con- > cedunt: Pater et Filius sunt unum principium Spi- ritus sancti, quoniam Augustinus istam proponit et dicit; sed in modo intelligendi diversificantur.

Nani quidam dicunt, quod lioc nomen prin- cipium non dicit ibi essentiam nec notionem nec personam, sed dicit convenientiam duarum personarum in unica notione. Et dicunt, quod sicut lioc nomen Trinus specialiter est impositum ad insinuandam trinitatem suppositorum, ut conveniunt in unitate naturae; sic in proposito dicunt se liabere. — Sed cum non sit facile huiusmodi positionem sive translationem ex virtute vocabuli accipere, haec posilio nullam dignoscitur habere firmitatem.

Et ideo fuerunt alii, qui dixerunt, quod hoc nomen principium importat notionem in adiacentia, et est nomen adiective retentum; et ideo hoc adiectivum nominis numerale, quod est unum, cadit a ratione nominis et tenetur adverbialiter, ut sit sensus: Pater et Filius sunt unum principium, id est, uno raodo producunt sive spirant Spiritum sanctum.. — Sed quoniam hoc nomen principiiom de sua impositione est nomen substantivum, ut palet, non videtur adhuc positio ista rationabiiis.

Et ideo fuerunt tertii, qui dixerunt, quod hoc nomen principium, quantum est de se, stat pro essentia et contingit ipsum per additionem trahi ad personam. Et cum dicitur: Pater est principium Filii, trahitur ad personam Patris; quando vero dicitur: Pater,et Filius sunt unum principium Spiritus sancti, stat pro essentia vel natura, in quantum tamen est in duabus personis. Et illud videtur consonare Anselmo dicenti, quod « Pater et Fihus spirant, in quantura uterque idem Deus». Et dicunt, quod unura dicit unitatem circa hunc terminum principium non personae, sed essentiae vel naturae, ut 1 Cod. 0 inlerserit umin. est in duabus personis. — Sed quoniam Augustinus videtur dicere, quod principium, dictura jg Patre et Filio, dicat notionem communem; similiter Magister dicil ultirao capitulo, quod dicit unitatem notionis; et p?-incipium importat notionem, et essentia non refertur: ideo nec iste raodus est adhuc omnino conveniens, licet sit aliis probabilior.

Et ideo est quartus modus dicendi, quod nomen principium stat pro notione,mYi tamen in comparatione ad suppositum, sed ad naturam et vim spirativam; et unum importat unitatem circa ipsum, secundum quod competit eius acceptioni.

Et hoc patet sic: cum enim Pater et Filius spirent Spiritum sanctum, in quantum unus Deus improcessibilis; et in quantum unus Deus, sit in eis voluntatis unitas; in quantum improcessibilis, sit voluntatis fecunditas; et in quantum unus Deus improcessibilis, sit in eis voluntatis una fecunditas et una fecunditas dicat unitatem principii: dicendum, quod sine distinctione concedendum est, quod Pater et Filius sunt unum principium Spiritus sancti. dum, quod cura hoc nomen principium de pluribus simul dicatur, non potest stare pro persona; et cum iterum dicat respectum ad personam, non polest stare pro essentia: ergo necesse est, quod stet pro notione. Cum ergo dicitur: Pater et Filius sunt unura principiura, unum. dicit unitatem notionis, in coraparatione taraen ad unitatem naturae et vis spirativae, sicut patebit in alio problemate et patet etiam ex praedictis.

2. Ad illud quod obiicitur postmodum, quod hoc principium non est illud, demonstrato Patre et Filio; responderi potest dupliciter. Primo quidem, quod non potest dici lioc et illud, quia per regulam non cadit distinctio, nisi ubi est ex diversis causis unio. Quoniam igitur unio omnimoda est in noraine principii, ita quod non multiplicatur, ideo non est ibi dicere hoc et illud. — Aliter potest dici,quodcum dicitur hoc et illud, aut demonstrat formam, aut suppositum, aut utrumque: si formam, falsa est; si suppositum vel utrumque, vera est ratione suppositi; et ideo non sequitur, quod duo, quia forma non raultiphcatur. Simihter potest argui in hoc nomine Deus.

3. Ad duo sequentia respondent quidam, quod hoc nonien principium non potest subiici, nec ad ipsum potest fieri relatio, quia tenetur adiective. — Sed illud nihil est, quia nomen est substantivum: ergo potest subiici et praedicari et ad ipsum relatio fieri. — Et si dicant, quod ad hoc inventum est illud; nihil est, quia non potest probari. Et iterum, inventio debet habere rationem; et nos videmus, quod potest fieri relatio, ut si dicatur: In principio erat Verbum, in quo principio erat Spiritus, quia non in alio erat, sed in eodem. Potest etiam subiici: quia si Pater est principium Spiritus sancti, a simplici conversa. principium Spiritus sancti esl Pater.

Propter hoc aliter respondenduni, quia, cum dicitur ummi principium, unum dicit unitatem notionis, quae communis est duobus; et quia unitatem

dicit coramunem, ideo est hic consequens: unum principium Spiritus sancti est Filius el Pater: ergo Filius est Pater, sicut hic: unus Deus est Pater et Filius: ergo Pater est Filius.

4. Ad ultimum quod obiicitur: aut unum, quod est Pater etc; dicendum, quod quia unum dicit communem spirationem, ut est in pluribus, ideo non contingit dividere: aut unum quod est Pater, aut unum quod non est Pater — ut si dicatur: omnis homo est animal; aut animal quod est album, aut animal quod non est album, neutrum est dare, quia animal communiter stat pro animali albo et non albo, ita quod pro utroque siraul reddit locutionem veram. Simililer in proposito, principum stat pro principio, quod est Pater, et quod est Fihus; et ideo non licet ibi dividere et descendere, immo esl ibi figura dictionis ex mutatione suppositionis.

Utrum Pater et Filius possint dici Secundo quaeritur, utrum istae sint concedendae: Pater et Filius sunt unus spirator, vel: sunt idem principium Spiritus sancti. Et quod haec sit concedenda: sunt unus spirator, videtur:

i. Quia Pater et Filius non sunt unum princinisi quia spirant unica spiratione: ergo cum hoc nomen spirator importet ipsam spirationem, Pater et Filius sunt unus spirator.

2. Item, quia Pater et Filius unica creatione creant, non tantum dicuntur unum principium creaturae, sed etiam unus creator: ergo cum similiter unica spiratione spirent, sunt unus spirator.

3. Item, quod sint idem principium, videtur, quia unitas non multiplicata facit identitatem omnimodam; sed Pater et Filius sunt unum principium Spiritus sancti, ita quod unitas principii nuUo modo multiplicatur in illis: ergo sunt idem principium.

4. Item, haec est vera: Pater et Fihus eadem spiratione spirant; sed idem importatur hoc nomine principium, quod hoc nomine spiratio: ergo ab aequipoUenti, Pater et Filius maiidem principium.

Contra: 1. Spirator et qui spirat aeqaipolergo si Bst UHus spirator, ergo unus est et qui spirat. Sed haec est falsa: unus spirat, quia non unus, sed duo sunt qui spirant: ergo etc.

2. Item, spirator importat ipsam spirationem in concretione ad supposituni: aut ergo illud est essentia, aut persona. Non essentia, ergo persona: ergo si Pater et Filius sunt unus spirator, sunt una persona vel hypostasis.

3. Item, quod non sit concedenda, quod sint idem principium, videtur. Si enim sunt idem principium, sunt idem; sed haec est falsa, quod Pater et Fihus sunt idem: ergo et prima est falsa. Quod autem sequatur, manifestum est; bene enim sequitur: sunt idem animal, ergo idem. Quod iterum haec sit falsa: sunt idem, patet, quia sunt distincti, ergo non sunt idem.

4. Item, hoc quod est idem est pronomen relativum: ergo cum pronomen certam designel personam, et relativum sit notans identitatem in eo, pro spirator, vel etiam idem principiuiii. quo refert, significat identitatem in supposito; sed illud non est essentia, sed persona: ergo significat, quod sint eadem persona; quod cum sit falsum, restat, quod illa locutio est falsa. Non sunt approbandae locutiones, nec quod Pater

et Filius sint unus spirator, nec quod sint idem

principium Spiritus sancti, licet sint unum

principium eius.

Respondeo: Dicendum, quod haec locutio: Pater conciusio et Filius sunt unum principium Spiritus sancti, sirapliciter recipitur; haec autem: Pater et Filius sunt unus spirator, non recipitur; et haec simihter non admitlitur: Pater et Filius sunt idemprincipium. Quamvis enim videantur aequipollere illi, non tamen aequipollent. Differenti enim modo in his locutionibus spirationis notio significatur.

Propter quod notandum, quod notio potest si- nono dupiignificari dupliciter, scilicet in abstractione et in flcaTur. concretione: in abstractione, ut si dicatur spiratio; in concretione, ut si dicatur principium vel spirator. In concretione autem potest signiflcari vel in snbdisiincomparatione ad subiectum in ratione suppositi, vel in comparatione ad subiectum in ratione activi, vel utroque modo.

Significatur igitur notio spirationis in concretione in comparatione ad subiectuni in ratione nono in rasuppositi per hoc noraen spirator, quod est noraen poslu™'' verbale. Et quia suppositum huius notionis est persona et non una persona, sed duae, ideo dicimus duos spiratores, non unum. Nec est simile de hoc quod est creator: quia, cum sit nomen essentiale, significat in concretione ad subiectum, quod est substantia — et illud est unum in tribus — sed notio ad personam, quae de se est multiplicata, non est una in duabus.

Significatur etiam notio in comparafione ad sul> J°Jf '™« iectura in ratione activi, ut per hoc nomen p7-insubstantiae, quae in omnibus propriis est nominibus una eademaui cipiam, quod ilicit originem. El quoniam subiectum agil per virtutem, et ('M'<h.,v respicit?;a/»ra«(, cum iu Patre el Filio sit nna natura ct iina virtus non multiplicata: per lioc mw priiirliiii(iii significatur notio spirationis ut nullo iiiodo iiuiitiplicata. Ideo dicimus: Pater et Filius sunt kjiim» principium Spiritus sancti, ut unum dicat unitatem notionis et visspirativae et naturae iii siiraiililnis. lliiic est, quod Pater non dicitur plura iirnicij>ia. rKvt plures liabeat notiones, quia iion halict secunduin diversas vires et naturas.

Signilicatur etiam notio in couiparatione ad subquod cerlam desiderat personam significare, respicit suppositum.; et principiuin, sicut dictuin est, respicit ipsuni ut activum. Et quoniam suppositum non est idem nec unum, ideo haec est falsa: Pater et Filius sunt idem principium.

Haec igitur est vera: Pater et Filius sunt uiium principium: haec autem est falsa: sunt unus spirator; haec iternin falsa: sunt idem principium Spiritus sancti. Et ratio liorum omnium palet ex praedictis.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod 01- sunt unum principium, quia unica spiratione spirant; dicendum, quod haec non est tota ratio; sed haec est lota ratio, quia unica spiratione et unica virtute et in unitate naturae spirant eundem; et jrMzczpmm

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et prirao de hoc quod dicitur, quod Pater est hoc modo importat illam notionem: et ideo sunt unum principium. Non sic autem significatur illa notio per hoc nomen spiralor, quod est nomen verbale et descendit a verbo, quod concernit suppositum personale. Spirator enim dicitur ille qui spirat, el iste est persona.

2. Ad illud quod obiicitur de creatione, iaiu patet responsio, quia creatio non tantum habet una virtute fieri, sed etiain habet mmm suppositum., et ipsuin est subslantia — Pater enim non creat tanquam proprium subiectum, sed ipsa substantia divina, quae una est — sed suppositum spirationis non potest esse substantia, sed persona: ideo non dicitur, quod Pater et Filius sunt unus spirator.

3. Ad illud quod obiicitur, quod identitas est unitas non multiplicata; dicendum, quod illud non sufTicit, nisi sit talis unitas, quod nec raultiphcelur nec compatiatur secum pluralitatem suppositorum, quam excludit identitas. Et quia unitas principii corapatitur pluralitatera personarum, ideo patet illud.

k. Ad illud quod obiicitur, cjuod eadem spiratione spirant; dicendum, quod non sequitur ex hoc, quod sint unus spirator; quamvis enim eadera sit notio, taraen suppositum non est idera. Et cuiu dicitur idem principium, notatur identitas in utroque; cum dicitur eadem spiratione, notatur identitas in altero: ideo haec non sequitur ex illa, nec una infert alterara. principium. totius deitatis. Quaeritur ergo, pro quo stat ibi hoc nomen primipium. Nou enim potest stare pro essentia nec pro persona, quia utrumque dicit, quantum est de se, absolutum. Aut ergo stat

pro paternitaie, et lioc falsam, quia non est pater Spiritus sancti: nec pro spiratione, quia spiratio non est respectu Filii: nec communiter ad utrumque, quia niliil habent commune nisi essentiam; nec pro innascibilitate, quia innascibilitas non dicit respectum ad personam, sed privationem respectus: ergo omni modo est falsa.

Respondeo: Dicendum, quod sensus locutionis hic est: Pater est principium totius deitatis, id est omnium personarum in deitate; et est distribiUio accommoda, sicut cum dicitur: caelum continet omnia, se scilicet excepto. — Si autem quaeratur, pro quo stat hoc nomen principium; dicendum, quod stat pro palernitate simul et spiratione, quia per paternitatem est principium Fihi, per spirationem principium Spiritus sancti, et per utrumque principium utriusque. — Quod ergo obiicitur, quod non habent commune; dicendum, quod non conveniunt in notione unica convenientia formali; tamen conveniunt convenientia originali in eadem persona et eiusdem personae proprietate. Quia enim persona Patris a nullo est, ut dicitur in littera % ideo omni modo productionis producit, et ideo est principium totius deitatis. Unde idem importatur noraine principii, cum dicitur principium deitatis, intellectu principali, quod iraportatur nomine innascibilitatis quantum ad intellectuin consequentem. Et ex hoc verbo et ex hac ratione verbi conflrmationem recipit ista positio, quae dicit, quod innascibilitas dicit in Patre plenitudinem fontalitatis sive fontalem plenitudinera, licet ex consequenti intellectu.

DuB. IL

Itera quaeritur de huiusraodi circumlocutionibus, qualiter accipiatur ibi hoc nomen principium, cum dicitur: principium sine principio, principium de principio. Aut enira accipitur essentialiter, aut personaliter: non personaliter, ut videtur, quia Spiritus sanctus dicitur esse principium de principio, et principium non convenit ei nisi temporaliter. — Praeterea, sicut dicit Magister distinctione vigesima septima, non potest dici hoc de illo nisi quantum ad nomina substantialia: ergo principiura non potest accipi notionaliter. — Et iterum, pro qua notione acciperetur, cum dicitur Filius prinbl cipium de principio? quia non pro filiatione, quia hoc convenit Spiritui sancto, scilicet esse principium de principio; non pro communi spiratione, quia coramunis spiratio convenit Patri, cui non convenit esse principiura de principio. — Si tu dicas, quod accipitur essentialiter; contra: essentia non est personae principium nec dicit respectum ad personam: ergo cum principiura dicat respectura ad personam, non potest accipi essentiahter, et ita nullo raodo.

Respondeo: Posset dici, quod hoc nomen prin cipium accipitur in comparatione ad creaturam, et trahitur ad personas per praepositiones additas, sicut si dicatur: Deus de Deo, et Deus non de Deo, et consimilia; et sic cessant obiecliones. — Aliter /< potest dici, quod hoc nomen principium non est impositum ad signiflcandum respectum essentialem vel personalem, quantum est de se, sed indifferenter se habet ad utrumque, et eius acceptio determinatur per adiunclura. Quando ergo dicitur de Patre, stat pro notione paternitatis et spirationis comrauniter, et arctatur per proprietatem innascibilitatis per hoc, quod dicitur non de principio. Similiter in Filio stat pro communi spiratione cum flliatione, quae importatur per hoc, quod dicitur de principio. De Spiritu vero sancto dicendum, quod stat essentialiter tantum et arctatur ad personam per hoc, quod dicitur de utroque.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Spiritus sanctus esse coepit principium creaturai-mn. Videtur enira dicere contra illud quod dictum est supra distinctione tertia: « Ex perpeluitate creaturarura intelligitur Conditor aeternus«. Si ergo Spiritus sanctus est aeternus Conditor, ergo aeternaliter principium. — Item in hyrarao: Aeterne rerum Conditor. — Itera ratione videtur, quia res ab aeterno fuerunt in Deo; sed non nisi sicut in principio: ergo ab aeterno fuit principiura.

Respondeo: Dicendum, quod nomina, quae dicunt effectum in creatura, possunt illum dicere actu, vel h.abitu: si actu, ex terapore dicuntur; si habitu, possunt dici aeternahter. Et quoniam principium potesl. sonare in actum, vel in habitum, ideo potest

dici non solum tempomlUer, imino etiara aeternaliter. Sed quoniam usus magis accipit hoc nomen principium, prout dicitur in actu quam in habitu, ideo dicit Magister, quod dicitur temporaliter.

Quod obiicitur, quod dicitur Condilor aeternus; dicendum, quod haec locutio duplex est: tum ex 3 parte eius quod est Conditor, quia potest dicere actum, vel habitum; tuni ex parte eius quod est uelernus, quia potest teneri adtective, vel substantive. Et si aeternus teneatur substantive, sic non ponit aeternitatem circa conditionem, sed circa suppositum, et est locutio vera. Si adiective et Conditor tenetur habitualiter, adhuc est locutio vera; si actualiter, tunc falsa. Sensus sunt manifesti. Nara uno modo sensus est: aeternus Conditor, id esl aeternus, qui est Conditor. Alio modo aeternus Conditor, id est ab aeterno potens condere iu tempore. Et lertio modo aeternus Conditor, quia aeternaliter condidit. Duobus primis sensibus est vera locutio, sed tertio sensu est falsa.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Paler ab aeterno principium est Filii; sed Pater et Filius et Spiritus sanctus non sunt principium nisi ex tempore: ergo secundum hoc, cum aeternum sit ante temporale, per prius dicitur principiura notionaliter in divinis quam essentialiter. Sed contra: omne essentialiter dictum esL comraunius; et quanto aliquid communius, tanto prius: ergo per prius debet dici principium essentialiter quam notionaliter.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter est loqui de hoc nomine prvncipium: aut respectu subiecti, aut respectu termini.'Si respeclu subiecti, sic cum intellectus essentiae sit ante intellectum personae, sic principium essentialiter dictum secundum rationem intelligendi praeit principium notionaliter dictum, sicut opponit. Si autem respectu termini, sic principium essentialiter dictum respicit quid diversum per essentiam, et ita creatum; principium vero notionaliter dictum respicit personam consubstantialem et increatara et aeternam; et ideo principium notionaliter dictum dicitur aeternaliter, et quantum ad hanc viam prius dicitur in Deo non solura quantum ad intellectum, sed etiam quantum ad rem. Et sic patet, de qua acceptione hoc nomen principium dicitur per prius secundum diversas comparationes.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod cu,m Filius se dixit principium, creatorem se vohiil ostendere. Videtur enim falsum; quia ipse respondit ad quaestionem Pharisaeorum quaerentium: Tu quis es? Sed quis quaerit de persona; sed principium, secundum quod pro creatore accipitur, tenetur essentialiter: ergo aut Dominus non respondit convenienter, aut principium non stat pro creatore ibi. — Si dicas, quod appropriatur Filio; contra: tam ratio creationis quam ratio principii appropriatur Patri: non ergo Filio.

Respondeo: Dicendum, quod principium tenetur essentialiter ibi, sicut dicilur in littera: sed tractura est ad personara Filii. — Sed quod obiicis, quod appropriaturPatri; dicendum, quod principium de ratione sui nominis non appropriatur Filio nisi per additionem; et sic in proposito, quia appropriatur per actura verbi. Non enim dixit simpliciter: ego principium, sed ego principium, qui et loquor vobis.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod non est concedendum, quod Filius habet principium, cum et Filius sitprincipium de principio. Videtur enim debere concedi, quia orane relativura debet habere correlativum sibi respondens: ergo si Filius, cum dicitur principium de principio, dicitur relative, debet habere correlativum, quod est principium.

Respondeo: Dicendura, quod habere principium est dupliciter: aut sicut correlativum, sicut fllius

dicitur liabere patrem, et sic Filius habet principium; aut sicut dispositionem sui, et sic dicitur habere principium quod incipit esse, et sic Filius non

De his quae terwporaliter de Deo dicuntur et relative secundum accidens, quod non Deo, sed creaturis accidit.

Sunt enim quaedam, quae ex tempore de Deo liis Augustinus in quinto libro de Trinitate ait: « Creator relative dicitur ad crealuram, sicut dominus ad perunt, sed etiam illius rei, quae non coepit ex tem- 2 Cfr. supra d. 9. q. 3. ad 3. habet principium, quia non incipit. — Vel aliter: est habere principium essendi et durandi; primo modo Filius habet principium, secundo modo non hominis ex tempore coepit esse dominus. De lioc Augustinus in eodem libro continue ita dicit: « Quisquis vero non esse aeterna propter varietatem et mutabiliinciperent, et ideo non in tempore accidere Deo, ut quae utique non in tempore esse coeperunt — quid respondebit de homine, qui in tempore factus est, cuius dicitur pignus et huiusmodi. Si ergb nummus potest

gt'1'Ciniis;ul eum, non enU? In iiobis ergo (il nliqua in Creatore.

Supra egit Magister de relativis, quae conveniunt Deo proprie et aeternaliter. Hic agit de his quae conveniunt Deo temporaliter et communiter, et habet haec pars duas. In prima Magister agit de relativis, quae ex tempore de Deo dicuntur. In secunda de his quae pluribus personis conveniunt. sed taraen appropriari possunt, ut similis et aequalis, infra distinctione trigesima priina: Praeterea considerari oporlet, cuni Ires personae.