Distinctio XVI

Nunc de Spiritu sanclo videnduni esl, praeler illam iueffabilem et aeternam processionem, qua procedil a uuo, quo visibililor a)paruit, altero, quo iuvisibiliter - ca- Quod (luaentur: quare dicitur /Je/toV/A- melius? dicendum, quod dmmmi potest dici de creaturis, secundum quod dicitur liomo divimis; sed Dms solius Dei est proprium; ideo DeUas magis proprie dicit formam Dei quam Dii'iiiitas: ideo melius dicitur Deitatis quani Diviirilalis. quos illae creaturae veniebant. Non eiiim Spiritus sanctus temporali motu tunc venit vel descendit in homi-

Filius dicatur minor Patre, ct non Spiritus sanctus.

Cap. II. Quod Filius seeicndum quod homo non modo Palre_, sed Spiritu sancto etiam minor esl.

Notandum auteni, quod Filius, secundum quod libro de Trinitate Augustinus ait: «Dei Filius est

De missione Spiritus sancti Nimc de Spiritu sancto

Haec est secunda pars illius partis, in qua agit de missione quantum ad modum. In hac parte agit de missione Spiritus sancti specialiter. Et doni confessionem minor Filius est? Maior itaque docurrerint, diligenter nota pieque intellige.

et quidem de visibili. est, praeter illam ineffabitem etc. quoniam missio Spiritus sancti duobus modis est; scilicet visibilis et invisibilis, sicut missio Filii: ideo haec pars habet duas partes. In prima agit Magister de missione Spiritus saiicti visibili. In secunda agit de missione invisibili, et hoc infra distinctione decinia septima: lam nmc accedamm ad assignandam missionmn Spiritm sancti.

Prima iterum pars habet duas. In prima Magister explicat Spiritus sancti visibilem missionem. ln secunda ad maiorem explanationem movet et determioat dubitationem quandam, ibi: Sed prius quaerendum est, cum Filius dicatur minor Patre etc.

Prima iterum - pars habet duas. In prima Magister assignat duplicem modum missionis Spiritus sancti secundum duplicem modum missionis Filii. Secundo vero prosequitur de allera, scilicet missione visibili, ibi: Et primo agamus de illo modo missionis, qui fit visibiliter etc, ubi dicit, quod missio visibiUs est apparitio facta in exteriori signo, per quod monstratur missio interior.

Sed prius quaerendum est, cum Filius dicatur minor Patre etc. Haec est secunda pars distin-

Ad evidentiam huius partis quaeruntur tria de missione visibili:

Primo quaeritur, quirt sit.

Circa primum proceditur sic.

Ostenditur primo, quod visibiUs missio non est aliud quam apparitio exterior.

1. Augustinus dicit, quod « tunc Spiritus sanctus vel Filius mittitur, cum ex tempore cuiusquam mente percipitur »: ergo tunc visibiliter mittitur, cum visibiliter percipitur; sed visibiliter percipitur, cum apparet in creatura visibili: ergo visibilis missio non est aliud quam apparitio.

2. Item, hoc ipsum videtur per simile, quia mitti invisibiliter non est aliud quam per effectum invisibilem invisibiliter manifestari: ergo niitti visictionis, in qua Magister movet dubitationem, et iiabet haec dubitatio ortum ex comparatione missionis Filii et Spiritus sancti. Cum enim Spiritus sanctus mittatur visibiliter, sicut et Filius, quaestio est, quare non dicitur minor Patre, ut Filius. Haec autem pars, in qua hanc quaestionem prosequitur, habet tres partes. In p)i.ma opponit et determinat, quod Spiritus sanctus non debet dici ex missione minor, sicul Filius, quia Spiritus sanctus non est unitus. Secundo'% occasione huius adiungit quoddam verum huic annexum, scilicet quod Filius ratione missionis dicitur minor se ipso, ibi: Notandum autem, quod Filius, secundum quod liomo factus est. Tertio docet sane intelligere quoddam verbum dubium, quod est praesenti considerationi coniunctum, quod dicit Hilarius, scilicet quod Pater secundum divinitatem est maior Filio, et Filius secundum divinitatem non est minor, ibi: Hilarius autem dicere uidetur, quod Pater sit elc.

Secundo, ad quid sit utilis.

Tertio quaeritur, quibus modis facta sit. biliter non est aliud quam per crealuram visibilem manifestari: hoc autem non est aliud quam visibiliter apparere: ergo etc.

3. Itera, hoc iterum videtur exemplo, quia Spiritus sanctus in columbae specie dicitur missus ad Filium, sicut dicit Augustinus, et habetur in littera; sed tunc non fuit facta aliqua donatio Filio, quia plenus fuit semper Spiritu sancto: sed solum exterior apparitio: ergo etc.

Sed contra: 1. Quod missionis visibilis non tota ratio ipsa apparitio visibilis, videtur, quia Pater in subiecta creatura apparuit, et tamen non dicitur visibiliter missus: ergo plus est missio quam apparitio. Maio?' patet, quia Augustinus dicit secundo de Trinitate: « Temerarium est dicere, Deum Patrem Prophetis et Patribus per aliquas visibiles formas nunquam apparuisse ».

2. Item, Filius et Spiritus sanctus in veteri Testamento multoties apparuerunt visibiliter, et tamen tempore illo neuter dicitur visibiliter missus, sicut dicit Augustinus tertio de Trinitate ubi hanc quaeslionem movet: ergo etc.

3. Item, omne quod visibiliter apparet, est corporale, cum sensu percipiatur; sed Deus, cum sit simplex, est omnino incorporalis: si ergo ad Deum non spectat visibiliter apparere, ergo si visibiliter mittitur, missio visibilis non est apparitio. Si dictis, quod non apparet in se, sed in effeclu; contra: sic apparet in omni creatura et semper et oibique: ergo secundum hoc visibiliter mittitur in omni creatura semper et ubique, quod stultum est dicere.

4. Item, ubi est missio, ibi est manifestatio personae, ut dicit Augustinus: sed per solam apparitionem nunquam est manifestatio, nisi adsit revelatio: ergo de ratione missionis visibilis non tantum est apparitio, sed etiam revelatio: ergo apparitio non est tota ratio. Missio visibilis est apparitio, in qua manifeslalur divinae personae emanatio et inhabitatio.

Respondeo: Dicendum, quod missio visibilis praesupponit missionem tanquam superius, et superaddit differentiam, quae est visibile. Missio autem communiter dicta, ut dictum fuit supra in praecedenti distinctione, praesupponit circa missum emanationem et superaddit manifestationem. Et quoniam manifestatio emanationis, secundum quam attenditur missio, non fit nisi super eum, quem Spiritus sanctus inhabitat per effectum gratiae inhabitantis, hinc est, quod missio de ratione generali dicit manifestationem emanationis et inlmbitationis.

Haec autem diflerentia visibilis, superadveniens missioni, contrahit ipsam quantum ad principale significatum, quod est manifestatio: ideo dicit ma- 1 Cap. 17. n. 32, in quibus verbis Vat. contra antiquiores nifestationem cum apparitione, sive apparitionem manifestantem personae emanantis inhabitationem vel personae inhabitantis emanationem.

Unde concedo, quod visibilis missio est appa- ritio; sed haec non est tota ratio, sed apparitio, in qua manifestatur divina persona non tantum ut ope- rans, sed etiam ut inhabitans, nec tantum ut inhabitans, sed etiam ut emanans, quasi ab alio veniens. Per primum excludit apparitionem Dei in qualibet creatura, per secundum apparitionem in veteri Testamento, per tertium apparitionem Patris, quia Pater non apparuit ut emanans sive ab alio veniens. Filius vero vel Spiritus sanctus in veteri Testamento non apparuit ut inhabitans, sed ut se inhabitaturum praemonstrans; unde Angelus apparebat in illis creaturis in persona Dei. Et hoc probat S.u-1 gustinus in libro tertio de Trinitate dicens: « Constat firmitate auctoritatis et probabilitate rationis, cum antiquis Patribus dicitur Deus apparuisse, voces illas ab Angelis esse factas». Et adducit auctoritates Apostoli ad Galatas tertio: Lex ordinata per Angelos; et ad Hebraeos secundo: Si enim qui per Angelos dictus est sermo etc. Nec tamen dico, quod ista sit ratio, quare non est missus, quia apparitio fiebat ministerio angelico; quia sicut dicit Augustinus quarto de Trinitate, probabile est, quod illa columba, in qua apparuit Spiritus sanctus, secundum ministerium Angeli moveretur. Unde idem in quarto libro de Trinitate in fine dicit: «Super hoc aliquid invenire difficile est, et temere aflirmare non expedit. Quomodo tamen ista sine rationali vel intellectuali creatura potuerint fieri, non video ».

1. 2. Et ita patet, quod non quaehbet apparifio est missio, patet etiam responsio ad duas rationes a primas.

2. Ad illud quod obiicitur tertio, quod non sit apparitio, quia Deus est invisibilis; dicendum, quod apparere est dupliciter: vel in se, et sic convenit corporali; vel in alio, et hoc dupliciter: vel sicut c.ausa in effectu, vel sicut signatum in signo; et hoc tertio modo missio est apparitio: et secundum hunc modum non convenit omni creaturae.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod apparitio non est manifestatio; dicendum, quod cum dicitur: missio est manifestatio, non intelligitur

actu, sed habUu, quia aliquid tit vel ostenditur, in quo potest personae enianatio manifestari, et hoc quidem de se importat apparitio.

1. Ad illud autem quod obiicitur in contrarium, quod praecise sit apparitio; dicendum, quod non accipit totam rationem missionis, quia?j7i«8 non est tantum mente percipi, sed mente percipi ut ab alio emanans et in aliquo inliabitans.

2. Similiter ad illud: mitti invisibiliter est nianifestari per effectum invisibilem; dicendum, quod manifestari non dicit toliuii rationem,

primo loco sunt posita, cum utraque accuraliore determinatione

Secundo quaeritur, ad quid sit utilis missio visibilis, et conslat quod ad efficiendmn nihil confert, quia exterior apparitio nihil interius operatur. Quod etiam non sit utilis ad imioteseendum, ostenditur sic.

1. Aut est ad manifestandam personae alicuius emanationem, aut inhabitationem. Non inhabitationem, quia nemo scit, utrum odio an amore dignus sit, et ita nemo, utrum Deus in eo habitet, cognoscit. Et itermn, quae utilitas est? Esto quod sciat, Deum advenisse, tamen cum ignoret permansurum, nuUa videtur Si ad manifestandam alicuius personae emanationem: ergo cum illa notitia omni tempore sit necessaria, scilicet tempore Legis scriptae et nimc, videtur, quod et tunc et nunc deberet

2. Ad illud quod obiicitur, quod in missione Spiritus sancti in specie columbae non fuit nisi apparitio; dicendum, quod quamvis non fuerit ibi donatio Spiritus sancti, fuit tamen manifestatio prius dati et tunc inhabitantis in Christo et quiescentis et. ab alio procedentis, et ita tota et perfecta.ratio niissionis; sed ex hoc non sequitur, quod qualiscumque apparitio sit missio visibilis; omnis tamen visibdis missio est apparitio. esse missio visibilis. Quaeritur ergo, quare solum, tempore Ecclesiae primitivae?

3. Item, quantumcumque appareat in creatura, non innotescit, nisi revelatio adsit; sed cumadest revelatio, ventum est ad cognitionem veriorem et certiorem, quam quae est a sensu: si igitur habens cognitionem certam non indiget occupari circa cognitionem imperfectam, ergo videtur, quod exterior apparitio omnino superfluat.

4. Item, probatur etiam, quod impediat, sic: affectus, circa bona visibilia occupatus, minus surgit ad bona invisibilia, ergo similiter intellectus: ergo si debet ad perceptionem invisibilium elevari, non debet ei fieri ostensio visibilium; quod si flat, videtur potius impediri quam iuvari. litas; cod. H vero addit ergo frustra. Jmmediate post Val.

5. Iteni, si raissio est ad innotescendum, cum triplex sit in nobis vis cognitiva, scilicet sensus exterior, imaginatio et intellectus, et secundum hanc triplicem vim triplex assignetur visio prophetalis, pari ratione videtur, quod triplex missio deberet distingui.

Praeterea, cum missio sit ad manifestationem inhabitationis, et Filius inhabitet sicut Spiritus sanquare non est missio visibilis ad manifestandum illam?

Sed contra: I. Quod sit utilis ad innotescenvidetur, quia cognitio nostra incipit a sensu: ergo si debemus elevari ad perceptionem intelligibilium, congruum et perutile est, quod aliquo modo praevia sit excilatio in sensu per signum. Et Iioc est, quod dicit Gregorius: « Dum visibihter Deum cognoscimus, per hunc in invisibilium etc. »

2. Ilem, sicut miracula ostendunt divinam potentiam, ita signa divinam praesentiam; sed utile fuit et pernecessarium, fldem nostram manuduci per miracula ad cognitionem divinae potentiae: ergo pari ratione per aliqua signa visibilia ad cognitionem divinae praesentiae.

3. Item, missio est ad redimendum hominem perditum; sed homo est perditus secundum naturam visibilem et invisibilem: ergo missio secundum utramque est ei utilis.

4. Item, familiarius offert suam praesentiam qui se offert secundum sensum et intellectum, quam qui secundum alterum tantuni; sed hoc maxime expediebathominiaverso,utconverteretur ad Deum: ergoetc.

C 0 N C I. U S 1 0. Missio visibilis Spiritus sancti utilis fuit, ut personis manuducendis per sensum manifestaretur inhabitatio secunduni plmitudinis redundantiam.

Respondeo: Dicendum. quod missio Filii visibilis propriam et maximam habuit utilitatem, sicut patebit in tertio Sed nunc de Spiritu sancto dicendum, quod eius missio visibilis utihs est ad manifestandam et emanationem et inhabitationem, sed non qualemcumque inhabitationem nec in omni genere personae.

Propter hoc intelligendum, quod est inhabitatio duplex, scilicet secundum sanctiflcationis suffidentiam, et secundum plenitudinis redtindantiam. Illa quae est secundum sanctiflcationis stiffieientiam, interius invisibiUter latet; quae vero est secundum redundantiam, exterius apparet; et ideo talis inhabitatio in signo visibili et exteriori manifestari debet, sicut factum est in Apostolis.

Similiter intelligendum, quod duplex est genus credentium. Quidam enim volunt signa, ut puta sensibiles; quidam intelligentiam quaerunt, ut puta iam provecti. Quaerentes signa per haec manuducuntur ad intelligibilia; et propter tales utilis est missio visibilis. Utilis ergo est missio visibilis ad raanifestandam inhabitationem plenitudinis redundantis, et hoc personis manuducendis per sensum.

1. Ex hoc patet priraum, quare scilicet non fuit missio visibilis terapore Legis scriptae; quia non erat missio in plenitudine, quoadusque venit plenitudo temporis. Patet etiara, quare modo non datur sive mittitur visibiliter; quia iam manuducti sumus ad fidem, unde sicut cessaverunt miracula, ita exteriora signa.

Quod dicitur, quod nemo scit, utrum odio, an amore dignus sit: verum est, nisi Deus dignetur ostendere; et tunc ostendebat, et hoc perutile erat ad fidera roborandam et devotionem excitandam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod necessaria est aliqua revelatio; dicendum, quod verum est, nec tamen superfluit apparitio, quia excitat intellectum ad inquisitionem et sic excitando praeparat ad revelationem et post revelationera excitat ad dilectionem. Revelatio enira, etsi sit interior cognitio, tamen adhuc est viatoris, et ideo non evacuat cognitionem apparitionis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod visibilia impediunt affectura; dicendum, quod visibilia possunt

dupliciter considerari: vel ut res absolutae, vel ut signa et nutus ducentia in aliud. Primo modo si amentur et considerentur, relardant intellectum et affectum; secundo modo iuvant; et sic est in apparitione visibili, quia ibi consideratur creatura ut signum faciens aliud in intellectum venire -.

4. Ad illud quod obiicitur: quare non est triplex genus missionis secundum triplex genus cognitionis? dicendum, quod etsi cognitio sit de ratione missionis, non tamen quaecumque vel cuiuslibet, sed inhabitantis. Et quia duplex est modus inhabitandi, ut praehabitum est, ideo tantum est duplex modus mittendi, licet phu-es sint modi cognoscendi. — Vel aliter dicendum, quod Deus in via non cognoscitur nisi aut in effectu, aut in signo. Si in effectu, cum effectus ille sit gratia gratum faciens, quae in sola cadit mente, sic est missio invisibiJis; si in signo, cum signum sit quod offert se sensui, sic est visibihs. Quia vero imaginaria est earum rerum, quarum ima-

5. Quaestio resolvitui iuxta duplicem distinctionem, scilicel gines in interiori sensu exprimuntur, Deus autem non est tahs, ideo de eo non est ponere huiusmodi cognitionem.

Ad illud quod ultimo quaeritur, quare non fuit missio visibilis ad manifestandam inhabitationemFiUi; dicendum, quod Filium inliabita?-e est duphciter: aut per gratiam unionis, aut per gratiam sanctificationis. Primo modo non fuit necessaria manifestatio sive visibiUs missio, quia plenissime eral in homine sibi unito, in quo operabatur opera visibilia, in quibus manifestabatur; et ideo non oportebat, alia signa visibiUa adhiberi. Secunclo vero modo non habuit missionem manifestantem inhabitationem talem, sanctificatio appropriatur Spiritui sancto; unde sufficiebat, esse missionem visibiiem ad manifestandam ipsius inhabitationem, cui sanctificatio appropriatur cum inhabitatio Filii et Spiritus sancli sint indivisae. Manifestato, quod in homine inhabitet Spiritus sanctus, suflicienter ostenditur, quod et Fihus.

Tertio quaeritur, quibus modis fit missio visibilis. Et accipiuntur diversi modi ex Scripturis. Filius enim visibiliter apparuit in creatura rationali, ut in homine; Spiritus vero sanctus in irrationali, ut puta in columba, igne et flatu. Quaeritur ergo de diversitate horum modorum apparendi; et videtur, quod non fuerint modi convenientes, hoc modo.

1. Spiritus sanctus est aeque nobilis persona, ut Filius: ergo in aeque nobili creatura debet manifestari, ut Filius.

2. Item, si Filius propter assumtionem humanitatis sive apparitionem in forma servi est minor Patre, immo factus minor Angelis: ergo multo fortius Spiritus sanctus ex apparitione in igne non tantum minor Deo, sed etiam homine; sed hoc nuUo modo congruit: ergo non congruit Spiritui sancto apparere in creatura irrationali. — Si tu clicas, quod Filius apparuit in homine assumto et unito, Spiritus autem sanctus non est columbae unitus vel igni; contra: unio nihil aufert divinitati: ergo propter unionem non debet dici minor. Si ergo dicitur minor, hoc est propter apparitionem: ergo etc.

3. Item, videtur quod Spiritus sanctus fuit unitus, quia Spiritus sanctus apparebat in illa columba, et non in aUa; et rursus apparebat ipseibi% non alia persona: ergo alio modo erat in illa quam Pater et Filius, et aliter in illa quam in alia; sed aliter non potuit esse in illa quam alia persona quantum ad substantiam nec quantum ad operationem, quia eadem est substantia et operatio in Trinitate, ergo quantum ad unionem: ergo etc. — Si tu dicas, quod apparuit sicut in signo, tunc quaero: aut illud signum fuit a nalura, aut ab institutione. Si a natura, tunc pari ratione et omnis alia columba; si ab insti- -tutione, quaeritur: quis instituit?

4. Item, Filius apparuit visibiUter uno modo tantum et in una creatura; quaeritur, quare non -similiter Spiritus sanctus? et videtur, quod ita deberet esse, quia sicut in Filio nulla cadit varietas, iramo omnimoda uniformitas, ita et in Spiritu sancto: ergo debuit apparere tantum in una specie, ut Filius.

5. Item, Filius tantum semel apparuit visibiliter, quia tantum semel est incarnatus, non amplius. Quaeritur ergo, unde hoc est, quod Spiritus sanctus pluries apparuit, ut puta non tantum semel in igne, sed etiam quousque dabatur Spiritus sanctus? — Si dicas, quod illa, in quibus Spiritus sanctus apparuit, statim esse desierunt post apparitionem, et ideo oportuit rursum alia fleri; tunc ergo videtur, quod nec illa columba fuerit vera, nec ignis, cum tam columba quam ignis habeant virtutem permanendi; et si hoc in illa apparitione non fuit, tunc ergo non fuerunt vera, sed falsa, et non fuerunt apparitiones, sed praestigia et illusiones, sicut sunt phantasmata daemonum et aliorum magorum.

6. Ultimo quaeritur, quare tot modis apparuit Spiritus sanctus, et quare in aha specie in capite quam in membris, ut in Christo et Apostolis? Apparitio Filii congruenter facta est semel in una et rationabili substantia unita; Spiritus vero sanctus congruenter apparuit pluries in pluribus et irrationabilibus creaturis ut signis.

Respondeo: Dicendum, quod finis imponit necessitatem his quae sunt ad flnem; ideo modus apparendi sumendus est iuxta flnem apparitionis. Apparuit autem Filius in carne, ut esset mediator, Spiritus vero sanctus, ut doctor, loannis decimo sexto: Cum venerit, docebit vos omnem veritatem. Ad mediationem autem necessaria est extremorum separatorum concursio el in unum unio, sicut patet; et ideo Filius in creatura apparuit ut unitus. Ad eritditionem autem ignorantium intervenit signum; ideo Spiritus sanctus apparuit in creatura ut signatum in signo.

Quoniam ergo nihil esi Deo perfecte unibile nisi beatificabile, et hoc solum est substantia rationalis; ideo Filius in sola substantia rationali apparuit.

Quia vero uSui significationis purae convenit creatura irrationalis magis quam rationalis, ne forle crederetur unita, non tantum significans; ideo Spili. rilus sanctus apparuit in crealura irrationali, quae aliquo modo haberet rationem significandi et exprimendi, sicut flatus significat spirationem, ignis vero dilectionem.

Rursus, quoniam ad perfectam mediatimein requiritur, quod mediator sit unus, et quod unio sit jnseparabilis; ideo Filii apparitio singularis fuit et indivisibilis. Sed contra, quia non potest Spiritus sanctus perfecte significari in uno signo, ideo oportuit si-.1. gnificari per plura: et ideo Filius uno modo apparuit, sed Spiritus sanctus pluribus. His visis, facile est respondere ad obiecta.

1. Nam ad illud quod primo obiicitur, quod ae- p- que nobilis est persona Spiritus sancti; dicendum, quod niliil facit ibi nobilitas apparentis, sed finis apparitionis; quia ille ut mediator, iste ut eruditor sive doctor, ideo Filius ut in homine assumto, Spiritus sanctus ut in creatura et signo.

2..Vd illud quod obiicitur, quod Spiritus sanctus debet dici minor, sicut et Filius; dicendum, quod minoritas illa non dicitur de Filio ratione divinitatis, sed ratione unionis et communicationis idiomatuni; quia Filius factus est homo passibilis, sed Spiritus sanctus non est factus columba.

3..d illud quod obiicitur, quod est unitus columbae; dicendum, quod est unio secundum verita.- tem, et est unio secundum intentioneni. Primo modo uniuntur illa quae uniuntur in natura vel persona; secundo modo uniuntur significatum et signuni; et hoc modo unita est persona Spiritus sancti illis formis, in quibus apparuit.

Si autem quaeratur, unde veniebat talis unio; n- dicendum, quod dispositive a proprietatibus creaturae, in quibus nata erat personam Spiritus sancti declarare, sicut status spiritum, ignis amorem, columba donum propter fecunditatem. Sed completive veniebat hoc a divina ordinatione, quae ordinavit creaturas ad hoc, non instituendo, sed simul formando et instituendo, quia ad hoc solum formabat; et ideo lam columba t(uam ignis simul cum apparitione etiam incepit et desiit.

5. Ex hoc patet, quare Spiritus sanctus non tantum semel apparuit, sed pluries, Filius autem non, quia columba et ignis statim post apparitionem esse desierunt, non autem homo. — Ex hoc patet etiam, quod etsi columba illa et ignis essent verum corpus, tamen nec columba fuit vera columba, quia statim desiit, sed similitudo columbae; similiter nec ignis verus ignis, quia non comburebat. Nec tamen ibi erat aliqua illusio, quia non erat ibi aliqua falsitas in significando. Offerebatur enim sensui ad significandum, quod vere ibi erat; et quia magis attendebatur ratio significandi quam existendi, ideo tamdiu duravit, quamdiu significare potuit vel officium signi implevit. Et quia eadem vi formata est columba, mota, et conservata, statim ut vis illa desiit movere, columba et ignis desiit esse.

6. Ad illud quod ultimo quaeritur, quare tot modis apparuit Spiritus sanctus; dicendum, apparitio Spiritus sancti fuit ad manifestandam plenitudinem redundantiae, ut prius habitum est; et quonjam redundantia potest esse tripliciter, ideo tribus modis apparuit. Potest enim esse haec pleniludo per redemptionem; el ila fuit in Christo, et haec est perfecta gratia per omnem modum. Ideo in Christo apparuit in columba, quia erat pretium redemptionis primogenitorum et erat animal integrum et perfectum. Potest etiam esse per vitae influentiam quantum ad sensum etmotum, et hoc mediantibus Sacramentis; et haec plenitudo est in sacerdotibus, et ideo datus est eis Spiritus sanctus in specie flatus, loannis vigesimo: Insufflavit in eos dicens: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata etc. Potest etiam tertio modo esse per cognitionis administrationem sive doctrinam; et haec plenitudo est in Apostolis et Doctoribus, et ideo Spiritus sanctus apparuit eis in linguis igneis. Ex his patet responsio el sufficientia modorum apparendi et obiectorum.

ficavit humanam Christi naturam.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, €t primo dubitatur de hoc quod dicit, quod Filius in quantum missus, icl est factus, niinor est Patre. Contra quod sic obiicitur: omnis actus, secundum quem aliquem contingit fieri minorem, est indignitatis. Si ergo Filius ratione missionis est minoratus, ergo missio pertinet ad indignitatem. Iteni, quandocumque aliquis de aequali fit minor, mutatur; sed Filius ante missionem erat aequalis, et modo est minor: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod quaedam dicuntur de Filio Dei per essentiam, quaedam per unionem, quae tanta fuit, ut faceret hominem Deum et Deum hominem. Essentialiter loquendo, nullo modo Filius Dei est ininor: sed hoc dictum est per unionem, quia omnia quae dicuntur de homine, possunt dici de Filio Dei; et ita patet, quod nulla ex hoc est indignitas, nulla mutabilitas in eius persona; et sic solvitur utrumque obiectum, quia utraque ratio procedit, intellecto quod secundum eandem naturam fieret minor, secundum quam erat aequalis, et ita desineret esse aequalis. Nunc autem simul est minor et aequalis princ, q. i, et 3. princ. q, unica. — Dionys. Carth., hic q. 3.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod.se ipso etiani minor est Filius. Videtur enim male dicere, quia maior diversitas importatur per hoc quod est maior et minor, quam per hoc quod esl alius et alius, quia prima non cadit in divina natura secunda sic. Si ergo haec est vera: Filius est minor se, ergo et haec: Fihus est alius-et alius, et ita duae personae, quod non conceditur.

Respondeo: Dicendum, quod verum est, quod maiorem diversitatem dicunt maior et minor, quia diversitatem virtutis et naturarum; sed ad hanc diversitatem, quamvis sit maior, non sequitur diversitas in persona, quia plures naturae possunt esse in una persona. Quoniam ergo in Christo cadit diversitas naturarum et ita virtutum, non autem personaruni: ideo dicitur maior et minor ratione diversarum virtutum, non autem alius et alius, cum non habeat diversas personas

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod minoratus esl paulo 7ninus ab Angelis. Videtur enim falsum, quia super illud ad Hebraeos secundo:

Eum qiii modico quam Angeli minonUus est, dicit Glossa: «Natura humanae mentis, qualem Christus assumsit, quae nullo peccato potuit depravari, solus Deus maior est ». Ilem, beata Virgo, quae est pure crealura, est super omnes Angelos exaltata: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod est loqui de Christo iu comparatione ad Angelos quantum ad quatuor, quantum ad statum passibilitatis. Quantum ad graliam est simpliciter maior; quantum ad naturam mentis saltem non fuit minor, quia, sicut dicit Glossa: « Minor Angelis fuit corpore, non mente »; quantum ad naturam corporis minor fuit; quantum autem ad statum passibilitatis fuit minor et modico minoratus, quia status passibilitatis in statum gloriae et honoris paulo post convertendus erat

DiB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius, quod Pater est maior Filio, quia si verum est quod dicit, cum idem sit in Deo sapientia, potentia, bonitas et magnitudo: ergo si maior est, et est potentior et sapientior et melior. Praelerea, in Deo non est magnitudo molis, sed virtutis: ergo si Pater est maior, est potentior; quod stare non potest. Item, maior aut dicit essentiam, aut notionem. Non essentiam, quiaessentia sunt aequales; si notionem, quaein- Fo: quam? Si tu dicas, quod paternitatem; contra: comparatio securiflum raaius et minus non attenditur nisi in comparticipantibus, unde non dicitur: cygnus est albior corvo; sed Filius non est comparticipans paternitatem: ergo etc. Item quaeritur: in- quare non dicitur maior Spiritu sancto? Respondeo: Dicendum, quod in Patre est auctoritas respectu Filii et Spiritus sancti, in Filio respectu Spiritus sancti, et ideo in Patre maior auctoritas et maior fecunditas; et quia nullum nomen ita competit ad exprimendam auctoritatem, sicut hoc nomen magnus: ideo dicit Hilarius, quod Pater est maior Filio. Ex hoc patent obiecta, quia maior non dicit essenliam, sicul potentia et sapientia, sed dicit notionem. Si quaeras: quam? dico, quod dicit notionem commu- Ad niter, sed tamen in ratione principii, sicut subauctoritas in ratione emanantis; et hinc est, quod Pater dicitur maior Filio, quia etsi uterque habeat notionem in ratione principii, Pater tamen in ratione principii tantum, et ideo plus habet de ratione auctoritatis; Spiritus autem sanctus nullius personae est principium, et ideo non comparatur eis secundum maioritatem.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Maior itaque donans est, sed minor etc. Videtur enim falsum, quia quocumque modo accipiatur maior, dicitur relative ad minorem: ergo si est ponere Patrem maiorem, est ponere Filium minorem. Item, Pater dicitur maior, quia habet auctoritatem supra Filium: ergo cum Filius habeat subauctoritatem respectu Patris, debet dici minor.

Respondeo: Dicendum, quod nihil impedit, quare Filius non dicatur minor Patre ratione subauctoritatis, sicut Pater maior, nisi quia nomina indignitatis in Deo non debent ad usum trahi; vel quia sancti Doctores, quantum possunt, se elongant ab haereticorum fallacia. Ideo cum Hilarius dixisset Patrem maiorem, noluit, quod Filius diceretur minor, ne videretur illa maioritas non tantum auctoritatis, sed etiam inaequalitatis. Et quamvis Hilarius diceret in Patre auctoritatem, non tamen legitur dixisse in Filio subauctoritatem; sed illud verbum est additum in consuetudinem disputantium.

Quod &piritus sanbtus est caritas, qm diligimus Deum et proximum. Spiritus sancti, qua invisibiliter mittitur in corda fl- Deum. Qui non diligit mti cognovit Deum, quia Deus Quod fraterna dilectio est Deus, nec Pater vel Filim, sed tantum Spiritus sanctus. est nec Filius, sed tantum Spiritus sanclus, qui proprie

Deus dilectio est». Ex his apparet, quod Spiritus sanctus carilas est.

Cap. III. Quod non est dictum per causam illud: Deus caritas est, sicul illud: Tu es patientia mea et spes mea.

Sed ne forte aliquis dical, illud esse dictum per expressionem causae: Detts caritas est, eo scilicet quod caritas mea; sed Ita dictum est: Deus caritas est, sicut dictum est: Deus spiritus est. Hoc qui uou discernit intellectum a Domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quidquam possumus modo Spiritus sanctus mittatur sive detur nobis. Quomodo Spiritus sanctus mittatur vel detur nobis.

Tunc enim mitti vel dari dicitur, cum ita in deat, nihileiprodest. Quantum ergo bonum est, sine quem diffunditur in cordibus nostris Deus caritas, per Spiritus sanctus, cum sit Deus, vocatiu etiam donum ei magis habeatur vel detur, el an cletur habenti tunc ille dicitur proprie habere Spirilum sanctum.

Ut autem cerlius flat quod diximus, aucloritatec confirmamus Quod Spiritus sanctus magis ac minus

Quod aliqui dicunl, caritatmn Dei el proxinn non esse Spiritim sanctim. qua nos salvat, et fides Christi, qua nos fldeles facit.