Distinctio XXVIII

Quidam enim dixerunt, quod ingenitus solura dicit relation is jorwaftbnm; et illud solum sufficit ad hoc quod dicatur notionaliter, quoniam privatio potest esse principium distinguendi et innotescendi, Cfr. et Aristot., II. Elench. c. 6. (c. 31.), ubi iste dicit, includi

sicut'Ovis non signata a signata. El iterum, negatio dicit nobilitatem, sicut non regi in rege, non causari in causa, non produci in principio. — Sed ista positio uou potest stare, quia pura negatio nec distinguit nec dicit nobilitatem: non distinguit, nam negatio relationis dicitur de essentia; non dicit nobilitatem, nam omnis nobilitas ponit aliquid per modum positionis.

Alii posuerunt, quod hoc quod est ingenitus dicitur secundum relationem et positive, quia privando unam ponit aliam: sicut inaequale privat aequalitatem et ponit relationem illi oppositam, similiter et hoc quod est dissimile, unde et relationem importat positive; sic hoc quod est ingenitus privando reiationera ad genitorem ponit relationem oppositam ad non-genitorem. Et hoc dicunt sensisse Augustinura, qui dicit, quod « sicut genitus ad genitorem, ita non-genitus ad non-genitorem dicitur ». — Sed ista positio non potest stare, quia non-genitus aut dicitur ad principimn, aut ad principiatum. Si ad principiatum, ergo respectu illius non potest dici hoc noraen ingenitus, cum genitus dicatur in respectu ad principium, et idera signiiicatura sit in hoc mmx& genitus et ingenitus, et ingenitus differat sola negatione: ergo necesse est, quod hoc nomen ingenitus Acim respectu principii. Si autem hoc est verum: ergo secundura hoc poneretur Pater habere principiura, respectu cuius dicatur. Et iterum, illud principium dicilur non-genitor; sed non generare non dicit principium, sed privationera illius.

Tertius modus dicendi est, quod hoc nomen ingenitus, secundum quod assignatur notio Patris, dicitur secundura relationem partim privative, pariim positive. Propter hoc notandura, quod, sicut dicit Augustinus, « idem est ingenitus et non-genitus ». Non-genitus autera tripliciter potest accipi, sicul quia potest esse negatio in genere, vel extra genus, vel partira in genere et partim extra genus. Secundura quod est negatio extra genus, sic generaliter privat et non ponit aliquam qualitatem, sicut potest dici non-album, quod non est in genere coloris nec qualitatis. Secundura quod est negatio in genere, sic privat albedinem et ponit qualitatem contrariam, ut non-album, quia caret albedine, sed tamen est nigrum. Secundum quod partim in genere, partim extra genus, in genere scilicet remoto et extra genus proxiraum; sic nonalbum dicitur quod caret tam albedine quam colore, habet taraen qualitatem nihilominus.

Per hunc modum intelligendum est in proposito. Nara hoc quod est ingenitum importat ordinera in ratione generis remoti, et ordinera ad principium in ratione proximi, et ordinem talera per raodum naturae in ratione compietivi. Si igitur ingenitus sit negatio extra genus, sic dicitur ingenitus quod non generatur nec etiam habet ordinem vel relationem; et hoc modo pure dicit privationem, et dicitur de essentia nec dicitur secundum substantiam nec secundura relationem, eo quod privatio solum est. — Alio modo potest esse negatio in genere; et tuhc ingenitus dicitur quod non generatur, habet tamen ordinem ad principium, et hoc modo dicit relationem substratam; sed tamen ex hoc non dicit nobilitatem, et sic convenit Spiritui sancto, nec tamen est notio. — Tertio modo potest esse negatio quodam modo in genere, quodara modo extra genus; et sic dicitur ingenitus quod non generatur, habet tamen ordinem, sed non ad principium; et hoc modo dicit privationem relationis respectu principii. Si enim habet ordinera, et non ad principium, ergo ipsum est primum et principium; et hoc modo dicit nobilitatem, sicut et principium. Et decuit illam per negationem significari, quia priraa cognoscuntur per negationera, et hoc modo est notio. autem privatio, negatio a quodam delerininato genere. — Sco-

Sed quoniam ingenitus de ratione sui noniinis non videtur dicere nisi privationem vel negationem propter lioc dicendum est quarto modo, quod hoc nomen ingenitm, secundum quod convenit Patri proprie, dicit relationem privative, sed ex lioc ipso dicit ex consequenti relationem positive. Quod palet sic. Non generari enim dicitur qui sinipliciter non generatur; et sic convenit non tanlum Patri, sed essentiae et Spiritui sancto. Sed ultra hunc intellectum, prout proprie convenit Patri, addit, quia Pater non generatur, nec per generationem accipitur; et sic excluditur essentia, quae per generationem accipitur, sed adhuc convenit Spiritui sancto. Prout autem convenit soli Patri, sic dicitur ingenitus, quia non generatur, nec per generationem accipitur, nec generationem consequitur. Per primum membrum excluditur Filius, per secundum essentia, per tertium Spiritus sanctus, cuius processio praesupponit generationem secundum ordinem originalem, quia procedit ut nexus a Patre et Fiho. Quamvis enim non sit in divinis prius et posterius, tamen secundmu originem et rationem intelligendi prior est generatio Filii quam processio Spiritus sancti, ut supra ostensum fuit et lamen simul sunt natura.

Sic ergo large accepto verbo consequendi, cum ibi proprie non sit praecedere et sequi, triphciter dicitur aliquis esse ingenitus: aut quia non producitur per generationem, aut quia non producitur per generationem nec per generationem habetur sive accipitur, aut quia nec producitur nec accipitur nec consequitur. Hoc igitur modo ingenitus importat nullo modo esse ab alio, et ita primitatem ac per hoc fontalem plenitudinem, sicut ostensum fuil in principio distinctionis praecedentis, et sicut patet ex principio distinctionis sequentis, ubi dicitur, quod « Pater est principium totius deitatis, quia a

1. Aliqua praenotanda videntur de multiplici sensu vocanullo est »; et ita in principali intellectu dicit relationem privative, ex consequenti positive; et ita non dicil negationem, quae nihil ponit.

Unde concedendae sunt rationes ad hoc.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod nihil ponit secundum quod negative; dicendum, sum est, quia non est negatio ext7-a genus, sicut si dicatur: chimaera est ingenita, immo est negatio cum constantia subiecti; et talis negatio in subiecto summam relinquit nobilitatem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod dicitur de essentia; dicendum, quod verum est, sed secundum quod solum dicitur privative, et sic non est proprietas Patris; secundum autem quod proprietas Patris, non dicitur de essentia.

3. Ad illud quod obiicitur, quod negationes e contrario se habent affirmationibus; dicendum, quod illud non semper est verum de negatione in genere, sed extra genus. Non-album enim, prout est negatio in genere. non dicitur superius ad hoc quod est non-quale; similiter ingenitum ad hoc quod est nonrelatum non est superius.

4. Ad illud quod obiicitur ultimo, quod dicit relationem; dicendum, quod secundum quod importat relationem privative, dicitur respectu principii; et ex hoc non sequitur, quod Pater habeat principium, immo quod non habeat, quia non dicitur secundum positionem, sed secundum remotionem. Unde bene dicit Augustinus, « quod dicitur ad non-genitorem », quia ingenitus significat remotionem genitoris. Secundum vero quod importat relationem positive et ex consequenti, sic respectu principiati; et sic non est inconveniens, quod aliquod nomen privativum aliquid ex consequenti iraportet, quod non importat afQrmativum sibi oppositum. Et sic patent cetera. cum pnvatione propria, quae ponit aptitudinem ad aliquam

bilis) consecrata est, quod « Pater quidquid est aut habet, non

Utrum innascibilitas et Secundo, supposito quod hoc nomen ingenitus dicatur secundum relationem, quaeritur, utrum imporlet eandem relationem, quam hoc iiomen Pater, utrum scilicet eadem relatio sH innascibilitas etpaternitas. Et quod non, ostenditur sic.

1. Augustinus quinto de Trinitate: « Aliud est cssB patrem, et aliud ingenitum»; sed non secundum essentiam: ergo secundum relationem.

2. Item, hoc videtur per rationeni, quia possibile est, aliquem intelligi esse ingenitum et non esse patrem, ut in Adam, et e converso, ut in Cain. Si ergo una relatio potest intelligi, altera non intellecta, et e converso; et poni, altera non pnsita: ergo sunt diversae relationes. Biel, de hac et seqq. qq. hic q. unica. importenl eandem relationem.

3. Item, relationes diversiflcantur penes terminos, quia relatio, secundum quod huiusmodi, ad allerum est; sed ingenitus dicitur per privationem prioris, scilicet patris, et pater secundum positionem germinis sive filii: ergo dicunt respectum secundum aliam et aliam partem: ergo etc.

4. Item, plus differt generatio et ingeneratio quam generatio et spiratio — nam hic est oppositio propria, ibi autem solum disparatio — sed alia relatio est generatio et spiratio: ergo et generatio et ingeneratio. Sed generatio et paternitas est eadem, ut supra ostensum est: ergo innascibilitas et paternitas non sunt eaedem relationes.

CoNTRA: 1. Omnis relatio in divinis est personae ad personani; si ergo ingenihis dicit relationera, aut ergo ad Filium, aut ad Spiritum sanctum, aut ad utrumque. Noii ad utrumque, quia Pater non comparatur unica relatione, sed diversis ad Filium et Spiritum saoctum; non ad personam Spiritus sancli — hoc constat — ergo ad Filium. Si ergo relatio ad Filium est paternitas: ergo innascibilitas est eadem relatio.

2. Item, relationes in divinis personis non accidunt, sed esse tribuunt personae: ergo si unius personae unicum est esse, unica erit eius relatio. Sed Pater est una persona, et convenit ei innascibilitas et paternitas: ergo etc.

3. Item, sicut se habet nascibilitas in Filio ad fihationem, ita innascibihtas in Patre ad paternitatem; sed in Fiho eadem est relatio nascibilitas et filiatio: ergo etc.

4. Item, Philosophus: « Primum et principium idem dico »; sed innascibilis dicit illud quod dicit in ratione primi, pater in ratione principii: ergo dicunl eandem habitudinem et relationem: non ergo sunt duae relationes, sed una tantum. Innascibilitas est alia notio ac paternitas, cum utraque aliam relationem importet tum secundum intellectum principalem, tum secundum intellectum consequenlem.

Respondeo: Dicendum, quod hoc quod est innascibilis aliam relationem importat, quam hoc quod est pater, sive quantum ad principalem intellectum, sive quantum 3.i consequentem. Quantum ad principalem, manifestum est, quia importat respectum ad principium per modum privationis, pater aulem importat respectum ad principiatum per modum positionis et generationis; et ita dicunt diversas habitudines, quarum una est vera habitudo, altera privatio habitudinis. — Quantum ad consequentein intellectum similiter differunt, licet non tantum. Nam paler dicit relationem principii solum respectu Filii et per modum generationis, sed innascibilis universalem dicit principalitatem sive fontalem plenitudinem in producendo, non tantuni quantum ad generationem, sed etiam quantum ad spirationem, non tantum respectu Filii, sed etiam respectu Spiritus sancti. Et hoc patet, quia innor scibilis dicitur, eo quod non generatur nec generationem consequitur: ergo in nomine innascibilis aufertur ratio nascendi et procedendi; et si hoc, ponitur ratio omnimodae principalitatis, et ideo fontalis plenitudinis. privative sive negative non dicit respectum ad personam. Et quod dicit, quod omnis relatio dicit respectum ad personam, intelligitur de illa quae dicit positionem. Secundum autem quod accipitur quantum ad consequentem intellectum, dicit respectum ad utramque personara. — Quod obiicitur, quod non est una coramunis relatio; dicendum, quod verum est quantum ad principalem intellectura, taraen bene potest esse quantum ad consequentem, iit aliquod nomen dicat plenitudinem respectu utriusque.

2. Ad illud quod obiicitur, quod relatio dat personae existere; dicendura, quod non quaecumque, sed quae est rehtio personalis. Quae autein sit illa, infra patebit.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in Filio idera est nascibilitas etfiliatio: ergoetc; dicendum, quod non sequitur, quia non opponuntur eodem genere oppositionis; quia paternitas et filiatio opponuntur relative, non sic nascibilitas et innascibilitas, irarao raagis contradictorie vel contrarie.

4. Ad illud quod obiicitur, quod primum et principium est idem; dicendum, quod primum dicitur dupliciter: aut per privationem prioris; et sic primum et principium idera sunt re, et non ratione. Alio modo primuni dicitur respectu secundi; et sic primura et principiura idera sunt re et ratione, et sic non significatur primura per boc nomen innascibilis. Iraportat enim primitatem per privationem prioris, ut patel ex ipsa nominis impositione.

Utrum innascibilitas, an

Tertio quaeritur, utrum innascibilitas sit prosive relatio personalis personae Patris, an paternitas. Et quod sit paternitas, videtur:

1. Quia illa est proprietas personalis, per quam persona ab omnibus separatur,; sed talis est haec relatio paternitas: ergo etc.

2. Item, iJla est proprietas personalis, per quam persona propriissime nominatur et exprimitur; sed persona Patris propriissime exprimitur per paternitatem: ergo etc.

3. Item, sicut fdiatio se habet ad Filiura, sic paternitas ad Patrem; sed filiatio est personalis relatio personae Filii: ergo et paternitas Patris.

4. Item, illa est proprietas personae, quae dicit per modum positionis et propriae habitudinis; sed inter omnes relationes, quae dicuntur de Patre, sola paternitas est talis: ergo efc.

Contra: 1. Proprietas sive relatio personalis dat esse personae; sed paternitas non dat esse personae Patris, quia nihil habet esse ex hoc, quod alteri dat esse; sed persona Patris dicitur pater, quia alteri dat esse: ergo etc.

2. Item, non intellecta proprietate personali, impossibile est intelligere personani; sed non intellecta paternitate, est intelligere habentem deitatem et irmascibilitatem: ergo cum innascibilitas sit proprietas personae Patris, ergo etc.

3. Item, proprietas personalis debet dicere totum esse personae; sed paternitas non nominat personam Patris secundum omnem plenitudinem fecunditatis, sed innascibilitas: ergo etc.

4. Item, Damascenus: «In divinis omnia sunt unum praeter generationem, ingeneralionem et processionem »; constat quod non nominat omnes proprietates, ergo solum personales: ergo ingeneratio est proprietas personaUs, et non nisi Patris: ergo etc.

1 Codd. PQ omittunt vocem personae, alii codd. cum sit proprietas personalis Patris.

Prop7-ietas personalis Patris est paternitas, non innascibilitas nec spiratio activa.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit communis opinio et habetur ex verbis Magistri et Sanctorum, scilicet Hilarii et Augustini, paternitas est notio personalis Patris. Ad hoc enim, quod aliqua relatio sit personalis, oportet quod dicat illius personae primam et propriam habitudinem, et per modum positionis et completionis; sed constat, quod innascibilitas quantum ad primum intellectum non dicit positionem, quantum ad comequentem intellectum non dicit specialem relationem, sed fontalem plenitudinem. Simihter spiratio non diciti propriam relationem Patris; et ideo necesse est, quod paternitas dicat. Unde et rationes ad hoc inductae concedendae sunt.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod proprietas dat esse personae: dicendum, quod illud non est intelligendum de esse simpliciter, sed de esse personali sive de esse distincto: et ipsa paternitatis auctoritas in divinis non accidit illi hypostasi, immo dicit illius personae complementum, ratione cuius est hoc. Quamvis ergo Pater non habeat esse ex hoc, quod dat alteri esse, tamen nihil impedit, ipsum ex hoc esse personam distinctam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est intelligere personara Patris etc; dicendura, quod intellectu plene apprehendente et rationabiliter procedente, non est intelligere personam Patris vel hypostasim sine paternitate; quia si intelligatur innascibilis, ita quod non adsit paternitas, innascibilis dicit privationem nec aliquid dicit circa Patrem, quod non dicat etiam circa essentiam; et ideo non intelligitur ut proprietas personahs nec est alia, et ideo non sequenti vide supra d. 27. p. I. q. 2. ad I. et 3, et hic dub. I.

intelligitur persona Patris ut distincta sive hypostasis illa. Nam proprietas innascibilitatis, ut proprietas, includit proprietates et relationes respectu principiati; alioquin, ut supra ostensum est, non est proprietas.

3. Ad illud quod obiicitur, quod proprietas personalis dicit totum esse personae; dicendum, quod si dicatur lolum esse, id est perfectum, completmn et proprium, sic habet veritatem. Si autem intelligatur, quod dicat lotmn esse, id est omnem habitudinem; sic falsum est, quia non debet dicere

quod esse personale in Deo est esse relatimm, quia sola rela-

Utrum eliam improcessibilitas sicut Quarto quaerilur, utrum improcessibiUtas sit notio Patris, sicut innascibiUtas. Et quod sic, videtur:

1. Quia, sicut Pater difTert a FiUo per innasciita a Spiritu sancto per iraprocessibiUtatem: ergo sicut innascibilitas est notio Patris, simi- Uter videtur, quod improcessibihtas.

2. Item, sicut nobihtatis est Patris non generari, ita eliam non spirari: ergo si propter rationem nobilitatis ponitur innascibilitas eius notio, simihter debet poni improcessibilitas.

3. Item, sicut generare convenit Patri per hoc quod innascibilis, ita et spirare per hoc quod improcessibihs sive inspirabilis: ergo sicut innascibilitas notio est, quia non tantum dicit privationem, sed etiam positionem, ita videtur, quod improcessibilitas. Si tu dicas, quod improcessibilitas clauditur sub innascibilitate; obiicitur: quia Filio convenit improcessibilitas, et tamen nunquam innasciomnem, sed necesse est, quod dicat unam determinaiam, aut nuUam determinate diceret, et ita non erit notio personalis.

4. Ad illud quod obiicitur de Damasceno, dicendum, quod non enumerat omnes proprietates personales, secundum quod personales, sed intendit relationes sub illis comprehendere: et sub generatione duas personales comprehendit, sub processione duas, unam personalem, aUam non personalem; sed mh ingeneratione dkit soUmi innascibiUtatem, hic q. I. in flne. innascibilitas notionem dical in Patre. bilitas: ergo est alia notio saltem in Filio, ergo saltem in eo debet esse notio. Si tu dicas, quod non dicit nobihtatem; contra: omne quod dicitur in divinis, ad nobihtatem pertinet, alioquin non dicitur ibi: ergo si dicitur improcessibiUtas de Filio, videtur sonare in nobilitatem.

luxta hoc quaeritur: cum Pater communicet alicui improcessibiUtatem sive inspirabilitatem, quare non similiter communicat innascibilitatem?

Contra: 1. Si improcessibUitas est notio: notiones plures sunt quam quinque, quod est contra communem opinionem.

2. Item, si improcessibUitas est notio, aut hoc est quia simpliciter privat esse abaliquo, aut quia privat spirationem. Si primo modo, non differt ab innascibihtate; si secundo modo, tunc non differt a spiratione activa, quia enim non spiratur, spirat qui spirat.

3. Item, si non procedere esset notio, eadem ratione non producere; sed hoc falsum: ergo etc. Si dicas, quod non est siraile, quia noyi producere non dicit nobilitatem; contra: non producere personam dicit statum emanationis; et sicut ratio principii, ante quod non est aliquid, dicit nobilitatem, similiter ratio status, ultra quem non est procedere: ergo nobilitatem dicit: si ergo non est 2. aliud, quare non dicatur notionaliter, videtur, quod non frod.ucere sit notio, sicut et non spirari.

Improcessibilitas non est notio Patris.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod nihil potest esse notio in divinis, nisi dicat respectum positivum vel ex primo intellectu, vel ex consequenti. Si enim solum privat relationem, ila dicitur de essentia sicut de persona. Unde sicut dicitur, quod Pater non producitur, nec Spiritus sanctus personam producit; ita etiam essentia produci non dicitur, et etiam personam non producere. Et sicul non potest esse notio hoc quod est ingenitus, nisi ponat respectum positivum ex consequenti — et hunc ponit sicut visum est- — similiter nec hoc quod est inspirahilis potest esse notio, nisi ponat respectum positivum. Hunc autem non ponit, nisi secundum quod ponit primitatem respectu spirationis, sicut innascibilitas respeclu generationis, ut, sicut innascibilis dicitur qui nec generatur nec generationem consequitur, ita improcessibilis qui nec procedit nec processionem consequitur.

Et quoniam omnis emanatio vel est generatio, vel ad generationem consequitur, quia generatio dicit primamemanationem; ideo innascibilis privat omnem emanationem, et ideo dicit fontalem plenitudinem.

1. Ex principiis a S. Bonaventura stabilitis facile eruitur, imnon tantum respectu generationis, sed etiam spirationis; et ideo innascibilitas nec generatio est nec spiratio. Sed improcessibilis dicitur, quia nec spiratur nec spirationem consequitur, et sic non excluditur Filius sive generatus. Fihus enim generatur, et tamen non spiratur nec spirationem consequitur. Improcessihilis igitur non privat nisi unam solam emanationem, et ideo dicit solum partem istius fontalis plenitudinis; et ideo improcessibilitas c non potest esse notio distincta in Patre ab innascibilitate, nec in Filio a spiratione, nec importat fontalem plenitudinem, sed solum m spirando. Quamvis igitur improcessibilitas possit dicere nobilitatem, tamen quia non distinguitur ab aliis assignatis, ideo non ponit in numeruui cum aliis. »

2. 2. 3. Et sic patent tria prima obiecta, quod s improcessibilitas distinguit, et dicit nobilitatem, et dicit fecunditatem; quia rationes non valent, eo quod hoc totum in aliis rationibus assignatis clauditur, ideo contra alias non distinguitur.

Ad illud quod quaeritur, quare non commu-; nicatur innascibihtas, sicut improcessibilitas; dicen- < dum, quod, sicut patet, quia improcessibihtas non claudit in suo intellectu non esse ab alio, sicut facit innascibilitas, sed solum dicit non spirari. Pater au tem nulli potest communicare, quod non sit ab alio; potest tamen communicare aUi, quod non spiretur.

Ad illud quod quaoitur, quare non producere non est notio; dicendum, quod non est nobilitatis; et esto, quod esset — quia illud non videtur principaliter considerari in ratione notionis — dicendum, quod illud est ratio, quia non dicit respectum positivum, quantum est de ratione sui nominis; et ideo simpliciter potest convenire essentiae, et ideo non est notio. Non sic autem est de innascibihtate, ut in praecedentibus visum est.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et primo de hoc quod dicit Augustinus, quod, si Filmm non gemdsset, nihil prohiberet eiim clicere ingenitum. Videtur enira secundum lioc, quod accidat personae Ingeniti generare et ita esse patrem. — Item, es hoc yidetur sequi, quod remota paternitate, adhuc remaneat persona Patris; et ita paternitas non est proprietas personalis., Respondeo: Dicendum, quod est loqui de intentione huius nominis ingenitus et pater vel simpliciter, vel prout ponuntur in persona divina. Si loquamur simpliciter, sic diversae sunt intentiones, et una praeter aliam est intelligibilis et separabilis secundum rem, sicut patet in generatione hominum. Alio modo est loqui de his, prout ponuntur circa personam divinam, et sic dicunt aliam et aliam rationem innotescendi; et illae duae secundum rem omnino sunt inseparabiles, tamen secundum intellectum una potest accipi praeter alteram. Et sic loquitur Augustinus, non quod re separari possint, sed quantum ad intelligere nostrum.

Sed quod possit intelligi aliquid praeter alterum, hoc potest esse multipliciter: aut quantum ad intellectum apprehendentem, aut quantum ad intel- Ictum resolventem. Si primo modo, sic non potest intelligi aliquid sine aliquo, quod est ei ratio intelligendi, sicut Deus praeler deitatem, et homo praeter humanitatem; potest tamen intelligi effectus, non intellecta causa, et inferius, non intellecto superiori, quia potest quis apprehendere hominem, non intellecto ahquo superiorum. Et sicdicitPhilosophus quod qui unum dicit quddam modo multa dicit, non simpliciter, sed quodam modo, quia implicite.

Alio modo contingit aliquid intelligere praeter alterum, intellectu resolvente; et iste intellectus considerat ea quae sunt rei essentialia, sicut potest intelligi subiectum sine propria passione. Et hoc potest esse dupliciter: aut intellectu resolvente plene et perfecte, aut intellectu deficiente et resolvente semiplene. Intellectu resolvente semvplene, potest intelligi aliquid esse, non intellecto primo ente. Intellectu autem resolvente perfecte, non potest ifitelligi aliquid, primo ente non intellecto.

Secundum hunc triplicem intellectum de comparatione Patris et Ingeniti contingit loqui tripliciter. Si enim loquamur de xiAsc,i apprehendente, possibile est haec duo intelligi, altero non apprehenso, eo quod aliud est significatum unius, aliud alterius. Si loquamur de intellectu resolvente, adhuc si semiplene resolvat, accipiendo intellectum huius nominis ingenitus solum privative, sicut accipiunt genliles; sic potest intelligi unum sine altero. Si loquamur de intellectu plene resolvente, cum ingenitus, secundum quod est proprietas Patris, non dicatur sohim privative, immo ponat respectum positivum; de necessitate ponit paternitatem. Et sic verum est, quod dicendo aliquid esse ingenitum, necessario ponitur esse pater, cum ponatur plenitudo fontahs per ipsum tantum.

Quando ergo dicit Augustinus, quod non ideo dicitur pater, quia ingenitus, ipse loquitur de intellectu apprehendente, quia unum non est propria ratio et prima intelligendi alterum, immo utrumque, scilicet ingenitus et pater. dicunt aliam rationem innotescendi; tamen secundum plenam resolutionem una ponit aliam necessario. Unde distinctio personae Patris quasi inchoatur in innascibilitate et consummatur in paternitate; et ideo, non intellecta paternitate, non potest intelligi persona iOa complete distincta. Et ideo paternitas est notio personalis, quamvis in ratione intelligendi prius cadat innascibilitas.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Negativa porro parlicula non id efficit, ut quod sine illa etc. Videtur enim falsum, quia homo dicitur secundum substantiam, tamen albedo potest dici non-homo: ergo quia homo et non-homo contradictorie opponuntur, et de quolibet affirmatio, vel negatio: ergo albedo est non-homo, et albedo est qualitas: ergo elc. Si tu dicas, quod Augustinus loquitur, secundum quod facit negationem in genere; tunc obiicitur de hoc quod est non-substantia; constat, quod non potest facere negationem in genere: ergo cum non-substantia non dicatur nisi de aliis generibus, patet etc.

Respondeo: Dicendum, quod modus dicendi secundum substanliam circa terminum negatum sive infinitum dupliciter est accipere: aut quantum ad significatum, aut quantum ad suppositum. Si quantum ad significatum, quia terminus negatus trahit significationem ab atfirmato, idem est modus dicendi quantum ad significationemiu termino negato et affirmato. Unde sicut homo dicitur secundum substantiam quantum ad significationem, ita et non-homo. Quando enim dico: hic est Jiomo, substantiam praedico; quando dico: hic est non-homo, substantiam removeo. Si autem loquamur quantum ad suppositum, tunc pro alio supponit terminus negatus et affirmatus. Sic opponit, et sic non intelligit Augustinus

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod nongenitus refertur ad non-genitorem. Videtur enim dicere falsum, quia omnis relatio ponit duo extrema: ergo si non-gmiitus refertur ad non-genitorem, necesse est ad hoc, quod aliquis sit ingenitus, quod sint duo, quorum unus sit non-genitus, alter nongenitor. Contra: esto per impossibile, quod nullus esset nisi unus sohis, ille utique esset non-genitor.

Respondeo: Dicendum, quod referri ad aliquem hoc potest esse dupUciter: aut secundum rationem cxistendi, aut secundum rationem intelligendi; secundum rationem existendi, quando importatur habitudo realis; secundum rationem intelligendi, quan- 1 Arislot., IV..Metaph. text. 13. (III. c. -i.). do privatur habitudo realis. Ad hoc enim, quod intelligatur privatio habitudinis, necesse est intelligere habitudinem; et ad hoc, quod habitudo intelligatur, necesse est intehigi duo extrema ut afrirmata; et ita ad hoc, uf intelligatur privatio habitudinis sive relationis, necesse est intelligi duo extrema negata. Et quantum ad lioc dicit Augustinus, non-genitum referri ad non-genitorem, quia non potest capi intellectus eius nisi per intellectum illius; et ita quantum ad rationem dicendi dicitur secundum relationem, sicut non-homo dicitur secundum substantiam.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod cum dicitur nata sapientia, sapientia essentiam significat. Ergo secundum hoc licebit loco sapientiae ponere essentiam, cum faciat eius intellectum; quod falsum est.

Respondeo: Dicendum, quod est loqui de nomine sapientiae quantum ad significatum, vel quantum ad suppositum. Quantum ad significatum dicit essentiam, sed tamen supponit personam; et ita adiectivum respicit ipsum ratione suppositi cum dicitur sapientia nata, non ratione significati. Nec sequitur propter hoc, quod loco sapientiae poni possit essentia, quia cum sapientia sit de nominibus mediis, potest supponere pro persona et trahi ad suppositum; sed essentia, cum sit nomen abstractissimum, non.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicil, quod imago aliquando intelligentiam essentiae facit, et tunc ad se dicitur. Videtur enim falsum, quia imago semper Gonnotat imaginatum; sed non potest esse idem imago et imaginatum: ergo semper dicitur relative.

Respondeo: Dicendum, quod imago semper dicit respectum vel ad creatumj vel ad increatum; et quando dicit respectum ad increatum, dicitur personaliter et relative secundum rem; quando autem respectum creaturae, essentialiter dicitur et ad se, non quantum ad modum dicendi, sed quia toti Trinitati convenit.

Be principio. Quod ab aelerno Pater est principixm et Filim, sed non Spiritus sanctus. et Filius principium Spiritus sancti, quia Filius est a sanctus non ab aeterno principium est, sed esse coepit, principium earum. Ita etiam Pater el Filius esse coepit turas inlelligere debemus, et omnia quae naturaliter sunt. Non enira ex ipso sunt peccata, quae naturam non servant, sed viliant, quae ex voluntate peccantium nascuntur». Omniura ergo, quae natiu-aliter sunt, unum torera se voluit ostendere, cura se dixit esse principrincipium et Filiura principiura, non duo principia creaturae dicimus, quia Pater et Filius simul ad creatuquidquid in se raanet et gignit vel operatur aliquid, hi tres, ideo unum principium esse dicuntur.

Cap. III.