Distinctio VIII

Deo aliquidj quod non sit Deus.

divina, est tamen in ea personarum Trinitas. Unde Au-

De proprietatibus et conditionibus

. Nunc de veritate sive de

Terminatis superius duabus partibus istius partis principalis, quae esl de Trinitate secundum quod intelligitur, in quibus ad probandam Trinitatem Magister adduxit rationes et removit dubitationes; in hac tertia parte delerminat Magister ipsius Trinitatis et Unitatis proprietates et conditiones. Et quoniam quaedam sunt proprietates respicientes essentiam, ut veritas, quaedam fersonas, ut generatio, quaedam utraque, ut aequalitas: ideo haec pars tres habet partes. n prima parte agit Magister de proprietatibus essentialibus; in secunda, de proprietatibus personalibus, infra distinctione nona: Nunc ad distinctionem personarum etc.; in terlia. gnavimus. essentialibus Trinitatis et Unitatis.

et incomrmitabilitate etc. de proprietatibus et conditionibus quodam modo essentialibus et quodam modo personalibus, sicut est aequalitas personarum in aeternitate, magnitudine et virtute, infra distinctione decima nona: Nunc postquam coaeternitatem trium persona7-um etc.

Prima pars, quae continet praesentem distinctionem, tres habet partes secundum tres proprietates, quas assignat; et prima est de veritate; secunda de immutabililate, et haec ponitur tertio capitulo: Dei etiam solius essentia proprie incommutabilis dicitur; tertia de simplicitate, quae ponitur quarto capitulo: Eademque sola proprie, ac vere simplex est etc. ritus sanctus omittunt in ea; et immediate post codd. et edd.

mo attribuit Deo proprietatem veritatis; secundo removet dubitationem habentem ortum ex praedictis, secimdo capitulo: Hic diligenter advertendum est. Similiter secunda pars habet duas: in prima as-

In parte ista ad evidentiam duarum primarum proprietatum, quas Magister primo assignat, scilicet veritatis et incommutabililatis, duo principaliter quaeruntur:

Primo quaeritur de ipsa veritate.

Quod veritas sit proprietas divini ess tur auct07'itatibus et rationibus.

1. Primo modo sic: Hieronymus ad Marcellam, I et habetur in littera: « Solus Deus vere est, cuius essentiae comparatum nostrum esse non est »; sed quod alicui soli convenit, est proprium illi: ergo veritas est proprium divini esse.

2. Item, Augustinus de Vera Religione: « Falsitas est ex istis rebus, quae imitantur illud unum, quo est unum quidquid est, inquantum illud implere non possunt». Si ergo nulla creatura potest illud summum unum implere, veritas non est in aliqua creatura, sed in omnibus falsitas.

3. Item, Augustinus in Sohloquiis et de Vera Religione dicit, quod lux increata est ratio cognoscendi se et omnia cognoscibilia: ergo si veritas est ratio (S)gnoscendi, et sola Jux increata est veritas: ergo veritas est proprietas Dei solius.

4. Item, Anselmus in libro de Veritate dicit, quod omnia sunt vera prima veritate: aut ergo intelligit effective, a.xit formaliter; non effective, quia similiter omnia possent dici vera prima bonitate: ergo intelligitur formaliter: ergo non est alia veritas bat auctoritate Augustini; in secunda confirmat per Apostolum, ibi: Ideoque Apostolus loquens etc. Tertia, de simplicitate infra subdividetur.

Secundo de immutabilitate.

De veritate iterum quaeruntur duo;

Primo, utrum veritas sit proprietas divini esse.

Secundo, utrum sit eius proprietas in summo, id est, adeo quod non possit cogitari non esse. quam veritas increata: ergo si illa est in Deo et Deus, veritas est solius Dei proprietas.

5. Item, rationibus probatur sic: veritas et vanitas opponuntur; sed omnis creatura habet vanitatem et permixtionem cum non esse, cum sit ex nihilo, et solus Deus hac caret omnino: ergo in solo Deo est veritas.

6. Item, veritas opponitur umbrae. Quod enim est umbra rei, non habet veritatem; sed creaturae sunt umbrae illius summi esse: ergo non habent veritalem in esse.

7. Item, veritas est, qua aliquid est verum; sed veritas est vera, cum sit cognoscibilis; sed constat quod non alio quam se, quia alias esset abire in inflnitum; sed quod est verum se ipso, est verum per essentiam: ergo omnis veritas est vera per essentiam; sed sola veritas increata est vera per essentiam: ergo veritas est proprietas Dei solius.

CoNTRA: 1. Si veritas est Dei proprietas, aut ergo veritas complexa, aut incomplexa. Non complexa; quia talis est cum compositione, in Deo autem non est compositio aliqua. Non incomplexa; quia haec convertitur cum ente: ergo cum entitas non sit Dei proprietas, pari ratione nec veritas erit.

et quodam modo magis; sed bonitas non est Dei proprietas: ergo pari ratione nec veritas.

3. Item, veritas est ratio discernendi Creatorem a creatura et creaturam a creatura; sed quod est ratio discernendi et distinguendi est diversum in diversis: ergo alia veritas est in Deo quam in creatura, et in una creatura quam in alia: ergo non est proprium solius Dei.

4. Item, Augustinus in Soliloquiis: >< Verum est id quod est », ergo veritas est ipsa entitas: ergo non est proprium essentiae, quia si sic, qua ratione dicitur: Veritas est proprietas essentiae, posset dici e converso, cum omnino idem sint. Veritas, quatenus opponitur falsitati, invenitur etiam in creaturis secundum triplicem suam comparationem ad subiectum quod informat, ad principium quod repraesentat, ad intellectum quem excitat; quatenus vero opponitur permixtioni, est proprietas solius Dei.

Respondko: Dicendum, quod veritas habet triplisental, et ad intellectum quem excitat. In comparatione ad subiectum veritatis dicitur veritas actus et potentiae indivisio. In comparatione ad principium dicitur veritas summae unitatis et primae repraesentatio sive imitatio. In comparatione ad intellectum dicitur veritas ratio discernendi.

Et in omnibus istis comparalionibus dupliciter: potest accipi veritas: uno modo, prout distinguitur contra falsitatem; alio modo, prout distinguitur contra permixtionem, secundum quod verum dicitur purum et impernjixtum.

Prout veritas dividitur contra falsitatem, quae est privatio indivisionis et imitationis et expressionis, sic cum in creatura sit aliquo modo invenire et indivisionem et imitationem et expressionem, sic est veritas non tantum in Creatore, sed etiam in creatura; et sic non assignatur Dei proprietas.

' Ratio communiler allegata est, quia verum est enti pro- Alio modo, prout veritas dividitur contra permixtionem sive impuritatem, sic est in solo Deo. Nam in solo Deo est indivisio pura, non permixta alicui diversitati; in solo Deo est imitatio et similitudo pura non permixta alicui dissimilitudini; et in solo Deo est expressio luminis non permixta obscuritati. In creatura autem est indivisio cum actus et potentiae diversitate et imitatio cum dissimilitudine; est ulterius in ea expressio cum obscuritate. Et ideo hoc modo veritas est divini esse proprietas; et sic accipit Magister et Augustinus et Hieronymus. Vocant enim verum esse, quod nihil habet de possibilitate, nihil habet de vanitate, nihil de non entitate. Et ideo in Deo non cadit praeteritio et futuritio, quae aliquo modo non entia sunt.

1, 2, S, 6. Et sic procedunt duae primae auctoritates et rationes.

3. Ad illud vero quod obiicitur, quod non sit alia veritas quam aeterna, quia ipsa sola facit intelligere; dicendum, quod sicut color est obiectum visus et motivum visus — tamen non sine actu lucis — et differt ab® ipsa luce; sic dicendum, quod veritas creata, quamvis non possit movere sine veritate increata, nihilominus est motiva suo modo et alia veritas ab illa.

4. et 7. Ad illud quod obiicitur de Anselmo, quod omnia sunt vera veritate prima; dicendum, quod verum de sui impositione dicit comparationem ad causam exemplarem, sicut bonum ad causam finalem. Sicut enim dicitur bonum ratione ordinis, sic verum ratione expressionis; et ratio exprimendi est ipsius exemplaris. Sicut igitur, cum dicitur de bonis creatis, quod sunt bona bonitate increata, bonitas praedicat finem in ablativo, non formam, quia Dei bonitas nullius creati est forma; similiter, cum dicitur, quod omnia sunt vera veritate increata, ablativus dicit causam formalem exemplarem. Omnia enim vera sunt et nata sunt se exprimere per expressionem illius summi luminis; quod si cessaret influere, cetera desinerent essa vera. Ideo nulla veritas creata est vera per essentiam, sed per participationem; et per hoc patet ultimum.

Ad illud vero quod obiicitur in contrarium, quod non est proprietas; patet responsio: quoniam

obiicit de veritate, secundum quod habet oppositionem ad defectum fakitatis, non ad permixtionem possibilitatis; praedicto enim modo convenit non tantum Creatori, sed etiam creaturae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod veritas est idem quod divina essentia; dicendum, quod de raest ratio innotescendi; tertium est, quod differt ab eo cuius est proprietas. Duo prima sunt perfectionis, ultimum vero imperfectionis, quia excludit simplicitatem. Et ideo veritas dicitur divinae essentiae proprietas, non quia differat vel sit inhaerens divinae essentiae, sicut accidens subieclo, sed quia soli convenit et est ratio cognoscendi eam. Et haec est causa, quare e converso essentia non est proprietas veritatis, quia non est ratio innotescendi Si autem quaeras, cum idem significent esin- sentia ct veritas, quare unum est ratio cognoscendi alterum, et non e converso; ad hoc dixerunt aliqui, quod quamvis idem significent essentia et veritas, tamen unum, scilicet veritas, est magis ratio cognoscendi ratione connotati. Sed hoc non potest stare, quia veritas nihil connotat. Dicendum ergo.

quod hoc est ratione modi significandi et intelligendi.

Et notandum, quod dupliciter est loqui de his nominibus: uno modo ratione eius quod nominant seu significant; alio modo ratione eius, in quo significatur poni quod nominant. Unde differt dicere sensum et sensum hominis; quia primo dicitur commune ad sensum hominis et bruti, secundo proprium hominis. Si ergo accipimus huiusmodi nomina secundum se, alia est ralio essentiae, alia veritatis, quoniam essentia dicit quid, veritas conditionem entis. Cum vero essentiam et veritatem trahimus ad Deum, quamvis idem sint, tamen ratione generalium signiflcatorum unum accipitur ut proprietas alterius; et non est ibi synonymia nec sunt nomina synonyma, sed manet ratio subiecti et proprietatis secundum modum significandi, et manet etiam secundum modum intelligendi; quia per essentiam in creatura intelligimus essentiam in Creatore, et per veritatem creaturae intelligimus veritatem increatam. Unde sicut veritas creata est proprietas et ratio cognoscendi essentiam creatam, sic veritas increata secundum rationem signiflcandi et intelligendi est ratio cognoscendi et intelligendi essentiam increatam.

dwinmn et esse creatum cfr. hic dub. 8.

Utrum dwinuM esse sit adeo Secimdo quaeritur, utrum haec proprietas conveniat Deo in summo, id est, utrum divinum esse sit adeo verum, quod non possit cogitari non esse.

1. Et quod sic, videtur per Anselmum, qui 'dicit, quod Deus secundum communem animi conceptionem est quo nihil maius cogitari potest; sed maius est quod non potest cogitari non esse, quam quod potest: ergo cum Deo nihil maius cogitari possil, divinum esse ita est, quod non potest cogitari non esse.

2. Item, Damascenus dicit, quod cognitio essendi Deum nobis naturaliter est impressa; sed naturales impressiones non relinquunt nec assuescunt in contrarium: ergo veritas Dei impressa menti humanae est inseparabilis ab ipsa: ergo non potest cogitari non esse.

3. Item, maior est veritas in esse divino quam in aliqua dignitate; sed aliqua dignitas ila est vera, quod non est ei contradicere corde, ut, omne totum est maius sua parte, et similia; unde non potest cogitari non esse: ergo multo fortius hoc erit verum dicere de prima veritate.

4. Item, intellectus hoster nihil intelligit nisi per priniam lucem et veritatem, ergo omnis actio intellectus, quae est in cogitando aliquid non esse, est per primam lucem; sed per primam lucem non contingit cogitare, non esse primam lucem sive veritatem: ergo nullo modo contingit cogitare, primam veritatem non esse.

5. Item, quod contingit cogitare contingit enun- — Dionys. Carth., hic q. I. quod non possit cogitari non esse. tem non esse: ergo nec cogitare. Probatio omnis sermo enuntiativus asserit, se esse verum; unde sequitur: si homo est asinus, hominem esse asinum est verum; sed omne quod ponit veritatem, ponit primam veritatem, quia omnis veritas infert illam: ergo omnis sermo asserit, primam veritatem esse: ergo etc.

6. Item, omnis sermo enuntiativus aut afBrmativus est, aut negativus; sed affirmativus aflirmat /ioc de hoc; sed sequitur: si est ens quod est hoc, est ens quod non est hoc, quia cum dico ens hoc, dico ens hmitatum, flnitum et arctatum; et taU posito, ponitur ens summum: ergo omnis sermo afflrmativus circa creaturam infert Deum.

7. Item, negativus similiter. quia nullus sermo est magis negativus quam iste: nuUa est veritas. Sed Augustinus in Sohloquiis probat, quod sermo iste ponit, ahquam veritatem esse; quia si nulla veritas est, verum est, nullam veritatem esse; et si hoc est verum, aliquid est verum; et si aliquid est verum, aliqua veritas est: ergo etc.

Sed contra: I. Damascenus: « In tantum praevaluit perniciosa hominum malitia, ut dicat, Deum non esse, secundum illud Psalmi: Dixit insipiens etc. »

2. Item, idolatra dicit, quod non est alius Deus nisi idolum, et hoc credit et cogitat; sed constat idolum non esse Deimi: ergo etc.

3. Item, omne illud, quo intellecto non esse, potest aliquid intelligi, potest cogitari non esse. Sed dicit Boethius in libro de Hebdomadibus, quod intelletlo [HT iinpossibile, siiinnuim bonuni non esse, adlmi potest aliiuid intelligi rotundura et album: ergo siiniliter iii suinmo vero, el sic polerit cogitari non esse.

4. Item, illud quod maxime nos latet, de facili potest cogitari non esse: sed veritas divini esse est huiusmodi, quia Deus habitat lucem inaccessibilem: ei-go etc.

5. Item, quaero, quid est dicere, Deum non posse cogitari non esse? Si quia non potest aliquo modo cogitari- nec verenee fake, illud est manifeste falsum: si quia non potestiwe, similiter nec anima nec caelum et huiusmodi.

6. Item, quod contingit exprimere contingit et cogitare; sed contingit exprimere, divinum esse uon esse: ergo et cogitare. Quod contingat, hoc patet, cum dicitur in speciali: Deus non est, et in generali: nihil est; et quod neutra istarum inferat, Deum esse, patet, quia oppositum non infert oppositum et quod nihil ponit nihil infert; quaelibet autem istaruni nihil ponit. Tanla est veritas divini esse, ut non possit cuni assensu cogitari non esse nisi p?-opter defectum ex parte intelligentis, qui ignorat, quid sit Deus; ex parte vero intelligibilis non potest esse defectus nec praesentiae nec evideur tiae, sive in se, sive in probando.

Respondeo: Dicendum, quod aliquid cogitare 1. jton esse est dupliciter. Aut in ratione falsi, sicut cogito de hac: homo est asinus; et hoc cogitare nihil aliud est quam quid est, quod dicitur, intelligere. Hoc modo potest cogitari non esse veritas divini esse.

Alio modo est cogitare cum assensu, sicut cogito aliquid non esse, et credo non esse: et hoc modo aliquid cogitare non esse, quod est, potest 2. venire aut ex defectu intelligentis, aut ex defectu itelligibilis.

Defectus autem iMelligentis est caecitas vel ignorantia, ob quam, quia ignorat rem. coijiltar ipsam non esse. Contingit autem dupliciler cssc couitalionein de aliquo ente, videlicet si est el qiiid e.it.

Intellectus autem noster delicit in cogitatione divinae veritatis quantum ad cognitionem, (/?mV/ e«, tamen non deflcit quantum ad cognitionem, si est. Unde Hugo: « Deus sic ab initio cognitionem suam in homine temperavit, ut sicut nunquam, quid esset, poterat comprehendi, ita nunquam, qtiia esset, poterat ignorari ». Quia ergo intellectus nosler nunquam deficit in cognitione Dei, si est, ideo nec potest ignorare, ipsum esse simpliciter, nec cogitare non esse.

Quia vero deficit in cognitione, quid e.st, ideo frequenter cogitat, Deum esse quod non est, sicut idolum, vel non esse quod est, sicut Deum iustum. El quia qui cogitat, Deuni non esse quod est, ut iuslum, per consequens cogitat, ipsum non esse: ideo ratione defectus intellectus Deus potest cogitari non esse sive summa veritas; non tamen simpliciter sive generaliter, sed ex consequenti, sicut qui negat, beatitudinem esse in Deo, negat eum esse.

Hoc autem modo procedunt rationes probantes, quod aliquis intellectus cogitat vei cogitare potest, divinum esse non esse.

Alio modo potest cogitari, aliquid non esse propter defectum a parte intelligibilis, et huiusmodi defectus polest esse dupliciter: aut defectus praesentiae, aut defectus evidentiae; defectus praesentiae, utpote quianon semper, non ubique, non ubique totaliter. Quod non semper est, aliquando est, aliquando non: et ideo aliquando vere potest cogitari uon esse. Similiter de eo quod non est ubique, quia eadem ratione, qua potest cogitari non esse hic, potest cogitari non esse alibi. Similiter de eo quod secundum partem adest, secundum partem abest.

Deus autem est semper et ubique et totus semper et ubique: ideo non potest cogitari non esse. Hanc rationem assignat Anselmus in libro contra intest cogitari aliquid non esse, sed etiam propter de- 5. fectum evidentioe, quia non est evidens in se, nec est evidens m probando. Sed divini esse veritas est evidens et in se et m probando. In se, quia sicut principia cognoscimus in quantum terminos, et quia causa praedicati clauditur in subiecto, ideo se ipsis sunt evidentia; sic et in proposito. Nam Deus sive summa veritas est ipsum esse, quo nihil 5. melius cogitari potest: ergo non potest non esse nec cogitari non esse. Praedicatum enim clauditur in subiecto. Nec tantum habet evidentiam ex se, 6; sed etiam ex probatione, quoniam divinam verita- '™ ®® probat et condudit omnis veritas et natura creata, quia si est ens per participationem et ab alio, est ens per essentiam et non ab alio. Probat etiam ipsam et concludit omnis intelligentia recta, quia omni animae eius cognitio est impressa, et omnis cognitio est per ipsam. Probat iterum ipsam et concludit omnis propositio affirmativa; omnis enim talis aliquid ponit; et aliquo posito ponitur veruni; et vero posito ponitur veritas, quae est causa onmis veri Propositio autem negativa 'Psam iiisi sophistice, ut dicunt. Unde ex hoc quod est nihil, esse, vel nuUani veritatem esse, non contingit concludere nec inferre, veritatem esse. Haec enim propositio: nihil esse, destruit omnem veritatem. Et ideo ad ipsam non sequitur aliqua afQrmatio, et haec est falsa: si nihil est, nihil esse est verum. Et si dicatur, quod omnis propositio infert dictum, verum est, sed si nihil est, nulla propositio est nec aliquid. Augustinus autem tale argumentum non facit approbando, sed inquirendo.

Concedendum est igitur, quod tanta est veritas esse, quod cum assensu non polest cogitari non

1. Quaestio haec fere coincidit cum illa, quae communiter rat, quid est quod per nomen Dei dicitur. Et concedendae sunt rationes ad hoc, licet aliquae sint sophisticae.

2. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium: In tantum praevaluit elc; dicendum, quod Damascenus loquitur de cogitatione, quae venit ab excaecatione; quod patet ex ipso verbo eius. cum dicit malitia.

3. Similiter ad illud de idolo, dicendum, quod ideo errat, quia ignorat, quid sit; unde non cogitat, Deum non esse in universali.

4. Ad illud quod obiicitur, quod intellecto Deo non esse, possunt alia intelligi; dicendum, quod Boethius loquitur de intellectu, quo per impossibile aliquid cogitamus, sed non assentimus.

5. Ad illud quod obiicitur, quod maxime nos latet; patet responsio, quia niaxime nos latet, quid est, sed tamen maxime patet, si est.

6. Ad illud quod obiicitur, quid est dicere, divinam veritatem non posse cogitari non esse? dicendum, quod hoc est dicere, quod aliquis non potest credere, quod Deus non sit, dummodo utatur ratione. Non sic de creaturis; quia etsi certum est, unam creaturam esse praesentem uni, non tamen omnibus, quia non est virtutis tantae, ut se omnibus oiferat aequahter, sicut prima veritas.

7. Ad illud quod obiicitur, quod contingit exprimere contingit et cogitare; dicendum, quod potest accipi cogitare generaliter pro actu mentis sive errantis sive non, sive assentientis sive non; et tuncest illud veruni; vel pro cogitatione cum assensu; et sic est falsum, quia dignitatibus contingit contradicere quantum ad exterius rationem, non tamen quantum ad interius, ut dicit Philosophus in libro Posteriorum.

iid proliiiiid, oiuniuni bonorum aggregalione perfectus; lamen in ratione

Consequenter secundo loco est quaestio de secunda proprietate divini esse, scilicet immutaijilitate. De qua duo quaeruntur:

Quod iiumutabilitas sit in Deo, ostenditur hoc modo.

1. Omnis mutatioaut est secundum substantiam, secundum accidens; sed Deus non mutatur secundum substantiam, quia omne tale est corruptibile, Deus autem sive divina substantia, cum non habeat principium, est incorruptibilis: ergo etc, luinl cl iioslimanl bciilitiKliiicin... Similil

lis liiiljcl B. Mm iniiur doclrinii inno.sciint imiipic Primo quaeritur, utrum immutabilitas sit in Deo.

Secundo, utrum sit Dei proprietas.

5!. Item, nec secundum accidens, quia in Deo non est accidens: ergo nulla in eo est mutatio.

3. Item, omne quod mutatur, per prius est in potentia quam in actu et in tali differt actus a potentia; sed Deus est purus actus: ergo nullo modo mutatur.

4. Item, fiat deductio Richardi. « Omnis mutiitio aut est iii statuiu uieliorein aut deteriorem aut patent »; sed imllo istoruui modoruui mutatur divina natura, quia non iii meliorem, quia veris sime est; non in deteriorem, quia a semetipsa est; non in aequalem, quia pprfecta est: ergo nullo modo convenit divino esse inutabilitas.

CoNTRA: 1. Sapientiae septimo: Ommbua mohUibH.s mobilior cst sapienlia: ergo etc. Si cUcatur, quod sapientia dicitur mobilis per causam, eo quod facit alia moveri; contra: nihil dat quod non habet; sed Deus dat omniJKis molum: ergo motus vel mutatio maxime est in Deo.

± Item, omne quod nunc est aliquid, quod iion prius, est imUalum: sed Filius Dei est homo, ab aeterno autem nonfuithomo: ergj est mutatus. Si dicas, quod liomo praedicatur de Filio Dei nou per inhaereutiam. sed per unionem: et unio est relatio, et relatio advenit sine mutatione, ut de nummo flt pretium, ut dicit Augustinus in quinto de Trinitate; cont.ra: Ambrosius ita arguit contra haereticum, qui posuit Filium ex terapore genitum a Patre, quia si hoc, tunc Pater factus est de no7i- Patre Pater, ergo mutatur: ergo similiter in proposito.

3. Item, quicumque de non agente flt agens. mutatur mutatione, quae est ab otio in actum; sed Deus de non creante factus est creans: ergo est mutatus. Si dicas, quod Deus de non agente flt agens non propter mutationem sui, sed propter mutationem effectus producti, sicut sol de non illuminante flt illuminans; contra: non quia creatura est, ideo Deus creat, sed quia Deus creat, creatura fit sive producitur. Per prius est ergo Deum agere, quam creaturam fleri: ergo cuni posterius non sit causa prioris, non quia creatura flt de non ente ens, Deus flt de non creante creans, sed e converso; et ita mutatio est ratione agentis, non effectus.

4. Item, Deus ahquid vult, quod prius non voluit, quia ex tempore voluit creare, quod non voluit ab aeterno; sed quicumque vult aliquid. quod non prius, mutatus est: ergo etc. Si lii dicas, quod ab aeteriio voluit creare mundum in illo instanti, sicut ego volo audire missam cras; contra: voluntas Dei est causa rerum proxima et immediata; sed posita causa proxima et immediata. ponitur effectus: ergo si ab aeterno voluit, ab aeterno mundus fuit. Deus est omnino immutabilis et secimdum locum, quia immensus, et secundum tempus, quia aeternus, et secundum formam, quia simplex;

et quia i.mmutabilis, ideo omnia movet.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Boethius, « Deus stabilis manens dat cuncta moveri ». Unde divina essentia est immutabil.is. Non enim rautatur loco, quia ubique est; non tempore, quia aeternitas simul est; non forma, quia pure actus est. Unde mutationem secundum formam tollit simplicitas, secundum tempus tollit aeternitas, secundum locum tollit immensitas.

Et ideo in Deo est summa stabilitas, et inde omnis motus causalitas; quia, sicut probat Augustinus et vult Philosophus, omnis motus procedit ab immobili; ut cum movetur manus, stat cubitus, et movetur cubitus, stante humero. Quia ergo Dei sapienlia est stabilis, ideo omnia movet.

1. Quod ergo obiicilur de sapientia, quod dicitur mobdis; dicendum, quod mobile dicitur active de ea, quia facit moveri, non passive, sicut sensibile de animali.

Et ad illud quod obiicitur, nihil dat alteri quod ter; et quolibet istorum modorum quod habet dare potest. Primo autem modo non habet Deus motum, sed secundo et tertio sic.

2. Ad illud quod obiicitur de relatione, dicenimpossibilitatem creationis deducere conatur-. — Paulo ante post

pri- dum, quod relatio, cum dicilur de novo, de necessiUUe ponit mutationem in altero extremorum, nec oportet quod in utroque. Ideo ista relatio, quae est personae ad personam, ponit mutationem in altera personarum; et una mutata, nmtatur et reliqua, quia eadem sunt essentia: ideo de necessitate, si de non-Patre fleret Pater, mutaretur. Relatio autem essentiae ad essentiam non de necessitate ponit mutationem, nisi in altero extremorum, quia cum diversae sint essentiae, potest unum mutari, altero non permutato: et ideo in relatione ad crealuram semper intelligitur in creatura facta mutatio, non in Deo. Tamen proprie loquendo, sicut alibi patebit Deus non refertur ad creaturam, nisi secundum dici et modum loquendi.

Posset tamen aliter dici, sicut supra tactum est, quod non est simile: quia relatio personalis dat personae existere, non sic aulem relatio ad creaturam; et ideo sequitur: si incipit esscPater, incipit esse; non autem sequitur: siDeus incipit esse homo, incipit esse. Et ideo bene valet argumentum Ambrosii, quodsi Pater incepisset gignere, quod esset mutatus, quia incepisset esse, non quia ab uno statu in alterum mutatus esset.

3. Ad illud quod obiicitur, quando de non agente

Secundo quaeritur, utrum immutabilitas sit divinae essentiae proprietas, ita quod nulli creaturae conveniat. Et quod sic, videtur.

1. Primae ad Timotheum ultimo dicitur de Deo, quod solus habet immortalitatem. Et Augustinus dicit contra Maximinum: « In omni natura etc; dicendum, quod est agens, quod est sua actio, et est agens, -quod non est sua actio, sed actio est ipso. Agens, quod non est sua actio, sic agit, quod inter ipsum et eflectum cadit medium, quod disponit ipsura; et tale agens nunquam fit agens de non agente, quin mutetur, quia novum sibi advenit. Sed agens, quod est sua actio, agit se ipso; et ideo inter ipsum et efl"ectum non cadit aliquod medium ipsum disponens; et ideo cum de non agente flt agens, quia niliil novum sibi accidit, ideo non mutatur. Tale agens Deus est.

2. Ad illud quod obiicitur de voluntate, dicendum, quod causa proxima et immediata dicitur tripliciter: aut respectvi substantiae, 3.ut dispositionis, aut aclus; respectu substantiae, inter quam et effectum non cadit alia substantia media causans; respectu dispositionis, cui non additur nova dispositio ad effectum producendum; respectu actus, quando actui coniungitur. Dico ergo, quod Dei voluntas fuit causa proxima et immediata ab aeterno respectu substantiae et dispositionis, sed non respectu actus; quia actui non coniungitur voluntas nisi pro tempore, in quo vult agere, ut patet, cum dicitur: volo cras legere, volunt;is non copulatur actui nisi protempore crastino. mutabili nonnulla mors est ipsa mutatio»: ergo si solus Deus habet immortalitatem, solus habet immutabilitatem.

3. Item, omne vertibile est mutabile; sed omnis creatura est vertibilis; unde Damascenus: «Omne quod a versione incipit, in versionem tendit: ergo etc.

4. Iteni, omne quocl sibi reliclum in nihilum cedit, quantum est de se, est mutabile: sed omnis creatura est huiusmodi: unde Gregorius: «Cuncta in nihilum tenderent. nisi manus Conditoris ea retineret»: ergo etc.

5. Item, nullum accidens de se habet stabilitatem; sed esse omni creaturae accidit, sicut dicit Hilarius et habetur in httera, quia ab alio venit: ergo omnis creatura quantum ad esse est instabilis.

6. Item, omne vanum est subiectum variabilitati; sed omnis creatura vana, cum sit ex nihilo; unde ad Romanos octavo: Vanitati subiecta est creatura etc.: ergo si omnis creafura vana, nulla immutabilis.

7. Item, omne mutatum habet in se mutabilitatem; sed omnis creatura facta est: ergo omnis creatura mutata, ergo nulla immutabilis.

CoNTRA: ImmutabiHtas non dicitur nisi tripli- - citer. Dicitur enim immutabilitas aut invariabilitas, aut incoi-ruptibilitas, aut invertibilitas.

1. Ostenditur autem, quod invariabilitas con- -veniat creaturis, utpote principiis. Nam Augustinus ostendit in duodecimo Confessionum '% quod niateria informis est invariabilis; quia quod caret forma, caret ordine, et quod caret ordine, caret vicissitudine, ergo variatione. Auctor autem sex Principiorum dicit hoc de forma, « quod est in simplici et invariabili essentia consistens».

2. Item videtur, quod invariabilitas conveniat Beatis, quia ubi perfecta beatitudo, ibi nulla deperditio, et ubi hoc, nulla variatio.

3. Item, variatio attenditur, sicut dicit Augustinus super Genesim ad litteram, aut secundum locum, aut secundum tempus; sed aliqua creatura caret determinato loco et tempore, ut universale, codd. ut D F K X cc cum ed. I tendit. quod est semper et ubique, et caelum empyreum, quod est extra tempus et locum: ergo etc.

4. Item, si immutabilitas dicatur incorruplibilitas, idem ostenditur. «Namomnis corruptio naturalis venit ex contrarietate», sicut dicit Philosophus in libro de Morte et vita; sed multae creaturae carent contrarietate: ergo et corruptibilitate.

b. Item, omnis corruptio est in aliquid prius se, quia corruptio naturalis in aliquid est; sed principia non habent aliquid prius, utpote materia: ergo sunt incorruptibilia.

6. Item, omne perpetuum incorruptibile -; sed aliqua creatura naturaliter est perpetua: ergo etc. Minor probari potest sic: perpetuitas est de ratione imaginis; unde Augustinus: « Non esset anima imago, si mortis termino clauderetur »; cum ergo anima naturaliter sit imago, ergo naturaliter est immortalis sive perpetua.

7. Item, ostenditur, quod creatura sit invertibilis, sic: vertibilitas est in non esse; sed nihil est, quod possit creaturam aliquam vertere in non esse, quia a se non vertitur, cum nihil se corrumpat; ab alio non, quia actio creaturae in id terminatur, ex quo incipit; sed nuUius creaturae aclio incipit a non esse: ergo etc. Praeterea, distantia infinita est inter esse creaturae et nihil; sed inter extrema in infinitum distantia non potest fieri mutatio per virtutem flnitam: ergo nihil potest cedere in nihil, nisi Deo faciente.

8. Item, vertibilitas dicitur per corruptionem in non esse omnino; sed nihil, quod corrumpitur, secedit omnino in non ens: ergo nullum Qorruptibiie vertibile. Si tu dicas, quod invertibilitatem non habet creatura per naturam, sed solum per gratiam; contra: quod omnibus inest, est naturale,

quoniam gratia spedale est; sed naturale est quod est idem apud onines; sed fere omnis creatura est inverliliilis, i]uia nulla redigitur in nihilum: ergo lioc est naturale.

9. Item, ostenditur, quod nec per gratiam; quia gratia est perfectio nalurae: ergo quod repugnat naturae, non datm- pergratiam: ergo si invertibilitas. est contra naturam creaturae, ergo non datur per gratiam.

10. Item, obiicitur de Ula gratia, quia si est creatura, est- vertibilis; si ergo conveniat ei invertibilitas, oportet quod per aliam gratiam; et sic erit abire in infinitum. Si ergo oportet stare, patet quod non per gratiam. Si dicas, quod gratia illa non dicitur habitus, sed Deus gratis conservans; hoc nihil est, quia sine Deo operante nuUa creatura operatur: ergo sicut nuUa creatura est invertibilis nisi per gratiam, sic nulla creatura operatur nisi per gratiam: ergo nuUa operatio est naturahs, quod stultum est dicere.

C 0 N c L u s I 0. Immutabilitas, accepta tU invariabilitas, est propria solius Dei, accepta ut incorruptibilitas aut invertibilitas, a Deo communicatur aliquibus creaturis vel per naturam vel per gratiam.

Dicendum, quod immutabiUtas diei citur per privationem mutabiUtatis. Mutatio autem aUo modo ab ente simpliciter in ens potentia sive secundum quid; et haec est mutatio secundum formam et dicitur corruptio; alio modo est mutatio ab ente in simpUciter non ens; et haec est secundum totam rei substantiam et dicitur versio. Secundum hoc inteUigendum, quod immutabilitas dicitur tripliciter: uno modo invariabilitas, aUo modo incorruptibilitas, et tertio modo invertibilitas.

Si ergo immutabiUtas dicatur invariabilitas, i. sic dico, quod in nulla omnino est creatura neque per naturam neque per gratiam; nam omne creatum aut est accidens, aut habet accidens, et ita variabile; et haec est proprie proprium ipsius Dei. paulo supra legendo ergn millum corruptibile vertibile solum;

Si autem dicatur immutabilitas incorru.ptibilitas, sic dico, quod in aUfpUims esl crcalnris: in t quibusdam per naturam, ut pula in siniilicilius, in quibusdam per gratiam, ut pnla in glorilicatis rorporibus. Nee sic est proprie ])roprium divinae essentiae.

Si vero tertio modo dicatur immutabiUtas, sic omnibus creaturis inest per gratiam, nuUi autem ( per naturam nisi soli Deo. Invertibile enim per naturam est, quod ex se ipso habet, ut possit stare; hoc autem est, in quo nuUa est vanitas et in quo omnino nuUa essentiae mutatio nec ad esse, nec ad non esse; et hoc est solum aeternum. Ideo haec invertibiiitas est in solo Deo et est proprie proprium eius. Invertibilitas autem per gratiam inest omnibus vei phiribus creaturis, quia Deus sua gratuita bonitate cetera continet, ne in nihil cedant; et loquor de creaturis, quae dicunt quid completum et per Concedendum igitur, quod immutabilitas, prout privat variationem secundum accidens quantum ad actum et potentiam, solius Dei est. Similiter prout privat mutationem in non esse secundum actum et potentiam, quantum est de natura, solius Dei est, licet per gratiam conveniat multis creaturis; et sic procedunt rationes ad primam partem, unde concedendae sunt.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, quod principia rerum sunt invariabilia; dicendum, quod vermn est, si considerentur secundum essentiam abstractam; sed si considerentur secundum esse naturae, sic de necessitate habent accidentia coniuncta et possunt variari; variatio autem accidentalis respicit esse.

2. Ad illud quod obiicitur, quod in Beatis non potest esse variatio; dicendum, quod verum est quantum ad substantiam praemii sive quantum ad praemium substantiale; cadit tamen quantum ad conversionem ad inferius.tum quantum ad affectiones, sicut patet in Angelis, tum quantum ad actiones. Unde Beati erunt agiles et poterunt moveri.

3. Ad illud quod obiicitur de universali et de empyreo, dicendum, quod utrumque recipit variationem; sed universale ratione eius in quo est; quia, « motis nobis, moventur ea quae in nobis

sunt »; empyreum vero ratione contenti. Potest enim aliquid continere, quod non continet, et aliquid non continere, quod continet.

4. 5. 6. Ad illud quod obiicitur de incnrruptibilitaie, dicendum, sicut praetactum est, quod convenit creaturis; aliquae enim creaturae sunt ita simplices et ita bona coniunctione coniunctae, quod nuUa cadit in eis contrarietas, nec est in eis maior ratio corruptionis quam in principiis. Unde sicut principia non sunt resolubilia in aliquid, tamen cederent in nihil, si sibi relinquerentur; sic intelligendum in aliquibus substantiis. Unde non est dicendum, quod sit verum, quod omne compositum sit resolubile secundum rem; sed sicut dicit Ansehnus, « est resolubile re, vel intellectu». Unde concedendae sunt rationes ad hoc inductae.
5. 8. Ad illud vero quod obiicitur ck vertihilitate, dicendum, quod quaelibet creatura vertibilis est per naturam, si sibi relinquatur.

Si quaeritur causa huius, dicendum, quod huius versionis, cum sit defectus purus, non est reddenda causa efficiens vel reducens in non esse, sed solum deficiem. Propter quod notandum, quod natura dicitur naturalis origo. Origo autem creaturae et est ex nihilo et est ex suis principiis: secundum hoc dupliciter dicitur ahquid ipsi creaturae naturale, vel quia inest ei ex eo, quod est ex nihilo, vel quia inest ei ex eo, quod est ex suis principiis. Et quia nihil nuUius est causa efficiens, sed deficiens, ideo proprietates, quae insunt creaturae ratione eius, quod est ex nihilo, non sunt positiones, sed defectus, nec sunt a virtute, sed a defectu virtutis, nec habent causam efficientem, sed deficientem: et tales sunt vanitas, instabilitas, vertibililas. Si igitur quaeratur, a quo est vertibihs creatura, dico, quod non ab aliquo efficiente, sed per defectum in se ipsa. Secundum autem quod naturale dicitur quod inest rei per propria et intrinseca principia, sic non dicuntur naturaliter inesse privationes vel defectus, sed habilitates: et ideo hoc modo accipiendo naturale, nulla creatura est vertibilis in non esse; nec tamen dicitur invertibilis naturaliter, quia naturale est in quod potest natura; sed principia rei non possunt in rei conservationem nec Conservationem sui; et ideo invertibilitas non est huiusmodi naturalis. Nec tamen est contra naturam, immo est ei consona; quia omnis natura appetit salvari, quamvis ex se non possit, et maxime illa creatura, quae appetit beatiflcari, et haec est illa quae ad Dei imaginem facta est. Et quia desiderium naturae non est frustra ubi deficit natura, supplet Dei gratuita influentia. Et sic patet, quod vertibilitas inest per naturam, sed invertibilitas per gratiam.

9. Ad illud quod obiicitur de comparatione gratiae ad naturam, intelligendum est, quod gratia dicitur adiutorium, veniens a superiori, respectu eius ctu esse perfecti.

Si respectu esse simpliciter, ut puta conservationis esse, quia nulla principia, cum sint vana, de se possunt se ipsa conservare, sic non est mediante ahquo habitu infuso vel dato. Quia respicit esse, et quia esse est commune omnibus, ideo haec gratia est omnibus communis. Unde haec est gratia habens modum naturae, et haec est gratia, qua dicuntur cetera invertibilia.

Alio modo dicitur gratia adiutorium respectu perfecti esse, et qma, perfectio esse est in his quae ad beatitudinem ordinantur, respicit bene esse eV quod non est omnium. Ideo haec est habitus specialis aliquorum, non omnium, et haec est gratia per modum gratiae. Ex his patet quod obiicit de gratia: obiicit enini secundum quod gratia est specialis habitus divisus contra naturam, quia sic dicit aliquid de novo creatum; sed gratia praedicto modo non.

10. Et ex hoc patet ultimo obiectum: quia gratia dicitur adiutorium respectu eius quod est supra posse naturae; et quia conservatio principiorum est supra posse naturae, non autem egressus actionum, immo infra, ideo patet etc.

II. S. Doclor non sibi contradicit hic asserendo, quibusdani

In pai-te ista sunt dubitationes circa litteram, et primo contingit dubitari de hoc quod dicit Magister: Nunc de veritate sive proprietate divinae essentiae etc. Videtur enim male dicere, quia omne, quod habet proprium, distinguitur; sed divina essentia non est distinguibilis: ergo non habet proprium.

Respondeo: Dicendum, quod divina essentia eo modo est distinguibilis, quo modo habet proprietates, et e converso; quia quamvis in se non sit distinguibilis per plurificationem sui nec a persona per diversitatem, est tamen distinguibilis respectu essentiae creatae, respectu cuius habet has proprietates.

DlB. II.

Item quaerilur de ilhs tribus proprietatibus, quas ponit, scilicet de verilale, immutahilitate, simplicitate, cum multae aliae conditiones sint divinae essentiae, quare solum de his tribus agit?

Respondeo: Dicendum, quod per has tres proprietates suflicienter distinguitur esse increatum a creato. Nam creatum -, eo ipso quod creatum, habet esse post non esse, et ita esse vanum et possibile: ideo habet esse permixtum cum possibilitate, et propter hoc deflcit a veritate, a stabilitate et simphcitate. Increatum vero esse habet contrarias proprietates, et in his sufficienter distinguitur. Nam veritas respicit qjiod est, immutabilitas quo est, simplicitas utrumque. Ideo patet sufficientia et ordo.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod a sapere dicitur sapientia, quia non videtur dicere verum. Sicut enim albedo se habet ad album, ita sapientia ad sapere; sed albedo non dicitur ab albo, immo magis e contra: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod secundum intellectum componentem sapere dicitur a sapientia, quia intellectus componens procedit ab abstracto ad concretum; secundum vero intellectum resolventem est e converso; et quantum ad hunc loquitur Augustinus. — Vel posset dici, quod loquitur secundum considerationem grammatici, non logici

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quis magis est quam ille, qui dixit famulo. Videtur enim male dicere, quia esse non recipit magis et minus, et maxime in Deo.

Respondeo: Dicendum, quod magis et minus dupliciter possunt considerari, scilicet in comparatione ad idem; et sic dicunt intensionem et remissionem;

turas; et sic dicunt gradum et excessum, et sic est bene ponere magis et minus in ente respectu Creatoris et creaturae, et respectu creaturarum ad invicem. Sed in comparatione Creatoris ad creaturam est excessus improportionabilis et infmitus; respectu creaturarum ad invicem est proportionabilis.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Cuius essentia non novit praeteritum vel futurum. Videtur enim esse ista proprietas et Angelorum, quia Augustinus de Civitate Dei dicit, quod « immortalitas Angelorum non est praeterita, quasi non sit, nec futura, quasi nondum sit», sed semper est praesens: ergo non est proprium solius Dei.

Respondeo: Quidam dicunt, quod duratio aevi est simplex et tota simul, non habens praeteritum et futurum; nihilominus ipsum aeviternum habet praeteritum et futurum quanlum ad affectiones; et ita proprium est solius Dei.

Alii dicunt, quod in omni duratione creata, quoniam differt a durante et habet esse possibile, est prius et posterius; sed distinguunt in priori et posteriori. Quoddam enim est quod dicit durationis successionem, quoddam successionis duralionem cum variatione et innovatione. Primum est in aevo, secundum in tempore; et hoc vult Anselmus expresse, et hoc credo probabilius. Et patet responsio ad verbum Augustini; ipse enim loquitur de priori et posteriori, quod quidem dicit innovationem et variationem et corruptionem.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod divinae essentiae comparatum nostrum esse non est. Videtur enim falsum, quia quod inest alicui substantialiter non adimitur comparatione aliqua; sed esse est substantiale rei cuilibet: ergo etc. Item ex comparatione ad Deum creatura melioratur, ut dicit Augustinus % ergo magis est, quam si non comparetur: ergo etc. parationem. Uno modo secundum rationem intluentiae et receptionis; et sic creatura ad Deum comparata est magis, quam si non comparetur. Alio modo comparatur secundum habitudinem aequiparantiae et proportionis; et hoc modo verum est, quod nuUa est proportionabilis secundum conditionem veritatis et nobilitatis esse divini; et ideo quasi nihil est, non omnino in se, sed nihil ad proportionem, quia non potest inveniri aliqua proportio quantitativa.

DuB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Dicatur ergo, quod semper fuit, est et erit. Videntur enim haec verba non dici de Deo, quia dicunt diversa tempora; sed in Deo non cadit diversitas temporum.

Respondeo: Quidam voluerunt dicere, quod actus, isti non praedicant de Deo diversa tempora secundum essentiam, sed secundum concomitantiam; quia divinum esse omnino invariatum omne tempus concomitatur. Sed haec positio non solvit plene. Dicitur enim vere, quod Deus fuit ante omne tempus; tunc ergo acceptae sive intellectae, quando dicitur de Deo, sed solum modi intelligendi; quando vero de re mobili, utroque modo. Exemplum patet de masculinitate in lapide et in viro: quoniam in viro est ut dispositio rei acceptae, in lapide ut modus intelligendi soluni. Sed haec positio non videtur sufficiens, quia intellectus non ponit praeteritura circa suum intelligere, quando intelligit Deum fuisse: ergo oporlet, quod ponat circa rem.

Propter hoc notandum, quod verba diversorum temporum aliter dicuntur de aeterno, aliter de aeviterno, aliter de temporali. Nam respectu temporalis important mutabilitatem et successionem et durationem. Secundum vero quod de aeviternis dicuntur, duo tantum important, successionem et durationem, sicut vult Hieronymus, Augustinus et Anselmus. Secundum vero quod dicuntur de Deo, important solum durationem. Unde dicitur: Beus fuit, quia eius durumiiitur: erit, quia non desinit nec corrumpitur. Proprie evgo loquendo, non dicuntur de Deo, ut dicit Hieronynnis: large autem loquendo, dicuntur, ut dicit Mafjister et Augustinus; et ad hoc vadit opinio Magislri.

DrB. VHl.

Item quaeritur de verbo Hilarii: Esse non est Deo accideiis etc., quia nec creaturae est accidens — nulli enim omnino rei accidit esse — quomodo ergo per lioc notatur Deus differre a creatura?

Rkspondeo: Dicendum, quod accidens dicit quid natum in alio esse, ab aJio exire, et ab illo recedere. Accidens enim dicitur quod inest subiecto et ab illo trahit ortttm, et propterea potest adesse et abesse. In his tribus proprietatibus communicat esse creatum, licet non eodem modo onmino. Nam esse nostrum pendet ab alio sustinente, oritur ab alio efflciente, creatura etiam nata est suum esse perdere: ideo esse eius est quasi accidens, non tamen vere accidens, quia cum pendeat a Deo, non pendet sicut a subiecto. E contrario est in Deo; et ideo dicit Hilarius, quod esse non est accidens Deo; et hoc propter contrarias proprietates: quia accidens natum est alii inesse, propter hoc dicit: subsistens veritas; quia natum est ab alio exire, contra hoc dicit: manens causa; quia nalum est etiam ab alio recedere, contra hoc dicit: naturalis genei'is proprietas, quae non dimittit esse.

Di;b. IX.

Item quaeritur, quomodo intelligitur immortalitas, cum dicitur: Solus habet immortalitatem, et

Supra ostendit Magister duas proprietates divinae essentiae, scilicet veritatem et incommutabilitatem; hic ostendit simpMcitatem divinae essentiae vel dicit Auguslinus, quod accipitur pro incommutabilitate; sed hoc non videtur conveniens. Mors e.nim hon dicit omnem mutabilitatem, sed solum corruptibilitatem viventium: ergo non idem est dicere.

Respondeo: Sicut vita accipitur communiter et proprie, ita et mors, ita et immortalitas. Uno enim modo dicitur vita aclus continuus et internus, qui est a forma spirituali; et sic dicitur prqprie, et sic immortalitas dicit vitam talem cum impossibilitate ad eius privationem. Alio modo dicilur vita actus completus potenliae, quae est secundum rei naturam, sicut dicitur aqua viva, quae habet operationem aquae convenientem; et hoc modo importat repugnantiam ad corruptionem. Et ideo debet dici secundum hanc vitam immortale quod est ita in actu completo, quod nullo modo potest aliquam peiorationem recipere; et sic accipit Apostolus et exponit Augustinus.

DuB. X.

Item quaeritur de hoc quod dicit beatus lacobus et est in Uttera: Nec vicissitudinis obumhratio; quae differentia est inter vicissitudinem et obumbraiionem, et quae convenientia, ratione cuius dicatur vicissitudo obumhrare?

Et dicendum, quod vicissitudo importat numerum vicis, et iste est numerus cum interruptione; sed ohumbralio dicitur per privationem actus lucis. Quoniam igitur actus formae lux est, privatio eius recte dicitur obumbratio; et quia vicissitudo ratione numeri dicit interruptionem, et ratione interruptionis dicit privationem, et ratione privationis ohumbrationeni, hinc est, quod recte dicilur vicissitudinis obumbratio. naturae. Et habet haec pars tres partes. In prima ostendit, quod praprie est simplex; in secunda, quod vere, ibi: Hic diligenter notandum est, cim dicat

autem sinceritatis el simplicitatis.

Prima iterum pars habet Ires partes. Primo proponit, quo proprie est simplex; secundo ostendit, quod non convenit naturae corporali, ibi: Ut autein scias, quomodo simplex etc. In tertia, quod non convenit nalurae spirituali, ibi: Creatura quoque spiritualis etc..

Similiter pars, in qua ostendit, quod est vere rsimplex, habet tres partes. In prima ostendit, quod in Deo est pure mulliplicitas nominum; in secunda ostendit, quod in eo non est diversitas praedicamentorum, ibi: Quod autem in mtura divinitatis nulla

Ad intelligentiam eorum quae dicit Magister in littera, quatuor quaeruntur in parte ista

Primo quaeritur, utrum in Deo sit summa simplicitas.

Secundo, utrum simpjicitas sit Dei proprietas.

Circa primum, quod in Deo sit summa simplicitas, sic probatur.

1. Omne primum est simplicissimum, quia quanto aliquid prius, tanto simplicius; sed Deus est primum in genere entium, eo quod nec est nec esse potest nec cogitari prius: ergo est ita simplex, quod ipso nihil simplicius esse potest vel cogitari: ergo est simplicissimum.

2. Item, omne quod est quidquid liabet, est simplicissimum; sed Deus est quidquid habet: ergo etc. Prima patet in se. Minor probatur sic: Deus habet potentiam, sapientiam, et sic de aliis: aut ergo est sua potentia, aut non. Si sic, habeo propositum. Si non est sua potentia, cum sit potens potentia, habet posse ab alio, ergo Deus est ab alio; quod si hoc est falsum; ergo illud ex quo sequitur.

3. Item, in esse nobilissimo debet omnis conditio nobilitatis poni in summo; sed Deus est ens nobilissimum, et simplicitas est conditio nobilitatis: ergo ponenda est in Deo in summo: ergo Deus est summe simplex.

4. Item, quanto aliquid est simplicius, tanto est potentius in virtute, et e converso, quia « virtus praedicamenlorum in divinis non possunt dici pr6- prie, et etiam nomen primi praedicamenti, ibi: Unde nec proprie dicitur substantia.

Similiter pars, in qua ostendit, quod est summe simplex, habet tres. Primo enim ostendit, quod tanta est ibi simplicitas, quod nulla est ibi rerum diversitas; secundo, quod cum hac simplicitate stat personarum pluralitas, ibi: Et cum tantae simplicitatis etc. Tertio vero et ultimo epilogat, quod ostensa est in divina essentia triplex proprietas, ibi: Ecce quanta identitas.

Tei-tio, propter illud quod dicitur in littera de anima rationali, quaeritur, utrum anima rationalis sit in toto corpore, ita quod in qualibet parte.

Quarto quaeritur, utrum Deus sit in aliquo determinato genere. unita plus potest quam multipIicataS); sed Deus est infinitus et immensus virtute: ergo est infinitus simplicitate: ergo in Deo est summa simplicitas.

CoNTRA: 1. Simplicius cogitatur ahquid, cum cogitatur ut abstractum a pluribus, quam quod cogitatur ut contentum in pluribus: ergo cum fides nostra cogitet Deum ut in pluribus, non cogitat eum ut simplicissimum: ergo si fides vere cogitat, Deus non est simplicissimus.

2. Item, maior est simplicitas, ubi est identitas sine diversitate, quam cum diversitate; sed in Deoest identitas cum diversitate suppositorum: ergo in Deo non est summa simplicitas.

3. Item, maior est simplicitas, ubi est unitas sine pluralitate; quia numerus dicit aliquo modo compositionem, respectu cuius unitas est simplex: ergo cum in Deo sit unitas cum pluralitate personarum, patet etc.

4. Item, maior est simplicitas, ubi non tantum subiectum, sed etiam proprietas est eadem cum proprietate; quia, quando proprietas difiert a proprietate in uno, sunt plura diflerentia: ergo non est simplex; sed in divinis personis in eadem persona

diifert a paternitate: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0.

Sjimma smplicitas est in Deo.

Respondeo: Dicendum, quod sicut primae rationes probant, in Deo ponenda est summa simplicitas.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod fidesnon ter intelligit,non intelligit ut summe simplex. Quod patet sic: quoniam est intelligere unum in uno, et unum in pluribus multiplicatum, et unum in pluribus non multiplicatum. Simplicius autem intelligitur unum in pluribus esse multiplicatum, quam unum in uno; quod patet, quia universale est simplicius singulari-; et adhuc multo simplicius intelligitur, quod est unum in pluribus non multiplicatum. Hoc modo intelligit fides nostra Deum. Et ideo simplicior est Deus, quia est in omnibus non multiplicatus, quam si esset in uno solo, vel in pluribus multiplicatus. Hinc est, quod Deus simplicissirous est, et fides nostra eum ut simplicissimum intelligit.

Et qui intelligit Deum plurificatum in essentia, vel unum in supposito, derogat summae simplicitati eius, derogat etiam nobilitati simplicitatis eius. Quoniam ubi summa simplicitas intelligilur, oportet summam actualitatem intelligi, si summe nobilis est. Et ubi est summa actualitas, summa diffusio et communicatio debet poni; et ista non potest esse nisi in sempiterna productione rei omnino infinitae et aequalis in virtute; et hoc non potest esse in abetate essentiae: ergo non potest inteHigi divina essentia simplicissima, nisi in tribus personis intelligatur tota esse, quarum una sit ab alia.

Quando ergo obiicitur, quod simplicius est abstractum a pluribus quam in pluribus; verum est, si in iUis pluribus plurificetur. Si autem non plurificatur, non est verum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod maior est simplicitas, ubi nulla diversitas; dicendum, quod diversitas dupliciter potest venire: vel ex additione, vel ex origine. Ex additione, cum est diversitas in proprietatibus absolutis, quae diversae sunt in diversis, ut albedo in Petro et nigredo in Paulo; et haec privat simplicitatem, quia ponit compositionem. Est alia diversitas veniens ex sola origine, ut puta, quia una persona emanat ab alia, differt ab ea; et haec non repugnat simplicitati, quia nullam ponit compositionem, sed solum ordinem et respectum ad alium; et haec non proprie dicitur diversitas, sed distinctio et discretio. Et hoc manifestmn est, si intelligamus, Patrem se ipso generare Filium, et intelhgamus, eum generare et iterum non generare, nuUa est hic compositio, quia nulla additio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod maior est simphcitas, ubi nulla pluralitas; dicendum, quod plex est pluralitas. Quaedam, in qua plus est in duobus quam in uno, ut in duobus hominibus plus est de bonitate quam in uno; et ista pluralitas repugnat simphcitati, quia unitas addit supra unitatem. Quaedam autem est pluralitas, in qua tantum in pluribus est, quantum in uno; et haec est in divinis, quia tantum de esse et bonitate et virtute est in una persona, quantum in pluribus; et ista pluralitas nihil addit ad unitatem: et ideo nullam omnino ponit compositionem nec privat simplicitatem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod in Patre differt proprietas a proprietate; dicendum, quod proprietas differt a proprietate tripliciter: aut respectu subiecti, aut respectu sui, aut respectu obiecti. Si respectu subiecti, quia causantur ex diversis naturis in ipso repertis; sic ponit compositionem, quia ponit subiectum esse ex pluribus. Si respectu sui, sic differt musica et grammatica in Petro; et sic ponit similiter compositionem, quia ponit subiectum subesse pluribus. Si respectu obiecti, sic ponit subiectum comparari pluribus; et ex hoc non ponitur compositio, sed distinctio. Exemplum est in puncto, quod est principium et flnis respectu diversarum linearum. Hoc modo est differentia proprietatum in divinis.

Secundo quaeritur. utrum simplicitas sit Dei Et quod sic, videtur hoc modo.

1. Nulla creatura est actus purus, quia in omni ut dicit Boethius, differt quo est et quod est; ergo in omni creatura est actus cum possibili; sed omnis laus habet in se multiformitatem et caret simplicitate: ergo etc.

2. Item, omnis creatura habet esse flnitum et limitatum: ergo habet esse arctatum; sed ubicumque est esse limitatum, est ibi aliquid quod contrahit, et aliquid quod contrahitur, et in omni tali est compositio et. differentia: ergo omnis creatura est composita: ergo nuUa simplex.

3. Item, omnis creatura habet esse datum aliunde, ergo habet esse aliunde acceptum, ergo nulla creatura est suum esse, ergo in omni creatura est dependentia sive differentia; sed nullum tale simpliciter simplex: ergo etc.

4. Item, omne, quod est post primam unitatem, deficit ab illa, ergo statim cadit in dualitatem, sicut dicit Dionysius, quod post monadem dyas est: sed omnis creatura est a prima unitate: ergo omnis creatura est ab illa deflciens: ergo etc.

CoNTRA: 1. « Ab uno non procedit nisi unum »

a vero non procedit nisi verum; sed unitas et simplicitas eandem rationem habent in Deo: ergo sicut ab uno unum, ita a simplici simplex.

2. Item, videtur specialiter, quod simplicitas sit in creaturis, quia simplex est quod non habet partem; sed punctus non habet partem, quia ita definitur: punctus est, cuius pars non est: ergo etc.

3. Item, omne illud, ante quod non est aliud, est simplex; quia si compositum est, necessario habet ante se aliud; sed ens est primum, sicut dicit auctor de Causis: « Prima rerum creatarum est esse »: ergo etc.

4. Item, omne illud est simplex, in quo stat resolutio; sed resolutio stat in principiis, quae sunt materia et forma, quia materia ulterius non resolvitur, cum sit status in causis, alioquin esset ire in infinitum: ergo cum resolutio stet in creato, aliquid creatum est simplex. Si tu clicas, quod principia non habent omnimodam simpUcitatem, quia quamvis non componantur ex aliis, tamen componuntur ahis; contra: hoc non videtur facere contra simplicilatem, quod componatur alii. Nam quod aliquid non sit componibile alii, non facit aJiquam simplicitatem, cum ista proprietas sit in individuis completis, quae maxime sunt composita: ergo hoc quod dico componibile aliis, non tollit ab eis simplicitatem, et sic etc.

Deum solum esse summe simplicem, duplici modo probalur.

Respondeo: Dicendum, quod simplicitas essentiae privat compositionem et privat essentialem differentiam sive multiplicitatem. Unde simplex est, quod non liabet compositionem partium nec multiplicitatem actionum sive formarum. In solo autem Deo est privatio compositionis et ditferentiae sive mul-. tipiieitatis: ideo simplicitas in solo Deo est essentialiter.

Unde notandum, quod multiplex est compositio. Una compositio est ex partibus esseniialibus; et haec est in omnibus per se entibus °-; alia est ex partibus integranlibus; et liaec est in omnibus corporibus; tertia est ex partibus dissimilibus sive repugnantibus; et haec est in omnibus animalis et vlventibus. Unde in omni substantia per se ente, quae proprie dicitur creatura, est compositio, quia omnis creatura aut est corporalis, aut spiritualis, aut composila ex utroque.

Similiter est considerare triplicem differentiam: in creaturis. Prima est substantiae, virtutis et ope- rationis, sive substantiae et accidentis; secunda est differentia suppositi et essentiae; tertia est difrentia entis et esse Prima diiferentia est rei, prout est agens; secunda, prout est ens in genere; tertia, prout est ens in se. Prima differentia est in omni subiecto, quoniam omne subiectum habet esse mixtum; ideo non agit ex se toto, et ideo differt in eo quo agit et quod agit, et actio sive subiectum et proprietas. Secunda differentia est in omni individuo, quia omne individuum habet esse limitatum; et ideo in aliquo convenit, in aliquo differt cum alio, et ideo in omni individuo differt essentia et suppositum; multiplicatur enim essentia in suppositis. Tertia differentia est in omni creato et concreato: quia enim omne, quod est praeter Deum, accipit esse aliunde, sive principium sit, sive principialum: ideo nihil est suum esse, sicut lux non est suum lucere.

Si ergo dicatur simplicitas per privationem compositionis, sic proprium est solius Dei in ratione substantiae, quia nulla alia substantia est, quae non habet compositionem ex possibili et actuali saltem.

Si autem simplicitas dicat privationem essentialis differentiae et dcpendentiae, ita quod in essentia nulla sit diversitas nec dependentia, est proprium Dei in ratione entis, quia nuUum aliud ens est, in quo non cadat aliqua diversitas vel dependentia.

Concedendum ergo est, quod simplicitas Dei proprium, ut visum est. Creaturae autem compositae sunt nec vere simplices, quia habent esse mixtum ex actu et potentia, quia habent esse limitatum, et ita in genere et specie per additionem contractum, quia habent esse aliunde datum, quia habent esse post Deum unum, a quo deficiunt; et ita cadunt in compositionem.

Aliter pctest dici et brevius, quod simplex dicitur per privationem compositionis. Sed notandum, quod compositio dicitur dupliciter: uno modo alicuius ex aliquibus; alio modo, qua aliquid dicitur componi alii. Si ergo simplicitas privet compositionem ex aliis, sic convenit etiam creatis, utpote primis principiis, quae non componuntur ex aliis. Si autem privet compositionem cum aliis et ex aliis, sic solius Dei est. Omnis enim creatura aut est ens per se et in se '% et ita composila ex aliis; aut est ens cum alio et in alio; et ita alii composita. Et iterum omne creatum aut est principium; et ita componibile aUi; mt principiatum; et sic compositum ex aliis; et sic accipitur simplicitas, prout est rei proprietas, per privationem, videlicet utriusque compositionis. non est conditio generalis entis sicut unum. Nam

Deus nuUi communicat creaturae; quia creatura non potest recipere, cum esse eius sit limitatum, sit mixtum, sit etiam esse dependens et aliunde datum.

2. 3. 4. Ad illud quod obiicitur de simplicitate puncti et entis et principii, dicendum, quod ibi est simplicitas per privationem compositionis ex aliis, non autem prout simplicitas dicit indifferentiam omnimodam. In omnibus enim, ut dictum est, cadit aliqua differentia et dependenlia: quamvis enim non sint composita, tamen eorum esse dependet a composito, sive compositione.

Unde bene concedendum est illud quod ultimo dicebatur, quod illud derogat simplicitati rei, quod

multiplicilatem et differentiam in re simplici, quamvis non deroget, in quantum privat compositionem ex aliis. Omnis enim dependentia facit ipsum quod dependet a summa simplicitate et indifferentia recedere. Solus autem Deus est independens. Omnia autem alia sunt dependentia, sive comparatione ad principia, ex quibus sunt, sive unum principium componens complicetur ad aliud, sive esse dependens comparatione ad Deum sive ab ipso Deo. Nihil autem, quod dependet, est sua dependentia: ideo nihil tale est summe simplex, quia omne simplicissimum est absolutissimum

et hic a. 3. i. 5. — Pelr. a Tar., I. Senl. d. 2. q. I. a. 2. 3.

Utrvm anima rationaUs sit tota in Tertio quaeritur, utrum anima rationalis sit in toto corpore, ita quod in qualibet parte. Et tjuod sic, videtur.

1..ugustinus dicit, quod sicut Deus est in maiori mundo, sic anima in minori: sed Deus sic est in niaiori, quod in qualibet parte totus: ergo anima sic est in minori, scilicet in corpore.

2. Item, quod dat esse toti et partibus unitur toti et partibus secundum essentiam, quia forma per sui essentiam dat esse, et hoc non nisi ei cui essentialiter unitur; sed anima dat esse toti corpori et omnibus partibus: ergo etc. j..

3. Item, in oculo est videre, est sentire, est vivere. Quaero ergo, utrum sint haec unus actus vel differentes. Non unus; hoc constat, quia, privato visu, adhuc sentit per tactum, privato sensu, adhuc vivit, sicut in paralytico; cum ergo vivere sit a substantia, videre a potentia, in oculo est anima secundum substantiam; eadem ratione potest probari, et in omnibus partibus esse.

4. Item, anima operatur in toto corpore, ergo in toto corpore est per potentiam; sed potentia animae simplex est: ergo si potentia una est in manu et pede, idem est in diversis partibus; sed non est simplicior potentia quam substantia: ergo etc.

5. Item, anima est in corpore: aut ergo est in qualibet parte, aut est in iina determinate, aut est in puncto. Si in qualibet parte, habeo propositum. Si in una, cum illa habeat plures partes, et anima sit simplex, erit in pluribus partibus: ergo 1. — Dionys. Carth., hic q. 7. — Biel, liic q. 7. diib. 3. corpore, el tota in qualibet parte ipsius. non est inconveniens, animam esse in pluribus partibus. Sed qua ratione est in partibus partis, eadem ratione est in partibus totius. Si est in puncto corporis, ergo cum punctus non habeat proportionem ad totum corpus, anima est improportionabilis toti corpori: ergo non potest esse perfectio, cum proportio sit perfectionis ad perfectibiie. Similiter, « punctus est substantia posita » sive habens positionem, ergo anima habet situm in corpore; sed nulla forma situalis est motor sufficiens: ergo etc.

Sed contra:. Forma, quae est in toto et in partibus una, denominat partes et totum ratione consimili. Unde quaelibet pars ignis est ignis: ergo si anima est in qualibet parte, tunc quaelibet pars animalis est animal sicut totum, cum quaelibet pars sit substantia animata sensibilis.

2. Item, existentia animae rationalis non dependet ab aliqua parte corporis, curii sit fixa in se: ergo non est in qualibet 'l

3. Item, operatio eius non dependet ab aliqua parte corporis nec alicui communicatur: ergo in nulia parte corporis est, nec in quantum perfectio, nec in quantum motor. Unde Philosophus dicit, quod « anima nullius corporis est actus «, id est nullius partis corporis, sed in quo est, est sicut actus.

4. Item, corpus organicum est diversarum rationum in partibus et toto, ergo habet diversam perfectionem: ergo cum anima perficiat totum quantum ad essentiam, perficit partes quantum ad potentiam: ergo anima rationalis non est in partibus nisi solum

quantum ad rationem potentiae; et hoc etiam dicit Philosophus: « Sicut anima ad corpus, sic partes animae ad partes corporis».

3. Item, si anima est tota in qualibet parte corporis, ergo tota est in manu; sed quando aliquod totum est in aliquo, movetur illo moto: ergo mota manu, movetur anima, et similiter, manu quiescente, quiescit: ergo cum manus una possit moveri, altera existente in quiete, anima una et eadem numero simul quiescit et movetur secundum idem.

4. Item, si anima est in pluribus partibus tota, qua ratione in tribus, eadem ratione in pluribus, et ita in infinitis, et quantumcumque extendatur corpus: ergo anima nata est esse ubique, et ila videtur, quod anima non sit substantia limitata, sed

5. Item, si tota anima est in manu sicut in aliis partibus: ergo cum vita sit ab anima, non magis recipit motum et sensum manus a corde, quam e converso. Hoc autem est contra omnes philosophos; et sequitur ex hoc tale inconveniens, quod, sicut laeso corde perit vita, ita laesa manu.

Anima rationalis est tola in toto corpore et tota in qualibet parte.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui dicunt, quod i 1. anima secundum essentiam est in aliqua parte determinate, secundum potentiam vero est et influit in toto corpore, sicut aranea est in tela. Unde dixerunt, quod est in corde, quia cor est domicilium vitae, et eius inhabitator est anima. Et ad hoc ponendum movit eos experimentum cum defectu rationis. Experimentum, quia visibiliter apparet, quod laeso corde separatur anima, et ab ipso fluit sensus et motus, et est membrum nobile existens in medio, sicut cenrunt inteUigere, quomodo aliquid limitatum sit unum et idem totum in pluribus; et quia fides non cogit credere, et ratio non intelhgit, ideo dicunt, non esse ponendum, quod sit in toto ratione cuiuslibet partis.

Sed aliorum opinio est, ut Augustini, quod anima in qualibet parte corporis sit tota; et ad hoc ponendum movet experimentum, exemplum et rationabile argumentum. Experimentum, quia anima in partibus distantibus a corde ita cito sentit, sicut et in propinquis; item simul quasi in ictu ocuU sentit laesionem in partibus distantibus, et cum anima separatur, dolor est in singulis partibus et resolutio. Exemplum similiter movet, sicut dicit Augustinus: « Videmus enim quod uno animali perfecte sano est una sanitas in singulis partibus, nec maior in maiori nec minor in minori ». Si ergo hoc est in forma corporali, quanto magis in spirituali? Rationis argumentum movet, quia anima est forma simplex et motor sufjicieris. QuiSi forma totaUs corporis, est in toto; quia vero simplex, non est secundum partem et partem sui; quia motor sufficiem, ideo non habet situm, et ideo nec est in puncto nec in parte determinata. Et quia magis rationaUs est opinio, quae fundatur supra rationem, quam quae fundatur supra defectus rationis, et quia Augustinus hoc dicit, hanc approbo tanquam meliorem. plex est genus formae. Est enim quaedam, quae perfi.cit et extenditur et dependet. Et haec, quia totum perficit, est in toto; quia vero extenditur, perfectionem totius communicat partibus; quia vero dependet nec agit per se, operationem totius communicat partibus, ut patet in forma ignis, quia quaelibet pars ignis est ignis et quaehbet calefacit. Est alia forma, quae perficit et dependet, sed non extenditur; et taiis forma, quia totuni perficit, est iii toto et qualibet parte: quia vero non extenditur, ideo actura totius non attribuit partibus: quia vero dependet, operalionem totius communicat partibus; et talis est anima vegetabilis et sensibilis, quia nulla pars animalis est aninial, tamen quaelibet pars animalis vivit et sentit. Est iterum forma, quae totum perficit, tamen nec extenciitur nec dependet quantum ad operationem; et taiis, quia perfectio est, est in toto et partibus; quia vero non extenditur. perfectionem tolius non commimicat partibus: (luia non dependet. ideonec operationem communicat: et lalis est anniia rationalis, quia nulla pars hominis est horao, et nulla pars horainis intelligit. Tamen etsi non communicet actum totius uttoti, comnmmca.t ut partibus; qaia. quaelibet pars est pars horainis et vivificatur a perfectione horainis; et ideo perfectio hominis est in qualibet parte.

3. Et sic patet responsio ad iiiud, quod nullius corporis est actus; quia nulli parti corporis communicat propriam operationem nec perfectionem tolius, tamen omnes partes perficit in toto. Similiter ad ahud de forma, quia forma, quae est in partibus, non denorainat similiter totura et partes, nisi sit forraa dependens et extensa; et loquor hic de forma substantiaii tantum, non de accidentali.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non sunt eiusdem rationis totura et partes; dicendura, quod in partibus est considerare organizationem et complexionem. Ratione complexionis sunt uniformes toti et sunt dispositae ad idera genus vitae et perflciuntur ab uno; ratione organizationis sunt diversae et perflciuntur a potentiis.

'). Ad illud quod obiicitur, quod raovelur, raota manu etc; dicendum, quod perfectio potest super totum perfectibile et quantum ad substantiam et quantum ad potentiam; et cum aniraa sit perfectio totius corporis, super totum potest, et ideo nullo minori, quara sit totura corpus, deflinitur eius substantia nec potentia; definitur auteni corpore suo, quod periicit, et ideo corpore moto, movetur per consequens; partibus autem non definitur, quia sunt rainores toto, et ita est in una, quod est extra illara. Et ideo, quia in nulia parte est defmitive, non movetur ad motum alicuius partis, sicut nec Deus movetur ad raotura alicuius creaturae.

6. Et per hoc patet sequens, quia totura corpus coraparatur ipsi aniraae tanquam unus locus; et ideo in pluribus partibus non est nisi in quantura in uno loco; unde si separentur, non erit in illis. Nec sequitur ex hoc, quod sit inflnita, quia « omniura natura constantium terrainus est et ratio magnitudinis et augraenti'%, et ita corporis humani. Unde potest cogitari tara magnum corpus, quod non posset vivificari ab anima.

7. Ad illud quod obiicitur uitirao, quod tunc una pars non recipit ab aiia; dicendura, quod sicut Deus in raaiore mundo iraraediate est in omni creatura ipsara continens, tamen per ordinera universi influit aliquid una creatura in aliara; sic intelligendum, quod anima persui praesentiam est in qualibet parte inimediate, quara continet et conservat, non tamen omnino, sed influit in oranes partes per unam: et ideo cessante illa parte et eius influentia, perit ordo corporis essentialis, et ita aniraa separatur.

Thom., hic q. 5. a. 3; S. I. q. 76. a. 8; S. c. Gent. il. c.

Utrum- Deus sii in aliquo Quarto et ultimo quaeritur, utrum Deus sit in aliquo determinato genere. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Quod distinguitur ab aliis entibus, est aliqua natura determinata; sed Deus est huiusmodi, quia distinguitur a creaturis omnibus, quia nullum creatum est Deus: ergo est natura determinata; sed quod est natura determinata est in genere determinato: ergo etc.

2. Item, quod habet superius univocum el essentiale, habet esse in genere determinato; sed Deus habet superius se ut substantiam, quae dicitur de Deo et creaturis et essentialiter et univoce, quia secundum istam rationem quae est, res per se existens: ergo etc.

3. Item, quod sit in quolibet genere, videtur. Quia omne, quod est completionis in creatura, attribuendum est Deo; sed omne praedicamentum habet aliquid completionis: ergo res omnium praedicamentorum sunt in Deo; sed quidquid est in Deo est Deus, et e converso: ergo Deus essentiahter subiicitur rei omnis praedicamenti: ergo est in quohbet.

4. Item, summo bono nihil deflcit de bonitate: ergo summo enti nihiP de entitate: ergo in Deo est omnis entitas et omnis differentia entitatis: ergo cum differentiae entium sint decem praedicamenta, omnia sunt in Deo.

Contra: 1. Augustinus in libro quinto de Trinitate: « Deus est bonus sine quahtate, magnus sine quantitate »: ergo magnitudo Dei non est in genere quantitatis nec bonitas in genere quahtatis: ergo nec substantia in genere substantiae: ergo in nullo est

2. Item, videtur quod non est in genere determinato; quia omne, quod est in genere determinato, habet esse flnitum et limitatum; Deus autem est inflnitus: ergo etc.

1 Cfr. Aristot., de Praedicam. in princ., ubi quinque a mediuni. — Biel, II Sent. d. 16. q. unic. dub. i.

genere sive praedicamento.

3. Item, quod non in quolibet genere, videtur, quia quod habet in se res plurium generum est compositum; Deus autem est simphcissimus: ergo etc.

Deus nec est in aliquo determinato genere, nec in pluribus.

I: Dicendum, quod non convenit Deo esse in uno genere determinato, quia omne tale habet esse limitatum et arctatum et compositum. In pluribus generibus non potest esse. Aut enim aliquid est in pluribus propter naturarum et proprietatum diversitatem, ut album, in quantum dicit subieclum ahquod sive rem albam, est in genere substantiae, sed in quantum dicit formam, quae est albedo, est in praedicamento quahtatis; aut propter generalitatem, sicut unum et ens. est et multiforme, Deus autem simplex. Non propter generalitatem, quia ens tale nihil est habens distinctum a rebus creatis. Deus autem est habens in se ens distinctum a rebus, et habens esse simplex et inflnitum; et ideo nec in uno genere nec in pluribus esse potest.

1. Ad JUud ergo quod obiicitur, quod distinguitur ab ahis, est natura distincta etc.; dicendum, quod verum est, si distinguatur per ahquid, quod ipsum contrahat et arctet, sicut per differentiam cadentem in genere; Deus autem non sic distingui-- tur, sed se ipso.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Deus habet superius univocum; dicendum, quod Deo non est superius, quia non est simplicius; nec univocum,

quia illa ratio non convenit uniformiter creaturae et Creatori. Deus enim est ens per se, quia nullo egens; creatura est ens per se, quia non est in alio ut in subiecto, eget tamen alio ad sui conser-

3. Ad illud quod obiicitur, quod omne, quod est perfectionis et bonitatis, ponendum est in Deo; dicendum, quod hoc potest esse dupliciter: vel per dwersitatem, et hoc facit esse in diversis generibus;

II. Solutio ad 1. eruitur ex distinctione inter naluram de-

In parte ista circa litteram incidit hic quaestio de ordine. Cum enim compositio in creatura sit ratio et causa mutationis, simplicitas est causa immutabilitatis; quia si afQrmatio est causa afQrmationis, et negatio causa negationis: ergo cum causa sit ante effectum, debuit primo Magister ponere proprietatem simplicitatis.

Respondeo: Dicendum, quod revera compositio sectuidum rationem intelligendi prior est quam mutatio; sed quoniam negationes se habent e contrario affirmationibus, hinc est, quod immutabilitas est prior; ita volunt aliqui dicere.

Potest tamen aliter dici et melius, quod est prius et notius nobis, et prius simpliciter; et quia simvel secundum omnimodam wnitatem, et hoc facit esse extra omne genus.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod Deo nihil deficit de bonitate; dicendum, quod Deus non dicitur non deficiens a bonitate propter hoc, quod omnis differentia boni particularis sit in Deo per differentiam, sed quia est in eo per aequivalentiam Quia enim est summum bonum, complectitur in se bonum omne; sic intelligendum est de entitate; et sic patet illud. piicitas est maxime nobis occulta propter hoc, quod simplex,inquantum simplex, habet rationem principii; et nos venimus a cognitione posterioris in cognitionem prioris: ideo prius agit de immutabilitate quam simplicitate.

Item quaeritur de hoc quod dicit in littera: Eademque proprie ac vere simplex, quia nec habet compositionem partium etc. Videtur enim superflua dicere, quia simplex est cuius pars non est, sicut compositum dicitur quod habet partes.

Respondeo: Dicendum, quod Magister notificat hic simplex, secundum quod est Dei proprium; et ita opponitur compositioni et multiplicitati. Quantum

habet multitudinem partium; quantum vero ad privationem multiplicilaiis extraneae, dicit, quod non habet varietatem accidentium; quantum vero ad privationem multiplicitatis intrinsecae, dicit, quod non habet varietatem formarum, ut generis, speciei et differentiae; et hoc modo simplex est simplex vere et proprie, quod solius Dei est.

Item quaeritur de ista ratione Augustini: Cum enim aliud sit artificiosum esse, aliud inertem etc. Probat enim, animam esse compositam propter multitudinem proprietatum. Sed contra: nulla substantia componitur ex proprietatibus neque per se neque cum alio: ergo ex hoc non probatur, quod anima sit composita.

Respondeo: Dicendum, quod Augustinus hoc non probat nisi a posteriori. Compositio enim accidentis ad subiectum et diversitas necessario praesupponit aliam compositionem, quia, ut dicit Boethius, « quod «st pure forma subiectum esse non potest »: ergo ad hoc. quod ahquid sit subiectum accidentium plurium, oportet in illo praeexistere compositionem intrinsecam; sed anima capit in se multitudinem accidentium: et ideo necessario infertur a posteriori, quod ipsa sit composita, licet non ex accidentibus.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sine qualitate bonum, sine quantitate magnum etc. Videtur enim male dicere; quia a quocumque removetur superius, et inferius: ergo si non habet quahtatem, nec bonitatem. Si tu dicas, quod bonitas illa non est species qualitatis, quaerilur, quare non similiter dicitur in divinis qualitas divina, sicut bonitas divina? gmeris non transfertur ad divina, tum quia non dicit rei complementum, sicut species; tum quia significat in concretione ad subiectum et in dependentia. Nomina autem specialia connotant effectum in creatura; et ideo dicitur sine qualitate bonus.

Sed si quis velif inspicere, invenit hoc non habere veritatem. Si ergo quaeratur: quomodo differt in Deo magnitudo et bonitas? dicendum, quod magnitudo significat divinam essentiam per modum quantitatis, bonitas per modum qualitatis: ergo isti modi cadunt in Deo. Et iterum, si quaeratur: qualis est Deus? respondetur: bonus et magnus.

Et ideo dicendum, quod nomina generum in divinis reperiuntur, sed non prout habent rationem generis, quia Deus in nuUo genere est; et ad hoc significandum removet Augustinus nomina novem generum, in quantum sunt genera.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicitur: Si tamen est dignum, ut Deus dicatur substare. Videtur enim satis dignum, quia summa nobilitas est per se subsistere.

Respondeo: Dicendum, quod duplex est proprietas ipsius substantiae, scilicet per se stare et alii subesse; primum est perfectionis, secundum imperfectionis; et ideo ratione primae dicitur digne, non ratione secundae.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius: Non ex composiiis Deus, qui vita est, subsisiit etc; quae differentia est inter illas dilferentias? Quodsi nulla est, videtur facere inculcationem verborum.

Dicendum, quod quidam volunt,

quod per illa quatuor excludantur quatuor gemm compositionmn. Prima enim est essentiae ex principiis essentialibus, ratione cuius dicitur, quod Deus non est ex compositis, id est simul positis. Secunda est substantiae ex principiis naturalibus, quae sunt raateria et forma; ratione huius dicitur: neque ex inprmis, quia materia subiecta est privationi, quae facit formam esse instabilem et inflrmam, et similiter materiam; inflrma enim dicuntur instabilia. Tertia est compositio mixti ex miscibilibus, ratione cuius dicit: neque ex obscuris, quia ubi mixtio, ibi quaedam formarum confusio, et ita obscuratio. Quarta est compositio animati ex partibus disparibus, ex anima videlicet et corpore; ratione huius dicit: neque ex partibus disparibus, quia ipse est spiritus.

Aliter tamen potest dici, quod excludit eandem compositionem ratione diversarum conditionum. Ad hoc enim quod aliqua principia constituant aliquid,

Be distinclione triwn perso7rarum.

Nunc ad distinctionem trium personarum accedasonaliter alius sit Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus ».

De coaeternitate Patris et Filii.

Genitus est enim a Patre Filius, et ideo alius, nec tamen ante fuit Pater quam Filius; coaeternae oportet, quod principia sint dijferenlia, sint dependentia, sint imperfecta, sint etiam difformia. Si enim essent omnino conformia et perfecta, non possent aliquid constituere, quia ex duobus entibus actu nihil ttt Quia ergo dijferentia, ideo sunt composita, quasi cum aliis posita; quia dependentia, ideo inflrma; quia imperfecta, ideo obscura; quia dissimilia, ideo disparia. Deus autem non potest esse ex differentibus et diversis, quia est vita per essentiam; non potest esse ex dependentibus et inflrmis, quia virtus per essentiam; non potest esse ex imperfectis et obscuris, quia lux est; similiter non potest esse ex disparibus et dissimilibus, quia spiritus per essentiam. Summa ergo actualitas, summa potestas, summa claritas, summa spiritualitas non permittunt in Deo esse aliquam compositionem. Unde ex his quatuor conditionibus quatuor rationes eliciuntur probantes Deum simplicissimum. haereticus, ut refert Ambrosius in libro primo de Triesset aeternus ».

que generationis accessione mutatus est ». « Sed avertat Deus hanc amentiam ».

Cap. in.

De ineffhbili et intelligibili generationis modo.

« Sed quaeris a me, inquit Ambrosius, quocl supra omnem sensum est, quia scriptum esl: Pax neratione.

Utrum debeat dici: semper gignitur Deus, vel semper genitus est.

Hic quaeri potest, cum generatio Filii a Patre nec dicere semper nascitur, ne imperfectus esse videatur. tur, nisi quia ex ipsa essentia Patris semper genitus est Filius».

nascitur quod videtur contrarium illi verbo Gregorii praemisso, scilicet, o non possumus dicere: semper nascilw ».