Distinctio XXI

2 Cap. 7. n. 9. — Vat. cl ed. 4 ante dicen omittunt ita.

Ad intelligentiam huius partis est hic quaestio de dictionibus exclusivis. Et circa hoc principaliter quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum dictio exclusiva in divinis vere addatur termino substantiali.

Quod autem vere addatur huic termino Deus a parte subiecti, ostenditur hoc modo: Deus habet aliquid proprium: sed proprium est quod inest soli: ergo etc. Et quia constat, quod exclusio vere additur termino substantiali respectu praedicati essentialis, unde bene dicitur: solus Deus creat; quaeritur, utrum vere addatur ei respectu praedicati proprii sive termini relativi, utrum scilicet vere dicatur: solus Deus est Pater. Et quod sic, videtur:

1. Per suam expositionem, quae est: sohM Deus esl Paler, id est non alius quam Deus est Pater: ergo solus Deus est Pater. Et quod sit ista eius expositio, hoc habetur et a communi usu et a Philosopho, qui dicit, quod «solus idem est quod?ioh cumalio».,

2. Item, hoc videtur a convertibih, quoniam istae duae convertuntur: nihil praeter Petrum currit, ergo solus Petrus currit: ergo et istae duae: nihil praeter Deum est Pater, ei. solus Deus est Pater. Sed prima est vera, quia haec est falsa: nihil est Pater, et non habet instantiam nisi in Deo: ergo etc.

3. Item, a quocumque removetur quod est in Secundo, utrum vere addatur tennino relativo.

Et quantum ad primum quaeruntur duo:

Primo: utrum dictio exclusiva vere addatur termino substantiali a parte subiecti.

SecuMlo, si vere addatur a parle praedicati. plus, removetur quod est in minus; sed esse Deum est in plus quam esse Patrem: ergo a quocumque removetur Deus, et Pater. Sed quaecumque sic sehabent, quod a quocumque removetur unum, et alterum, unum praecise praedicatur de altero, nec habet instantiam: ergo Pater praecise praedicatur de Deo; sed si praecise, ergo cum exclusione: ergo etc.

Contra: 1. Terminus accidentalis imphcat rem suam circa suum subiectum — ut patet, cum tur: homo albus currit, circa hunc terminum homo implicatur albedo — ergo similiter cum dicitur: solus Deus esl Pater, circa Deum implicatur solitudo. Sed Hilarius dicit, quod «Deus non est solitarius confitendus»: ergo etc. Et ratio ista concludit, non possit vere addi nec cum praedicato proprio nec communi.

2. Item, ostenditur, quod non possit vere addi respectu praedicati communis, ut cum dicitur: solus Deus creat. Hoc enim nomen Deus de se habet suppositionem quasi indefmitam respectu personarum, ergo reddit locutionem veram pro aliquo; sed pro quolibet est falsa — haec enim estfalsa: solus

tink conveiiial liuius. t't iion iiiii soli. iiullo modo Hilcsi,iil(li (lictio cxcliisivii rcsppclu talis praedicati siiliiccto coiiiniuni.

3. Itein. quod non lespcctu proprii, videlur, iura si liaec est vera: solus Deus esl Pater: ergo a simplici conversa et liaec: solus Pater est Deus; sed ista csl lalsa: ergo ctc.."/ (//ca-v, ipiod non convertitur siin[ilicilci: fnnfrd: lialicl inlcllcclnm universalis iicgativac ct iKirlicnlaris atlirinativae, et utraque convertitur siinpliciter: ergo etc.

c 0 N c l.i: s 1 0. Tenniiim aoliis lii dlrlirl-i iioii dicilur categorelua/lcc. iil Idciii seiisiis sii uc.solilariits; beiie crnt dlrliiir si/iiruiiyorciiiuilcc respectu praedlciiil iiiiii siihsiiiiiilii/ls. tuiii personalis.

Respondko: Dicendum, quod haec diclio sohis potest esse calegorema, vel syiwategorema Secundum quod est calegorema, sic esl nomen adiectivum, absolute ponens rein suam circa suum substantivuni. et res sua est.mliludo. Unde tantum valet sic - solus quantuin.tolilarius. Et quia solitudo nullo modo recipitur in divinis quantum ad suljstantiam. quia est in multis personis, hoc nomen solus iioii recipitur in divinis cum terminis substantialibus. sicut ostendit prima ralio.

Si autem:iccipiatur in quantum est syncalegoremu. sic jirivat associationem et importat aliquam iicg;ilioncm. El sic. cum aliquod praedicatum ct siilistaiiti:ile cl personale praecise dicatur de noiiiiiic snlist;intiali. sic vere dicilur in divinis et respeclu ir;iedicati siihsluuliulis, ul cum dicitur:

I. Quaostioiies liuius- (.listinctionis satis sunt inlricatiio, sed i( tlieologis illius aetatis post Magistrum Scnlenliarum in scholis dicitur: solus Deus est Pater.

I. Ad illud ergo quod obiicitur de alho, ipiod ponit rein suain circa subslautivum; dicendum, quod iion est siinile, secundum quod hoc nomen.totus tenetur syiicategorematice; quia albHs est dispositio subiecti absoluta. unde absolute ponit reni suam circ;i. terminum, sed solus ratione negatioiiis non;ihsolute; et ideo non ponit solitudinem, scd pr;iccisi(iiiciii.

± d illud quod obiicitur secnndo, (piod terminus substantialis debet reddere lociilliiiirin crriinr pro aliqua persona; dicendum, quod lcnninus, cui additur exchisio, respectum habet ad prucdica/um, et respectum habet ad exclusionem; et licet respectu praedicati possit habere suppositionem joe?'so- nalem, ut cum dicitur: solus homo currit; tainen regula est apud sophistas, quod per comparationem ad dictionem exclusivam talis terminus habet suppositionem sinipticeni, unde nuUo modo licet descendere. Et hoc est quod dicitur in libro de Regulis fidei quod dictio exclusiva facit exclusionem quantum ad genus rei, iion quantum ad rem generis, quia ratione forinae coinmunis, quae est genus rei, non ratione suppositi, quod est res generis.

3. d illud quod obiicitur ultimo, quod conversa est falsa; dicendum, quod illa non est sua conversa; quia ista: solus Deus est Pater, habet intellectum allirmativae, scilicet Deus est Pater, et haec convertitur simpliciter; el habet rationem negativae huius: nuUus ahus a Deo est Pater, et liaec similiter convertitur simpliciter; sed haec non est sua conversa: nuUus alius a Patre est Deus, sed haec: nihil quod est Pater, est aliud a Deo. Idem enim, quod subiiciebatur in priina, debet praedicari in secunda; et sic patet illud. Trinitatis mysterium observandam. Supponit Soraphicus iii li

posilionis, ita ut, retenla ipsius propositionis veritate, ex prae-

Utrum dktio exchtsiva vere addi Secundo quaeritur, utruni dictio exclusiva vere possit addi termino substantiali a parte praedicati. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Augustinus sexto de Trinitate: «Patrem esse Deum, sed non esse solum Deuin, esse autem solum Deum dicimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum». Si tii dicas, quod ly solmi intelligitur ex parte subiecti; obiicitur expressius per lioc quod dicit Augustinus contra Maximinum: « Ipsa Trinitas est unus solus verus Deus »; constat quod in hac solus Deus non potest esse dispositio ex parte.subiecti, quia sic esset sermo incongruus: ergo etc.

2. Item, hoc ipsum videtur per expositionem: Trinitas est Deus et non aliud quam Deus, ergo Trinitas est solus Deus; praemissae sunt verae: ergo et conclusio. — Biel, de hnc et Iribus seqq. qq. hic q. unic. terniino suhstantiali a parte praedicati.

3. Item. ratione videtur per simile: quando praedicatum non inest alii quam subiecto, vere haeo dictio solus accipitur ex parte subiecti: ergo quando subiectum non subest alii quam praedicato, vere accipitur a parte praedicati: sed istud subiectum Trimtas non subest alii quam Deo: ergo elc.

Contra: I. Haec dictio solus est dispositio subiecti, sicut hoc signum omnis; sed quando omnis additur ad praedicatum. locutio est falsa et impropria: ergo et similiter, quando haec dictio solus.

2. Item, haec diclio solus addita alicui termino excludit alium: unde sensus est: solus homo, id est homo et non alius; sed alius respicit suppositum, et terminus subiicitur ratione suppositi, et praedicatur ratione formae: ergo haec dictio solus de sui ratione respicit subiectum: ergo falso el improprie adilitur praedicato.

tenetur categorematiee. aut syncategorematice. Si categorematioe. tunc est nomen adiectivum et non recipitur- iii divitiis; si syncategoreinatice, sic importat negationem implicitam; sed negatio antecedit quod negat:, ei'go necesse esl, quod antecedat compositionem, quam negat; sed cum dicitur: Pater est solus Deus, solus sequitur compositionem: ergo videtur, quod non possit ipsam negare: ergo etc.

4. Item, ego quaero, quid excludat quando in- additur ad praedicatum. Si aliud a praedicato, ut sit sensus: est sohi Deus, id est Deus et non aliud; tunc est ibi superfluitas, quia forina praedicati excludit aliam forinam disparatim, quantum est de se — unde sequitur: iste est homo, ergo non est aliud ab homine — ergo videtur, quod dictio exclusiva faciat superfluitatem et nugationem: non ergo tenetur exclusive, et ita videtur, quod teneatur adiective solum et quod importet solitudinem circa istum terminum Deus; et istae sunt falsae.

coNcmsio. Dictio exclusiva potest in divinis addi praedicato termini substantialis vere, sed non proprie, nisi cum determinatione et adiunctione termini partitivi.

Ad hoc volunt aliqui dicere, quod haec dictio solus proprie non debet addi ad praedicatum, sed tantum ad subiectum; et cum additur praedicato, impropriae sunt locutiones, et tunc idem est dicere solus et tantum. Sed tamen, si aliquis inspiciat, non tantum cum hac dictione solus, sed etiam cum hac dictione tantum videbit improprietatein et superfluitatem. Quid enim est dicere: Trinitas est tantum Deus, nisi est Deus, et non aliud quam Deus? Sed hoc improprie satis dictum est, quia hoc ipso, quod Deus est, excluditur, quod non sit aliud a Deo. Si enim Deus est, ergo non est aliud a Deo, et nuUus haereticus unquam dixit, Trinitatem esse Deum, qui diceret, aliud esse a dicere, si hoc voluil dicere.

Et propterea aliter dicendum est, quod haec soiuiio aodictio solus dupliciter potest addi termino substan- disiincSr tiali a parte praedicati: aut per se, aut cum terinino numerali sive partitivo. Per se improprie conciusioi. additur; et si addatur secundum vocem, tamen secundum intellectum stat a parte subiecti. Idem eniin est dicere: est hoino albus, et est albus homo. Unde sensus est: non dicimus, Patrein esse solum Deum, id est, non dicimus, solum Patrein esse Deum. Si autem aliter ponatur, videtur sermo habere superfluitatem et improprietatem, quia hoc excludit, quod excludebatur ex natura ipsius praedicati. termino unim; et tunc excludit pluralitatem, et hoc inodo bene additur praedicato; et ita accipit Augu- conciusio 3. stinus contra Maximinum, cum dicit: «Trinitas est unus solus verus Deus», ita quod non plures; et tunc est verus serino et proprius et contra haereticos, qui dicebant, Trinitatem plures esse deos. Et importatur per istum terminum solus privatio multitudinis, et ita discretio, et magis proprie dicitur conciusio. de Trinitate, quod Trinitas sit unus solus Deus, quam de Patre, cum tamen possit dici de utroque, quia Pater est unus Deus, et nullus unquam dixit, Patrein esse plures; sed de Trinitate sive de tribus aliqui dixerunt; et ideo congruentius dicitur: Trinitas est unus solus Deus. Concedendum est igitur, Epiiogus. quod solus potest addi ad praedicatum termini substantialis vere in divinis, sed non proprie, nisi cum determinatione et adiunctione termini partitivi. cendum, quod non est ita propria dispositio subiecti, sicut hoc signum omnis; quia omnis distribuit pro _neguia losuppositis, pro quibus terminus subiicitur, non pro quibus praedicatur, saltem simul sumtis; solus autem non solum dicitur ratione supposili, verum etiam ratione formae, quia excludit alium et etiam potest excludere aliud.

excludit alium masculine, sed eliam potest excludere aliud neutraliter, vel etiam pluralitatem, quando additur termino luimerali, ut visum est.

3. Ad illud quod quaerilur, utrum teneatur syncategorematice, vel categorematice, prout est nomen importans formam denominantem, ut idem sit solus quod solilarius; dicendum, quod syncategorematice. Quod obiicitur, quod sequitur compositioneni; dicendum, quod snlus importat duo in se, scilicet intellectum huius nominis alius et intellectum negationis. Quantum ad intellectum huius nominis alius, respicit terminum, circa quem ponitur, et sequitur actum; quantum ad intellectum nega-

I. Prima opimo m corp. posita asserit, omnes B. Albertus et Petrus. Tamen in Summa (I. q. 31. a. 3. ad 2.)

Consequenter secundo loco est quaestio de secundo articulo quaestionis, scihcet utrum dictio exclusiva possit addi termino relativo. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum dictio exclusiva ad-

Quod autem respectu praedicati proprii vere addatur, ut scilicet haec sit vera: solus Pater est Pater, videlur:

1. Per Augustinum sexto de Trinitate: «In illa Trinitate solus Pater dicitur Pater, quia nullus nisi ipse ibi est Pater».

2. Item, hoc videtur per expositionem, quia ad diversa praecedere et sequi. Et hoc patet exponenti. Si enim dicam: video solum Petrum, sensus est: video Petrum et non video alium a Petro. Similiter intelligendum est in proposito.

3. Ad illud quod quaeritur, quid excludit, cum additur praedicato-; dicendum, quod quando additur sine determinatione, excludit aliam formam; et lunc revera est ibi superfluitas et improprietas, tamen nihilominus veritas. Sed quando additur cum termino partitivo, tunc excludit pluralitatem; et tunc potesl locutio habere veritatem. Pater enim et Filius sunt unus Deus et non plurgs, et ita unus solus Deus.

respeclu praedicali proprii.

Secundo, utrum vere addatur termino personali respectu praedicati Communis, ut vere dicatur: solus Pater est Deus. persona Patris est Pater, et nulla alia est Pater: ergo haec esti vera: solus Pater est Pater.

3. Item, nihil est magis proprium alicui, quam quod est idem sibi re et ratione; sed Pater est idem sibi re et ratione: ergo propriissime dicitur de se; sed quod proprie convenit alicui, convenit soli: ergo Pater dicitur de solo Patre.

esl quod non mni alio»; sed impossibile est, Patrem non esse cum alio: ergo semper, quando additur huic termino Pater vel alii termino personali, est locutio falsa.

± Item, solus excludit alium; sed aiio est Deus, aljo est Pater'-: ergo addita huic termino Paler excludit Deum: ergo si haec est vera: solus Pater est Pater, et haec similiter: Deus non est Pater; quod si haec esl falsa: ergo et prima.

3. Item, solm excludit hoc relativum alius; sed tt/n«s ita est relativum diversitatis, quod nihiloiniiuis implicat aliquam identitateui: unde sequitur: iste vadit cum alio homine, ergo iste est hoino. Si ergo excludit aliuin ab hoc quod est Pater aut alium Patien, aut alium Deum; sed quocumque modo dicatur. est locutio falsa et implicatio falsi: ergo etc.

c 0 N c L u S I 0. Terminus solus in divinis recte dicitur respectu praedicati proprii, quatenus excludit associalionem tum respectu foiinae termini subiecti, lum respectu praedicati, sive in parlicipando, sive in comparticipando.

Respondeo: Dicendum, quod secundum quod haec dictio solus tenetur syncategorematice, impor-. tat privationem associationis; et locutio siinpliciter est vera, excluso illo sensu, quo importat solifudinem, quia sic non accipitur in divinis, sicut supra dictum est.

Secundum enim quod importat privationem associationis, vera est, quia, cum tripliciter possit eam importare, in quolibet sensu locutio esl vera. Potest enim haec dictio solus importare privationem associationis respectu forniae termini subiecti, ut (licatur solus Pater, id est, ille qui est solus Pater; 3. et sic absque dubio veritatem habet: solus Pater ciationis respectu praedicati, et hoc dupliciter: vel in participando, ut quia alii non conveniat; el adhuc vera est, quia hoc praedicatum quod est Pater soli personae Patris convenit; illa enim proprietas Patri convenit, ita quod nulli alii; vel potest imporlare privationem associationis in comparticipando, ut cuin dicitur: Petrus comedit solus, vel vadit Romam solus, non quia alius non vadat Romam, vel non comedat, sed quia nulius coinparticipat cum eo, quamvis participet; et sic adhuc locutio est vera, quia persona Patris non participat vel comparticipat cum alia in proprietate paternitatis. El ideo, secundum quod solus exclusive tenetur, iudicatur locutio vera.

1. d illud ergo quod obiicitur, quod solus idem est quod non cum alio; dicendum, quod negatio illa non siinpliciter excludit ahum in coexistendo, sed excludit aliuin respectu formae subiecti vel praedicati, ut visuin est. Et quamvis Pater cum alio existat et non possit sine alio esse, quia tamen proprietatem paternitatis cum alio non communicat, ideo habet simpliciter locutio veritatem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod alio est Deus, aho est Pater; dicendum, quod, sicut dictum est saepe, alius dicit diversitatem secundum rationem dicendi vel intelligendi in verbo proposito; sed in expositione huius dictionis solus dicit diversitatem sive distinctionem in supposito. Et quia Deus in supposito non differt a Patre, imino supponit pro Patre; ideo non sequitur, quod dictio exclusiva addita Patri excludat Deum.

3. Ad niud quod obiicitur, quod alius implicat formam aliquam, secundum quam conveniat; dicendum, quod istud non oportet, quod ista sit forma per terminum importata — vere enim dicitur: homo est aliud ab asino — nisi quando advenit illi termino immediate, ut cum dicitur alius asinus, includitur convenientia in natura communi. Sed cum dicitur: solus Pater, non est dicere, quod Pater

Patre; et ideo non importatur convenientia in forma proprietatis palernitalis cum alietate, sed suflicit,

diantc aliqua proposilione, ut exemplo in textu illustratur. In

Utruni ilictio exdusiva solus vere addatur Secundo quaerilur, utrum dictio exclusiva vere addatur termino personali respectu praedicati communis, ut vere dicatur: solus Pater est Deus. Et quod sic, videtur auctoritate et ratione.

1. Auctoritate sic: Ecclesia cantat: «Tu solus altissimus, Iesu Christe'»: et illud: «Deo Patri sit gloria eiusque soli Filio », et consimiles multae inveniuntur.

2. Item, Matthaei undecimo: Nemo novit Filium nisi Pater; sed nemo nisi Pater et solus Pater convertuntur: ergo solus Pater novit, et hoc praedicatum fst essentiale: ergo etc.

3. Item, ratione videtur, quia dictio exclusiva addita alicui non excludit nisi alium; sed tres personae non habent alietatem respectu praedicati substantialis: ergo addita uni non excludit aliam respectu talis praedicati; sed si non excludit, locutio est vera: ergo etc.

4. Item, dictio exclusiva addita alicui non excludit quod est in eo ut pars, ut addita Petro non excludit pedem Petri: ergo cum maiori identitate sit Filius in Patre quam pes in Petro, addita Patri, non excludit Filium.

Contra: I. Nec Pater solus nec Filius solus Spiritus sanctus solus Deus est: ergo non vere additur respectu termini communis.

2. Item, omnis propositio, in qua praedicatum communius est subiecto, addita exclusione ad subiectum, est falsa, quia nuUum tale praecise convenit subiecto; sed talis est haec et consimiles: solus Pater est Deus: ergo etc. — vel etiam alia essentia: et iUa excludit hoc quod est solus; et sic patet illud.

praedicati communis.

personali rt

3. Item, dictio- exclusiva addita alicui excludit omne illud quod ponit associationem cum termino; et hoc patet, quia privat associationem; sed Filius ponit associationem cum Patre: unde Pater cum Filio est Pater cum alio.

4. Item, dictio exclusiva excludit omne ahud, et maxime oppositum; sed relativa sunt una differentia oppositionis; ergo addita uni relativo excludit aliud: ergo addita Patri excludit Filium; et si hoc, omnes tales sunt falsae. Dictio exclusiva addita termino personali respectu praedicati communis tunc admitti potest, si removet foi'mam subiecti ab aliis; non vero, si removet formam praedicati.

Respondeo: Dicendum, quod hic esl duplex et positio eorum est, quod dictio exclusiva addita uni relativorum non excludit reliquum. Et ratio huius positionis est, quia non excludit quod consequitur ad terminum et intelligitur in termino, ut addita homini non excludit animal. Sed unum relativorum intelligitur in altero et consequitur ad alterum: ergo addita uni non excludit alterum. Et si opponatur, quod solus excludit oppositum, dicunt, quod relativa et sunt differentiae oppositionis et entis: oppositionis, secundum quod ad idem; et tur, et paulo infra participio oddita praefigit dictio exclusim.

tanlum Pater, ergo non est Filius. Secunduni quod ad diversos coniparantur, sunt differentiae entis; et sic posito uno, ponitur et reliquum; et ideo unum non exduditur ab alio, quia dictio exclusiva illud solum aliud excludit, quod non necessario concomitatur.

Sed haec positio non videtur conveniens. Dictio enim exclusiva privat associationem: ergo excludit omne illud quod ponit circa ipsam associationem; et ideo addita Patri excludit Filium.

Et propter lioc alia est opinio, quod dictio exiclusiva additii Patri excludit Filium; et liaec tio magis est probabilis. Secundum hanc positionem procedendo, distinguendae sunt huiusmodi locutiones, secundum quod distinguit Augustinus, el Magister tangit; quia solus potest facere exclusionem respectu compositionis intellectae circa subiectim, vel respectu compositionis principalis. Si primo modo, tunc est sensus: solus Paler est Deus, id est ille qui solus eSt Pater. est Deus; et tunc removet formam termini subiecti ab aUis, non formam prae- I. dicati; et sub hoc sensu verae sunt omnes. Et sub hoc sensu accipit Augustinus: < Solus Spiritus sanctus est tantus, quantus est Pater et Filius».

Si autem faciat exclusionem respectu princila.pafccompositionis, locutio est falsa, et omnes falsae sunt, proprie loquendo, nisi addatur determinatio, ut arctetur exclusio, ut patet, cum dicitur: « Tu solus altissimus, Iesu Chrisle, cum sancto Spiritu ». Similiter: « Deo Palri sit gloria eiusque soli Filio » etc.

2. Ad illud quod obiicitur secundo, quod solus iater aequipollet huic: n&mo nisi Pater; dicendum, quod falsum est; quia nemo distribuit pro natura, non pro persona; solus autem additur termino personali, ideo excludit personam; ideo proprie loquendo, haec est falsa: solus Pater novit Filium, quamvis haec sit vera: nemo novit Filium nisi Pater, quia sensus est: nemo, id est nulla natura, nisi ille qui est eiusdem naturae, ut Pater.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod dictio exclusiva excludit alium; dicendum, quod excludit omne alitui vel alium, quod non praedicatur nec subiicitur, sed associatur, sive sit aliud in forma, sive in supposito. Et quoniam Pater cum Filio respectu praedicati substantialis associatur, ideo respectu illius excluduntur invicem; et quia pars non associatur, ideo non excluditur. Unde identitas maior vel minor nihil facit ad exclusionem, sed ratio associandi vel non associandi. Et si obiiciat, quod addita defmito non excludit defmitionem, et antecedenti, non excludit consequens; breviter dicendum, quod si consequens ita sequitur, quod non ponat associalionem, et definitio non claudat in se diversum, tunc non excludit. Si vero aliter est, tilnc excludit, et contradictorie opposita impUcantur in antecedenle: unde hic implicatur contradictio: tantum Pater est. Huic autem positioni concordat Augustinus, qui negat hanc: solus Pater est Deus, et consimiles. dit consequens. In Deo etiam « etsi Pater et Filius sunt eiusdem

In parte isla sunt dubitationes circa litteram, et primo dubitatur de hoc quod dicit Magister, quod proprie tota Trinilas est solus Deus, quia videtur velle negare istam: « Pater est solus Deus »; sed haec videtur esse vera per expositionem, quia Pater est Deus et non alius a Deo vel aliud: ergo etc. Item, praedicatum, quod dicitur de tota Trinitate, non potest esse nisi praedicatum essentiale; ergo cum solus Deus sit praedicatum essentiale — quia aliter non diceretur de tota Trinitate — et essentiale praedicatum dicitur de qualibet persona singillatim: ergo Pater est solus Deus.

Respondeo: Dicendum, quod quando solus per se additur ad praedicatum, ita quod non intelligitur a parte subiecti, improprius est serrao, sive dicatur de Trinitate tota, sive de Patre. Nec vult dicere Auigustinus, quod solus Deus praedicetur de tota Trinitate, ita quod non de Patre. Sed in illis locutionibus: soli Deo honor et gloria, et consimilibus solus Deus non accipitur pro unica persona, excludendo alias personas, sed pro tota Trinitate, excludendo alias naturas; et Magister ita accipit, ac si Augustinus vellet dicere, quod hoc, scilicet solus Deus, praedicaretur de Trinitate, et non de Patre. Sed ipse vult, quod supponat pro ipsa Trinitate; pro Patre vero si supponat, non tamen praecise supponit pro solo Patre; et ideo Augustinus concedit, quod sola Trinitas est solus verus Deus, non tamen solus Pater. Unde et Magister non dicit, quod Pater non sit solus Deus, sed quod non proprie dicilur. Et illud manifestum est, si inspiciatur, qualiter solus debet addi ad praedicatum Item quaeritur de hoc quod dicit: Trinitatem dicimus solum Deum, quamvis semper sit cum Sanctis, cum inseparabilis sit a rebus aliis et intimus omnibus: propter quid magis dicit esse cum Sanctis quam cum aliis?

Respondeo: Dicendum, quod quamvis Deus sit in omnibus et cum omnibus, tamen speciahter dicitur esse cum Sanctis propter effectum gratiae inhabitantis, per quam ipsi conformantur et cari et similes ei fiunt. Unde Proverbiorum octavo: Deliciae meae esse cum /iliis hominum, dicit Sapientia Dei. Unde Dominus vobiscum dicitur hominibus, non bestiis.

Item quaeritur de hac locutione: Nemo novit Filium nisi Pater, quia, cum nemo componatur ex non et homo, ergo 'iiemo idem est quod nullus homo; sed dictio exceptiva non excipit nisi contentum sub termino ». Unde nihil est dictum: nullus homo currit nisi asinus. Cum ergo Pater non contineatur in suppositione huius nominis honio, patet etc. Si tu dicas, quod ampliatur ex usu distributio importata per istum terminum nemo ultra quam ad homines; tunc ego quaero: pro quo stat? aut pro creato, aut pro increato? Si pro creato, nuUa est exceptio, quia simpliciter vera; et praeterea, Pater non est ibi contentum. Si pro increato, simpliciter el totaliter esl falsa: ergo per exceptionem non potest verificari. Si tu dicas, quod pro utroque; quomodo potest hoc esse, cum nihil habeant commune? Et si habent commune, aut hoc quod est nemo distribuit pro essentiis, aut pro personis; si pro essentiis: ergo non debet excipi Pater; si pro personis: ergo debet excipi Spiritus sanctus, sicut el Pater; alioquin locutio est falsa.

Respondeo: Dicendum, quod nemo distribuit communiter pro omni cognoscente sive habente vim cognitivam, et distribuit nemo non pro supposito tantum sive persona, sed pro natura. Unde Pater non excipitur, quia persona, sed quia eiusdem naturae cum Filio; et ideo implicatur in illa exceptione Filius et Spiritus sanctus, et ideo locutio habet veritatem.

Vel dic, quod nemo distribuit pro hominibus et nisi tenetur non exceptive, sed adversative, sicut dicitur secundae ad Timotheum secundo: Ad nihil valet nisi ad suhversionem audientium.

dilferentia, quibus utimur

loquenles de Deu. num diversitate, quibus loqucnles de Unitate ac Trinileneamus, quaedani esse nomina distincte ad singulas nis; quaedam vero unitateni essentiae signiflcantia sunt, modi; similitudinis vero splendor, character, speculum et huiusmodi ».

Cap. II.

De his quae teniporaiiter Deo convetmmt

et relative dicunlur. omnibus, ul donatus, datus, missus.

Cap. ni.

De hoc nomirw quod est Trinitas.

Praeterea est unum iiomen, quod de nuUa persona singulis agendum est.