Distinctio XXXIII

Verumtamen nondum desistunt impatientiae spiritu etc. Haec est ultima pars, in qua respondet Magister auctoritatibus, quas inducunt; et habet haec pars duas partes secundum duas auctoritates Augustini, quas inducunt: et prima sumta est ab expositione Psalmi, secunda vero sumta est ab Augustino, de Trinitate septimo. Prima pars ponitur ibi: Verumtamen nondum desistunt etc; secunda ponitur ibi: Item illis verbis Augustini. Et quaelibet harum potest subdividi, quia primo ponit auctoritatem sive rationem, secundo vero dissolvit.

Ad intelligenliam praesentis distinctionis quatuor quaeruntur.

Primo quaeritur de comparatione proprietatis ad

Quantum ergo ad primum quaeritur de comparatione proprietatis ad personam. Et quaeritur, utrum proprietas sit persona. Et quod non, ostenditur hoc modo.

1. Ubicumque est vere determinans et determi-. natum secundum rem, ibi determinans differt a determinato — nam si non difTert, non est determinans vere, sed totum est determinatum — sed persona in divinis est vere determinatum, et proprietas vere delerminans, quia proprietas vere et non secundum modum dicendi solum distinguit personam: ergo proprietas differt a persona. Sed differentia non praedicatur de se in abstractione: ergo nec proprietas de persona, vel e converso.

2. Item, ubicumque est vere abstractum et concretum, ibi differt quod abstrahitur ab eo, a quo abstrahitur -; sed proprietas significatur in concretione ad personam, cum rticitur Pater, et in abstractione, cum dicitur paternitas, et non tantum est differentia in modo loquendi, quia aliquid dicitur de Patre, quod non de paternitale: ergo vere differt paternitas a persona. Sed quod vere differt ab alio non praedicatur de eo in abstractione: ergo etc.

3. Item, ubicumque est absolutum et respectivum, absolutum non est ipse respectus, quantum- Sic non dicitur: rationale est rotionalitas. Hoc argiimen-

CoNTBA: 1. « Omne simplicissimuni est id quod excepto eo, ad quod relative dicitur». Haec est.ugustini undecimo de Civitate Dei et per se nota est; sed divina persona est simplicissima, aliter non esset Deus, et non dicitur relative ad proprietatem: ergo est proprietas.

2. Ilem, omne perfectissimum est omne illud a quo perficitur et denominatur — haec per se nota est, quia aliter denominans et perficiens esset perfectius eo; et Augustinus islam proponit quinto de Trinitate dicens, quod quia ipse Deus est maximus, ideo est sua magnitudo — sed persona divina est perfeclissimum quid et denominatur sua proprietate: ergo persona est sua proprietas, et Pater est paternitas.

3. Item, omne simpliciter primum est quidquid habet, excepto eo quod est ex illo — nam si habet aliquid quod non sit ab ipso, vel quod non sit ipsum, illud est aeque primum nt ipsum: ergo ipsum non erit simpliciter primum — sed Pater liabet paternitatem, et paternitas non est ab ipso, et ipse est simpliciler primus: ergo Pater est paternitas, eadem ratione FiUus est filiatio, et Spiritus sanctus processio.

Ex his concludilur, quod proprietates non sunt tantum personae, sed etiam in personis.

4. Et quod istud verum sit, videtur auctoiHtale Hieronymi in libro de Expositione fidei catholicae ad Damasum: « Tres, inquit, personas expressas sub proprietatibus distinguimus ».

5. Item, hoc videtur ratione. Quia omne quod est, aut est ens per se et in se, aut in alio. Proprietates igitur aut suntper se entes, et ita substantiae; aut in alio. Si in alio, non nisi in personis, quia proprielas non est nisi in eo cuius est proprietas. Si per se, ergo proprielas est substantia: aul ergo creata, aut increata, aut media. Sed non creata, nec media — illud constat — restat ergo, quod increata: ergo sunt personae.

c 0 N c L u s 1 0. Proprietas esl persona et in persona, tame)i proprietas et persona differunt secundum modum se habendi.

Respondeo: Dicendum, quod de comparatione proprietatis ad personam triple fuit opinio.

Prima positio fuit. quod proprietates non sunt persomie nec m personis, sed assistunl personis, sicut relationes. Et ratio, quae movit istos, fuit personarum pluralitas et divina simplicitas. Quia enim personae plures sunt, plures habent proprietates, quae vere differentes sunt. Et quia differentes sunt. si essent in persona, auferrent ei simplicitatem. Quae cum non possit auferri a divinis, posuerunt, proprietates esse assistentes personis, non essepersmias. Et huic videtur consonare natura relationis, quae non videtur esse in substantia nec praedicare aliquid in subiecto, sed dicere respectum ad aliud. — Et haec positio, etsi rationabilis aliquo modo fuit, tamen stare non potest, quia ponebat, reJationes in divinis nec Deum esse nec creaturam. Unde etsi in principio sui modicum contineret errorem, ducebat tamen ad magnum; et ideo retractata fuit in Concilio Rheniensi, et magisler Gilbertus Porretanus ore proprio retractavit.

A&o Mi secunda opinio, multum differens ab ista, videlicet, quod proprietates omnino sunt personae nec differunt nisi solummodo in modo loquendi, et tantum sunt tres proprietates, sicut sunt tres personae. Et ista positio fundata est similiter super divinam simplicitatem. Quia enim personae sunt simplicissimae, se ipsis distinguuntur, et ipsae sunt suae proprietates nec habent alias differentes re, sed solo modo loquendi. Et ista positio fuit magistri Praepositivi, et magis est probabiUs quam praecedens. — Attamen ipsa improbata estsupra, distinctione vigesima sexta, quia una persona plures habel relaquae sunt verae relationes; et plures personae habent unam proprietatem; et una persona alio et alio modo se habet ad Filium et ad Spiritum sanctum, etiam secundum rem. Ex quo necessario sequitur, quod realiter aliquo modo differt proprietas a persona, et non solum in modo loquendi, sicut dicebat magister Praepositivus.

Et propter hoc intelligendum, quod ulraque de praedictarum positionum aliquid veri dixit et in defecit. Nam prima, quae dicebat, quod proprietates aliquo modo differunt a personis, verum dixil; sed in hoc male, quod dixit simplmter differre. Sequens, quae dixil, quod proprietates sint personae, verum dixit; sed in hoc excessit, quod dixit, quod nullo modo differunt a personis.

Ideo ex his duabus positionibus conflatur una ). vera et communis positio, quam tenent modo magistri communiter, quod proprietates.sunt personae et in personis, tamen aliquo modo dilferunt a personis. — Et quod ista positio sit conveniens, patet, si quis inspiciat naturam proprietatum. Dictum enim est supra, cum quaerebatur, quid esset proprietas in divinis, quod erat relalio. Dictum est etiam, quod relatio ratione comparationis, quam habet ad subie- ctum, transit in substantiam in divinis; et ideo de subiecto suo omnino vere praedicatur, ut Pater est paternitas. Ratione vero comparationis, quam habet ad obiectum, manet verissime in divinis et habet quodam modo differentiam a persona; nec facit secundum hoc compositionem, sed distinctionem respectu cuius est. Compositio enim attenditur per cnmparationem proprietatis ad subiectum, distinclio respectu obiecti. El ex hoc patet, qu(jd proprietas est persona et m per.tona, quia idem est per essentiam 2. sive modum essendi, dilfert tamen quantum ad modum se habendi. — Concedendae igitur sunt rationes, quod proprietates sani personae et inpersonis.

. El patei ex dictis responsio ad primum argumentum. Quia enim aliquantulam habent diiferentiam pj.pp,jgjgg persona penes modum se habendi, ideo proprietas vere determinat et distinguit; hoc tamen non tollit praedicationem, quia raodus ille non addit aliam essentiam.

2. Ad iUud quod obiicitur secundo de abstractione, dicendum, quod non est abstractio secundum rem, sed solum secundum modum intelUgendi et loquendi: quia abstractio respicit subiectum in quo.

1 Cod. bb conficitur. et secundum illum respectum transit; quia tamen manet in comparatione ad terminum, hinc est, quod relatio non tanlum modo loquendi differt, nec tamen oportet, quod sit ibi vera abstractio.

3. Ad illud quod obiicitur tertio, quod absolutum non dicilur de respeclivo; dicendum, quod verum est in creatura, quia respectus ipse verus aut esl alius per essentiam, aut in comparatione ad aliud per essentiam, ut materia et forma, quorum „3. trum est in divinis: unde respectus in creaturis ponit dependenliam, et ideo privat summam simplicitatem, et ideo non praedicatur in creaturis. Omne enim simplicissimum est independens omnino. In divinis autem relationes dicunt respectum sine dependentia; et ideo non privant summam simplicitatem, et ideo dicunlur de hypostasibus.

4. Ad illud quod obiicitur postmodum, quod onines relationes sunt assistentes; dicendum, quod esse in comparatione dicuntur a Roethio, non quia non sint in re, sedqnia, cum sinl in re, non sunt in ea absohUe, sed in comparatione ad alterum; quo quidem mutato et corrupto, contingit relationem pariter corrumpi et desinere propter hoc, quod non est in subiecto absolute, sed ad alterum; nihilominus tamen est in subiecto.

5. Ex hoc patet responsio ad illud quod obiicit. Nam illud non habet veritatem nisi in ente absoluto, non respectivo. Et illud trahitur ex ratione et verbis Roethii: ex ralione, quia quando dico, hoc esse ordinatum ad aliquid. non nihil dico de illo, de quo dicitur, et quando de aliquo, quod non habet ordinem, fit habens ordinem, quia non erat illud ad quod ordinaretur — et ideo ordo erat in potentia in hoc non ratione sui, sed ratione eius ad quod est — quantum est ex parte sui, erat in actu; et ideo, nulla mutatione facta in ipso, sed in obiecto, introducitur in esse et desinil. Et hoc patet ex verbis Roethii, quia Roethius non negat simpliciter, quod relalio non in eo quod est esse consistit, sed non totaliter consistit. Unde dicit: « Non potest praedicatio relativa quidquam rei, de qua dicitur, per se addere, vel minuere, vel mutare, quae non tota in eo quod est esse consistit». Ex hoc innuit, quod aliquo modo consistit; et ideo nec in creaturis nec in Deo est verum dicere, quod relatio non sit in aliquo; sed verum est dicere, quod non tota esl in aliquo absolute. ratione plurimi codd. cum cdd. 2, 3, i, 3 perperam in relatione;

sed non esse in personis, cum non diffei'ant a personis nisi

Secundo quaeritur de comparatione proprietatis ad essentiam, et quaeritur, utrum proprietas sit essentia. Et quod sic, videtur:

1. Quia Ecclesia cantat: «In personis adoretur proprietas »; sed nihil est adorandum latria nisi divina essentia: ergo etc. Unde Bernardus: « Tuam proprietatem, quae Deus non est, non mihi adorabilem credo».

2. Item, essentia est in persona, similiter et proprietas: aul ergo sunt ibi per differentiam, aut per indilferentiam. Si per differentiam:ergo persona est composita, quod -est inconveniens. Si per indifferentiam omnimodam: ergo proprietas est essentia, et essentia est proprietas.

1 In Praefatione de Ss. Trinitate, cuius auctor esse perhibe-

3. Item, proprietas aut est aliquid, aut nihil. Si nihU: ergo aut persona non distinguitur, aut distinctio personae nihil est. Si aliquid est: sed omne quod est aliquid est essentia vel creata, vel increata; sed proprietas non est essentia creata, hoc manifestum est: ergo increata.

4. Item, omne quod est, aut esl Deus, aut melius Deo aut minus bonum aut maius: proprietas ergo aut est Deus, aut melius aut minus aut maius. Sed maius non potest esse, quia Deus est quo maius excogitari non potest Minus non potest esse, quia tunc Pater esset minor, quam sit ipse: ergo est Deus.

Contra: 1. Augustinus dicit et habetur supra, distinctione decima octava: « Non eo est Deus, 3 In pluriniis codd. et edd. 2, 3, i, S, 6 desideratur simiquo Pater, sed deitate est Deus, paternitate est Pater »: ergo deitas non est paternitas, imnio aliud et aliud.

2. Iteni, hoc videtuf ratione. Haec est conceptio aninii per se vera, quod non est ideni principium distinguendi et uniendi, formaliter loquendo; sed essentia est ratio uniendi, proprietas autem ratio distinguendi: ergo essentia et proprietas non sunt idem.

3. Item, nulla proprietas proprie praedicatur de aliqua essentia sive substantia, nisi sit in illa: ergo si proprietates dicuntur de divina essentia, ergo sunt in illa. Sed proprietas ponit rem suam circa subiectum, in quo est: ergo cum rei proprietas sit respectus, et ad respectum sequatur distinctio, de necessitate proprietates ponunt distinctionem circa divinam essentiam, si sunt in illa. Sed hoc est inconveniens: ergo etc.

i. Item, si essentia est proprietas, aut ergo per se, aut per accidens: si per se, ergo cuicumque inest essentia, et paternitas; sed hoc est falsum: ergo si est vera, est vera per accidens. Ergo cum in divinis non sit ponere accidens, nec per accidens, patet etc.

5. Item, si proprietas est divina essentia, cum divina essentia vel substantia sit creatrix et creet, ergo proprietas creat; quod non conceditur. Quaeri- «Mr igitur, quare conceditur, quod paternitas sit essentia, et quod etiam sit adoranda, non tamen, quod sit creatrix vel sapiens. Licet essentia et proprietas habeant diversum modum se habendi, quia essentia dicit absolutum, proprietas vero respectum ad terminum; tamen essentia est proprietas, ete converso.

Respondeo: Sicut Magister tangit in littera, aliquorum positio fuit et imponitur Pictaviensi, quod proprietas nec sit essenlia nec in essentia, sed solum assisteus. — Sed ista positio manifeste improbata est, quia necesse est, quod sit divina essenlia, si est aliquid.

Propter hoc ad intelligentiam obiectorum intelligendum, sicut praenotatum est, quod relatio ratione comparationis ad subiectum transit in substantiam, et ideo proprietas est divina substantia; ratione vero comparationis ad terminum sive obiectum remanet; et quantum ad hoc est distinctiva et differt ab essentia, non quia dicat aliam essentiam, sed alium moduni se habendi, qui per comparationem ad essentiam vel personam dicit modum, nihil addens; in comparatione vero ad correlativum vere dicit rem et distinctionem: et ideo non est vanitas in ratione intelligendi nec compositio in re, sed vera distinctio. Et quoniam iste respectus non dicit aliud quam essentiam, ipsi comparatus, similiter nec aliud quam personam: ideo vere est essentia et persona. — Sed quia ulterius respectus ille non est essentiae ad aliud, sed personae a.(l personam; ideo respectus et relationes, proprie loquendo, sunt in personis, non in essentia: quia personae secundum eos referuntur et distinguuntur, in essentia autem non, quia nec refertur nec distinguitur. Sunt tamen in essentia divina, loquendo communiler et improprie, ut dicatur in divina essentia esse omne quod est divina essentia, vel omne quod est in essentia vel persona.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod alio est Deus, alio est Pater; dicendum, quod ablativus fi,. cit rationem dicendi vel denominandi; unde et alietas, per ablativum significata, attenditur solum quantum ad modum, non quaiitum ad essentiam. ut patet.

2. Ad illud similiter quod obiicitur, quod non idem est principium distinguendi et uniendi; patet responsio, quia proprietas distinguit in eo, quod differens non essentia, sed modo; qui modus non dicit compositionem, quia transit in substantiam; nec dicit solum intelleclum, quia res est et manet respectu obiecti.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non praedicatur de substantia, nisi quod est in substantia; dis Intellige: aliquid, sive entilatem relativam, quae, dum

cendum, quod non praedicatur de substanlia ut de subiecto, nec per inliaerentiam, sed solum de persona sic praedicatur. Unde de essentia praedicatur, quia essentia et proprietas sunt unum in persona, non quia unum sit in alio.

4. Ad illud quod obiicitur, utrum praedicetur per se, aut per accidens; dicendum, quod mnpejse, quia per personam; non per accidens, quia persona non est aliud ab essentia. Quoniam igitur res divinae superexcedunt res inferiores, sic et praedicatio praedicationem.

5. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod si essentia creat, et proprietas; dicendum est ad lioc, quod quamvis proprietas sit essentia, tamen essentia non supponit proprietatem, nec e converso.

propositionem: essentia est proprietas. Quoad praedicationem

Tertio quaeritur de comparatione unius notionis ad aliam. Et quaeritur, utrum una notio sive proprietas unius personae praedicetur de alia. Et quod sic, videtur:

1 Sive includit in sua formali signiflcatione. Ut enim Alex, sitione ad creaturam, ut immensa, increata et huiusmodi; et haec dicuntur de proprietatibus. Aliqua dicuntur de divina essentia ut in personis, ut esse communicabilem, et esse in tribus unam; talia conveniunt essentiae, ut habet rationem formae% et in hoc dilTert ratio essentiae et proprietatis; talia non dicuntur de proprietatibus. Rursus aliqvu dicuntur de essentia ut esse principium actionis ut esse polentem, sapientem, volenlem, ut creare; talia non dicuntur de proprietatibus. Unde notan- dum, quod adiectiva essentialia, quae essentiam in se respiciunt ut diversam a creatura, dicuntur de proprietatibus; quae autem de ipsa formaliter, sive ut est forma, vel ut est principium, non. dicuntur. Et sic patent oinnia quaesita.

1. Syllogismo expositorio. De necessitate enim sequitur, ut dicitur in arte Priorum hoc AestB; hoc A est C eodem demonstrato: ergo C est B; et fundatur iste syllogismus super illud principium per - Quae est ipsa deitas. — Ex codd. X et T (a

se notuni: quaecunique uni et eidem sunt eadem, inter se sunt eadem. Fiat ergo talis syllogismus: Pater est paternitas; Pater est innascibilitas: ergo paternitas est innascibilitas. Si tu dicas, quod accidens peccat contra istam consequentiam et contra illud principium, ut patet hic: Petrus est individuum; Petrus est homo: ergo homo est individuum; i conlra hoc obiicilur, quia ubi est accidens, ibi est accidentalis praedicatio; sed cum dicitur: Pater est paternitas, Pater est innascibilitas, non est accidentalis praedicatio, quia est in abstractione: ergo non est ibi accidens. — Ftem, bene sequitur concretive: Pater generat; Pater est innascibilis: ergo innascibilis generat; et tamen magis imporlatur sic praedicatio per.modum accidentis: ergo multo fortius sequitur in abstracto: ergo haec est vera: paternitas est innascibilitas.

2. Item, hoc ostenditur a minori sic: maior est unio proprietatum in una persona sive in supposito incommunicabili quam proprietatum in una natura communi; sed tanta est unio proprietatum in una natura communi, quod una est alia, ut bonitas est sapientia: ergo multo fortius in persona una proprietas praedicatur de alia.

3. Item, maior est unio proprietatum in una persona quam proprietatis et essentiae in persona — quia ibi unioquantum ad rem est aequalis, et quantum ad modum raagis convenit proprietas cum proprietate, quam proprietas cum natura sive essentia — sed tanta est unio essentiae et proprietatis in persona, quod una de alia praedicatur, ut paternitas est deitas: ergo etc.

4. Item, maior est unio proprietatum in una persona quam duarum naturarum in eadem persona; sed propter convenientiam naturarum in una persona Christi est communicatio idiomatum, quia Deus est homo, et homo Deus: ergo pari ratione propter convenientiam proprietatum in una hypostasi una de alia praedicatur.

Contra: I. Sicut se habet persona ad personam, ita notio ad notionem; sed una persona non praedicatur de alia persona: ergo nec una notio de alia jotione.

"2. Item,quod praedicatur de ahquo in abslractione non facit numerum cum iIIo: ergo si notio de notione praedicatur, non sunt plures notiones, sed una.

3. Item, si notio praedicatur de notione, ergo spiratio est generatio, et spirare est generare: ergo cum haec sit vera: Pater spirat Spirilum sanctum, et haec similiter erit vera: Pater generat Spiritum sanctum. Duae notiones unius personae in concreto de se invicem praedicari possunt, non vero in abs- Iracto.

Respondeo: Dicendum, quod est praedicatio identitatem et praedicatio per inhaerentiam. Praedicatio per inhaerentiam est in concretione, et hoc est ratione supposili, ut album est musicum. Praedicatio vero per identitatem est in abstractione et ratione formae, non suppositi, ul iustitia est bonitas.

Dico ergo, quod notio ad notionem dupliciter potest comparari: vel in concretione, e m abstractione. Si in concretione, sic una praedicatur de alia, ut generans est spirans, et Pater est innascibilis, et hoc, quia conveniunt in supposito. Si autem in abstractione, quia lunc notio pure importat ipsum respectum, et in una eademque persona sunt diversi respectus sine sui compositione, et hoc secundum diversas comparationes; sic una de alia, non catur. accidens, sicut patet in exemplo prius posito; unde non valet forma syllogismi. Similiter illud principium intelligendum est secundum idem. Non enim sequitur, quodsi aliqua duo sunl similia uni, quod sint similia inter se, nisi sint similia secundum idem. Similiter oportet etiam in relationibus ad hoc, quod sit identitas unius ad aham, quod non tantum in eodem et secunduni idem, verum etiam sint ad idem.

Quoniam igitur relationes diversae in eadeni persona non sunt ad ideni sive ad eundem, ideo non sequitur, quodsi ocmveniant in supposito, quod propter iioc conveniant inter se. Et sic patet, quod nec syllogisiiius nec principmin convenit.

Ad illud quod obiicitur, quod i:on est ibi accidBus; dicendum, quod fallacia accidentis non solum attenditur quantum ad praedicatum accidentale, sed etiam attenditur quantum ad principii variationem, ita quod in una sola acceptione conveniat, in alia sit extraneum; sic est in proposito. Nam Pater secundum aliam coraparationem est innascibilitas, secundum aliam est paternitas -; ita quod paternitas nullo modo dicit comparationem ad prius, nec positive, nec privative. quanlum est de sua ratione: et ideo patet etc.

2. 3. Ad illud quod obiicitur per similitudinem unionis duorum in tertio, dicendum, quod praeditia ad proprietatem, aut proprietas ad proprietatem. Quando igitur est praedicatio per identitatem pei- comparationem essentiae ad essentiam, notatur

identitas essentialis, ut cnm dicitur, magnitudo est bonitas. Quando iterum per comparationem essentiav ad proprietatem, similiter notatur identitas essentialis. Quando vero est comparatio proprietatis ad proprietatem, quia proprietas non importat nisi rationem et relationem sive respectum; tunc notatur identitas rationis. Et hinc est, quod una proprietas essentialis praedicatur de altera, et proprietas de essentia, quia uniformis modus praedicandi est in liis ad se invicem et ad illud in quo conveniunt, quia per identitatem essentiae. Sed non sic est, cuni proprietas praedicatur de proprietate. Nam cum proprietas praedicatur de persona, notatur convenientia in substantia et essentia et supposito Cum autem praedicatur de alia proprietate, notatur convenientia in ratione et respectu. Et ideo non est simile. imino est ibi accidens: conveniunt in substantia. ergo in respectu.

4. Ad ultimum de convenientia naturarum in una persona patet responsio, quia non est communicatio idiomatum in abstractione, sed in concretione, quia deitas non est humanitas, sed Deus est homo: similiter in proposito est. Ideo patent omnia.

Quarto quaeritur de comparatione eiusdem proprietatis ad se ipsam. Quaeritur igitur, utrum eadem proprietas sive notio praedicetur de se denominative. Et quod sic, videtur:

1. Per simile, quia adiectiva essentialia denominant abstracta, ut magnitudo est magna, et bonitas est bona: ergo pari ratione generatio generat, et spiratio spirat.

2. Item, quia in primis est slatus, ideo se ipsis denominantur — unde unilas se ipsa est una — ergo cum proprietates personales non habeant priores, immo ipsae primae sint, tunc se ipsas denominant.

3. Item, indefinita affirmativa aequipollet particulari ergo simpliciter convertitur; sed haec conceditur: generans est paternitas sive generatio: ergo generatio est generans.

4. Item, si haec non conceditur: paternitas est generans, aut hoc est propter repugnantiam a parte rei, aut a parte m.odi: non a parte 7-ei, quia eadem res est; non a parte modi, quia eadem proprietas et relatio importatur: ergo nuUi) modo est ibi repugnantia: ergo locutio simpliciter est vera.

Contra: 1. Sicut proprium proprietatis est disic proprium est personae aliam producere; sed haec est falsa: persona distinguit, quia non distinguit, immo distinguitur: ergo et haec est falsa: proprietas generat.

2. Ilem, « omne quod refertur, est aliquid, excepto eo, quod relative diciturS>; sed proprietas non est nisi relatio: ergo proprietas non refertur. Sed generare est referri: ergo proprietas non generat.

3. Item, proprietas importat originem et relationem: ergo si supra se reflectitur et se ipsam denominat, tunc ergo originis erit origo et relationis relatio; quod habet Philosophus et omnis ratio pro inconvenienti.

4. Item, cum dicitur: generatio generat, aut verbum construitur ratione suppositi, aut ratione formae: non formae, quia respectus non agit; nec ratione suppositi, quia supposita notione non supponitur persona — aliquid enim convenit personae, quod non notioni, ut supra ostensum est — ergo locutio simpliciter est falsa.

c 0 N c L u S I 0. Proprietas nuua se ipsam denominare potest.

Respondeo: Dicendum, quod praedictae locutiones sunt falsae; nulla enim notio denominat se ipsam.

Et ratio huius est, quia denominatio notionis importat emanationem ut actum, importat etiam relationem. Et quoniam productio proprie est suppositi, non formae, simihter relatio est alicuius ut suppositi; ideo omnis talis denominatio concernit suppositum. Non sic est de proprietatibus essentialibus — vel ut est de primis, ut de uno et vero — immo respiciunt formam; ideo denominant se ipsas. Quod quia non est in huiusmodi adiectivis notionibus, non possunt locutiones esse verae ratione forniae. Ratione vero suppositi non possunt esse verae, quia notio non supponit personam, quia plures notiones sunt in eadem persona. Essentia tamen supponit substantiam, quia una est essentia et una substantia; et ideo haec est vera: deitas creat, quia deitas supponit Deum; haec autem falsa: paternitas generat, quia non supponit Patrem.

1. 2. Quod obiicitur de conditionibus essentialibus, et de primis, patet, quod non est simile ratione iara dicta. — Potest tamen nihilominus alia ratio assignari, quia respectus reflexus supra absolutum ibi quietatur, ita quod absolutum respectui dat fundamentum, et respectus dat complementum. Sed cum respectus reflectitur supra se, quia uter- 5 August., VII. de Trin. c. I. n. 2. — Mox. multi codd. cum

que dicit comparationem ad alterum, unus non potest dare fundamentura, nec alter complementum; in- et ideo nou potest reflecti. Sed in simplicibus pri-. mis, cuiusiiiodi Bst veritas, quia aut non important relationem, aut si important, important relationem, quae communiter respicit substantiam et eius proprietates, ut puta esse a Deo, ideo supra se reflectuiitur; non sic in proposito, quia productio respicit personam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod liaec est vera: generans est paternitas; dicendum, quod generans subiicitur - ratione hypostasis, et ita notatur praedia. 3. q. 2.) his verbis: « Quamvis eandem rem signidcat jphp-

In parte ista sunt dubitationes circa litteram el primo de responsione Magistri, quam ponit ibi: Horum doctrinis novis et humanis. Videtur enim insuflieienter respondere, quia non solvit argumentum, sed dicit, quod est incomprehensibile; et videtur, quod ista evasio nulla sit. Aul enim argumentum necessario concludit, aut sophistice: si necessario, tunc ergo, cum procedat ex veris, conclusio est vera; si non necessario, tunc ergo sophisticum est; sed unum sophisma non est incom-. prehensibile: et ita videtur, quod raale applicet auctoritatem Hilarii.

PiESPONDEO: Dicendum, quod ad arguraentum facile esl respondere, quia ibi est sophisma secuncatio per identitatem; sed cum praedicatur, accipitur ratione formae, ideo mutatur modus accipiendi; ideo non sequitur. Si tamen intelligeretur ratione suppositi praedicari, vera esset; tunc enim essel sensus: paternitas est ille qui generat; sed tunc non sequitur, generatio generat, immo est ibi accidens.

4. Ad illud quod obiicitur, quod repugnantia non sit ibi; dicendum, quod est ibi repugnanlia a parte modi intelligendi. Nam notio non denominat nisi suppositum, unde talis moclus non convenit notioni. Unde sicut haec est falsa: albedo est alba, sic in proposito est intelligendum. mre et generatio, tamen diverso niodo: quia generare signidum accidens: proprietas est essentia; et essentia non distinguitur: ergo nec proprietas. Sed hoc Magister non dicil incomprehensibile, sed dimittit tanquam sophisticum et indignum discussione maiorum. Sed illa quaestio ve-itatis, quae sequitur, incomprehensibilis est secundum statum viae: quoniam, si per omnimodam identitatem praedicatur essentia de proprietatibus et e converso, haec distinguitur, et illa non; et hoc est nobis incomprehensibile. Quia enim videmus per speculum, inteUigimus per sirailitudinem suratara a creaturis; et hoc nullum sub caelo habetsiraile, inirao solius Dei est propriura propter summam simplicitatem: ideo Magister dicit esse incomprehensibile. — Nec est siraile de genere et differentia: quia genus praedicatur de differenlia, et haec distinguit, et illud

nori, quia non praedicatur per identitatem. Ideo cum Hilario dicit, quod est incomprehensibile, et describit incomprehensibilitatem quantum ad triplicem vim: quantum ad receptivam, cum dicit inetc; quantum ad expressivam, cum dicit extra sermonis significationem; quantum ad iudicativam, cum dicit extra sensus intentionem. Et alia, quae sequuntur, his tribus aptantur, ut patet inspicienti.

Itera quaeritur de responsione Magislri, quam facit ibi: Quorum audaciae resistentes etc. Dicit enim, quod proprietates sunt in hypostasibus et eas determinant; in essentia sunt, sed eam non determinant. Videtur enim esse oppositio, quia omnis proprietas est determinativa eius in quo est, alioquin in illo non est: ergo si proprietates non determinant essentiam, non sunt in essentia.

Respondeo: Dicendum, quod Magister bene respondet, quia haec praepositio m notat diversas habitudines. Aliter enim dicitur Pater in Filio, aliter paternitas in Patre. Pater enim in Filio esse dicitur non sicut proprietas distinctiva, sed sicut persona consubstantialis; paternitas in Patre, sicut proprietas distinctiva. Sic vuU dicere Magister, quod aliter sunt sive dicunlur esse proprietates in essentia quam in pe?-sona. Nam in essentia diuntur esse propter identitatem, ita quod in omnino dicit identitatem; in personis dicuntur esse, sicut verae proprietates in hypostasibus et determinationes in determinatis. In creaturis autem non est nitas modus sine alio, quia proprietas non omnino idem est cum eo cuius est proprietas: et ideo in creaturis non dicitur esse proprietas in aliquo, nisi in eo cui inhaeret; non sic in divinis

item quaeritur de alia responsione Magistri, quam facit ibi: Respondeo et hic tibi cum Hilario etc. Videlur enim falsum quod dicit, quod solutionem istius quaestionis Archangeli nesciunt. Cumenim sint comprehensores, constat quod omnia cognoscunt, quae sunt de substantia gloriae: ergo cognoscunt distinctionem personarum et essentiae unitatem et modum: ergo vident, quare proprietates determinant hypostasim, non essentiam. Et iterum, si comprehensio erit de quibus est modo fides; et nos modo fide tenemus: ergo in patria cognoscemus.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Augustinus de Trinitate: «Sicut fovea dicitur esse caeca, non quia ipsa non videat, sed quia quod habet non ostendit aliis»; sic Angeli dicuntur ignorare et Sancti propler hoc, quod non revelant taha, sed magis intelligibilia; et quia talia non habent simile in creatura, immo magis dissimile: ideo dicuntur nobis incomprehensibilia. Et removet Hilarius triplicem cognitionem, quam habemus de rebus divinis: una est per Angelorum revelationem, aha per Prophetarum illuslrationem, tertia per Apostolorum praedicationem. Et dicit, Angelos non awdire, quia ipsi recipiunt revelationem a maioribus et nobis non exprimunt. — Magister igitur bene respondet, ostendendo insufficientiam. Si enim quaeratur, quare proprietas est in persona ut distinguens, in essentia non; respondetur, quod persona se habet ad aliam et refertur et distinguitur. Et si hoc respondeatur, adhuc manet quaestio, quare persona refertur; et respondetur, quod una est essentia, tres personae. Si tu quaeras huiusmodi onunno simile, non invenies; et ideo in fundaniento fldei oportet sistere.

DuB. IV.

Nolandum super ista solutione Magistri, quam ponit hic: Nos autem ista aliter intelligenda fore dicimus, quod locutiones istae, quas proponit Augustinus scilicet «Pater non qo &?,, substantia, quo est Pater» et consimiles, duplices sunt, quia ablativus importat habitudinem in ratione formae sive causae formalis, quamvis in divinis non cadat vere habitudo causae quantum ad rem, tamen ((uantum ad rationem intelligendi. Potest igitur causalitas cadere sub negatione, ut sit negatio litatis; et tunc locutio est vera, et in hoc sensu accipit Augustinus, et Magister exponit. Est enim sensus: non eo est Deus, o Pater; quia paternitate est Pater tanquam ratione dicendi vel intelli-. gendi; non sic autem paternitas est ratio dicendi, ipsum esse Deum, vel intelligendi; et sic locutio vera est et nihil facit pro Porretano. Potest iterum ad illud quod est Pater, non esl Deus; et in hoc sensu accipit Porretanus, et ita est falsus intellectus, et sic non accipit Augustinus.

Cap. I. De verbis Uilarii, quibus semndum pnmorum inlelligenliam videlur dicere, non idem esse divinam naturam el rem nalurae, el non idem esse Deum el quod Dei est.

Praedictis est adiicienduiu, (juod quidani perversi sensus liomines in tantani prosilierunt insiiniam, ut dictus, qui suscitavit lesum ctc. Spirituales omnes suraortuis excitantis; cum (jiii habitat in nobis spirilus excitati spiritus Dci tantum sit Christum a mortuis esse naturam, an rem naturae, ut sic ostenderet, di- Hoc quidem dicunt, non intclligentes pia diligcnet quod in superioribus verbis Apostoli idem Spirilus signiticatus sit, et quod ipse sit res unius naturae Pa-

Non ergo secundum corporales modos, ut in eadem aliud esse Beum, et aliud qmd Bei est, aliudque docet, non aliud esse Deura et quae sua sunt, ita qui insistens alicubi sit. Deus autera immensae virtutis, vivens potestas, quae nusquara non adsit nec desit ita ut insint, et per illa in omnibus est suis, quae non insunt. Sua enim sunt eliam quae non insunt, id est omnes creaturae; et sua sunt quae insunt, ut tres dicitur Pater ad se et Filius ad se, hoc est Pater et Filius, id est Deus ».

Cap. II. Utrum ita possit dici unus Deus trum personarum, ut dicitur una essentia trium personarum, et Ires personae unius Dei, ut tres persmiae unius es- Hic considerandum est, cum Deus sit divina essentia, et ita dicatur unus Deus esse tres persoiiae, leat sane dici, unus Deus triura personarum, vel tres turis simile quid dicitur. Dicitur eniin Deus Abraham,

naturani conlundere vldeamur.

Cap. III.

(Juod polentia sapientia, bonilas in Smplura interdum ad personas distincte referuntur. bonitas attribuatur. Quod quare flat, non est otiosum inquirere.

Cap. IV. Quare Patri potenlia, Filio sapientia, Spirilui saticto bonitas tribuatur, cum sit una potentia, sapientia, bonitas trium.

«Id ergo sacri eloquii prudentia facere curavit, s. ne Dei immensitatem simillludioe creaturae metlremur. j)ig,.a gni,„ Scriptura sacra, quia Deus Pater est, ct pientem, ne videatur posterior Patre, et ideo minus sapiens». essentia; ideoque, sicut dicitur Fllius homoousios, id est consubstantialis Patri, ita et coomnipotens ».

Cap. V.

De hoc nomine homoousion, ubi in auctoritate receptim sil, et quid significet.