Distinctio XXXV

l'roptei'ea omnia dicuntur esse in Deo et fuisse ab aeterno. Unde Augustinus super Genesim: « Haec visibilia, inquit, antequam fierent, non erant. Quocissitudinis obmnbratio ». — Ecce hic habes, quod tia seniper sunt, quae vita esl. esse, non solum ea quae sunt, sed etiam ea quaeprae-

Supra egit Magister de sacramento Trinitatis et Unitatis; in hac parte agit de conditionibus, secundum quas est in Deo ratio causalitatis, quae sunt scilicet potentia, sapientia et voluntas. Habet autem haec pars tres partes. In quarum prima agit de scientia: in secunda de potentia, infra distinctione quadragesima secunda: Nunc de omnipotentia Dei agendum. esl; in tertia de voluntate, infra distin ctione quadragesima quinta: Jam de voluntate Dei etc, Prima pars habet tres. In prima agit de scientia in generali secundum se. In secnnda agit dc modis divinae cognitionis, utrum Deus cognoscat mutabiliter, vel immutabiliter. et quo modo, distinctione trigesima octava: Nunc ergo ad propositum revertentes. In tertia vero agit quantum ad speciales effectus, infra distinctione quadragesima: Praedestinatio vero esl de bonis salutaribus.

Prima pars dividitur in tres. In prima Magister determinat de ipsa Dei scientia. lu secunda, quia res agnitae sunt in sciente per modum scientis, determinat, quomodo res sunt in Deo, infra distinctione trigesima sexta: Solet hie quaeri, cum. omnia

Ad intelligentiam praesentis distinctionis quaeritur deratione divinae cognitionis, quae idea consuevit appellari.

Primo quaeritur, utrum in Deo sit ponenda ratio idealis.

Secundo dato quod sic, quaeritur, utrum habeat pluralitatem secundum rem. dicantur es.se in Dei cognitione. In tertia vero incidenter determinat, qiioinodo Deus est in rebus, infra distinctione trigesima septima: Et quoniam demonstratum est ex parte.

Prima pars, quae continet praesentem distinctionem, tres habet In prima, cum Dei scientia sit una, determinat, quomodo sortitur plura nomina. In secunda, cum Dei scientia vel praescientia sit aeterna, determinat, quomodo se habeat ad teraporalia vel creata, ibi: Hic considerari oportet, utrum, scientia vel praescientia. In tertia, cura Dei scientia sit ens, quomodo cognoscat non entia, ibi: Propterea omnia dicunlur esse in Deo etc.

In prima parte, se ipsum continuans dicit, quod divina essentia plura habet nomina propter connotata In secunda dicit, quod Dei scientia esset, si nihil futurum esset, et esset scientia, sed non diceretur praescientia. In tertia ostendit, quod omnes res habent rationes in Deo, per quas cognoscuntur et sunt in ipsn, et ita omnia sunt sibi praesentia; et sic patet divisio et sententia. Subdivisiones enim partium manifestae sunt in littera. Tertio, utrum liabeat pluralitatem secundum rationem. Quarto, utrum habeat pluralitatem secundum numerum imiversalium, an singularium. Quinto, utrum habeat phiralitatem secundum numerum finitum, vel inflnitum. Sexto, utrum in ideis sit pluralitas secundum numerum ordinatum, vel confusum.

Quanlum ergo ad primuni quaeritur, ulruni sit in Deo ponere ideas. Et quod sic, ostenditur:

1. Primo auctoritate Augustini libro Octoginta.trium Quaestionum: « Ideae sunt formae aeternae et incommutabiles, quae in divina intelligentia continentur». Ex his triijus conditionibus concluditur, quod idea sit in Deo.

2. Item, ratione ostenditur sic: omne agens rationabiliter, non a casu, vel ex necessitate, praecognoscit rem, antequam sit; sed omnis cognoscens habet rem cognitam vel secundum verilatem, vel secundum siniilitudinem: sed res, antequam sint, non possunt haberi a Deo secundum veritatem: ergo secundum similitudinem. Sed similitudo rei, per quam res cognoscitur et producitur, est idea: ergo etc.

3. Iteni, omne quod determinate ducit in allerum cognoscendum. liajjet penes se simihtudinem cogniti, vel ipsum est eius similitudo; sed speculum aeternum mentes se videntinm ducit in cognitionem omnium creatorum, sicut dicit Angustinns, quod rectius ibi cognoscunt quam alibi: ergo restat, quod in eo resident similitudines. Et constat, quod sunt in eo sicul in cognoscente, quia non tantum aliis repraesentat, sed sibi; sed liaec est tota ratio ideae: ergo etc.

4. Item, quia res a Deo producuntur, ideo sunt in Deo tanquam in efjiciente, et Deus verissime est efQcieiis; similiter, quia ab ipso finiuntur, ideo verissime est finis: ergo pari ratione, quia ab ipso cognoscuntur et exprimuntur, per se ipsum Deus verissime est exemplar. Sed exemplar non est, nisi in quo sunt rerum exemplatarum ideae: ergo ete.

CoNTRA: 1. Dionysius de Divinis Nominibus: «Cognoscit divinus inlellectus, sed ex se ipso et per se ipsum, non secundum ideam singuhs se immittens, sed secundum unam excellentiae causam omnia noscens et continens»: ergo Deus singula non cognoscit per ideam.

2. Item, ratione videlur: quia idea dicit rationem similitudinis, et similitudo dicit ralionem convenientiae; Dei autem ad creaturam, cum sit summa distantia, nulla est convenientia, aut si est, minima est: ergo aut nulla similitudo, autjninima. Aut ergo non est idea in Deo, aut si est, secundum rationem imperl'ect:mi est; sed nihil imperlectnm ponendum est in Deo: ergo etc.

3. Item, nobilissimus modus cognitionis est Deo attribuendus; sed cognitio per rei essentiam est nobilior quam per similitudinem rei: ergo Deus cognoscit per essentiam rei, non per simihtndinem. Sed idea est similitudo, non essentia rei: et sic etc.

4. Item, idea non est necessaria nisi ad dirigendum in cognoscendo et regulandum in operando; sed nihil indiget dirigente vel regulante, nisi quod potest errare vel deviare. Deus autem nullum horum habet: ergo frustra ponuntur in Deo ideae.

C 0 N C L U S 1 0. Deus cognoscil per ideas et liabel in se rationes et similitudines rerum, quas cognoscit.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc duplex fuit opinio.

Quidani enim dixerunt, quod Deus non cognoscit secundum rationem ideae, sed secundum rationem causae. Et ponunt simile: sicut si punctus cognosceret suam virtutera, cognosceret lineas et circuniferentiani; similiter, si unitas haberet potentiam cognitivam, per quam converteret se super se, cognosceret omnes numeros. Per hunc modum dicunt in Deo esse. Quoniam enim Deus habet virtutem producendi omnia et cognoscit totam suam virtutem, ideo cognoscit omnia. Et hoc dicunt, Dionysium sensisse, cum dixit, quod «non secundum ideam, sed secundum unam excellentiae causam cognoscit omnia». — Sed haec positio non potest stare. Primum quidem, quia Deus cognoscit non per collationem deveniendi a principio ad principiatum, sed simpUci aspectu. Et iterum, omne cognoscens, in quantum huiusmodi, simile est cognoscibiii: ergo habet eius similitudinem, vel ipse est similitudo. Rursus, omnis cognoscens ideo distincte producit, quia distincte cognoscit, non e converso: ergo ratio prorfMcencJt non est ratio cognoscendi. Et iterum, ahqua cognoscit, quae ab ipso non sunt Propter haec et similia aliter dicendum.

Ideo est alia positio, et secundum Sanctos, et secundum philosophos, quod Deus cognoscit per ideas et habet in se rationes et similitudines rerum, quas cognoscit, in quibus non tantum ipse cognoscit, sed etiam aspicientes in eum: et has rationes vocat Augustinus ideas et causis primordiaies Ad intelligentiam autem obiectorum inlelligendum, quod idea dicitur similitudo rei cognitae. Simihtudo autem dupliciter dicitur: uno modo secundum convenienliam duorum in tertio, et haec est similitudo secundum univocationem; alio modo est In cocl. Y hic additur: quoniam secundmn elymologiam simihtudo, secundum quod ununi dicitur similitudo alterius; et haec similitudo non concernit convenientiam in aliquo communi, quia simihtudo se ipsa est similis, non in tertio; et hoc modo dicitur creatura similitudo Dei, vel e converso Deus similitudo creaturae. Hoc modo sumendo similitudinem, similitudo est ratio cognoscendi, et haec dicitur idea. — Sed tas. Nam in nobis est simihtudo accepta et impressa ab extrinseco, propter hoc quod intellectus noster respectu cogniti est possibilis et non actus purus; ideo fit in actu per aliquid cogniti, quod est similitudo eius. In Deo autem est e converso, quia ratio cognoscendi est ipsa veritas, et cognitum est similitudo veritatii, scilicet ipsa creatura. Et quia ratio cognoscendi consistit in ipsa veritate prima, ideo ratio cognoscendi in Deo est summe expressiva. Et quoniam omne id quod summe exprimit, perfectissime assimilat cognitum assimilatione competente cognitioni, ideo patet, quod ipsa veritas ex hoc, quod facil cognoscere, est similitudo expressiva et idea. E contrario est in nobis, quia eo ipso, quod est similitudo, facit cognoscere. Ex his patent obiecta. nysius ex hoc non vult removere rationem ideae a Deo, sed vult dicere, quod non sic est multitudo et differentia idearum secundum singula, sicut in nobis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nulla est conimitationis, et expressionis. Similitudo participationis nulla est omnino, quia nihil est commune. Similitudo imitationds est modica, quia in modico potest finitumjmitari infinitum, unde semper maior est dissimilitudo quam similitudo. Similitudo vero expressionis est summa, quia causatur ab intentione veritatis, ut visum est, quae est ipsa expressio; ideo Deus summe omnia cognoscit.

3. Ad illud quod obiicitur tertio, quod nobiliur est cognitio per essentiam; dicendum. quod est similitudo caumta a verUate rei extra, et de hac verum est, quod nunquam ita perfecte exprimit rem, sicut ipsa res, si praesenlialiter esset apud animam; et hac similitudine non cognoscit Deus. Est aha simihtudo, quae est ipsa veritas expressiva cogniti et eo similitudo, quo veritas; et haec similitudo mehus exprimit rem, quam ipsa res se ipsam expri- mat, quia res ipsa accipit rationem expressionis ab iha: et secundum hanc est perfectior cognitio, et hac cognoscit Dens.

4. Ad illud quod obiicitur, quod idea est ad regulandum et dirigenduni; dicendum, quod regulari et dirigi potest esse duphciter: aut per regulam i differentem a directo et reguJato, et haec ponit imperfectionem et possibihtalem erroris; aut per regulam, quae est idem quod regulatum, et haec ponit impossibihtatem erroris. Quia enim regula errare non potest, et Deus est ipsa regula et idea: ideo impossibile est, eum errare. El sic patet, qund idea in Deo non ponit imperfectionem, sed complementum. ralio cognoscendi omnia cognita, dicitur liw; in quantum cst

Secundo quaeritur, utrum sit ponere in ideis pluralitatem secundum rem. Et quod sic, videtur:

1. Quia Augustinus dicit, quod « ideae sunt formae aeternae et incommutabiles». Si sunt formae plures, cum forma dicat ipsum quod est idea absolute, tunc videtur, quod sint plures, secundum id quod sunt absolute.

2. Item, idea est similitudo exprimens ideatum secundum totum; sed quaecumque uni et eidem secundum tolum sunt similia, nullo modo ad invicem differunt-: ergo si idea omnium, secundum id quod esl, esset una, tunc omnia essent indifferentia.

3. Item, si idea est unum quid, aut una communis, aut una propria similitudo: si una communis: ergo per ipsam nunquam res distinguuntur; si una propria: ergo per ipsam nunquam plura cognoscuntur.

4. Item, si idea est ralio cognoscendi; sed unumquodque cognoscens cognoscil secundum exigentiam rationis cognoscendi: ergo siidea est unum quid, cum in uno non cadat distinctio, Deus non cognoscit res distincte, sed indistincte.

CoNTRA: 1. Augustinus sexto de Trinitate: «Fi- Bst ars quaedam onmipotentis Dei plena omnium rationura viventium, et omnia in ipso unum sunt ».

2. Item, quod perfectius est Deo est atlribuendum: sed perfectius est uno posse cognoscere plura et operari quam pluribus: ergo Deo est attribuendum: ergo Deus una idea omnia cognoscit.

3. Item, in omni genere causae stalus est in uno simplici, utpote in genere efficientis et finis: ergo cum Deus sit exemplar, in quo est omnimode status, est ergo in Deo summa unitas. Sed exemplar, quod continet multa, non est omnino unum et simplex: ergo in divino exemplari non est- nisi una idea secundum rem.

1 Vide supra pag. 602, Scholion n. I. — Post verba Auguc 0 N c L u s I 0.

Ideae in Deo sunt ipsa divina veritas, el ideo secundum rem est una idea.

Rkspondeo: Ad intelligentiara praedictorum est notandum, quod hic fuit duplex opinio.

Quidam enim dixerunt, quod ideae in Deo secundum rem habent distinctionem. Dixerunt enim, quod est considerare universitatera formarura in Deo, in anima et in niwido sive in raateria. Et in materia sive in universo habent distinctionem, compositionem et oppositionera, quia sunt ibi raaterialiter. In anima vero huraana habent distinctionem et corapositionera, sed non habent oppositionera, et hoc, quia sunt aliquo modo spiritualiter, non tamen omnino, quia sunt a rebus extra; ideo est compositio: differunt enjm ab anima. In Deo habent distinctionera, sed non compositionera, nec oppositionera propter sumraam simplicitatem. Et quaravis in Deo sint distinctae, sunt tamen unum exemplar, sicut plures formae particulares in sigillo faciunt unum sigillum. — Sed ista positio, quamvis in sui initio videatur probabilis, in fme lamen continet errorem. Nam si in Deo esset ponere ideas realiter differentes sive distinctas, tunc esset ibi alia pluralitas realis, quam sit plurahtas personalis; quod abhorrent aures piae. Si dicas, quod non est pluralitatem aliam absolutam ponere, sed respectivam; tunc quaero de illo respectu: aut est aliquid, B.u,nihil: si nihil, nulia est ibi realis distinctio; si aliquid, non est dare nisi divinam essentiam; sed omnia essentialia in Deo unum sunt.

Et ideo est alia positio, quod ideae sunt secundum rem. Et hoc patet sic: idea in Deo dicit similitudinem, quae est ratio cognoscendi; illa au- 5 In codd. L 0 adiungitur et materiae. — Cfr. Aristot., II.

teni secundum rem est ipsa divina mritas, sicut supra monstratum est; et quia illa est una, patet, quod secundum rem oranes ideae unum sunt. Et hoc dicit.Vugustinus expresse, quod in illa arte omnia sunt ununi.

1. d iUud ergo quod obiicitur, quod sunt fordicendum, quod forma duplex est, scilicel forma, quae est perfectio rei, et forma exemplaris. Et Augustinus accipit ideas in ratione formae pro forma exemplari. Ulraque lamen relative dicitur: illa ad materiam, quam informat, sed ista ad exemplatum. Et ideo, quia forma dicit ut ad alterum, sicut simi'itudo, quando dicuntur jo/wre formae, non ex hoc notatur, quod in ideis sit pluralitas secundum rem sive secundum id quod sunt, sed secundum id ad quod sunt

2. Ad illud quod obiicilur, quod idea est similitudo exprimens secundum totum: ergo etc.; ad hoc est unus modus dicendi. quod idea non dicit simihtudinem aliquam, per quam cognoscens assimilelur aliis, sed cui multa assimilantur; et niulta possunt assimilari uni, sicut si a forma sigilli eadem fiat expressio figurae in cera, poterunf esse ab eadem forma una multae et variae impressiones, secundum quod sigilhim magis et minus imprimitur. Sic in Deo intelligunt: quoniam multitudo in rebus venit secundum grailus et approximationem ad ipsum esse divinum. — Sed ilhid non sufficit dicere, quiaDeus facit omnia diversa secundum formam, non tantum secundum gradum et dignitatem; et illa cognoscit per unum secundum rem, quod quidem est simihtudo cogniti. — Si tu dicas, quod lioc est, quia Deus se ipso cognoscil, sicut se ipso agit, ideo, sicut uno agit multa, ita uno cognoscit muUa; adhuc non est solutum, quia adhuc manet quaestio, quomodo ipse Deus possit assimilari mullis.

Propter hoe dicendum, quod similitudo quaet/tihi est secmxdnm proprietatem generis; et de hac non est dubium, quod non potest esse una plurium 1 Quaest. praec. — Mox pro secundmn rem, quam legenere differentium; et haec est simiUtudo, quae exprimitur et causatur a re generis determinati. Alia est similitudo simpliciter extra genus;,el haec, quia ad hoc genus non arctatur, qua ratione est huius, ea ratione est illius, et qua ratione est huius secundum partem, eadem ratione secundum totum; et talis similitudo est divina veritas et idea in Deo. — Si tu quaeras, quomodo hoc possit intelligi; aliqualiter intelligi potest, quamvis non possitaptari omnino simile. Cum enim illa similitudo sit actus purus et ipsa veritas, sicut dictum est, et omnia alia cognoscibilia, quantumcumque nobilia secundum id quod sunt, comparentur ad ipsam per modum possibilis: sicut unum secundum formam potest assimilari pluribus secundum materiam diversis, sic in proposito nna reahs similitudo potest esse omnium cognoscibilium. Et potest poni exemplum in luce aliquo modo, quae una secundum numerum exprimit muUas et varias species colorum. In cognitione autem nostra, quoniam se habet per modum possibilis respectu cogniti et quodam modo informabilis ab illo, non potest inveniri similitudo, immo invenitur dissiinilitudo; et ideo aspiciendo ad cognitionem nostram videtur nobis in Deo non esse intelligibile.

3. Ad illud quod quaeritur, utrum illa similitudo sit propria vel communis; dicendum, quod Deus iion dicitur cana universalis nec particularis simpliciter; sed aliquid habet de nobilitate causae universalis, quia potest in plurimos effectus; similiter aliquid de causa particulari, quia immediate et suflicienter potest in effectum quemlibel. Sic in cognitione Dei intelligendum, quod nec oninino est in universali, nec onmino in particulari. Similiter de similitudine et idea intelligendum est. quod communis est quantum ad indifferentiam ei amphtudinem, propria vero quanlum ad discretissimam expressionem. — Ratio huius est, quia est similitudo exprimens, non impressa nec expressa:

quia omnino exprimens,. ideo sumnie exprimit et secundum omnes conditiones. Et rursus, ex lioc quod non est expressa, ideo non est arctata nec liniitata, sed extendit se ad omnia, sicut divina essentia; quamvis tota sit in uno, non tamen sic est in uno quod non sit in alio.

4. Ad illud quod obiicitur ultimo, quod cognoscitsecundum exigentiara rationuni; dicendum, quod sicut ratio cognoscendi esl una, et tamen plura

5. Pro inlelligenUa doctrinae de ideis, quam profitetur

Tertio quaeritur, utrum in ideis sit pluralitas secundum rationem. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Augustinus libro Ocloginta Irium Quaestioi.num: « Alia ratione conditus est horao, alia equus»: ergo si idea dicit ipsara rationem cognoscendi, necesse est, quod plurificetur secundum rationem.

2. Itein, hoc ipsum ostenditur ex modo loquendi el deflniendi, quia Augustinus loquitur in plurali et definit in plurah ipsas ideas dicens, quod sunt fo?'mae: ergo pluriflcantur 7-e, vel ratione; sed non re; ergo ratione.

Z. Itera, idea dicit simihtudinem ad cognitum, et sirailitudo, quamvis in Deo sit quid absolutum, iiabet modura dicendi ad alterum sive respectum; cognita distinctissime repraesentat secundum proprias conditiones; sic divina cognitio quantum ad modum cognoscendi, qui est in ipsa, est una et simplex, non distincta; sed in comparatione ad obiectum dislincte cognoscit. Quando ergo dicitur: Deus cognoscit omnia distincte; si distinctio ponitur in cognitione per comparationera ad cognoscentem, falsaest; si autem per comparationera ad cognitum, sic habet veritatem. sed plurificatio similitudinis relativae est a re, cui assimilatur: ergo cum res ideatae sint plures, ideae sunt plures secundum rationem dicendi.

4. Item, Deus, antequara res producat, distincte cognoscit et actu; sed non est distinctio in Deo cognoscente nec in cognito: ergo oportet, quod sit in ratione cognoscendi.

CoNTRA: 1. Si est plurificatio secundum ratio- nem, cum non sit re, tunc videtur ilia pluralitas non esse aliud quam vanitas.

2. Itera, si est in hoc nomine idea pluralitas, aut ratione eius quod est, aut ratione eius ad quod est: non ratione eius quod est, quia est divina essentia; si ratione eius ad quod est, ergo cum verbum et exemplar et ars dicant respectum ad creaversarum linearum possunt esse plures relationes. Cfr. hic q. 4.

turam, salteni secundum nomen debent pluriflcari, quod tamen falsum est.

3. Item, si ideae sunt plures, non propter significatum, sed propter connotatum, tunc quaero: aut connotatum illud est aeCernum, aut temporale: si aelernum, ergo videtur, quod plura sint ab aeterno; si temporale, ergo videtur, quod idea non dicatur de Deo nisi ex tempore, sicut nec dominus nec creator dicuntur nisi ex tempore.

4. Item, ideae, si sunt plures propler ideata, aut ergo secundura esse, quod habent ideata in Deo, aut in proprio genere. Si propter esse, quod habent in Deo; conlra: in Deo sunt unum, ergo ratione illius esse non possunt dici plures. Si propter esse, quod habent in propi-io genere; sed non habenl nisi ex tempore: ergo vel ideae non sunt plures nisi ex tempore, vel temporale est causa aeterni; quorum utrumque esl inconveniens.

5. Item, idea aut dicit aliquid, aut nihil: si nihil, ergo nec pluralitatem iiabet nec unitateni; si aliquid dicit, ergo si sunt plures ideae, sunt plures res: ergo si plures ideae sunl ab aeterno, plures res sunt ab aelerno; sed non plures res personaliter, quia idea non dicit quid personale: ergo plures essentiaUter.

c 0 N c L u s 1 0. Ideae in Deo sunt unum secundum reni, sed plures secundum rationem intelligendi.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut patet ex praedictis distinctione trigesima -, quamvis in Deo nulius sit respectus ad creaturam a parte rei, tamen contingit, ipsara esseotiani significari in respectu ad creaturam per mulla noraina. Nec tamen nomen sive vocabulum est vanum. Intelligendum igitur est, quod hoc nomen idea significat divinam essentiam in comparatione sive in respectu ad creaturam. Idea enim est sirailitudo rei cognitae, quae quaravis in Deo sit absolutum, tamen secundura modum intelligendi dicit respectum medium inter cognoscens el cognitum. Et quamvis ille respectus secundum rem plus se teneat ex parte cognoscentis, quia est ipse Deus, taraen secundum rationera intelligendi sive dicendi simiUtudo plus se tenet ex parte cogniti. Et quoniam cognoscens est unum, et cognita sunt multa; ideo onmes ideae in Deo sunt unum secundum rem, sed tamen plures secundum rationem intelligendi sive dicendi. Unde concedendum est omnes rationes in Deo esse unum quid, sed non unam ideam sive rationem, sed plures.

1..d illud ergo quod obiicitur, quod isti rationi nihil subest ex parte rei; dicendum, quod falsum est, quia respectui subest ox parte Dei essentia, non respectus; ex parte vero creaturae subest verus respectus, et ideo respectus ille significatus non inducit falsitatem. Sic pluralitati respectuum, quamvis non subsit pluralitas ex parte Dei. subest tamen ex parte connotatorura; unde respectus ille sic plurificatus non habet falsilalem nec vanitatem.

9. Ad illud quod obiicitur, quod verbum et ars dicunt respectum; dicendum est, quod dicunt, aiiter quam ideavel ratio. Nam idea sive cognoscendi plus se tenet secundum rationem intelligendi ex parle cogniti. Similitudo enim, secundum quod huiusraodi, non dicit respectum ad id in quo est, sed cuius est; sed verbum phis se tenet a parte dicentis, sirailiter et ars et exemplar ex parte producentis: et quia multa sunt cognita, et unum cognoscens, ideo ideae sunt plures, et ars tantum una. — Vel aliler, ratio et idea dicunt respectum -i ad res in quantum distinctae sunt, non sic alia vocabula.

10. Ad illud quod obiicitur, quod connolata non sunt plura ab aeterno; dicendum, quod pluralitas est in ideis ratione connotatorum. Sed de connotatis est loqui dupliciter: aut in quantum sunt, aut in quantum sunt connotata. In quantum sunt, sic sunt solum ex tempore; in quantum autem connotantur, sic possunt connotati et aeternaliter et temporaliter: aeternaliter, quando respectus importatur ut in habitu, sicut per hoc noraen praedestinatio — ideo praedestinatio est aeterna, quia connotat elTectum non in actu, sed in habitu — temporaliter vero, quando respectus iraportatur in aclu, sicut per hoc verbum creare. Quoniam igitur sic connotantur temporalia, ut futura sunt, et futura sunt multa; ideo connotantur ut multa. Sed tamen sic connotala, quamvis ab aeterno connotentur, non sunt ab ae terno, sed ex tempore; ita raultitudo connotatorura, quamvis ab aeterno dicatur, taraen non ponit realem multitudinem nisi ex tempore.

11. Ad illud quod quaeritur, utrum secundum esse ideatorum sint ideae plures; dicendum, quod

seciinduiia esse, quod habiturae sunt res ideatae in proprio genere Et quamvis illud non habeant nisi ex tempore, taraen ab aeterno fuerunt habiturae: et ideae sunt rerum ut futurae sunt: ideo inteUiguntur non tantum plures ex lempore, verum etiam ab aeterno. Sic difTert intelligere praedestinationem fuisse ab aeterno et reprobalionem, non ratione eius quod fuit ab aeterno, sed ratione eius quod futurum erat ex tempore.

0. Ad illud quod obiicitur: si phires ideae, ergo plures res-; dicendum, quod idea uon dicit tantum quod est, sed respectum ad id quod futurum est, vel eliam potest esse: et ratione illius respectus re-

Conclusione eliditui error Avicennae (ingentis, in Deo

Quarto quaeritur, utrum ideae plurificentur per comparationem ad ideata secundum muUitudinem ideatorum quantum ad diversitatem universaUum, aut singularium. Et quod singularium, videtur:

1. Quoniam per ideas est ratio distinguendi;

Deus nou tantum distinguit universale ab universaU, sed etiam singulare a singulari. Sed quia distinguit universale ab universah, ideo habet plurium universaUum ideas plures et rationes. Unde «aUa ratione conditus est equus, aha ratione conditus est homo'»: ergo elc.

2. Item, cognilio rei verissima est secundum rei totalilatem; sed singulare aliquid addit supra universale: ergo cum Deus totum cognoscat, non tantum habet ideam universaUs, sed etiam superadcipit pluriflcationem. Et quia ille nihil ponit in actu, sed sohim in potentia, hinc est, quod plurahtas idearum aeterna non ponit aUquam pluraUtatem actualem; sicut non ponitur, si dicatur, quod potest facere plura. Sed hoc nomen res quod dicit importat absolute; et ideo cum dicitur, plures res esse, ponitur phiraUtas in actu; et ideo argumentum iUud non valet, immo est ibi quid et simpliciter, sicut si dicatur: plura sunt possibiUa Deo, vel plurasunt cognita: ei'go plura sunt. Sic nec valet, plures ideae sunt: ergo phires res sunt; quia ideae non sunt pUires ratione eius quod sunt, sed ratione eius ad quod suiit. Scholion hic q. I.). Auctores vide in Scholio praeced. dili, sciUcet iingularis; simihter et alterius singularis. Ergo si addita sunt diversa secundum rationem sive multitudinem idealem, patet etc.

3. Item, Deus quosdam ex hominibus praedestinat, quosdam reprobat; sed alia ratione praedestinat, et aliaratione reprobat: ergo secundum aliam rationem et ideam sunt praesciti et praedeslinati in Deo. Sed haec est diversitas individuaUs sive numeraUs: ergo etc.

4. Item, idea muUipUcatur in divinis ratione respectus et relationis ad ideatum, ergo multiplicato uno, multiplicalur et reliquum: cum ergo homo, qui est ideatum, multiplicetur in diversis individuis secundum rem, multiplicabitur idea respectu illorum secundum rationem.

Contoa: 1. Augustinus ad Nebridium: «Dico, quantum ad liominem pertinet, tantum cjuidem hominis, non meam vet luam, ibi esse rationem »: ergo multiplicatio vel distinctio idearum attenditur sohim secundum diversitatem universabum.

2. Item, artifex creatus per unam ideam producit multa: ergo cum hoc sit nobihtatis, Deus per unam ideam re et ratione multa diversa numero producit.

3. Item, singulare ut singulare est compositius universah: ergo si est idea in Deo singularis ut singularis, tunc ergo est una idea altera simplicior; sed hoc est inconveniens: ergo etc.

4. Item, singulare magis proprium est quam universale: si ergo in Deo est idea universahs ut universahs, et singularis nt singularis, ergo una idea comraunis, altera propria. Sed commune prius est et simphcius est quam proprium: ergo una idea est ahera prior et simplicior: ergo in Deo est ponere ordinem et compositionem esseritiaiem, ergo etc. Ideae phirificantur non solum secundum multitudinem unwersalium, sed etiam. singularium.

Respoxdeo: Dicendum, quod idea in Deo secundum rem est divina veritas, secundum rationem intelligendi est similitudo cogniti. Haec autem similitudo est ratio expressiva cognoscendi non tantum universale, sed etiam singulare, quamvis ipsa non sit universalis nec singularis, sicut nec Deus. Et ideo non tantum est similitudo universahs, nt universale est, sed etiam singularis ut singulare, et ideo. Quia simihtudo est utrorumque, non solura multiphcatur secundum multitudinem universalium, sed etiam singularium. Et hoc est quod dicit Augustinus ad Nebridium: «Dico, quantum ad hominem faciendum hominis tantum esse rationem, quanhun vero ad orbem temporis varias hominura rationes in illa sinceritate vivere».

1. Et ex hoc patet solutio illius verbi Augustini, quia Augustinus dicit, quod quamvis universalis, ut universale est, una sit idea, tamen singularium ut singularia sunt plures. Unde ibidem dicit, « quod si quis velit facere angulum, sufficit habere anguli rationem. Si quis autem velit pingere quadrangulum, necesse est, quod rationem habeat quatuor angulorum ».

2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod artifex creatus producit multa per unam ideam; dicendum, quod hoc facit per applicationem ip,sius ad diversas materias. Unde si habet solum ideam unam, impossibile est intelligere, quod secumluin illam simphci aspectu cognoscat diversa; Deus autem simplici aspectu cognoscit singularia ut diversa, ita quod secundum totum et secundum proprias differentias et proprietates; ideo non est simile.

3. 4. Ad illud quod obiicitur de compositione et prioritate, dicendum, quod nec secundum rem, nec secundum rationem oporlet quod idea habeat ideati proprietates. Nam corporalis est similitudo spiritualis, et compositi est similitudo simplex, etiam in creaturis; ideo non oportet, quod una idea sit allera simphcior vel prior. Similitudo tamen secundum rationem intelligendi habet proprietatem ideati secundura distinctionem, tum propter correlationem, quia oportet quod, uno relativorum multiphcato, mulliplicetur et reliquum, saltem secundum rationem, ubi est relatio secundum rationem; tum etiam, quia simihtudo illa est ratio exprimendi et distinguendi; et ideo, quamvis recipiatur proprietas distinctionis, non oportet tamen de aliis. net. Nostra leclio sequitur praestantiores codd. Paulo post pro

mus ideani communiter pro siniilitudine vel ratione, sic, cum

Quinto quaeritur, utruQi in Deo sit ponere multitudinem idearum secundum numerum flnitum, vel infinitum. Et quod secundum numerum inflnitum, videtur.

1. Augustinus de Civitate Dei undecimo: «Una sapientia, in qua infiniti sunt thesauri omnium rerum intelligibilium ».

2. Item, Augustinus sexto de Trinitate dicit, quod « Filius est ars plena omnium rationum viventium»; sed constat, quod ars illa est infinita: ergo non impletur nisi infinitis, ergo sunt ibi inflnitae raliones.

3. Item, ratione videtur, quia constat, quod Deus cognoscit omnes species numeri, ergo omnes habent ideas in Deo; sed species numeri sunt infinitae: ergo etc. Si dicas, quod sunt inflnitae species quoad nos, non secundum rem) contra: ponaturquod omnes species numeri sint in re; hoc posito, de necessitate sequitur, quod infinita simpliciter - actu sunt: ergo si omnium specierum numeri sunt in Deo ideae actu, patet etc.

4. Ilem, Deus potest inflnita producere; sed nihil potest producere, cuius non habeat cognitionem et ideam: ergo habet ideas infinitorum. Sed plurium sunt ideae plures: ergo inflnitorum sunt infinitae.

S. Item, omnibus flnitis possunt excogitari plura, quia omni flnito potest excogitari aliquid maius; sed nec Deus, nec homo habes plura cogitare his quae Deus cognoscit, quia tunc Dei scientia non esset summa: et si hoc, cum cognoscat per ideas, patet etc.

C0NTR.A: 1. Augustinus de Civitate Dei duodecimo: « Quidquid scitur, scientis comprehensione finitur»; sed constat, quod rationes cognoscendi sciuntur: ergo finiuntur. Sed quaecumque finiuntur, sunt flnita: ergo etc.

2. Item, multitudo idearum est secundum multitudinem ideatorum; sed constat, omnia alia a Deo de necessitate esse flnita actu: ergo similiter et ideas.

3. Item, ubi est inflnitas, ibi est confusio et inordinatio; sed in exemplari aeterno nulla cadit confusio nec inordinatio: ergo etc. cod. V finitae secmdum rem. In flne argumenti post ideae Vat.

4. Itera, ponere iiifliiitateiii actu in crealura est ponere imperfectionem, unde omne creatum eo est finitum, quo perfectum; sed omnis conditio imperfectionis est a Deo releganda: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0.

Ideae divinae noti sunl in numero finito, sed infinito.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicitur in Psalmo -, divinae sapientiae non est numerus, ac per hoc nec rationum, per quas divina sapientia cognoscit; et quoniam non habent numerum, non sunt numerabiles: ideo non sunt in numero finito. sed inflnito. Et concedendae sunt rationes et auctoritates ad hoc inductae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod omne scibile est finitum, ergo etc.; dicendum, quod omne scibile per comprehensionem est flnitum comprehendenti; rationes autem aeternae per comprehensionem a solo Deo sciuntur, ideo soU Deo sunt flnitae. Sed quemadmodum non sequitur: hoc aequatur inflnito, ergo est finitum, immo est ibi quid et simpliciter, et potius sequitur oppositum: ergo non est finitum; sic etiam in proposito iudicandum. Rationes autem illae non sunt comprehensibiles ab aflquo intellectu finito; ideo patet illud.

2. Ad illud qupd obiicitur, quod multitudo idearum est a multitudine ideatorum; dicendum, quod

3. Soiuuo huius quaestionis dependet a solutione alterius sicut dictum est, non venil a multitudine rum in quantum creata, sed in quantum Idea autem non connotat ideatum secundum actualem existentiam, sed solum secundum potentiam. Et quia Deus potest facere infinita, quamvis nunquam faciat nisi flnita, ideo ideae vel rationes cognoscendi sunt in Deo infinitae, quia non tantum sunt entium vel fulurorum, sed omnium Deo possibiUum. Nihil enim potest Deus, quod non actu cognoscat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod inflnitas ponit confusionem; dicendum, quod est ponere inflnitatem secundum diversitatem realem; et sic privat el distinctionem et ordinem, si ponatur actu. Sed multitudo idearum non est rerum diversarura, sed dicit immensitatem divinae veritatis in exprimendo et cognoscendo omne quod est Deo possibile, et hoc quidem secundum rem et actum est unum: ideo non est confusio.

5. Ad illud quod obiicitur, quod imperfectionis est inflnitas in crealura; dicendum, quod quamvis sit imperfectionis in creatura, non tamen est in Creatore, quia est intelUgere inflnitatem per defectum et per excessum. Inflnitas per defectum potest esse in creatura ut in materia, et lioc est imperfectionis; haec autem nullatenus est in Creatore. Inflnitas autem per excessum non potest simpliciter esse in creatura, quoniam habet esse creatum et compositum et limitatum; Deus autem nihil horum habel, et ideo habet inflnitatem, et haec est summae perfectionis.

Sexto et ultimo quaeritur, utrum in ideis sit ponere numerura ordinatum. Et quod sic,

1. Videtur Augustinus dicere: « Alia ratione conditus est homo quam equus », quia alius est homo, ahus equus: ergo cum homo sit nobihor eqno, pari ratione nobiliori idea vel ratione est conditus homo quam equus. Sed ubi est magis nobile et minus, ibi est ordo: ergo etc.

2. Item, sicut Deus per ideas cognoscit et producit res distinctas, ita cognoscit et producit res ordinatas: ergo sicut ponitur plurahtas in ideis ex pluralitate cognitorum et ideatorum, ita debet poni ordo ex ordine.

3. Item, ubi plurahtas sive distinctio, aut est ordo, aut inordinatio; sed in Deo non cadit inordinatio nec confusio: ergo in Deo habent ordinem.

CoNTRA: I. Ideae sunt plures, quia per eas distincte cognoscit; sed Deus non cognoscit unum post ahud, sed omnia simul: ergo ideae habent in Deo simuUatem.

2. Item, si est ordo, aul ergo piHoritalis, aut dignitatis, aut originis: non prioritatis, quiatunc esset una idea altera posterior, quod est inconveniens dicere; non nobilitatis, quia quaelibet in Deo est summe nobilis; non originis, quia si una de altera oriretur, tunc esset ibi vera distinctio secundum rem: ergo nullo modo, ut videtur, est in eis ordo.

3. Item, omnis inBnitas aut omnino privat ordinem, aut tollit perfectionem ab ordine, quia tollit statuni et complementum; sed in ideis est infinitas, ut visum est in aho problemate: ergo aut nullus ordo, aut incompletus; sed non incompletus, ergo nulius. Jn ideis non est ordo ad invicem, nec secundum rem, nec secundum rationem, sed tantum ad ideata.

Respondeo: Dicendum, sicut tactum est in opponendo, non est ordo in ideis sive rationibus cognoscendi ad invicem, nec secundum rem, nec secundum rationem. Habent quippe ordinem ideae ad ideata, sed ad invicem non, quoniam nec una prior altera, nec posterior, nec est una ab alia, nec nobihor est; et ideo non ponitur ibi ordo. — Et ratio huius est, quia ideae dicunt respectum ad res cognitas de ratione sui nominis. Et quia illae sunt plures, ideo ideae ex primo respectu nominis plures sunt. Sed ordo dicit novum respectum et novam habitudinem, cum una idea comparatur ad aliam. Et quoniam, illo respectu circumscriplo, qui est ad ideata, in Deo ideae simphciter sunt unum nec habent ordinem ad invicem; ideo non est concedendum, quod ideae habeant pluralitatem cum ordine ad invicem.

1. Ad illud quod oiMicitur, quod aha est idea, quia homo alius: ergo nobilior, quia homo nobilior equo; dicendum, quod non est simile. Simihtudo enim, eo quod ad alterum comparatur, habet distingui, sed non habet nobilitari ab illo, nisi aliquid recipiat ab illo ad quod comparatur. Et quoniam idea hominis nihil recipit ab homine, nec idea equi ab equo: ideo una non dicitur altera nobilior.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Deus cognoscit res ordinatas; dicendum, quod quamvis ordinatas cognoscat, tamen simul et aeque nobiliter cognoscit; el ideo, sicut ponebatur distinctio in ideis, quia distincte per eas cognoscebat, ita debet poni simultas et aequalis nobilitas, quia simul et aeque nobiliter cognoscit; et ita non debet poni ordo. Sicut enim, quamvis Deus cognoscat res albas, non sunt ideae albae in Deo, sic quamvis cognoscat ordinatas,, non oportet, quod sint in Deo ordinatae.

3. Ad iUud quod obiicitur, quod ubi est pluralitas sine ordine, est confusio et inordinatio; dicendum, quod falsum est, quia potest ibi esse siraultas; et sic esl in ideis. — Vel dicendum, quod illud habet locum, ubi est pluralitas realis; non talis esl in ideis, quia omnes unum sunt; et ideo non potest esse inordinatio.

illorum respectuum est ipsa inflnila divinae essentiae perfectio.

DUB. 1.

In parte ista sunt dubitationes circa lilternin et primo de hoc quod dicit in primo capitulo Magister: Eorum tamen quaedam efflagitant specialem Iractatum. Aut enim ista efQagitant specialem tractatum, quia sunt di/ficilia, aut quia sunt appropriata. Si, quia sunt dijjicilia; sed alia etiam sunt difTicilia, sicut simplicitas, veritas et immutabilitas. Si, quia sunt appropriala; sed similiter sunt unitas et aequalitas.

Respondeo: Dicendum, quod ista efflagitant specialem tractatum triplici ex causa: tura quia sunt difficilia; tum quia multa de ipsis in Scriptura sunt determinata; tum etiam quia dicunt respectum ad creaturam, et secundum has conditiones attenditur ratio causae in divina natura. Ideo, quia debebat facere transitum ad creaturas sive ad creationem, et ad hoc praeexigitur in causaposse, scire et velle, quae faciunt causam esse perfectam: ideo tractatura istum in medio collocavit inter tractatum de Trinitate et tractatum de rerum universitate. Sed quia huiusmodi plus se tenent cum Deo, et adeo se tenent, quod sunt Deus; ideo tractatus iste in primo libro ponitur.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Amodo tractandum est de scientia et voluntate et potentia. Videtur enim male ordinare, quia potentia praecedit scientiam et voluntatem: ergo male ordinat in proponendo et male in exseqnendo. principium.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter esl loqui de istis: aut in sna. generalitate, aut ut concurrunt ad unum effectum. Si in sua generalitate, sic cum scientia sit respectu bonorum et malorum faciendorum,priorest secimdum rationein intelligendi quam potentia; et potentia, cum sit respeclu faciendorum et non faciendorum, prior est voluntate, quae est respectu faciendorum bonorum tantum. Si autem Inquamur de his, prout concurrunt ad unum effectum; sic potentia, in quantum potens, est prima, in quaotum exsequens, est ultima: prius enim est posse, deinde scire, et post velle, et postremo est /acere, quod est ipsius potentiae. Et quantuni ad hunc actum Magister ponit hic ultinio loco potentiam; sed in exsecutione considerat ordinem secundum maiorem generalitatem et minorem.

Item quaeritur de hoc quod dicit, qmAdivina scientia diversa sortitur nomina, quae scilicet sunt scientia, praescientia vel praevidentia, dispositio, praedestinatio, providenlia. Quaeritur, quomodo distinguuntur haec nomina; et videtur quod insufficienter enumeret, quia non solum est ponere in divinis praedestinationem, verum etiam reprobationem.

Respondeo: Dicendum, quod liuiusmodi nomina distinguuntur sic: divina cognitio potest considerari in se, aut in comparatione ad creaturas. Si ine: aut prout dicit pure cognitionem per moduin speculationis, aut prout dicit speculationem iunctam affectioni. Prinio modo est scientia, secundo modo est sapientiu. Vel sic: aut dicit cognitionem simplicem,

aut per rationem nobilissimam. Primo modo scientia, secundo modo sapientia. — Si aulem consideretur in comparalimie ad res, hoc potest-esse dupliciter: aut connotat eventum, et sic praescientia; aut effectum, et lioc dupliciter: aut in conservando sive guijernando, et sic providentia; aut in efficiendo, et hoc dupliciter: aut quantum ad hounm naturae, et sic dispositio; aut quantum ad bonum superadditum, et sic praedestinatio, aut quantum ad eius privationem, et sic reprobatio. Sed quia privatio gratiae non est effectus, sed defeclus, ideo reprobatio non hic numeratur, sed continetur sub praescientiae nomine, et ipsum sibi appropriat.

Unde divisio potest sic formari: cognitio Dei aut est iu se, aut in comparatione: si in se, aut per rationem nobilissimam, et sic sapientia; aut per qualemcumque rationem, et sic est scientia. Si in comparatione: aut evenluum, et sicpraesdewfta; aut eventuum et effectuum, el hoc vel in gubernando, et sic esl providentia; vel in elTiciendo, et sic, si respectu cuiuscumque naturaesit, est dispositio; si respectu rationalis, sic praedestinatio; axU eventuum et effectuum et defectuum, et sic 7-eprobatio, quae est praescientia nominata-.

Item quaeritur de hoc quod dicil, quod creator ita dicitur relative, ut tamen essentiam nrni significel. Videtur enim dicere falsum: nam creatio significat raodum actionis, non relationis, ergo creator similiter: ergo non dicitur secundum relationem a parte modi, nec a parte rei; illud constat: ergo nullo modo. — Item, videtur falsum dicere, cum dicit, quod essentiam non significat, quia creatio significat aliquid: aut ergo creatum, aut increatum. Si creatum: ergo non dicitur de Deo; si increatum: ergo cum non significet personam, significat essentiam.

Respondeo: Dicendum, quod relative dici ali- quid est dupliciter: aut quia significat relationem, sicut nomina, quae sunt in praedicamento relationis; aut quia habet respectum annexum: sic, cum omnis actio dicat respectum ad passum sive factum, et passum ad agentem, sic dicilur relative, et sic intelligit Magisler de hoc nomine creator; et bene.

Aliud etiam quod dicit, quod non significat essentiam; dicit propter hoc, quod quamvis imponatur divinae essentiae — et ideo de sola essentia dicitur, secundum omnes — tamen de eo, a quo imponitur, fuit controversia. Quidam enim voluerunt ( dicere, quod nomina sex generum non praedicani aliquid in Deo, sed compraedicanl. Unde actio non videtur dicere aliquid in agente, sed ab agente. Et huic videtur consonare ratio, quia actio et passio videntur esse eadem. Et iterum huic videtur consonare verbum Boethii de Trinitate =, quod «ahagenera rerum nec de Creatore, nec de creaturis praedicantur ». — Ista opinio fuit satis probabibs, et huius fuit Magister; et ideo dicit, quod praescientia ratione scientiae importat essentiam, sed creator tantum relationem.

Verumtamen ilhid hodie conimuniter non tenetur. Dicimus enim, Deum esse suam actionem, ut puta creationem. Et quoniam essentia est divina actio, et hoc nomen creator imponitur ab actione; ideo non lantum impositum est essentiae, verum etiam a& essentia, sed illam significat in relatione. Nec Boethius intendit dicere, quod talia non praedicantur, sed non praedicantur absolute. — Si tamen velimus sustinere Magistrum secundum communem opinionem, dicemus, quod Magister non vult dicere, quod creatio non importet divinam essentiara, sed quod, quantum ex vi vocabuli, non dicit essentiam absolute, sed per modum relationis sive sub appellatione relativa. Sed praescientia duo dicit: et scientiara et praecessionem. Ratione scientiae dicit essentiam absolutam, unde manet scientia, re ipsa non manente. Non sic est de creatione; non enim est creatio, nisi etiam sit creatura. Et secundum hoc verbum Magistri non habet calumniam.

DuB. V.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: SinuUa fuissent futura, esset tamen in Deo scientia eadem. Videtur enim male dicere, quia scientia nostra ponit significatur est aliquid, quod rem, de qua praedicatur, exres, et quando non ponit, non est scientia, sed opinio vel aiia acceptio niinus nobilis: ergo cuni de nobilitate scientiae sit ponere reni, videtur multo tbrtius, quod divina scientia ponat, quae est nobilissima.

Respondeo: Ad hoc breviter dicendum, quod est scientia, qua habeo cognitionem de re, et esl scientia, qua scio, rem esse. Prima scieiitia nec in nobis, nec in Deo ponit existentiam rei in proprio genere, nec de praesenti, nec de futuro; quod patet, quia ai-tifex habet cognilionera faciendi domum, quam nunquam faciet. Secunda vero scienlia ponit rem tam in Deo quam in nobis; sed in nobis, quia depmdetj in Deo, quia connokit. Et quantum ad primum modum loquitur Magister, quod eadem scientia esset, sed non respectu eiusdem, et respectu tot, respectu quot modo est quantum ad secundum modum.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod omnia sunt Deo praesenlia, non solum quae simt, sed eliam quae praeterierunl. Quomodo intelligitur illud? Aut enim intelligitur de praesentia secundum veritatem, aut de praesentia secundum Primo modo falsum est: constans est, quod anticln-istus non est in Deo secundum veritatem praesens. Si secundum cognilionem, quia habet cognitionem praeteritorum et futurorum; sed sic habet una anima: ergo similiter omnia sunt ei praesentia.

Respondeo: Dicendum, quod non omnia dicuntur esse praesentia Deo secundum veritatem existentiae rerum, sed secundum cognilionem, quia actu cognoscit praesentia, praeterita et futura; et circa actum suae cognitionis semper est praesentialitas, ita quod nuUa successio cognitionis Dei est in nunc, quod complectitur omnem successionem sine mutatione: et ideo omnia sunt ei praesentia ex duplici causa. Quamvis autem crealura habeat cognitionem de praeteritis, quia tamen cognitio eius transit in praeteritum, et nova generatur cognitio ex rei existentia: ideo non dicitur, quod omnia sunt praesentia creaturae, sicut dicitur, quod omnia praesentia sunt Deo. Et ideo non ponitur memoria in Deo, quoniam memoria respicit praeteritum, non tantum in re, sed ut etiam actus illius cognitionis transit in praeteritum; sed praescientia non dicit rationem sive actum scientiae ut futurum; et ideo in Deo convenienter pojiitur. Bonaventura sententiam Scoti doceat, quae oppugnat doctri-

Utrum omnia debeant dici esse in Dei essentia, ut in Dei cognitione vel praescientia esse dicuntur. ergo Deus apud se in praescientia sua quae non hai. bet in sui natura. Unde Augustinus de verbis Apostoli non in natura sua, id est illorum qui nondum erant, sed in sua praescientia, quia eos ita novit, ac si essent.

Cap. II.

Qua ralione bona dicuntur esse in Deo, Post praedicta quaeritur, cum omnia dicantur esse in Deo, non per essentiam naturae, sed per coesse in Deo, scilicet quia ita ea scit, ut eliam approbet, et placeant, id est, ita scit, ut eorum sit auctor.

Cap. ni.

Utrum idem sel nmnia esse ex Deo

et per ipsuin et in ipso.

Proinde si diligenter inspiciamus, idem videtur ex ipso vel cum. ipso. Cuni ergo ex ea ratione omnia dicantur esse ex Deo vel per ipsum, non soluin quia scit, sed eliam quia auclor est eorum; consequitur, ut eadem ratione ea esse in Deo dicantur, in eo tamen non dicuntur esse nisi bona, quorum ipso esse omnia, omnes ulique naturas intelligere debemus, et omnia quae naturaliter sunt. Neque eniin ex ipso sunt peccata, quae naturam non servant, sed viaperte dicitur, quod in illa generalitate locutionis boiia. sunt in quolibet trium et per Praeterea sciendum est, quod licet ibi indicetur distinctio personarum, cuin dicitur: ex ipso et per