Distinctio XXXIV

Hlc non est praetermiltendum, quod Augustinus

Praedictis adiicienduni esl, quod Supra egit Magister de comparatione proprietatum ad personas et essentiam; hic secundo agit de comparatione personarum ad essentiam. Et hoc facit in hac distinctione, quae in tres partes dividitur. In prima agit de comparatione secundum praedicationem; in secunda secundum appropriationem, ibi: Ex praedictis constat, quod sicut essentia, ita potentia etc.; in /erftVi annectit capitulum de translatione. ut sic tractatum istum perducat ad consummationem, et hoc ibi: Praeterea sciendum est, quod in assignatione etc.

Prima pars habet Ires partes. In prima ponit errorem quorundam dicentium, personas non esse naturam, et hoc cum sua confirmatione, scilicet cum auctoritate Hilarii. In secunda ipsius auctoritatis sanum intellectum ex verbis Hilarii sequentibus elicit, per quae etiara errorem illorum elidit, ibi: Hoc quidam dicunt, non intelligentes etc. In tertia quandam oppositionem incidenteni dissolvit, quare non dicuntur tres personae unius Dei, sicut dicuntur tres personae unius essentiae, ibi: Hic considerandum est, cum Deus sit divina essentia etc.

Ex praedictis constat, quod sicut essentia etc. Haec est secunda pars, in qua Magister agit de

Ad intelligentiam praesentis distinctionis quatuor quaeruntur.

Primo quaeritur, ulrum in divinis sit ponere additionem.

De comparatione personae ad

Quantuin ergo ad primum quaeritur. utruni sit ponere in divinis additionem, utrum scilicet res naturae addat supra iiaturam. Et quod sic,videtur lioc modo.

1. Hilarius de Trinitate: «.Miud est natura, -aliud res naturae»; sed intellectus naturae clauditur in re naturae: ergo si est aliud, necesse est, quod in ratione alicuius additi.

± Iteni, Boethius de Duabus naluris et una persona Christi -: « Natura et persona distinguenda sunt et propriis rationibus separanda»: sed quorum defmitiones sunt diversae, ipsa sunt diversa: ergo cum natura cadat in detinitione personae, necesse est, quod diversitas veniat a ralione additi, ergo etc. Si dicas, quod definitiones naturae et personae non sunt diversae re, sed secundum rationem intelligendi; tunc concluditur, quod intellectus ille cassus est et vanus, cum in re nihil sibi respondeal.

3. Item, hoc ipsum videtur ralione, quia quanto ahquid in pluribus invenitur, tanto simplicius est: sed essenlia vel natura est in pluribus, persona vero in uno solo: ergo natura simplicior. Sed non est aliquid minus simplex quam aliud nisi per aliquam additionem: ergo etc.

4. Item, quanto ahquid est maioris abstractionis. tanto simplicius est; sed natura est maioris abstractionis quam persona, quoniam abstractis proprietatibus est intelligere naturam, sed non personam: ergo persona addit aliquid supra naturam, ergo etc.

o. Item, hoc est principium per se notum: «De nullo eodem et secundum idem vera est affirmatio et negatioS); sed aliquid vere affirmatur de peret de approprialione et Iranslatione. sona, ut distingui, quod negatur de natura, ergo non secundum idem: ergo in persona aliquid est. quod non est in nalura, vel e converso. Et si hoc, ergo unum addit supra alterum.

6. Item, hoc estr principium per se notum: « Quaecumque sunt eadem uni el eidem secundura omniniodam Jndifferentiam, etiam inter se sunt eadem'»: cum ergo natura sit una et eadem, si personae oinnino idem sunt cum natura et nihil addunt, ergo personae ad invicem sunt eaedem; et sic redit error Sabellii, quod una persona secundum rem sit alia, ergo etc.

Contra: 1. Augustinus septimo de Trinitate: « Non est aliud Deo esse, et aliud personcm esse »: ergo persona niliil addit siipra esse, ergo nec supra naturayn.

2. Item, in summe simplici nulla polest esse additio; sed divina persona sive res naturae est summe simplex: ergo etc.

3. Item, quaecumque duo sic se habent, quod quidquid est in uno, est alterum per essentiam, unum nihil addit super reliquum; sed quidquid est in persona, est deitas: ergo etc. Maior manifesta esl: minor patetsic: in persona non est nisi substantia et proprietas, et substantia illa est deitas, quia est Deus, et Deus non alio quam se ipso — quia tunc esset per participationem — ergo se ipso est Deus et deitate est Deus; et substantia, quae est de intellectu personae, est ipsa natura per essentiam. et similiter proprietas est essentia, ut supra probatum est. Restat ergo primuin, quod nihil addit.

4. Item, si addit, aut addit aliud, aut idem. Addere idem sibi non est intelligibile. Si aliud,

aut ergo aliud substantialiter, aut accidentaliter: non accidmtaliter, quia non est accidens in divinis; nec substantialiter, quia tunc essent ibi diversae substanliae. Ergo natura secundum essentiam non differt a persona, et hoc est raanifestum.

o. Item, si addit aliquid, aut illud est materiale, aut formale: non materiale, quia Deus est purus actus; non formak, quia formale non est nisi respectu materialis. Ergo cum in Deo non sil aliquid materiale, non poterit addi aliquid formaie: ergo nullo modo.

6. Item, si aliquid addit supra divinam naturam, aut est melius divina natura, aut aequale, aul minus: non melius, constat; constat etiam, quod non peius, quia tunc esset creatura; non aequale, quia nihil potest aequari divinae naturae: ergo oranino nihil. Persona sine res naturae secundum rem ni/iil addit supra naturam, tamen ah ipsa dijfert secimdum rationem, quia persona habet relationem ad aliam, non autem natura.

Respondeo: Dicendum, quod cum quaeritur, utruni persona sive res naturae addat aliquid supra naturam, respondenduin est, quod est loqui de additione dupliciter: aut quantum adrem, aut quantum ad intellectum.

Si quantum ad intellectum, cum intellectus huius nominis persona sive hypostasis sive rei naturae includat intellectum naturae et adhuc det intelligere aliquid; sic dicendum quod necessario est compositio circa intelieclum et additio. Et hoc palet. Persona enim dicitur suppositum rationalis naturae distinctum proprietate Ecce intelleclus personae ex pluribus intellectibus componitur; et cadit ibi intellectus naturae: ergo constans est, quod quantum ad intellectum addil persona supra naturam. — Iste autem intellectus falsus non est, quia. nec natwam per illam additionem distinguit, nec componitpersonam. Non distinguit natwam, quoniam, etsi addat supra intellectum naturae proprietatem, non addit in recto, ut intelligas, personam esse naturam proprietate distinctam; sed in obliquo est muni, personam esse suppositum. rationalis Vjt oniitlit non, et subinde pro manifestum substituit naturae distinctum, sive quod est hypostasis distincta; et ideo non ponit distinctionem circa naturam, nec intelligit eam distingui. — Rursus, non componit nec aliquid ei, quod non sit in ipsa, imponit. Et hoc patet, quia intellectus sanus et fldelis intelligit et credit, personam esse simplicissimam; intelligit eam nihilominus esse perfectissimam. Unde sicut circa essenliam, propter hoc quod perfectissima est, intelligit omnes conditiones nobilitatis et vere, quia ibi sunt; et tamen illas conditiones quamvis intelligat ut multas, scilicet potentiam, sapientiam, bonitatem, cum credat et sciat, omnia haec in Deo unum esse; inlellectus nec est falsus nec vanus, quia non ponit in Deo quod non sit, nec componit Deum: per hunc modum se habet circa intellectum personae. Unde ipsam dicit siniplicem, quia, quamvis in ipsa dicat naturam esse et vere naturam, et suppositum, quod vere est suppositum, et proprietatem, quae vere est proprietas: tamen dicit, haec omnia esse unum, et unum esse alterum. Re igitur existente simplicissima, vere est additio et compositio circa intellectum, sine vanitate et falsitate.

Si autem loquamur a parte rei, sic dicendum, a quod cum additio ex parte rei ponat compositionem, et divina persona simplicissiraa sit, quod impossibile est omnino, quod ibi sit aliqua additio, et ita secundum rem nihil addit res naturae supra naturam.

Sedlunc videtur illud non inteUigibile, quod persona sit distincta secundum rem, et natura non, et tamen nulla est additio et nulla differentia secundum rem inter personam et naturam. — Et ad hoc qualitercumque intelligendum, cum hoc sitsupra vires humani intellectus, notandum, sicut vult Richardus, quod est distinctio per qualitatem, et distinctio per originem. Distinclio per qualitatem est in creaturis, nec potest esse sine additione, quia haec distinctio habet ortum ex addilione materiae ad formata. Distinctio auteni per qualitatem dicitur, quando unus distinguitur ab alio per proprietates absolutas, ul patet, cum unus est albus, et alter niger. Distinctio per originem est, cum unus producit, et alter producitur. Et quemadraodum distinctio per qualitatem vera distinctio est et secundum rem, ita distinctio per veram originem vera est distinctio. Sicut enim unus non potest simul esse albus et niger, ita non potest unus et idem producere se ipsuni. Quoniam igitur iii divinis intelligitur esse vera origo, ideo intelligitur ibi esse vera distinctio. — Rursus, cum intelligo, Patrem producere, intelligo, ipsum se ipso producere, sicut cum intelligo, divinam substantiam agere, intelligo, ipsam se ipsa agere, pari ratione et Filium se ipso produci: ergo productio nihil addit. — Similiter non ponit aliquam compositioneni circa Filium. Ergo cum ubi est vera origo, ibi sit vera distinctio, et origo intelligitur ibi esse sine additione; et distinctio sine additione mtelUgitur ibi esse.

Quamvis autem persona sive res naturae non se habeat ad naturam per additionem, tamen nihilominus differt secundum rationem; alioquin non esintelligibile, quod plurificaretur persona, natura existente unica. Differentia autem secundum rationem est, quia essentia non oritur ab essentia nec se habet ad aliaui essentiam; sed persona bene orilur a persona et se habet ad illain. — Si tu quaeras ratioiiem huius, respondeo, quia unitas et nobihtas divini esse non admittit circa essentiam plurificationem, sicul circa personani; et huius ratio dicta est supra, distinctione nona. Quoniam igitur modus se habendi ad alium et orJendi ab aho non ponit compositionem in persona secundum rem, sed distinctionem realem ab alia persona: ideo modus ille comparatus ad essentiam vel persnnam, cuius est, modus tantum est; comparatus vero ad illum, ad quem est, cum faciat distinctionem secundum rem, vere res est; et ita uno modo facit differre re, alio modo ratione. Hinc est, quod quamvis una persona non sit alia, tamen res naturae est natura. Patet igitur, quod ista sunt compossibilia, quod persona sit simplex et niliil addat supra naturam, nec differant nisi ratione; et tamen haec est communicabilis, scilicet natura, illa incommunicabilis, scihcet persona; haec distincta, illa indistincta.

Concedendae igitur sunt rationes probantes, quod persona sive res naturae nihil omnino addat secundum rem supra naturam.

1. 2. Ad illud quod obiicitur, quod aliud est res naturae, aliud natura, et similiter aliam habent ratio- persona et natura: potest dici, quod Boethius et Hilarius loquuntur — in creaturis. Si auteni intelligamus in Deo, lunc dicenius, quod est diversitas rationis, quae fundatur non super absolutum, sed super respectivum, quod nullani inducit compositionem. Nam essentia non refertur, persona autem refertur et oritur, nec tamen est composita, quia ipsa est suus respectus.

2. Ad illud quod obhcilur, quod simplicius est quod in pluribus reperitur; dicendum, quod reperiri in pluribus, hoc esl dupliciter: aut ita quod unum illorum alicubi potestesse, ubi non est alterum, ut homo est in pluribus hominibus, et sic habet propositio veritatem; aut ita in pluribus, quod unum non est sine alio, et sic est in personis — nam una non est sine alia — et sic non habet veritatem. Nara sicut natura est semper et ubique, ila el persona; et sic patet, quod nihil addit, a quo arctetur

3. Ad illud quod obiicitur, quod maioris esl abstractionis etc.; dicendum, quod illud habet veritatem ubi illud, a quo abstrahitur, aliquam facit compositionem cum eo quod abslrahitur; sic autem non est in Deo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod afQrmatio et negatio non est sinml vera de eodera; dicendum, quod quantulacumque differenlia rationis sufficit ad aflirmationem et negationera. Unde intelligenda est propositio de eodem re et ratione; et persona aliquo raodo differt a natura, licet non per additionem realem.

5. Ad illud quod obiicitur, quod quaecumque sunt eadem uni et eidera. inter se sunt eadera etc.: dicenduni, quod illud fallit, ubi est convenientia pluriura tanquara in comrauni, ut differentiarum in genere. Fallit etiara, ubi aliqua plura distinguuntur per suas origines, ut radii diversarum stellarum in uno puncto aeris uniuntur, et taraen ad invicera distinguuntur. Quoniam igitur divinae personae in natura conveniunt tanquara in uno coramuni, et praeterea distinguuntur ad invicera per originera; ideo patens est, quod non valet. — Potest taraen dici, quod regula ubique vera est, si sane intelligalur. Propter quod notandum, quod quaedam sunt absoluta, quaedam respectiva. Diversitas autem in respectivis venit non tantum a parte subiecti, verum etiara termini; in his non tenet regula, nisi intelligatur ad ideni. Quoniara ergo personae per suas proprietates referuntur, quamvis imum sint in natura, quia tamen non sunl ad unum, ideo non sequitur, quod sint idem. Et sic patet illud.

absolutmn, divina autem hypostasis differt a natura per aliquid

Utrum in divinis persona

Secundo quaeritur, utruni in rtivinis sit ponere praedicationem, sciiicet ut res naturae sive persona praedicetur de natura, vel e converso. Et quod non, videlur.

1. Boethius in lijjro de Trinitate: « Deus est forma sine subiecto »; sed ubi non est subiectum. non est praedicatum: ergo etc.

2. Itein, Dionysius dicit, quod « negationes de Deo sunt verae, aflirmationes vero incompactae »; sed ubi est vere aliquid de aliquo praedicare, est etiam vere affirmare; sed in Deo non contingit vere afTirmare: ergo etc.

3. Item, hoc ipsum videtur ralione: quia ubicumque est praedicatio, ibi est complexio et compositio; sed in Deo nulla est complexio, ergo et nulla compositio: ergo et nulla praedicatio.

4. Item, in omni praedicatione subiectum se habet ad modum materiae; sed in divinis nec est reperire materiam nec modum materiae: ergo nec praedicationem.

5. Item, si est ibi praedicatio, aut praedicatur hic q. I. — Biel, hicq. unica. de natura, et natura de persona. idem de eodem, aut aliud de alio. Si ideni de eodem, nullus ex hoc capitur intellectus alius, quam si nou esset praedicatio, ut patet cum dicitur: homo est homo. Si aliud de alio: ergo in divinis est aliud et aliud, ergo compositio.

6. Item, si est ibi praedicatio, aut praedicatur res naturae de natura, aut e converso. Res naturae non potest praedicari de natura, quia res naturae se habet per modum suppositi: ergo eius est subiici, non praedicari: ergo si praedicatur, tunc ergo natura de re naturae. Sed contra: natura est forma; sed oinnis forma dicitur relative ad informatum, nullum autem relativum dicitur de alio: ergo natura non praedicatur de re naturae: ergo non est praedicatio.

7. Item, quae habent oppositas proprietates, unum non praedicatur de altero; sed essentiae vel naturae proprietas est communicabiiitas, personae vero incommunicabilitas: ergo unum de altero non praedicatur, nec una persona de altera: constat ergo. ibi nuiiam esse praedicationem.

Contra: 1. Damascenus: « Substantia de hypraeclicatur ».

± Item, ratione videtur: quia fides habet obiectum verum et habet obiectura Deum, ergo verum est ponere in divinis; sed veritas et falsitas circa compositionem, veritas, inquam, circa quam est credulitas vel opinio: ergo in divinis est ponere compositionem, ergo et praedicationem.

3. Item, ubicumque est vere commune et proprium, ibi est vere ponei'e praedicationem; sed in divinis est vere reperire commune et proprium, quia natura vere est communis, et persona proprium sive incommunicabile: ergo etc.

4. Item, hoc verbum est est nota identitatis; sed omnis praedicatio est mediante hoc verbo est: ergo omnis praedicatio signum est identitatis. Sed ubi vere est significatum, vere est et signum; sed in Deo propriissime et verissime est identitas, sicut probatum est% quia?-es naturae non addit supra naturam: ergo propriissime praedicatio. Et hoc esl quod dicit Boethius, quod «nulla verior praedicatio illa, in qua idem de se praedicatur»: si ergo hoc est in divinis, ergo omnes praedicationes in divinis sunt verissimae. Persona praedicatur de nalura et e converso praedicatione per identitatem; sed praedicatione per modum inhaerentiae tantum conmune praedicatur de proprio.

Respondeo: Dicendum, quod est praedicatio per in/iaerentiam, et est praedicatio per identitatem, et utramque est in Deo reperire: per inhaerentiam, ut cum dicitur: Pater generat, vel Deus creat; per 1 Libr. III. de Fidc orlhod. e. 6: KocTiiYopEiTai 3e r oiaia identitatem, nt cum dicitur: Pater est generatio, vel Deus est creatio. Praedicationem autem per identitatem est reperire in Deo propriissime, propter ipsius rei qualitatera, quoniam ibi est summa identitas: unde omnes locutiones importantes unitatem, ibi sunt verissimae. Praedicationem autera per inhaerentiam est ibi reperire propter intellectus nostri defectibilitatem, quoniam, licet actus in divinis sit Dei substanlia et ipsa proprietas etiara, tamen, quia intellectus noster intelligit per res inferiores, et enuntiat per vocabula rerum inferiorum, tenet modum enuntiandi, quem habet circa inferiora; et ideo praedicat per raodum inhaerentiae, quamvis omnia quae in Deo sunt, realiter habeant modura subslantiae.

Intellectus lanien iste non est falsus: quoniara, circa rem, sed circa suura intelligere, siraililer intellectus noster in divinis coraplexionem non ponit circa rem. sed circa suum intelligere et suum exprimere. Quaravis enim in Deo sit summa simphcitas, tamen exprimi non potest nisi per complexionera. Et ideo bene dicit Augustinus, «quod verius est Deus quam cogitatur, et verius cogitatur quam dicitur». Nam etsi intellectus aliquo raodo per intelligentiam ascendat ad contuitum siraplicitatis, non taraen potest hoc exprimere voce simplici, sed composita.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod in Deo non est subiectura; dicenduni, quod verum est iiuantum ad rem; est tamen quantura ad modum intelligendi vel enuntiandi.

2. Ad illud quod obiicitur, quod affirmationes sunt incorapactae; dicendum, quod hoc dicitur, quia nulluni nomen expriniit divinani essentiam, sicut est, omnino. — Vel dic, quod in afiirmatione no- Jjonum, quoniam bonum, et eius opposita, ait: iBonum, iiitatur idenlilas, et haec vere est in Deo a parte rei; et esl compositio et respectu huius est incorapactio, quia nulla est ibi reahs compositio.

3. Ad illud quod obiicitur de complexione, dicendum, quod ilia coniplexio in sermone significat compositionem in ihteliectu, sed unitatem in re.

4. Ad illud quod obiicitur, quod modus materiae non cadit in Ueo; dicendum, quod veruni est, quia non cadit inodus materiae ut ex qua; modus autem ut de quo et in quo bene cadit.

b. Ad illud quod obiicitur: Aut idem praedicatur de eodem etc.; dicendum, quod aliquando idem est re, diversum tamen secuiidum rationem intelligendi et dicendi, ut bonitas est substantia; aliquando idem secundum substantiam, diversum secundum modum se habendi, ut persona esl substantia, sive relatio est substantia, et Deus generat: et ideo aliquis intellectus capitur ex complexione, qui non capitur ex simplici voce.

6. Ad illud quod quaeritur, utrum res naturae praedicetur de natura; dicendum, quod praedicatione identitatem utrumque de altero praedicatur, nec est compositio in ratione formae nec in ratione raateriae; si autera per inhaerentiam, tunc coraraune praedicatur de proprio, ut Pater est Deus.

Quod ergo obiicitur, quod natura est forma; respondendura est dupliciter: qund forma uno modo dicilur relative ad inforraatum, et sic non est accipere in Deo; alio modo absolute, quod caret ma-, et sic est in Deo; et sic patet illud. — Aliter

potest dici, quod dici relative est dupliciter: vel secundum esse, vel secundum diei; secundum dici, ut videns ad visum, et intelligens ad intellectum, et sic unum de altero praedicatur; secundum esse, ut Pater ad Filium, et sic non praedicatur. Natura enim non dicit respectum ad personam secundum esse, sed secundum dici; et talis respectus importatur, cum dicitur, quod natura est forma respectu rei naturae. Hinc est, quod dicitur ratione illius respectus: tres personae unius essentiae vel naturae. et una natura trium personarum; non tamen dicitur: tres personae uhius Dei. Nara hoc noraen Deus non iraportat respectum secundura dici ad personam, sed solum ad creaturam. Ideo dicitur Deus A braham, Isaac et lacob l

7. Ad ultimum dicendum, quod communicabilitas et incorarannicabilitas non sunt oppositae proprietates, sed sic diflerunt, sicut habere proprietatem. et non habere. Quia enim persona habet proprietatem relativam, ideo distinguitur et est incommunicabilis; sed quia essentia caret illa proprietate, ideo communis est, et communicabilis pluribus; et ideo non distinguuntur ad invicem. — Vel potest dici, quod communicabilitas non est proprietas dislinguens etiam in creaturis; unde quamvis homo sit commune, et Petrus proprium, non taraen irapeditur, quin homo dicatur in Pelro; quanto magis in Deo. Illa autem propositio intelligitur de proprietatibus separantibus et distingnentibus illa. in quibus sunt, ad invicem.

Tertio quaeritur, utrum in divinis sit ponere appropriationem. Et quod sic, videtur:

1. Quia per communia est devenire in intellepropriorum, sicut patet, quod per memoriam, intelligmtiam et voluntatem venitur in cognitionem Trinitatis; similiter per unitatem, per veritatem et bonitatem, in quibus consistil ratio vestigii; sed non devenitur a communibus ad propria, nisi communia aliquo modo approprientur: cum ergo sit devenire in divinis per communia ad cognitionem proprii, est ibi appropriatio.

2. Item, ad hoc est auctoritas sacrae Scripturae, quae appropriat communia personis, ut potentiam Patri, sapientiam Filio et bonitatem Spiritui sancto.

Sed contra: I. Sicut se habet proprium ad commune, ita commune ad proprium; sed proprium non potest communicari nisi falso: ergo nec commune appropriari. Sicut ergo proprium Patris nunquam aliis flt commune, sic nec coramune proprium.

2. Item, si est appropriatio in divinis, aut est secundum rem, aut secundum inlellectum: si secundum rem; sed ubi est appropriatio secundum rem., aliquid per prius dicitur de illo cui appropriatur: ergo in divinis est prius et posterius quantum ad essentialia, quod est inconveniens. Si secundum intellectum; sed intellectus illi appropriat, cui magis iudicat convenire: ergo cum magis iudicet intellectus inesse sapientiam Patri tanquam antiquiori, illi debet appropriari. Sed appropriatur in contrarium: ergo appropriatio est contra intellectum: non ergo attenditur secundum intellectum.

3. Item, ubi est appropriatio, prius est secundum rationem intelligendi proprium quam approprialum — ratio enim appropriationis per prius est in proprio — ergo cum appropriatum sit commune, secundum rationem intelligendi prius erit proprium Communia, quae aliquatenus connotant originem personarum, habent rationem appropriandi a parte rei; quatenus non connotant originem, non sunt appropi-iabilia, nisi forte propter m-rorem intellectu nostri amovendum.

Respondeo: Dicendura, quod de appropriatis est loqui duphciter: aut quantum ad id quod significant, aut quantum ad ordinem, quem connotant.

Si quanlum ad signiflcatum, cum illud sit commune, et omnino conveniat per indiflerentiam, non contingit appropriari ratione sumta a parte rei, appropriatur tamen ratione sumta a parte intellectus nostri propter errorem amovendum. Quoniam enim intellectus carnalis in patre carnali videt defectum potentiae, et in filio defectum sapientiae, et in spiritu intelligit furorem iracundiae; ideo spiritualis intellectus, ut elevet a carnalitate, potentiara Patri attribuit, quamvis non magis conveniat ei, sed ne minus videatur convenire; et sic de aliis.

Si autem loquamur quantum ad ordinem vel originem, quem connotant, sic appropriantur a parte rei propter convenientiam cnm propriis personarum, Unde quia Pater a nullo est, et Filius a Patre, et Spiritus sanctus ab utroque, et huiusmodi ordo altenditur in potentia, sapientia et bonitate; ideo patet ratio appropriandi. Unde illa quae non connotant aliquo modo ordinem vel originem, non sunt apprcpriabilia.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod proprium non communicatur, ergo etc.; dicendum, quod non est simile, quia ex hoc, quod comiiiune appropriatur, non attribuitur nisi ei cui convenit; sed si proprium flat commune, tunc attribuitur ei cui non convenit: et ideo non est simile.

2. Ad illud quod quaeritur, utrum appropriatio sit.secundum rem vel secundum intellectum;

<' Simul audi: mentem; ve! lege cum cod. Y elevetur,

dicendum, qund per hoc quod est secundum potest dici vis appropriativa sive principium approprians, vel potest hoc quod est secundum importare rationem appropriandi. Si primo modo, sic cum appropriare sit virtutis cognoscentis, sic appropriatio est secundum intellectum nostrum. Si autem secundum dicat rationem appropriandi, sic uno modo est secundum rem, scilicet quantum ad ordinem connotatum; alio modo secundum intellectum quantum ad significatum. Unde intellectus appropriat propter intellectum, sed non idem intellectus propler se; sed intellectus sanus et fidelis propter intcUectum carnalem, non ut cum eo concordet, sed ut ei obviet.

1. Appropriata in Deo suiit altributa « essentialia conside-

Quarto et ultimo quaeritur, utrimi in divinis sit ponere translationem. Et quod sic, videtur:

1. Per Ambrosium in libro de Trinitate: «Sunt i.nomina, quae translative et per simiUtudinem de Deo dicuntur ».

2. Item, Dionysius in libro de Divinis Nominibus: « Theologi tanquam innominabilem Deum laudant ex omni nomine »; sed hoc non potest esse nisi per translationeni: ergo in divinis est ponere translationem.

3. item, hoc videtur ra,tione, quia sacra Scriptura dicit, Deum irasci et dolere; sed hoc non potest dici proprie: ergo necesse est, quod dicatur translative. Sed inter omnia quae contingit nomi- Et ideo cum intellectus carnalis credat parum de potentia in Patre, spiritualis appropriat ei potentiam. Nec tamen intellectus est falsus, quia non intelligit plus esse de potentia in Patre, sed non minus quam in Filio. Si autem potentiam appropriaret Hlio, tunc intellectus carnalis plus crederet esse in Filio, et ideo falsus esset; et sic patet illud.

4. Ad ultimum dicendum, quod appropriatum secundum id quod est, prius esl secundum rationem intelligendi quam proprium; appropriatum autem sub hac intentione consequitur rationem proprii; et hoc nullum est inconveniens. nare, dolor et ira maxime distant a Deo: ergo si haec contingit transferre, et omnia alia nomina.

5. Item, per quae contingit reni intelligere, contingit et significare, et per quae contingit significare, contingit et nominare; sed per omnia creata contingit Deum intelligere: ergo et nominare.

Sed contra: 1. «Omnes transferentes secundum. aliquam similitudinem transferunt'»; sed Dei ad creaturam non est similitudo, cum sit summa distantia: ergo etc.

2. Item, similitudo est relatio aequiparantiae: ergo si propter sirailitudinem contingit nomina creaturarum transferri ad Creatorem, pari ratione et e converso. Sed illa non transferuntur: ergo nec ista.

3. Iknn, similitudo est ratio translationis: ergo nomina rorum niagis Ppo similium magis debent ad Deum ti'anst'erri; talia autem sunt nomina Angelorum:

iUa transferuntur. — Quaeritur ergo, quae nomina debeant transferri, et quae non.

Translatio ponenda est in divinis propter duplicem rationem.

Respondeo: Dicendum, quod ratio vel finis translationis duplex est: una, inquam, est laus Dei, alia 1. manuductio intellectus nostri. — Propter laudeni Dei necessaria est translatio. Quoniam enim Deus multum est laudabilis, ne propter inopiam vocabulprum contingeret cessare a laude, sacra, Scriptura docuit, nomina creaturarum ad Deum transferri -, et hoc in numero indeflnito, ut, sicut oranis crealura laudat Deum, sic Deus laudetur ex omni nomine creaturae; et qui non poterit uno nomine laudari tanquam superexcellens omne nomen, laudaretur ex omni no- 3. mine. — Alia ratio est manuductio intellectus nostri. Quia enim per creaturas ad cognoscendum Creatorem venimus, et, ut plurimum, fere omnes creaturae hajjent proprietates nobiles, quae sunl ratio

I. Tramlatio idem est ac nietupliora; ipsa in genere acci- Hierarch. c. 2: et S. Thom.. S. 1. q. I. a. 9. ad. 3.).

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et primo de hoc quod dicit Magister: Huius dicti occasione praefati haeretici etc. Videtur enim, quod intelligendi Deum, ut leo forliludinem, agnus mansuetudinem, petra soliditatem, serpens prudentiam. et consimilia: ideo oportuit, plura nomina transferri ad Deum.

Quoniam igitur flnis imponit necessitatem his quae sunt ad finem, cum translatio sit ad laudem Dei; ideo nomina importantia deformitatem non debent transferri, ut diabolus, bufo, vulpes, quia magis transferuntur ad vituperium quara ad laudem. — Rursus, quia translatio est propter nostram inslructimem, et similitudo incipiens a notiori est via cognoscendi; ideo est translatio a creaturis tanquam a notioribus ad Creatorem, sed non convertitur. Et quia magna similitudo mater est falsitatis, ideo non transferunlur nomina multum similia, sicut sunt nomina Angelorum, ne forte Angelus credatur esse Deus. — Ex hoc patet, quod translatio est in di- vinis, et quantum ad nominum multiformitatem. ratione cuius dicitur Deus omninominabilis; et patent omnia praeter primum.

Quod enim obiicitur, quod nulla est similitudo, quia summa est distantia; dicendum, quod non est similitudo per unius naturae participationem, est tamen similitudo secundum analogiam et habitudinem, et hoc in comparatione ad effectus. Sed de hoc magis alibi habitum est. d. 22. q. 2. 3. Magister male reputet haereticos illos, qui dicebant, naturam non dici de personis. Quia videtur Damascenus dicere idem quod iUi dicebant, cum dicit: « De hypostasi non est deitatem dicere »: ergo cum deitas dicat naturam, patet etc. lum de persona usurpare non possumus.

Respondeo: Dicentlum, quod yerbum Damasceni, sirapliciter intellectum, generat sinistrum intellectum, et qui sic intelligeret, sicut sonat, haereticus esset. Sed ipse Damascenus intelligit cum praecisione, scilicet quod deitas non dicitur de unica hpostasi tantum, immo de omnibus.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In spiritu Dei aliqumulo significari Palrem, sicut illud Isaiae sexagesimo primo: Spiritus Domini super me etc. Videtur enim male dicere, quia Hieronymus dicit ibi in Glossa, quod de illo spiritu inlelligitur, de quo dicitur Isaiae undecimo: Requiescet super euni Spiritus Domini etc; et constat, quod ibi accipitur pro persona Spiritus sancti. Item, hoc videtur aha auctoritate, quia alius evangelista Lucas undecimo dicit: Si in digito Dei eiicib daemonia, et Glossa expnnit digito pro Spiritu sancto, qui est tertia in Trinitate persona.

Respondeo: Dicendum, quod istae rationes non concludunt contrarietates, quia una Scriptura pluribus modis potest exponi. Nam in illa auctoritate, in qua dicitur Isaiae sexagesimo primo: Spiritus Domini super me etc., agitur de missione Filii; et quoniam Filius potest intelligi missus secundum divinam naturam, et sic intelligitur, proprie loquendo, missus a Patre solum; ideo Spiritus Domini stat ibi pro Patre. Si autem intelligatur de missione secundum humanam naturara, sic intelligitur de Spiritu sancto, prout est tertia in Trinitate persona. — Similiter intelligendum de auctoritate sequenti, quod potest intelligi utroque modo, sed tamen spi- ritus accipitur aliter et aliter.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius, quod in aliquo differt Christi et Dei natura, ne eadem sit, si praestari potest, quod spiritus, qui Dei est, non sit etiam Christi. Videtur enim sic male dicere, quia argumentum hoc non valet: Filius est filius Patris et non Spiritus sancti, ergo differt natura Patris et Spiritus sancti: ergo cum spiritv dicat personam, arguraentum illud non valet, quod facit Hilarius.

Respondko: Potest dici, quod Hilarius loquitur de spiritu, secundum quod nominat naturam; sic autem non habet instantiara suum verbum. — Nihilo- f minus tamen, si intelligatur de spiritu, prout dicitur personaliter, adhuc veritatem habet. Nara cum Verbum non possit esse sine spiritu, tunc haberent Pater et suum Verbum duos spiritus, et ita non essent unius naturae. — Praeterea, si spiritus Patris non esset Filii, non oriretur a Christo, et si non procederet ab eo, non distingueretur originaliter, ergo essentialiter; sed spiritus Dei et Deus sunt unum essentialiter: ergo oporteret, quod spiritus et Deus essentialiter difTerrent a Filio sive distinguerentur.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Magister, quod verbum. Hilarii: Non esl idem natura quod tmturae res, intelligitur solum in creaturis. Videtur illa solutio non esse conveniens, quia Hilarius loquitur de spiritu Dei, prout significat naturam et rem naturae; quodsi nulla est differentia, nullam deberet vim facere, ut videtur; quodsi facit vim in spiritu, prout significat natwam et rem naturae, ergo videtur distinctio inter huiusmodi facienda.

Respondeo: Dicendura, quod cum dicitur ab Hilario: aliud est natura, aliud res naturae, aut intelligitur de alietate a parte rei, sicut illi haeretici intelligebant; et sic habet veritatem solum in creaturis. Alio modo potest dicere alietatem sive difTerentiam secundum ratioiiem.; et sic habet veritatera in divinis, et sic intelligit Hilarius, et dicit Augustinus, quod « aliud est esse Patrem, aliud esse Deum»: non, inquam, aliud secundum rem, sed aliud secundum rationem significandi et intelligendi et se habendi.

DuB. V.

Itera quaeritur de hac responsione Magistri, quod non debet dici persona unius Dei, quia nihil est. in Trinitate creatum, vel serviens, vel subiectum. Videtur enim male dicere, quia genitivus de sui ratione non importat subiectionem nec dominium: ergo non videtur sufQciens ratio. Si dicas, quod hoc venit a parte termini; hoc nihil est, quia terminus de se non importat respectura dominii.

Uein quueritur, quare liuc nonien (smitia iion iniportal superexcellentiaiu in genitivo. sicut lioc nomen Deus? — Ilem, quare iion dicilur: Tres personae essentiae, sicut unius essentiae?

Respondeo: Dicenclum, quod ad hoc, quod genitivus vere construalur et proprie, necesse est aliquam habitudinem importari vel secundum rem, vel secundum modum intelligendi. Genitivus autem importat habitudinem principiali ad principium, vel e converso, ut possidentis ad possessum, vel formae ad informatum, vel speciQcantis ad specificatum. Habitudinem autem formae non importat nisi cum termino abstracto, quod- significat per modum formae; et quoniam forma se habet per modum exprimentis et declarationis: ideo talis constructio non attenrtitur nisi cum genitivo nominis abslracti alio determinato. Unde convenienter dicitur: mulier egregiae formae, sed nihil est dictum: mulier formae. Ideo bene dicitur: tres personae unius essentiae, non autem: tres personae essentiae. — Dem autem non est nomen abstractum, ideo uon construitur cum genitivo nisi vel in habitudine subiecti, ut forma Dei; vel in habitudine specificantis, ut persona Dei, sicutcreatura salis: vel in habitudine principii, ut creatura

1. Dei. Et quoniam, quando dicitur: tres personae unius Dei, nulla habitudinum importatur proprie nisi habitudo principii sive possessoris; hinc est, quod cum in illo sensu sit falsa locutio, non est recti. pienda. — Mia ratio est ista, quia locutio, quae esl in vi declarationis essentiae, convertitur, ut, cum dicitur: mulier egregiae formae, potest dici: egregia forma mulieris. Ergo si diceretur: tres personae unius Dei, diceretur: unus Deus trium personarum; et iste intellectus non est samis, ut videtur: sic enim posset intelligi, sicut dicitur: unus Deus trium hominuni.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in istis tribus couMstit sumnium bonum, scilicet potentia, sapientia, bonitate. Videtur enim male dicere, quia sunmum bonum specificat bonum: ergo si bonitas distinguitur contra potentiam et sapientiam, pari ra- SL'usus obiectionis est: cum in!;ta loculione secundum tione summmn bonum. Item, iion videtur in his tribus esse, quia summum bonum est aggregativum omnium bonorum et collectivum: ergo non tantum horuni trium.

Respondeo: Dicendum, quod bonum uno modo i distinguitur contra potentiam et sapientiam, alio modo non. Si enim accipiatur pro bonitate moris, sic consistit in voluntate et distinguitur contra alia duo. Si autem bonum accipiatur conununiter, sic complectitur omnia. Est enim bonum natura,e, et hoc ad polentiam; et bonum gratiae, et hoc aut perficit intellectum, el ln est scientia, a.nta.eclxim, et ita bonitas: et haec tria complectitur bonum in sua universalitate, el summum in sua integritate. Quoniam igitur omne bonum ad haec reducibile est. ideo summum bonum in his tribus consistit.

Itein quaeritur de hoc quod dicit, quod Scriptura appropriat Patri potentiam, ne videatur minus potens. Videtur hoc plus debere dici de Filio, qaod minus potens, cnm fuerit passus etmortuus: ergo magis deberet ei potentia appropriari.

Respondeo: Dicendum, quod, quia propter passionem visus est fecisse stultitiara et habuisse impotentiam — propter quod ludaeis praedicatio crucis eral in scandalum et Graecis in stultitiam — ideo ipse Aposlolus, egregius doctor, non tantum sapientiam appropriat Christo, immo etiam virtulem, ut sic excludat a divinitate infirmitatem: et maluit ei appropriare virtutem quam potentiam, quia virtus dicit polentiam ultimam et summum de potentia, sicut vult Philosophus, quod «virtus est ultimum de potentia »; ideo maluit ei appropriare virtutem. Nec est inconveniens ex diversis considerationibus idem modo appropriari uni, mdo alii, cum aequaliter conveniat tribus. Unde Patri attribuimus potentiam, ne videatur impolens propter antiquitatem: Filio virtutem, ne videatur impotens sive debilitatus propler assumtam infirmitatem. Nihilominus tamen facienda est vis inter potentiam et virtutem, sicut diclum est trigesima secunda dislinctione

De scienlia, praescientia, providenlia, dispositione de liis quae communiter secundum subslantiam de Deo traclatuni; de quibus amodo tractandum est, id est de stinatione, voluntale et potenlia. — Sciendum est igitur, quod sapientia vel scienlia Del, cum sit una et simvidentia, disposilio, praedestinatio et- providenlia.

De quibm sil praescientia vel praevidentia.

Et est praescientia sive praevidentia de futuris lantum, sed de oninibus, de bonis scilicet et de malis.

Cap. III.

De quibus dispositio.

Dispositio vero de faciendis.

Cap. IV.

De quibus praedestinatio.

Praedesli7ratio de hominibus salvandis et de bonis, destinavit quos praescivit fieri conformes imaginis Filii paravit.

Cap. V.

De quibus providentia.

Providentia autem est gubernandorum, quae utique eodem modo videtur accipi, quo dispositio. Interdum tamen providentia accipitur pro praescientia.

Cap. VI.

De quibus sapientia vet scientia.

Sapientia vero vel scientia de omnibus est, scili- Ulrum praescientia, vel dispositio Dei esse potuerit, si nulla essent futura. esse in Deo ab aeterno, et potuit non esse; si vero potuit non esse, cum praescientia Dei sit eius scientia,

quod scire, et scire quod esse; poluit ergo non esse. ad futura referri videtur, el dispositio ad facienda, ac natione vel providentia. Haec enim, ut dictum est, iid temporalia referuntur et de lemporalibus tantum sunl.

C.p. VIII. Quod scienlia Bei esi de temporalibus el aeternis.

Scientia vero vel sapientia non tantum de temporalibus, sed etiam de aeternis est; ideoque, etsi nulla quam esset. Scivit ergo Deus ab aeterno aeternum et omnem sapientiam et essentiam capit sua inimensa scientia ». Quomodo omnia dicantur esse in Deo et vita in eo.