Distinctio XXXVII

Faleamur ilaqiio. (livinam naturam pro immensitate sui nusquam doosse, oani(iii solam omnino illotior non est, una sapientia est, nec est in maiore maior, nec in miiiore niinor, nec minor in uno quam in totus, el nullo conlentus loco, sed in se ipso ubique occupatiir; nec Deus tale aliquid est. Et omnia igitur in ipso sunt, et locus non est; locus lamen Dei, sed omnia dicantur esse in Deo, et Deus in omnibus; quam

Et quoniam demonstralum est ex Supra egit Mcagister, quoraodo omnia sunt in Deo. Hic secundo agit, quomodo Deus sit in rebus et in locis corporalibus. Et quoniam ad esse in loco et in re mutabili sequitur mutatio in eo quod in illo est, ideo agit secundo de Dei immutabililate in loco, infra distinctione eadem ultra medium, ibi: Cumque divina natura elc. Prima pars habet tres partes. In prima narrat, quomodo Deus est in locis et in rebus, et per auctoritates confirmat. In secunda nititur diclorum aperire intelligentiam, ibi: Quoniodo autem Deus habitat in bonis etc. In terlia ostendit intellectus nostri ad hoc capiendum insufficientiara, ibi: Ex praedictis patet, quod Deus ubique totus est.

Prima pars tres habet secundum tria capitula! In prima ostendit modos essendi Deum in rebus. In secunda vero confirraat auctoritatibus, quod Deus est ubique per essentiam, ibi: Ne aiUem ista, quia capacitatem, humanae intelliijentiae etc. In tertia

ostendit, quod Deus in solis Sanctis habitat per gratiam. il:)i: in Sanctis vero habitat, in quibus etc.

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de existentia Dei ubique; et circa hoc tria principahter quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum esse ubique conveniat Deo.

Secundo. utrum esse ubique sit proprium Dei.

omnia dicantur esse in Deo. Quomodo autem Deus habitat. Haec est se-

Ex praedictis patet, quod Deus ubique totus.

Tertio, qualiter conveniat Deo esse ubique. Et quantum ad primnm, quia esse ubique po-

Primo, utrum Deus sit in omnibus rebus. Secundo, utrum sit in omnibus locis.

Quod autem sit in omnibus rebus, ostenditur sic.

1. Philosophus in prima philosophia: « Quanto aliquid simplicius, tanto a pluribus indigetur et in pluribus invenitur'»; sed Deus est simplicissimus in flne simplicitatis: ergo invenitur in omnibus. Sed non reperitur nisi ubi est: ergo est in omnibus.

% Item, quanto causa prior, tanto universalior, ergo causa prima est universalissima; sed quanto aliquid universalius, tanto influit in plura: ergo cum prima causa sit universalissima, influit in omnia. Sed oinne quod influit in aliquid, est illi praesens secundum virtutem — nusquam enim et nunquam operatur agens nisi per praesentiam virtutis — sed Deus propter suam simplicitatem est idem quod sua virtus: cum ergo virtus Dei sit in omnibus, et substantia est in omnibus.

3. Itera, hoc videtur per impossibile: quia omne quod est in una re limitata, ita quod non est in alia, est limitatura et arclatum; sed hoc est impossibile circa Deum: ergo non est in una re, quin in omnibus sit.

4. Iteni, si Deus est in una re, ita quod non in alia, aut potest esse in illa, in qua non est, aut non: si non potest, ergo non est oranipotens; si potesl esse, et non est, cum res non mutetur, ergo mutari potest. Ergo si Deus non est in omnibus rebus, aut non est omnipotens, aut non immutabihs; quorum utrumque est impossibile.

Contra: 1. Quanto aliquid magis seiungitur a natura tenebrosa, tanto est impermixtius et sub nobiliori luce cognoscit; sed Deus clarissime cognoscit: ergo maxime a natura tenebrosa seiungitur. Sed omnis crealura tenebra: ergo Deus aut iii nuUis, aut in paucissirais est rebus creatis.

2. Item, quanto motor magis distat a mobili, tanto sufficientius movet — unde suflicientius movet anima quam forma naturalis, et Intelligentia quam anima — sed Deus est motor et operator suflicientissimus: ergo summe distat ab omni mobili: ergo aut in nuUis est rebus, aut in paucis.

3. Item. «omnis virtus unita plus est infinita quam multiplicata »; sed divina virtus est infinitissima: ergo unitissima. Sed quanto aliquid magis est unitum, tanto rainus diffusum et in paucioribus repertura: ergo etc.

4. Item, quaeritur: quae necessitas est, Deum ponere in rebus oranibus? Videtur, quod nuUa ex parte Dei. Nobilitatis enim est in agente, quod possit agere ubi non est, similiter, quod possit facere effectura per se stantem — alioquin opera Dei magis sunt debilia quara opera artificuin creatoruni, quae salvantur in esse, ipsis absentibus — ergo si nulla necessitas est, videtur ergo esse superfluitas. Sed impossibile est, in Deo esse superfluitatem: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0. Deus est in omnibus rebus, cuius ratio est tum perfectio ipsius, tum indigentia rertm.

Respondeo: Dicendum, quod Deus in oranibus rebus est, sicut ipse David testatur dicens: Si ascendero in caelum, tu illic es etc.

Necessitas autem existendi Deum in omnibus sumitur tum a parte perfectionis ipsius, tum a parte indigentiae rerum. A parte ipsius propter sumraam immensitatem et summam

et utriusque ratio est summa simplicitas. Quia enim summe simplex est, ad'nihil arctatum, ideo in omnibus invenitur tanquam immemum; quia summe simplex, ideo in inflnitum virtuosissimum, et ideo virtus eius in omnibus; et virtus idem est quod substantia, et ideo necesse est, quod sit in omnibus.

Ex parte creaturae est necessitas, quia creaei tuHi habet iu se possibilitatem et vanitatem, et utriusque causa est, quia producta est de nihilo. Quia enim creatura est et accepit esse ab alio, qui eam fecit esse, cum prius non esset; ex hoc non est suum esse, et ideo non est purus actus, sed habet possibilitatem; et ratione huius tabet fluxibihtatem et variabilitatem, ideo caret stabilitate, et ideo non potest esse nisi per praesentiam eius qui dedit ei esse. Exemplum huius apertum est in impressione formae sigilli in aqua, quae non conservatur ad momentum, nisi praesente sigillo. — Et iterum, quia creatura de nihilo producta est, ideo habet vanitatem; et quia nihil vanum in se ipso fulcitur, necesse est, quod omnis creatura sustentetur per praesentiara Veritatis. Et est simile: si quis poneret oorpus ponderosum in aere, quod est quasi vanum, non sustentaretur. Sic et in proposito.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de distantia et dicendum, quod tripliciter unitur alialicui: aut secundum praesentiam tantum, aut secunduin praesentiam et dependentiam, aut secundum praesentiam et dependentiam et concomitantiam in materia. Primo modo est radius in aere, secundo modo anima in corpore, tertio modo liquor in liquore. Quod primo modo est in aliquo non permiscetur, similiter quod secundo modo est non permiscetnr proprie, sed solum quod tertio. Et

primo quidem modo est Deus in rebus, non secundo vel tertio.

2. Ad illud quod obiicitur de distantia motoris a mobili, dicendum, quod est distantia per absentiam,ethaec impedit, non iuvat ad motum; el est distantia per independentiam, et haec iuvat, quia quanto motor perfectior est et absolutior, minus dependet et est sufficientior; et hoc modo distat Deus etiam praesens.

3. Ad ijlud quod obiicitur, quod virtus unita est magis infmita; dicendum, quod unitas virtutis, quae facit ad eius magnitudinem, per se attenditur respectu subiecti, per accidens respectu obiecti. Respectu autem subiecti attenditur per subiecti simplicitatem, respectu autem obiecti per indistantiam a virtute, quia virtus tanto potentior, quanto obiecto propinquior. Quoniam igitur virtus divina in substantia est simplicissima et nunquam a substantia elongatur, ideo in multis est inftnitissiina, quia unitissima in multis, ut in uno. «Ul)ique enim est centrum ilhus potentiae», sicut dicit Trismegistus.

4. Quod ultimo obiicitur iam solutum est, quia necessitas est ex parte Dei et creaturae, sicut visum est. — Quod ergo obiicitur, quod agens creatum ubi non est operatur et effectum producit, qui sine ipso stat; dicendum, quod non est siraile in Deo. Nam si attendatur hoc in artiflce creato, hoc venit ex defectu perfectionis: quia enim agens creatum limitatum est, et differt a sua virtute, potest operari per virtutera ubi non est; rursus, quoniam agit ex suppositione et non potest in totum, ideo ePfectus non totaliter dependet ab ipso. Deus autem habet conditiones oppositas, quia infinitus, et idem. est in eo virtus et substantia, et totum producit; ideo non est simile.

Dei utroque modo probat, scil. a priori quidem per:

Seciintio quaeritur, ulrum Deus sit ubique localiter, id est, utrum sit in oninibus locis. Et quod non, videtur.

i. Boethius in libro de Trinitate: «Deus ita ubique dici videtur, non quod in oinni loco. sed quod omnino in loco esse non potest».

2. Item, hoc ipsum videtur ratione, quia, sicut vult Philosophus -, locus ad locatum magis comparatur in ratione formae; sed Deus est forma excellentissima: ergo respectu eius nulla est forma, ergo nullus locus.

3. Itera, alia ratione videtur, quia quadruplex est conditio loci in respectu ad locatum, scilicel continere, saluare, memurare et terminare Continet locus ut vas, mensurat ut quantitas, salvat ut natura, terminat ut flnis; sed Deus secundura nullam harum conditionum comparatur ad locuni: ergo etc.

4. Item, prima et propria passio essendi in loco est dimensio, ergo quod magis recedit a dimensione, minus est in loco; et quod maxirae, minime; et quod omnino recedit, nullo modo est in loco; sed Deus est huiusmodi: ergo etc.

Contra: 1. leremias vigesimo tertio: Caefotm et terram ego impleo; sed omne quod est in loco ipsum implendo, est in loco secunduin quod locus.

2. Item, hoc videtur ralione, quia loci, secundum quod locus, est indigentia ad locatum, ut ab ipso replealur; sed oranis crealura vanitas, vanitas autera non replet nisi per veritatis praesentiam: ergo ad hoc, quod locus repleatur, necesse est, Deura adesse. Sed hoc posito, ponitur Deus esse in loco, ut locus est.

3. Item, raaior est indivisio forraae ad materiam quam locali ad locum; sed forma non unitur materiae nec permanet nisi per Dei praesentiam:

ergo inulto minus iiec locatum loco. Sed quia per Dei praesentiam forma unitur materiae, Deus est in qualibet re ut natura: ergo cum per Dei praesentiam uniatur et salvetur locatum in loco, Deus est in loco, ut est locus.

4. Iteni, est praesentia et simultas secundum locum et secundum tempus; sed Deus perfectissime est praesens cuilibet rei: ergo secundum locum et tempus. Sed quae sunt praesentia secundum tempus, sunt in eodem tempore: ergo et illa quae sunl praesentia secundum locum, sunt in eodera loco: sl ergo Deus est praesens omni loco, Deus est in loco, non tanlum, ut est res, sed etiam, ut est locus. Deus est in omni loco, non autem circumscriptive, nec definitive, sed. secundum excellentiam et pev praesentiam supplens loci indigentiam.

Respondeo: Dicendum, quod tripiex est condisecunduoi quam comparatur locatum ad locum. b- /7)ia, secundum quam excellitur, et liaec est proprietas salvationis; sic enim locatum indiget loco, et locus complet eius indigentiam et conservat naturam, et secundum hanc proprietatem sola corporalia sunt in loco,non autem spiritualia, quia non recipiunt influentiam a loco corporeo.

I. Haec quaestio dilTerl a praoccdente, ci.im S. IJonav. (4. Alia est proprietas, secundum quam locatum aequatur el proportionatur loco; et haec est proprietas commensurationis, et secundum hanc conditionem proprie corporalia sunt in loco, quia illa sola sunt commensurabilia, unde circumscribuntur. Spiritualia autem minus proprie; nam non sunt commensurative respectu partium, sunt tamen defmitive respectu lotius Tertia est conditio, secundum quam locatum excellit locum, videlicet quod per sui praesentiam replet et supplet indigentiam loci. Locus enim sine locato privatus est et indigens, sicut concavitas oculi sine organo.

Quoniam igitur Deus ad nuUam creaturam comparatur, nec secundum rationem inferioritatis, nec aequalitatis, sed superioritatis et excellentiae; Deus non est in loco quantum ad primam et secundam proprietatem, sed solum quantum ad tertiam, scilicet quod per praesentiam supplet loci indigentiam. Nam locatum per praesentiam replet vacuitatem distantiae; Deus autem per praesentiam replet vanitatem essentiae, et illa quidem sine hac esse non potest.

Ex his patet responsio ad obiecta. Nam rationes probantes, Deum esse in loco, ut est locus, procedunt secundum tertiara conditionem, ut patet; rationes vero ad oppositum secundum primam et secundam, scilicet salvationis el terminalionis.

Consequenter quanlum ad secundum articulum quaeritur, utrum esse ubique sit proprium Dei. Et quia proprium est quod soli convenit et semper, ideo nantnm ad lioc duo quaeruntur.

Quod autem soli Deo conveniat. videtur.

1..Vuguslinus in libro de Symbolo -: « Ubique est Deum esse»; sed nuUi creaturae convenit Deum esse, iramo hoc est Dei propriissimum: ergo nuUi creaturae convenit esse ubique.

2. Item, mbrosins in libro de Spiritu sancto: «Cum oninis creatura certis suae naturae sit circumscripla limitibus, esse ubique et in omnibus rebus divinitatis et dominationis est propriuni».

3. Item, boc ipsum videtur ratione, quia oranis creatura, per se eistens et in se, est hoc aliquid; sed omne quod est hoc aliquid, est singulare, et omne singulare est hic et nunc, et nihil tale natura est esse ubique: ergo solius Dei est esse ubique.

k. Iteni, conditio ista, qua Deus est ubique, convenit Deo ratione suae imraensitatis; sed iramensitas est proprietas solius Dei, quae nuUi crealurae potest convenire: ergo nec esse ubique.

CoNTRA hoc: I. obiicitur de universaH, quoniam universale est semper et ubique et tamen Primo, utrum esse ubique conveniat soli Deo.

Secundo, utrum conveniat ei semper sive ab aeterno. non est Deus. — Si tu dicas, quod est ubique respectu suorum singulariuui et non simpliciter; obiicilur tunc, quod aliquod universale est, cuius singularia sunt ubique, et impossibile est aliquid fieri. quod non sit eius singulare vei in singulari, ut hoc universale substantia: ergo est ubique.

2. Item, obiicitur de numero, qui est in onuiibus entibus, et nihil potest fieri, in quo non sit numerus; et praeterea, in omnibus entibus est unus numerus: ergo cura numerus non sit Deus, esse ubique non est proprium solius Dei. — Si dicas, quod non est ibi totus, sed secundum partem et partera; obiicitur de voce, quae est in auribus diversorum tota et in toto aere: esto quod vox esset ita magna, quod per totum mundum audiretur, tunc esset ubique tota et una. Probatio: quia si multae, cuni infinitae sint partes aeris, et vox sit in qualibet parte: lunc ergo inflnitae sunt voces actu; quod est impossibile.

3. Item, obiicitur de anima, quae est in quaesto ergo, quod fieret animal giganteum ita magnuni quasi totus mundus, tunc anima esset ubique: ergo quod non sit, hoc est propter defectum corporis, et non suum. — Si dicas, quod est in pluribus tanquam in uno loco, unde nunquam una anima est iiisi in uno corpore; obiicilur de corpore Christi, quod totum et integrum est in diversis altaribus distinctis.

4. Item, obiicitur per rationem.. Cum enim de natura singularis sit esse hic et nunc, tamen alicui dat Deus semper esse, ut.ngelis: ergo pari ratione alicui dabit esse ubique.

5. Item, si aliqua duo inseparabiliter sunt unita. ubicumque est unum, et alterum; sed humana natura et divina in Christo inseparabiliter sunt unita: ergo ubi est divina et humana. Sed divina natura est ubique: ergo et humana, et sic etc.

C 0 N 01. u S 1 0.

Soli Deo proprie el singula,riter convenit esse ubique.

Respondeo: Dicendum, quod esse ubique, acut dicunt Sancti, convenit soli Deo proprie et singulariter, ita quod nulli convenit alii, nec intelligi po-. test convenire, si recte intelligatur. — Nam Deus dicilur esse ubique, ita quod ex parte Dei intelligilur identitas et toialitas, ex parte loci pluralitas et universalitas. Per conditionem identitalis excluditur universale, quod quamvis sit in omnibus singularibus, tamen secundum aliud et aliud suppositum, et ita numeratum. Per conditionem lotalitatis excluditur numerus; nam quamvis numerus sit ubique, tamen secundum aliam et aliam partem. Per conditionem pluralitatis a parte loci excluditur spiritus creatus, qui quamvis sit in pluribus partibus corporis, non tamen in omnibus nisi ut unitis. Per conditionem universalitatis excluditur corpus Christi sub Sacramento, quod quamvis sit in pluribus, non tamen est in omnibus nec esse potest, quia hoc solum convenit ei sub Sacramento.

1. 2. 3. Et ita patent primae instantiae. Quod taraen obiicitur de voce, intelligendum, quod generatio sensibilium in raedio est per diffusionem, unde non numeratur vox, sicut nec lux, nisi ad numerationem susceptibilis — unde quot sunt aures, tot sunt voces, quoniam vox in aere erat multiplicabilis, et non multiplicata — et ideo patet, quod nec tota ubique ante numerationem, sicut nec lux diffusa, nec eadem post numerationem. Etideoexemplum de existentia vocis non est multum simile Deo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Deus dat sempiternitatem; dicendum, quod tam esse ubique, 1 quam semper, importat quandam infmitatem; et in- e I fmitas sempile7-nitatis est infmitas durationis, quae I est secundum potentiam; et haec non repugnat j creaturae, quia non impedit durationem creaturae I esse finitam actu et infinitam potentia; et ideo I omni durationi creaturae necesse est aliquid adiici. Sed esse ubique dicit immemiiatem actu, quia I importat simultatem locorum: et haec repugnat creat turae, et ideo non potest ei omnino communicari. Communicatur lamen secundum possibilitatem crea- I turae, secundum quod participat maius et minus de nalura spiritualitatis. Nam nihil est omnino spiri- > tuale nisi solus Deus, sicut dicit Augustinus de Moribus Ecclesiae: « Solus Deus est incorporeus, quia omnia replet». Creaturae autem quaedam sunt spi-i rituales per abstractionem, ut universale et numerus; et ista possunt esse in pluribus propter commuuitatem ad plura, et ita secundum sui plurificationem. Quaedam spirituales sunt per separationem a materia corporali, ut animae; et istae sunt in pluribus, tamen non multiplicatis. Quaedam autem spirituales per unionem, ut corpus Christi est cibus spiritualis naturae, quamvis sit verum corpus, et ideo quasi est medium inter animam et Deum, et ideo in quantum cibus plus sapit naturam spiritualitatis; et ideo est in pluribus, ut sunt plura loca, non tamen in omnibus, quia ratio cibationis non se extendit ad omnia. Et sic patet, quare sub Sacramentn est in pluribus.

3. Quod obiicitur de inseparabiliter unitis, solvendum est per. interemptionera, cuni alterum, excedit alterum, ut patet in genere et specie. Quod obiicitur, per unionem homo est Deus; dicendum, quod hoc intelligitur per communicationem idiomatum; similiter et esse ubique convenit per idiomatum communicationem.

Secundo quaeritur, utrum esse ubi.que conveniat Deo seinper sive aeternaliter. Et luod sic, videtur:

1. Quia, sicut semper se liabet ad lempus, ubique ad locuni; sed ante omiie tempus Deus 'fuit semper: ergo ante oinnein locum Deus fuit ubique.

2. Itein, proprium Dei essentialius ei convenit quam propria passioalicui subiecto; sed propter necessariani convenientiam passionis ad subieclum distributio suppositorum includit dislributionem temporum — uiide o dici de omni est, quod noii est in quodam sic, in quodam non, nec aliquando sic. aliquando non », sed in quolibet et seinper — ergo similiter hoc quod est ubique includit sempiternitatem: ergo esse ubique semper convenit Deo, ergo ab aelerno.

3. Item, res suiit iii Deo, et Deus in rebus; sed res sunt in Deo ab aeterno: ergo a relativis, cum dicantur haic ad convertentiam -', Deus est in rebus ab aelerno, sed non nisi iii omnibus: ergo etc. Si dicas, quod iioii dicinitur correlative: contra: cum dicitur: Deus est in rebus. non significatur respectus nec dependentia Dei ad res, sed rerum ad Deuin: ergo nihil aliud est dicere, Deuni esse in rebus, quam res esse in Deo.

4. Item, si Deus non fuit ubique ab aeterno. et fuit, ergo fuit alibi quam ubique; et modo esl ubique: ergo mutavit locum, ergo in Deo cadit nnUalio. Sed hoc falsum: ergo et primum. Si lu dicas, quod mutatio est in connotato; co(U/-a: cuin ilicitur: Deus est iii loco, non notatur effectus, sed solum — Dionys. Carth., hic q. 2. Dei praesentia: ergo videtur, quod secundum hoc non significelur mutatio in connotato, sed sohiin in ipso Deo: restat ergo per impossibile, quod Deus est ubique aeternaliter.

CoNTRA: 1. Ubique praesupponit ubi, et uhi praesupponit locum; et locum non est ponere nisi ex tempore: ergo et Deum esse ubique, non est ponere nisi ex tempore.

2. Item, bene sequitur: Deus est ubique, ergo est in caelo, ergo destructo conseqnente, destruitur et antecedens; sed ab aeterno non fuit in caelo: ergo etc.

3. Item, bene sequitur: Dens est ubique, ergo in ista doino; sed isla domus non fuit nisi ex tempnre et post initium temporis: ergo et esse ubique.

C 0 N C LU s I 0. Esse ubique convenit Deo ab initio rerum et locorum, qui connotantur, iion aeternaliter, nisi per esse ubique intelligatur praesentialitas divinae immensitatis.

Respondeo: Dicendum, quod esse ubique dupliciter potest accipi de Deo, sicut et esse seniper. Uno enini modo semper iniportat divinam immevsitatem secundum durationem, el sic idem est quod aeternitas, et convenit Deo aeternaliter; alio modo connotat simultaiem temporis, et sic convenit ei a princijiio temporis. Sic esse ubique uno modo importat praesentialitatem divinae iinraensitatis, per relativis significatur modus argiimentandi, qui nititur in habiquani est praesens omni ei quod esl, sivesibi, sive alii; el sic idem est Deum esse ubique quod Deum immensum. Et sic convenit Deo aeternaliter; et secundum hoc procedit prima ratio.

Alio modo, prout connotat locum creatum sive 2. rem; et tunc convenit ei ah initio rerum et locorum propter connotatum, et convenit semper; et adhuc est proprium, quia convenit soli, et semper uno modo, licet non aeternaliter; sicut etiam in demonstrativis. Et sic procedit secunda ratio. Et iste modus accipiendi Deum esse ubique, est usitatior, et secundum hunc modum non convenit ei aeternaliter.

3. Quod vero obiicitur contra hoc, quod conveniat aeternaliter per suam conversani; dicendum, quod nonest sua conversa Cum enini dicitur, quod res sunt in Deo, hoc inteUigitur ratione exemplaritatis, et nihil connotatur actu; sed cuni dicitur Deus esse in rebus, connotatur aliquid creatum. Nam nihil est in eo quod non esl: ergo si Deus est in rebus et locis, res et loca sunt; non-ens lamen secunduni se bene est in exemplari tanquam in prin-

.icilc iiilelligunmr, Miiposita ilhi clisiinclione iiiiriini esse ubique e( esse semper:.n sensu cipio. Unde haec: Deus est in rebus, non est conversa huius: res sunt in Deo, sed haec: Deus est exemplar rerum, et utraque est vera aeternaliter. Et huius: Deus est in rebus, conversa est: res continentur a Deo et conservantur ab ipso.

4. Ad illud quod obiicitur, quod si Deus non fuit ubique, et modo est, ergo esl mutatus; dicendum, quod non sequitur, quia hoc non est propter mutationem Dei

Quod obiicitur, quod ubique non connotat effectum, sed solum praesentiam; dicendum, quod praesentia importat habitudinem ad duo, scilicet eius qui praesens est, et cni est praesens, et ideo potest esse inceptio ratione rei cui praesens est, non novi effectus.

Quod obiicitur ad oppositum, procedit secundum quod ubique comiotat locum creatum.

Quod lamen ultimo obiicitur, non valet, immo est ibi fallacia accidentis, sicut hic: iste triangulus incipit habere tres: non ergo omnis triangulus.semper habuit Ires, quia non fil distribulio pro partibus ut nunc, sed simpliciler. L'nde csl fallacia accidcnds, « quia non (it distributio pro iar-

Tertio loco principaliter quaeritur de tertio articulo, scilicet qualiter Deus sit in rebus. Et circa lioc duo quaeruntur.

Quod autem sit uniformiter, videtur:

1. Quia, sicut dicit Philosophus, « prima causa modo se habet ad omnia, Mcet omnia non ha- ''beant se uno modo ad ipsam »; sed omnia in Deo sunt uniformiter. quia sunt vita et creatrix essentia: ergo multo fortius Deus in omnibus rebus esl aequahter et uniformiter.

2. Item, quod est ubique totum est aequaliter et uniformiter; sed cum Deus sit simplicissimus. est ubique totus: ergo aequaliter el uniformiter est in omnibus rebus.

3. Itera, unicuique rei intima est materia et fornia: sed forma non unitur materiae nisi mediante appetitu, appetitus autem ortum habet ab essentia; sed hoc non posset nisi per Dei praesentiam: ergo Deus magis est intimus omni rei quam sua forma. Sed forma unicuique rei est summe intima: ergo Deus in terraino intiraus est cuilibet. Sed quod habet esse in terraino est uniformiter: ergo etc.

4. Itera, hoc ostenditur per impossibile: (juia. si Deus noii est aequaliter in rebus, ergo cum magis intime est in una quam in alia, ergo in aliqua non est summe intime: ergo aliquid est in re intrinsecura, in quo non est Deus: ergo Deus non est intimura quod est. Sed hoc est impossibile: ergo et primura.

' Philosophus hic intelligitur auctor libri de Causis, qui lrimo quaeritur, utrum Deus sit in omnibus rebus aequaliter sive uniformiter.

Secundo quaeritur, quibus modis, et qualiter Deus sit in rebus. Sed coNTnA: 1. « Orane quod recipitur in aliquo. i est ibi per modum recipientis, et non recepti »; sed I creaturae non sunt aequaliter capaces Dei: ergo non! est aequaliter in eis Deus. j 2. [tem, sicut se habet intellectus ad primam j lucem, sic ens ad primam essentiam, et vivens ad I primam vitam; sed maior intelleclus magis participat divinam hicem: ergo perfectius ens, et perfe- I ctius vivens divinam essentiara et vitam: ergo Deus j perfectius est in uno quam in alio.

3. Item, existentia Dei in rebus est conserva- I tio rerum: sed non omnes res aeciualiler confert vantur: ergo non est aequaliler in oranibus.

4. Iteni, cura Deus sit ubique, solum dicitur i habitare in iustis; sed hoc non esset, si aequaliter, ct uniformiter esset in omnibus: ergo etc. Deus unifonniter est in rebus, quatenus non connota/ni- elfrcius: seil quatenus uni creaturae Deus (lii/ ji/iis ijiiam alii, magis dicitur esse in unu quam iii alia.

Respondeo:.d praedictorum intelligentiam est notandura, quod Deum esse in;«&».« dupliciter potest intelligi: uno modo, ut idem sit quod esse praesentem cuilibet rei, non connotando effectum; et sic uniformiter est in omnibus rebus, eo quod intimus est cuilibet rei et summe praesens et totus in qualibet re. Alio modo potest connotare effectum, sicut artifex dicitur in artificio esse per connotationem effectus et per impressionem suae similitudinis; et sic, cum uni creaturae plus det quam alii, magis est in una quara in alia. — Et hoc potest esse tripliciter: vel extensive, quantum ad ea quae habent esse diuturnius, ut in corpore incorruptibili plus quam in anima sensibili; vel intensive, quantum ad ea quae habent esse nobilius, ut in anima sensibili quam in corpore incorruptibili; vel utroque modo, ut in aninia rationali quam in corpore corruptibili.

His visis patent obiecta ad utramque partem. Procedunt enim his duabus viis, ut patet, exceptis duobus primis ad utramque partem.

Quod enim obiicitur, quod Deus uniformiter se habet ad omnes res; si intelligatur uniformitas ex

I. Haec quaeslio, a paucis ontiquis explicile traclata, viam molu non violcnto; in omni enim motu appetitus excitat mo-

Secundo quaeritur, quibus modis, et qualiter sit Deus in rebus. Et assignat Magister dupliciter modos existendi Deum in rebus. Et unum modum parte divini esse, verum est; si autem intelligatur ex parle effectus, falsum est. Quoniam Deus uniformiter et stabiliter existens, celera movet et multos et varios effectus producit, et efliciendo diversa in rebus facit, quod res non se habeant uniformiter ad ipsum. Quoniam igitur, cum dicitur Deus esse in rebus, uno modo connotatur effectus, alio modo non; ideo uno modo conceditur, quod sit uniformiter, alio modo quod non. Similiter e converso, cum dicitur, quod omnia sunt in Deo, uno modo potest connotati effectus, sicut patet in praedestinatione et reprobatione, et sic non est uniformiter; alio modo non connotatur effectus, et sic uniformiter.

Quod obiicitur iterum ad oppositum, quod omne quod recipitur, est per modum recipientis; dicen-E dum, quod verum est, ubi receptum dependet a recipiente, ut species a virtute cognoscente; in proposito autem non sic est. Unde divina essentia, existens in re, non accipit modum rei; et sic patet illud. torem ad motuni. Ex quo patet, ipsum esse principium motus accipit ab Augustino de praesentia Dei ad Dardanum, qui dicil, quod « aliter est Deus in omnibus creaturis, aliter in Sanctis, aliler in Christo. In crea- Scilicet intenlionales, quae concurrunt ad actum cognitiiris siiiji!ulis per niitiirauK in Sanctis per inliiibitanteiu gratiani. iu C[u'isto per unionem ». Aliuui niodum accipit a Gregorio, qui dicit super quintum Canticoruui, « quod Deus est in rebus Tripliciter, scilicet potentialiler, praesentialiter et essentiali- Quaeritur ergo de distinctione, sufficientia et ordkie istorura modorum.

1. Et obiicitur contra assignationem Augustini: aut enim accipiuntur modi illi quantum ad divinam siibstantiwm, aut quantum ad crealuram, aut quantum ad effeclus. Si quantum ad effectus, cuni innumerabiles sint, innumerabiles sunt modi essendi. Si quantum ad creaturam suscipientem, cum solum duplex sit suscipiens, scilicet natura el voluntas, videtur quod lantum duo sint modi, scilicet per naluram, et per gratiara. Si quantum ad Dei substantiam., cum in ea non cadat diversitas, erit tantura unus modus.

2. Item, sicut gratia est effectus superadditus naturae, ita operatio miraculosa: ergo sicut in habentibus gratiam est aliter Deus quam in uon habentibus, ila et in re, in qua operatur miraculose, ut in asina Balaara -, erit alio modo essendi.

3. Item, sicut gratia gratum faciens est supra naturam, ita gratia gratis data, ul prophetia, ita etiam poena et gloria: ergo cum ista differant genere et specie, debent secundum hoc diversi raodi essendi distingui: ergo non distinguit Magister sulficienter.

4. Item, obiicitur contra assignationem Gregoaut enim illa assignatio est secundum effectus, aut conditiones et proprietates Dei. Si secundum effectus, tunc cum essentia nullum connolet effectum, non deberet poni. Si secundum conditiones Dei; sed non tantuin est Dei potentia, sed etiam sapientia et voluntas: ergo viileiur, quod insufficienter assignet.

5. Item, videtur esse praeposteratio inordine. Nam secundum rem et rationem intelligendi essentia praecedit potentiam, et potentia praesentiam: ergo male ordinat.

6. Item, verborum inculcatio videtur, quia in Deo idem est potentia, essentia et praesentia: quaeritur ergo distinctio. Utraque assignatio modorum essendi Deum in rebus conveniens est, tam illa quae est Augvtini, quam quae Gregorii: illa enim respicit diversitatem modorum essendi in rebus, haec conditiones eorundem modorum-.

Dicendum, quod assignatio Augustini respicit diversitatem raodorum essendi Deum in rebus, sed assignatio Gregorii respicit conditiones raodorura essendi. Ubicumque enira est Deus, sive per naturam sive per graliam, est essentialiter, potentialiter, praesentialiter.

Diversitas autem modorum essendi accipilur penes diversitatem effectuum, et non qualemcuraque, sed solura trimerabrem. Quidam eniin est elTectus, secundura quem comparalur res ad Deura per raodum exeuntis; et hi omnes continentur sub raodo naturae, extenso noniine. Quidain per modura redeuntis; et hic est elTectus gratiae inchoatae, vel consuinmatae, vel gloriae, et quantuin ad hunc est secundus modus essendi. Quidam est effectus, secundum quem comparatur crealura ad Deura ul perveniens, et hic est effectus unionis, in qua uniuntur in unilate personae creatura et Creator, ut hoino-Deus. Quoniani igitur tres sunt inodi effectuum, secundum quos creatura diversimode comparatur ad Deum; ideo tantum tribus raodis dicitur esse in rebus. — Et primus, qui attenditur quantum ad exitum, assimilatur lineae rectae; secundus, quanlum ad reditum, lineae reflexae; tertius, quantura ad perfectionem, assimilatur circulo. Et primus quidem modus similis est lineae; secundus, quia includit primum, similis est superficiei; tertius, quia ulrumque, similis est soliditati. El ideo optime dicit Apostolus ad Colossenses secundo, quod in Christo tota divinitas habitat corporaliter: esl enim perfectissime, quia est ad modum circuli, quae est natura perfecta, et per modum altitudinis % quae est quantitas perfecta. Ex his patet sufficientia et distinctio, et solutio obiectorum.

Assignatio autein beati Gregorii accipitur quan- tum ad conditiones modorum essendi. In his enim

tribus circumloquitur beatus Gregorius perfectionem modorum existendi Deum in omnibus, in quibus est hoc modo. Aliquid enim est in aliquo secundura piaemitialitatis indistantiam, ut contentum in continente. ut aqua in vase; aliquid secundum virlulis influentiam, ut motor in mobili; aliquid secundum intimitatis existentiam, ut illud quod est continens intra, ul anima in corpore. Et omne quod perfecte est in re, necesse est esse quantura ad hanc triplicem conditionem; et hoc modo est Deus. Et ideo dicilur esse potentialiter, praesentialiter et essentialiter, quia secundum praesentialitatis indistantiam, secunduni virtutis influentiam, secundum inlimitatis existentiara.

Et sic patet distinctio, sufpcientia et ordo;

I. In assignalione S. Augustini connotantui diversi effectus

quoniam secundum rationem intelligendi conditiones istae se habent per additionem, et ideo bene ordinat beatus Gregorius, primo praesentialiter etc.

Aliqui tamen huiusmodi conditiones volueruntc distinguere penes substantiam, virtutem et opei-ationem. Sed licet modus existendi essentialiter respondeat substantiae, el potentialiter virtuti, tamen praesentialiter non respondet operationi; iiam praesens est aliquis alicui, etiamsi non operetur.

Aliqui accipiunt penes genera causarum. Sed > nec illud videtur conveniens, quia essentialiter consistere non connotat genus causalitatis.

Ahqui penes trinitatem vestigii, scilicet mo-c dum, speciem et ordinem; sed omnia haec praecedit essentia secundum rationem intelligendi. operationem praesentialiter i>. Hic modus distinguendi placet q. I. —,Egid. R., hic 1. princ. q. 2. — Dionys. Carth., hic q. 2. mali sunl in Deo, quia in illo vivunt, moventur inferius post praeseniialiter Vat.

"ivmnis et movemur (

Deo, ita debeunt tlici esse «Mn Deo. — Iteni, quae est nuigis inipropiica, Deus est cum malis, vel inali cim Deo? Videtur, quod haec: mali sunt cum Deo. Unde Augustinus in libro Confessinnum: « Mecum eras, et lecuni non eram»; loquitur pro statu peccati. Sed contra; cum dicit auctoritatem in casuali, ergo videtur, quod raelius dicitur: Uomo cim Deo, quam e converso.

Respondeo: Dicenduni, quod haec praepositio cum dicit associationem. hi societate autem considerantur duo, scilicet rautuum auxilium et conformitas voluntatis. Quoniam igitur soli boni habent voluntatem conformem et sunt coadintores Dei, ideo de eis solis proprie dicilur, quod sint cim Deo, et e converso; quia tunc hoc quod esl cum non dicit auctoritatem. Quia vero mali non conformantur nec auxiliantur Deo in sna salute. sed cootradicunt, et tamen Deus adiuvat eos in ideo dicit Augustinus: Mecum eras etc Item quaeritur de hoc quod dicit: Apud se habilat etc. Videtur enim male dicere, quia praepositiones sunt distinctivae, quia transitivae: si ergo Deus a se non distinguitur, male dicitur, quod apud se erat. S» tu dicas, quod transitionem solum dicunt quantuni ad modura: contra est Glossa super priraum loannis, quae dicit, quod apud notat distinctionem Patris ad Filium.

Respondeo: Dicendum. quod Deus non.solum esl in creaturis, sed etiara apud se. Unde Augustinus in libro Confessionura: «Deus est in se ut alpha et oniega, in mundo ut creator et rector. in Angelis ut sapor et decor, in electis ut liberator et adiutor, in reprobis ut terror et horror ». — Quod obiicilur, quod praepositio dicit transitionem et distinctionem; dicendum, quod quantum est de virtute suae significationis, non dicit nisi tramitionem quantum ad niodum; quod autem dicat quantum ad rem, hoc est ratione materiae sive terminorum, quibus additur.

DuB. Ili.

Item quaeritur de lioc quod dicit, quod Devs habitat in aliquo, cim ila est in eo, ut ab eo cognoscatur et diligatur. Videtur nou bene dicere. quia habitat in parvulis, qui eum non cognoscunt: ergo non videtur haec ratio conveniens.

Respondeo: Est cognoscere actu, et est cognoscere habitu; et quamvis parvuli non cognoscant actu, cognoscunt tamen habitu, eo quod gratiam habent et habitum virlutum, sicut dicitur in quarto Ubro.

DuB. IV.

Item quaeritur de lioc quod dicit: Quomodo ubique Deus sit, inteUectu non capimus. Videtur enim falsum dicere, quia «quod intelligimus debetur rationi», sicut dicit Auguslinus; sed habemus ra- 'tiones, per quas scimus, Deum esse in rebus potentialiter, praesentialiter et essentialiter. Si tu clicas, quod non comprehendiraus; similiter nec alia comprehencUmus, quae dicuntur de Deo: ergo magis de hoc quam de supradictis non deberet dicere Magister, quod sit ineffabile.

Respondeo: Dicendum, quod quaedam suntj pure intelligibilia, et talibus non contradicit Imaginatio, sed deficit; quaedam sunt sensibilia, et in talibus sufficit; quaedam sunt quodani modo imaginabilia, et quodam modo intelligibiha, et in tahbus frequenter intellectus deficit, et imaginatio contradicit et deficit: ut cum cogitamus, Deura esse ubique, Deura solo intellectu capimus, locum autem iraaginamur. Et quoniam nostra imaginatio exemplum non capit, quod aliquod unum sit in pluribus locis, et intellectus in claritatera lucis non aspicit; hinc est, quod talia nobis non intelligibilia iudicantur magis quam alia.

Dhb. V.

llem quaeritur de hoc quod dicit: Spiritus creatus sordibus poUuti corporis non inquinatur.

Videtur enim coiitrarium esse ei quod dicitur Sapientiae nono: Corpus, quod corrumpitur, aggramt animam. Et iterum, anima contrahit originale a carne el inficitur ab illa.

Respondeo: Sicut generatio univoca est, quae?e- est similis ex simili, et aequivoca, quae est rei dis- similis, ita est infectio secundum ra.tionem univocam, ut leprosus facit leprosum, et secundiuii rationem aequivocam, ut infectio generat infectionem. Primo modo loquitur Magister, quia anima leprosi non est leprosa; secundo modo obiicit.

DuR. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In Deo sunt omnia quae condidit, nec tamen inquinant eum etc. Videtur enim male dicere, quia sordes corporales

Supra ostendit Magister, qualiter Deus sit in locis et rebus omnibus; et quoniam ad existentiam in loco sequitur circumscriptibilitas et localitas in creatura locata, ideo intendit hic a Deo has conditiones removere. Et dividitur haec pars in duas. In prima ostendit Deum incircumscriptibilem et immutabilem. In secunda vero concludit et per auctoritates confirmat, ibi: Fateamur itaque, divinam naluram etc.

Prima pars habet tres partes. In prima ostendit, quod immutabilitas et incircumscriptibilitas convenit Deo. In secunda hoc removet a natura angelica et

.d intelligentiain huius partis duo principaliter quaeruntur.

Prinio quaeritur de incircumscriptibilitate sive illocalitate Dei.

Secundo, de mutatione spiritus angelici per locum; haec enim duo prosequitur in littera.

Circa primam proceditur sic. Quod Deus sit locahs, ostenditur hoc modo.

1. Esse in loco et esse locatum convertuntur; sed Deus est in loco, ut in praecedentibus probatum est: ergo Deus est locatum. Sed esse locatum est locale: ergo Deus est localis.

2. Item, quod est in uno loco tantum locale est: ergo si plus possunt omnia loca quam unum, et magis sapit naluram rei quod habet esse in toto, quam quod habet in parte, multo magis est locale quod est in omni loco. Sed Deus est in omni loco, quia ubique; ergo videtur maxime esse localis.

3. Item, Deus est ubique; ergo est hic a toto:. sed quod hic est, est in loco determinato, et quod est in loco determinato est locale: ergo etc.

k. Item, Deus est in loco aliquo determinato, aut ergo secundum totum, aut secundum partem. Si secundum partem: ergo habet partem et partem, quod est inconveniens. Si secundum totum; sed quod secundum totum est in aliquo comprehenditur (juantuni ad primuni arliculum quaeruntur Iria.

Primo quaeritur, ulrum Deus sit localis intra locum.

Secundo, utruni sit mutabilis de loco ad locum.

Tertio, utrum sit separabilis a loco sive sit extra omnem locum. ab illo, et quod comprehenditur ab aliquo loco de terminato est locale; ergo Deus est localis.

Contra: 1. Magister in littera: « Localis noni est, quia penitus non circumscribitur loco».

2. Item, ratione probatur sic: nihil dicitur temporale, nisi quod exceditur a tempore — temporalia enim in tempore sunt corruptibilia — ergo nihil dicitur locale, nisi quod exceditur a loco; sed Deus non exceditur a loco: ergo etc.

3. Item, locus est accidens, ergo non denominat illud, nisi ad quod comparatur ut accidens; sed ad Deum non potest comparari ut accidens: ergo non denominat Deum: ergo Deus non est localis.

4. Item, locus est quantitas continua divisibilis. punctus autem est principium quantitatis indivisibile, ergo magis convenit cum Deo punctus quam locus, quantum ad proprietates; sed Deus non dicitur punctalis nisi improprie et falso: ergo non debet dici localis.

C 0 N C L U S I 0.

Licet Deus aliquo modo sil in loco, tamen niiUatenus dicitur localis.

Respondeo: Dicendum, quod locale dicitur quod sequitur leges loci, sicut temporale quod sequitur leges temporis. Leges autem loci sunt quantum ad actum continendi, mensurandi, salvandi, terminandi, secundum quas locus se habet ad locatum per modum impartientis, et locatum se liabet ad locum per modum suscipientis. Et quoniam Deus sic est praesens loco, ut nihil ab eo omnino recipiat, sed sohmi eius indigentiam suppleat et det loco virtutem continendi et locato virtutem replen- ([[; ijjnc est, quod Deus nullo modo dicendus est localis, sicut dicit Magister in httera Et rationes ad hoc inductae concedendae sunt.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod esse in pus, tamen ratione virtutis vocabuli non. Nam liaec determinatio in loco, ad hoc quod habeat veritatem locutio, non exigit nec ponit nisi prae.sentiahtatem et indistantiam; sed esse locatum ponit anibitum et continentiam, esse locale ponit idoneitatem ad proprietates loci et indigentiam aliquam. El ideo iiaec conceditur: Deus est in loco: tamen ahquid habet improprietatis, propter hoc quod haec praepositio in videtur importare continentiam ambientem. Sed haec est magis impropria: Deus est locatus. El adhuc ista est plus impropria: Deus est locahs; et ideo non est recipienda, sed exponenda.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est in uno loco est locale; dicendum, quod ilkid est, quia

locus superexceJht ipsum iocatum, unde illud determinat et defmit; sed quando est in omnibus, ipsum superexcellit omnia loca. Et ideo super hoc non tantum possunt omnia loca, quantum potest unus locus super illud, quod est tantum in uno loco. Et ideo non est localis dicendus Deus.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus est hic etc; dicendum, quod hic potest teneri dupliciter: aut demonstrative tantum, aut demons trative et discretive. Si tantum demonstrative, sic verum est, Deum esse hic, quia non est signare locum, cui Deus non sit praesens. Si autem discretive, falsum est esse hic; et non sequitur ex prima, et hoc sensu procedit sua ratio.

4. Ad illud quod quaeritur: aut Deus est secundum totum etc.; dicendum, quod in Deo sunt simul simplicitas et in/initas. Quando ergo apponitur circa Deum nomen importans lotalilatem, potest men =, ut si dicatur: totus Deus. Et quoniam Deus in omni loco simplex est, et quodhbet esl capax simplicitatis divinae; ideo ratione simplicitatis Deus est in quolibet loco totus. Potest iterum totalitas apponi ratione infinitatii et hoc flt per adverbium, ut si dicatur: Deus est totaliter in loco hoc sive secundum totum; et sic, cum divina infinitas a nullo loco includatur, Deus in nullo est secundum totum. Quando ergo quaeritur: aut secundumpcwtej», aut secundum totum; dicendum, quod non dividit per immediata % quia Deus nec est securidum partem, quia simplex, nec secundum tolum, quia iDflnitus. Et ideo dicendus est totus in quolibet loco, non tamen totaliter; et ideo est in loco. non tamen localiter.

Secundo quaeritur. ulrum Deus sit niutabilis secundum locum. Et quod non, videtur sic.

1. Magister in littera dicit et accipit ab Ausupcr Genesim: «Deus est in omni lempore, et in omni loco, non tanien movetur per loca vel tempora ».

"I. Item, ratione ostenditur, quia « motus est actus imperfectus »; sed in Deo nulla est imiierfectio: ergo nec secundum locum mutatio.

3. Item, per omnem motum aliquid acquiritur; sed Deus nullum locum potest acquirere, quia est ubique: ei'go impossibile est, Deum secundum locuni mutari.

4. Item, nobilior dispositio est quies quam motus; sed quod nobilius esl Deo est altribuendum: ergo impossibile est, Deuin secundum locum mutari. quia semper quiescit.

CoNTRA: 1..ugustinus ad Orosium: « Deus movet se sine tempore et loco », ergo videtur quod Deus moveatur; sed perfectissimus motiuim est motus secundum locura: ergo etc.

2. Item, Isidorus: « Cum sit iilocalis Deus, localiter tamen ambulat in Sanctis »: ergo saltem videtur mutari per accidens.

3. Ilem, hoc videtur r-atione, quia « niotis nobis, moventur ea quae in nobis sunt». Hoc dicit Philosophus, et dicit propter formas, quae non sunt in uno delerniinate: ergo si Dens est in nobis, Deus movetur in nobis saltem secundum accidens.

4. Item, quamvis Dens quantum ad existentiam per essentiam non determinet locum, lamen quantum ad habitationem defmite est in aliquibus, ita quod non in aliis: ergo saltem quantum ad hunc modum est mutabilis.

c 0 N c L u s I 0.

Deus nec per se, nec per accidens mutatur per locuni. i

Respondeo: Dicendum, quod sicul dicil Magij ster in littera, Deus nullo modo mutatur per loj cum; et hoc verum est, quia nec per se, nec per j accidens mutatur, et hoc est propter summam im-! mensitatem, qua adest omnibus et nulli abest. si incipiat esse in re, vel desinat, hoc solum est secundum rei mutationem, non secundum mutationem eius: ut puta, si aere illuminato intelligatur creaii cryslallus. radius incipit esse in eo, et crystallo amoto, desinit esse. nulla facta mutatione in radio.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Deus j movet se; dicendum, quod Augustinus non simpliciter, quod movet se, sed: sine tempwe et loco. Et qunniam omnis motus secundum Augustinum comprehenditur sub mutatione secundum tempus et secundum locum; ideo tantum est hoc dicere quantum esset dicere: movet se sine motu, et ita non movet se vere, nec implicatur contradictio. Sed cum in motu sint duo, scilicet quod est actus et quod est vwriatio sive imperfeclio, vult dicere Augustinus, quod movet se sine molu, quia semper est in actu, sed non in actu imperfecto, innno perfecto. — Quod dicil Isidorus est intelligendum et intelligibiles esse iis qui jionunt, ideas esse; attamen cum

nietaphorice, vel causaliter, quia Sarictos facit ambulare, id est per fidem de virtute in virtutem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod motis nobis etc.; dicendum, quod illud non habet veritatem, nisi in illis quae sunt in aliis per dependentiam et definitionem. Unde quia radius est in aere, sed non dependet ab aere, ideo non movetur, moto aere; et quia anima est in manu, nec definitur manu, ideo non movetur, mota manu. Deus autem non dependet a rebus nec deflnitur, ideo non movetur ad motum rerum.

4. Ad illud quod obiicilur de habitatione Dei, dicendum, quod determinate est in aliquibus non ratione immensilatis, sed ratione inflrrentiae gi'aliae; et ideo noii determinatur ipse Deus, sed effectus tantum. Hinc est, quod non per se, nec per accideiis movetur nec moveri potest, quia a nuUo dependet nec dependere potest, a nullo definitur nec potest definiri; et non solum non est possibile, sed etiam non inteUigibile.

Obiiciet autem aliquis sic: intelligaraus corpus egredi a loco, nuUo ititroeunte, tuncremanet vacuum: aut ergo ibi est Deus, aut non: si sic, ergo in eo est quod nihil est, quod stultum est dicere; si non

Duplex ost molus sive mutatio secundum locum, scil. solut. nd i. salis sublililer rcplicatur. Hanc instantiam solvit

Utrum Deus sit ab omni loco Tertio loco quaeritur, utrum sit Deus ab omni loco separabilis vel extra omnem locum. Et quod non, videtur:

I. Quia extra omnem locum nihil est; ergo si Deus est extra omnem locum, ergo nihil est vel iii nihilo. est, et prius ibi fuit, ergo videtur esse mutatus, saltem per accidens: ergo videtur, quod Deus exeat cum re et cum re alia ingrediatur, quia si res tantum exiret, Deus non exiret. — Ad hoc respondeo, quod si per impossibile ponatur, locum evacuari, tunc remanere intelligitur capacitas loci privata; capacitas aliquid est, et in illa Deus est; privatio autem nihil est, et in illa Deus esse non potest: non ergo desinit Deus esse in eo, quod remanet post recessum corporis; sed cum res privatur, aufertur comparatio eius ad Deum. Quod enim nihil est, nuUam habet comparationem.

Sed cum res movetur, Deum non dimittit, nec ad Deum accedit, nec Deus cum re venit: quia sic est in re, ut sit extra rem ideni; ideo nec res eum dimittit nec novum invenit. Et hoc est intelligibile, si quis potest intelligere, quod Deus sit simplex, et infinitus et immensus. Quia enim est immensus. ita est intra, quod extra; quia simplex, secundum unum et idem est intra et extra: ideo nec dimittitur, nec acquiritur aliud in re; nec ab ipso itur ad ipsrrm, cum dimittitur, rrt ahbi et alibi inveniatur. Seraphicus hac dislinctione: si rcnianet aliquid positinm (caa. 2. — Henr. Gand., S. a. 30. n..5.

vel extra omnem locum.

2. Item, hoc quod est extra adverbium loci est: ergo si Deus extra omnem locum est, est in loco et praeter omnem locum; sed hoc est falsum et non inteUigibile: ergo Deus non potest nec re nec intellectu separari ab omni loco.

3. Item, ctim dicitur: Deus est extra mundum,

exlra aiit stat pro aliquo, aut pro niliilo: si pro nihilo, ergo chimaera est pxtra mimdum; si pro aliquo, ergo pro creato, vel increato: non pro creato; constat: ergo pro increato: ergo esse exlra mundum est esse in Deo. Sed omnia sunt in Deo: ergo oninia sunt extra munduin.

4. Item, in nullo est Deus, quod non sit in ipso: sed niliil, quod sit extra mundum, est in Deo: ergo Deus non est extra mundum.

Contra: 1. Quod locus possit separari a Deo secundum intellectum, videtur, quia possilMle est secundum intellectum, locum privari omni locato et remanere vacuum; sed vacuum est privatio, Deus autem in nullo est, quod non sit in ipso; privatio autem non est in Deo: ergo nec Deus in privatione, ergo nec in vacuo, et sic est separabilis a loco.

2. Item, quod Deus separetur a loco secundum rem, videtur, quia, sicut se habet Dei aeternitas ad onine tempus, ita immensitas ad omnein locum; sed Dei aeternitas fuit ante omne tempus: ergo Dei inimensitas fuit exfra omnem locum. Sed quod est extra aliquid est separatum ab eo: ergo etc.

3. Item, si Deus est tantuin in locis creatis, cum illa sint finitae dimensionis, et quod commensnrat se fmito est definibile et fmitum: ergo Deus esset finitus.

4. Item, Deus est adeo bonus, quod melior cogitari non potest, ergo adeo magnus et immensus, quod maior eo cogitari non potest; sed toto mundo potest cogitari linea maior, si intelligatur protendi extra circumferentiam caeh: ergo si ibi est Deus, Deus est extra, aut non est maximum.

5. Item, Angelus potest esse extra mundum; sed non extra Deum: ergo Deus est extra mundum. Deus secundum distantiam nec re nec intellectu separari potest ab omni loco, sed secundum independentiam et re et intellectu a loco est separatus.

Respondeo: Dicendum, quod aliquid separari ah alio est dupliciter: vel secundum distanliam, vel secundum independentiam. Primo modo aliqua duo, quae sunt in eodem loco, separantur, cum unum elongatur ab alio. Et hoc modo impossibile est esse, nec intelljgi, Deum separari ab orani loco. Naiii ista separatio inchidit distantiam spatii, et hoc de necessitate includit locim; et ita implicantur duo opposita, scilicet quod Deus sit in loco, et distet ab omni loco. Si autem loquamur de separatione per independenliam; sic dicendum, quod Deus et re et intellectu est separatus a loco, quia in se ipso omnino est independens a loco, sicut ante productionem loci. Locus autem econtra non est separabilis a Deo nec re nec intellectu, sicut probant rationes ad hoc inductae. modo dicit situm et positionem; et sic est impossibile, sicut impossibile est, si ante dicat tempus, quod sit ante tempus. Aho modo ante et extra dicunt excessum et superexcellentiain divinae aeternitatis et immensitatis respectu temporis et loci; et sic concedendum, quod Deus est ante tempus et extra omnem locum. Nec ex lioc sequitur, quod separetur a loco, sed quod summa immensilas superexcedat omnem locum nec ad illum arctatur. Et hoc vult dicere Gregorius % quod Deus est extra omnia, non exclusus, quia non distat; et mfra'orania, non inclusus, quia non arctatur, quia in se ipso ens est oranino iinmensus, ita quod extra ipsum nihil potest esse nec cogitari, sive nihil potest cogitari ita immensum, sicut Deus est in se ipso.

3. Ex hoc patet sequens, quia quod non est extra, non est propter hmitationem suam, sed loci defectionem.

4. Ad illud quod obiicitur de linea, dicendura, quod statim, dum intelhgitur ahquid extra mundum, ex hoc datur intelligi, quod Deus sit ibi, sicut si intelhgatur novus mundus fieri, absque dubio Deus esset in illo. Tamen nou sequitur, quod ibi sit, quia illud nihil est.

5. Similiter, si fiat Angelus extra mundum; Deus tunc est extra non secundum motuni suum, sed Angeli. Sed forte hoc est magis flctionis quam veritatis, quod Angelus extra universum exeat, sicut patebit. Attamen illud cogilandum est, quod divinum esse, sicut non potest cogitari habere terminum in duratione, sic non potest cogitari nec debet habere terminum in existentia et praesentialitate; et sicut non potest cogitari habere intercisionem in duratione, sic nec in praesentialitate. Hic intellectus habendus est; caveat tamen, qualiter quis imaginetur et exprimat per sermonem.

Consequenter de secundo articulo quaeritur, scilicet de mutatione.ngeli, et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum Angehis possit moveri localiter sine corpore.

Quantum ad primum, quod Angelus non possit moveri sine corpore, ostenditur sic.

1. Bernardus super Cantica: « Discurrere et de loco ad locum transire non est nisi corporum »: ergo si hoc convenit Angelo, non convenit nisi per corpus assumtum.

2. Itera, ratione videtur, quia quod movetur. aut movetur per se, aut per accidens; sed Angelus non movetur per se localiter, quoniam hoc est proprium corporum, et illi soU inest res per se, cui inest proprie: ergo si movetur, hoc est per accidens. Sed quod per accidens movetur, movetur 1 Vat. cum cod. cc mutabiUtate.

Secundo quaeritur, utruni moveatur per mediuiM, vel non.

Tertio, utrum pertranseat niediuin motu subito, vel successivo. alio moto, ut nauta mota navi: ergo videtur, quod Angelus non possit moveri, nisi moto corpore, et ita corpore assumto.

3. Item, omne quod movetur, raovetur propter indigentiani; sed in Angehs beatis nulla est indigentia: ergo etc. Si tu dicas, quod propter indigentiam nostram; ergo, circumscripta indigentia nostra, non videtur, quod Angelus possit moveri: si ergo indigentia nostra nuUam dat virtutem Angelo, p;iter elc.

4. Item, n omne quod movetur, differt a motore », sicut proponit Philosophus =; sed Angelus

iion clislal a se: ergo Angelus non uiovetiir a se nec ab alio: ergo non polest moveri nisi movendo aliud. sicut inovenclo corpus.

Contka: 1. il Hebraeos primo: Omnes sunt fpirilits, missi propter eos etc.; sed aliquocl miMisteriuin exsequuntur sine corpore, ut suggerere bona, et liniusmodi: ergo possunt sine corpore moveri.

-2. Item, Dainascenus -: « Confestim inveniuntur ubi clivinus iusserit unius, velocitate naturae»: si ergo velocitas est dispositio ad motum. ex sui natura sunt mobiles.

3. Itein, Angelus in uno loco tantum est et ibi est, ubi operatur: ergo virtus eius ant est ad unum tantum arctata, aut si non est arctata, nec substantia est arctala ad unum locum. Sed non potest esse in pluribus: ergo cum est in uno loco, est in potentia ad alterum. Sed quod est in potentia ad unum non fit actu in illo, nisi per motuin secundum locum: ergo etc.

4. Item. quod nioveatur sine corpore assumto, osteiiditur per simile in anima. Anima enim, exuta a corpore, fertur in caelum vel descendit in infernum localiter; sed constat, quod anima non assumit aliud corpus quain sunni: ergo movetur sine corpore, ergo pari ratione Angelus.

'3. Item, Angelus in empyreo potest esse sine corpore, pari ratione et in terra: ergo si per eandem vim, per quani quiescit in terra, facit se esse in terra sive transfert ergo videtur, quod sine corpore. Angelus nioveri potest twii sine corpore, tum corpore assumto: siiie corpore transeuiulo locum definitive, sed cum corpore assumto circumscriptive.

Respondeo: Dicendum, quod Angelus, sicul dicit Scriptura, habet mnveri. Movetur autem non i.solum assumto corpore, sed etiam corpore non assumto, cum non sit minoris libertatis nec virtutis nec nobilitatis sine corpore, quam est cmn corpore.

Ad iiitelligentiam autem obiectorum est notanduin, quod sicut esse in loco est dupliciter sive esse locale — sicul tangit Magister in litlera — scilicet quia circuniscribitur, et quia definitur; et illud proprie est locale quod circumscribitur, aliud autem quodam modo est locale, quodam modo non: ita moveri per locum uno modo est per circumscriptionem ferri de loco ad locum, et sic est tanlum corporum; alio modo moveri est minus proprie secundum definitionem transire, et sic esl spirituum. Proprie ergo per circumscriptionem non movetur Angelus, nisi corpore assumto, minus proprie per definitionem moyetur Angelus etiam sine corpore.

1. Ex hoc palet responsio ad primum ctum, et Bernardus accipit discurrere el transire secundum proprietatem loci, quae est circimscriptio.

2. Ad illud ergo quod quaeritur, ntruiii per se aut per accide:!S; dicendum secundum praedictam distinctionem de motu, quod secundum priniuin motuiii noii iiiovetur spirituale nisi per accidens. alio moto. Sicut enim nauta, niota navi, movetur, sic spiritus, raoto corpore, in quo est. Quanlum ad secundum motura, sicut Angelus per se ipsum et sine corpore deflnitur loco, ita per se ipsum transfertur. ita quod non alio movente, nec per alium motum. Ipse autem obiicit de primo motu tantum, qui per se conveiiit corpori soli.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omne ciuod movetur, movetur propter indigentiam; dicendum. quod illud verum est in raotu naturali, in quo natura non movet nisi per appetitura alicuius rei, qui ponit imperfectionem in natura — quia natura, habita perfectione sua, quiescit — sed non est verum in motu voluntario, in quo movetur aliquis sivepropter aliud acquirendum, sive ad virtutem demonstrandam, sicut movetur miles in stadio. — Vel dicenduin, quod illud verum est in omni raotu, generaliter accipiendo indigentiam ad suam indigentiam et alienam et suam quantum ad illud cuius privatio ]oni, imperfectionem, vel cuius privatio non iraperfectionem ponit, sed limitationem; et sic est iu Angelo. Angelus enim, volens aliquid operari in terra, indiget transire ad terram, quia non potest simul esse in caelo et in terra propter hoc.

quod habet virtutem finitam. Et sic patet illud, quod limilatio non repugnat summae perfectioni creaturae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omne quod movetur differt a motore; dicendum, quod in naturali motu verum est, ubi nihil movet se, quia nihil reflectitur supra se propter alligationem cum materia: sed non est verum in voluntate, quae est

si voluerit (cfr. II. Sent. d. 23. a. 2. q. 3. in linej.

Secundo quaeritur, utrum Angelus moveatur per medium, vel non. Et quod per medium, videtur.

1. Damascenus - dicit, quod «Angelus cito peri.transit velocitate et potestate naturae »: sed pertransire est per medium transire: ergo etc.

2. Item, cum Angelus movetur a termino a quo ad terminum in quem, aut movetur in termino a quo, aut in termino m quem; sed in termino a quo est non motum esse; in termino vero in quem est raotum esse: ergo cum moveri sit medium inter utrumque, oportet quod sit in spatio intermedio.

3. Item, quod possit moveri per medium, videtur, quia certum est, quod Angelus existens Painstrumentum se ipsum movens; et virtus, quae est in substantia spirituali, potest supra substantiam reflecti, et ita movens idem esse cum mobiti, taraen non secundum idem: quia Angelus habilis est ad moveri ex parte ipsius quod est sive substantiae vel materiae, si habet materiam, sed ad movere ex parte formae, sive ipsius quo est vel virtutis activae. risiis potest esse Romae, eadem virtute et in quolibet intermedio loco, et prius in propinquiori et deinde in singulis locis consequenter se habentibus; sed hoc est transire per medium: ergo etc.

4. Item, quandocumque inter aliqua extrema cadit medium, quod habet naturalem ordinem ad extrema, impossibile est, quod agens virtutis finitae possit pervenire ab extremo in extremum sine medio, ut patet — quia inter album et nigrum est medius color, impossibile est, quod aliquod agens creatum faciat de albo nigrum, quin faciat per colorem medium — sed inter caelum et terram naturali ordine sunt alia corpora media: ergo impossibile est, quod a caelo in terram flat sive moveatur sine medii transitione.

CoNTflA: 1. uguslinus super Genesim ad lilterani, el Magister ponit in littera: Deus niovet creaturam spiritualem per tempora, non per loca: ergo quamvis liat de uno loco in;ilium, hoc non est per locum mediiiMi.

-2. Uera. conclusio probata est in sexto Physicorum, quod impossibile est, impartibile moveri super magnitudinem; sed Angelus, non assumto corpore, est impartibilis: ergo etc,

3. Item, ralione videtur, qaia, si pertransit, aut ergo per simplicia, aut per composita: si per composita, ergo est compositus; si per simplicia; sed illa sunt infinita iii quolibet continuo, et impossibile est infinita pertransire: ergo etc.

4. Item, si per simplicia; sed ex simplicibus non fit aliquod continuum: ergo motus ille non erit continuus, ergo pertranseundo illa nunquam pertransit spatium: ergo si per medium movetur, nunquam pervenit ad terininuni.

5. Item, « impossibile est, quod aliquid pertranseat spatium maius se, quin prius pertranseat spatium minus vel aequale «: ergo si spiritus angelicus transit per spatium, prius transit aequale sibi vel minus quam maius. Sed aequale simplici non est nisi simplex; sed simplex additum simplici non facit maius: ergo in primo transitu tantum est, ac si nihil transeat, similiter nec in secundo transitu, ergo nec in tertio: et sic nunquam pertransit spatium aliquantum.

c 0 N c I. u s 1 0.

Rationabiliter dicitur, quod Angelus

per medium movetur.

Respondeo: Notandum est hic, quod circa hoc diversimode dixerunt diversi.

Quidam enim dixerunt, quod cum Angelus sit I. simplex, non potest medium pertransire; unde movetur ab extremo in extremum sine medio, et omnis locus, ad quem movetur, se habet ad illum per modum immediati. Unde loci mutatio in Angelo non est molus, sed mutatio tantum sine medio. — Sed ista positio iion videtur conveniens. Certum enim est, quod Angelus, qui est custos hominis, potest ita custodire, quod non deserat ipsuin, et sine corpore custodire potest: ergo potest inseparabiliter 1 Hic c. 6. comitari eum: ergo hoino cum vadit per medimn, et Angelus non deserit eum, pariter et Angelus vadit per medium.

Et ideo fuerunt alii qni dixerunt, quod Angelus et per medium et sine medio potest moveri, quia motus eius est ad lutum suae voluntatis secundum virtutem divinitus sibi coUatam; et ideo, cum vult, facit se in extremum immediate, et cum vult, pertransit. Et ponunt simile, quod intelleclus noster potest cogitare de Parisiis et de Roma dupliciter: aut ita quod immediate cogitet de uno et post de alio, vel ita, quod primo de uno et post de via et tertio de tertio Et quia Angelo ita facile est ferri, sicut nobis cogitare, cum non sit alligatus corpori, dicunt, quod sic et sic habet moveri. — Sed quiilquid sit de positione, exemplum non est conveniens: quoniam cogitans penes se habet speciem Romae et speciem Parisioruiii, nec ista habent situm in anima nec ordinem secundum situm, immo quaelibet aequaliter est praesens aspectui; et ideo ad libilum potest de una et alia cogitare. Sed in re est ordo et situs naturalis, et necessario interiacet medium inter unam civitatem et aliam. El propler hoc exemplum illud non est conveniens. nec propter hoc aperitur nobis via ad intelligendum.

Et quoniam illud est intelligibile aliquo modo, quod feralur per medium, et ratio concordat el A,uctoritas; ideo videtur rationabiliter illud esse dicendum. Sed illud membrum, quod dicit, quod possit sine medio, arbitror reiiciendum, non quia asseram esse falsum, sed quia non est auctoritas in promptu, quae hoc dicat, et ratio non cogit,immo non capit. Possibile tamen est, quod Deus aliquid dederit substantiis illis spiritualibus, quod carnales intellectus non capiunt. — Concedendae igitur sunt rationes probantes, quod Angelus moveatur per medium.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Deus non movet per locum Angelum; dicendum, quod facienda est vis in verbo secundum intellectum Augustini: quod patet ex littera. Ipse enim spiritum dixit non moveri per loca, quia proprietates loci, scilicet circumscriptionem et dimensionem, non obtinet, cum transfertur de loco ad locum; sed proprietatem temporis, quae est variatio et innovatio ahqua, vere et proprie admittit spiritus. Nam novae affectiones succedunt spiritibus per naturam et cogitationes, et 6 Aristot., III, Motaph. text. 16. (II. c. 4,): Ccleia

ulterius illae inlenduntur et remittuntur, ita quod 'vere potest esse partibilitas a parte formae sive proprietatis acquirendae.

2. Ad illud quod oijiicitur de Pliilosoplio, quod impartibile non movetur supra magnitudinem; dicendum, quod Philosoplms probat et concludit de impartibili, quod habel situm in magnitudine, quod est impartibile et situatur in impartibili. Hoc non potest moveri supra magnitudinem, quia si raovetur, movetur ad acquirendum situm; et quod acquiritur per motum, acquiritur, ita quod pars post partem; et situs impartibiiis non potest acquiri, ita cjuod pars post partem acquiratur: et ideo verum est, quod tale impartibile non potest moveri supra ipsam magnitudinem. Sed Angelus tale impartibile est, quod non lialet situm in impartibili, nec esl dicere, quod Angelus sit in loco impartibili, sicut patebit: et ideo demonstrationes Philosophi non habent hic locum.

3. 4. Ad illud quod quaeritur: aut pertransit per simphcia, aut per composita; respondendum est, quod transit per coyyiposita, quia non est in loco simplici, sed composito; hoc suppono ad praesens, sed suo loco probabitur Nec valet: transit per composita, ergo est compositus, sicut nec valet: anima est in composito, ergo est composita: quia

sic est in illo, ut non sit pars in parte, sed ipsum tolum simplex sit in quahbet parte, ita tamen quod illae partes sint unus locus.

Posset tamen dici, si quis vellet se huiusmodi imphcare, quod etiarasi pertransiret per simplicia. tamen non propter hoc pertransiret infinita. Et hoc patel, quia si quis imaginetur, sphaeram moveri super planum, non tangit nisi in puncto: ergo non tangit nisi per simplicia, nec tamen pertransit inflnita actu, quoniam sphaera illa fertur super planum et non quiescit in quolibet situ; et ita nuUi puncto se commetitur, sed nec nuraerat puncta in illo. sed cum sit in continua latione, respicit illa indivisibilia ut unita, et ita ut sunt in continuo; et sic, cum continuura sit flnitum actu et infinituiu in potentia. et illa potentia non reducatur ad actuni, non pertransit infinita actu, quia non respicit illa ut actu numerata. — Veruratamen, quia exemplum habet calumniam, et diclum non videtur esse consonum dicto Philosophi, qui omnino dicit, impartibile non moveri; priori responsioni magis adhaereo.

b. Et per illam patet sequens. Obiicit eninj( ac si Angelus esset in puncto, quod omnino falsum credo. quia non esset in loco, cura punctus non sitlocus. nec sit actu in continuo. Sed hoc totum melius patebit in secnndo libro.

Utrum Angehis pertramecU Tertio qii;iei'itur, iilriini spiritus angelicus pertranseat mediuni niotu subito, vel successivo. Et quod successivo, videtur.

1. In aliquo instanti est in termino a cjuo, et in iustanti est in termiao ad quem; sed inter quaelibet duo instantia cadit tempus mediuni, et in medio illorum instantiuni est moveri: ergo moveri ipsius Angeli est in tempore: ergo movetur motu successivo.

± Ilem. I100 ipsum ostenditur a parte spalii sic: Angelus, si perlransit medium in aliquo instanti. est in medio el in partibus medii; sed impossibile est, quod aliquod unum praeter Deum et corpus Christi simul et semel sit in pluribus locis: ergo iHipossibile est, quod Angelus in eodem instanli sit in toto medio et in rme. ergo non moYetur subito: ergo necessario oporlet, quod successive.

3. Item, hoc ostenditur a parte virtutis. Sicut vult Philosophus, si tanla virtus movet in tanto tempore, et maior in minori, et maxima in minimo, et infinita in nunc, ergo secundum quod potentior est virtus, secundum hoc velocior est motus; sed instans excedit lempus improportionabiliter: ergo et virtu, quae movet in instanti, superexcedit illam, quae movet in tempore in infmitum. Sed nulla virtus creata superexcedit aliara in inflnitum, et virtus angelica est creata: ergo cum omnis motus naturalis localis sit snccessivus, patet quod motus Angeli sit successivus.

4. Item, si Angelus movetur, aut ergo motus ille est vere molus, aut mutatio. Si mutatio: ergo generatio, vel corruptio, quod constat esse falsum. Si motus; sed omnis motus proprie dictus habet prius et posterius, et situm et tempus, et omne tale est successivum: ergo etc.

Contra: 1. Augustinus in libro Quinque Responsionum: «Radius non citius pervenit ad loca promoto subito, rel successivo. pinquiora quam ad loca remotiora», et constal quod pertransit medium: ergo si virtus angelica non est minus potens, sed magis, patet etc.

2. Item, Philosophus probat, « quod si esset vacuum, non esset motus »; sed idem facit ipsum spatium Angelo, quod facit vacuum corpori moto, quia ei nullo modo resistit, sicut nec vacuum: ergo videtur, quod ipse Angelus subito ipsum pertranseat.

3. Item, omne quod successive movetur, partim est in termino a quo, partim in termino ad quem; sed omne tale est partibile: ergo necesse est, Angelum esse partibilera, aut non movetur successive.

4. Item, omne quod simul se transfert et totum simul, non successive movetur; sed Angelus simul se transfert, cuni sit oranino simplex: ergo in instanti, et non successive movetur.

5. Item, motus successivus est compositus et accidens, et nullum accidens compositum est in subiecto simplici; sed Angelus est simplex: ergo non est subiectum motus successivi, sed mobile esl subiectum motus, ergo etc. Angelus movetur per medium successivo motu, ratione clistantiae spatii et ratione finitae virtutis moventis.

Respondeo: Dicendura, quod circa hoc senserunt aliqui diversimode.

Quidam enira dixerunt, quod quia Angelus est simplex, et spatiura corapositum, quod tam Angelus quam eius virtus est spatio improportionabihs; et ideo virtus eius omnino vincit supra spatiura, adeo quod subito et raotu iinproportionabili spatium pertransit, et est huiusmodi motus supra — Posl verba Si motus Vat.. omitlit sed omnis motus, el innaturain. — Sed quoniani difficile videtur intelligere, quod pertranseal medium, quin sit in pluribus partibus medii; et ponere, quod subito moveatur et sit in pluribus partibus medii, est ponere in illo motu, quod sit in pluribus locis simul; et hoc omnino absurdum est dicere de Angelo, sicut dicunt Sancti, et philosophi et doctores catholici in hoc concor- 1. dant: ideo dicendum est, quod Angelus non movetur per medium motu subito, sed successivo.

Propter quod notandum, quod in motu, qui successivus est successionc perfecta, est successio ex quadruplici causa: prima est medii distantia, secunda medii resistentia, tertia est partibilitas mobilis, quarta est finitas virtutis, eo quod fmitae virtulis proprie est movere in temp;)re, maxime per medium -. Concedendum est igitur, quod motus An- 2. geli per medium non est perfecta successione successivus, quia deficit ibi resistentia spatii et parlibilitas mobilis; est lamen successivus ratione di- -.t. stantiae spatii, in qiia non potest esse simul per tolam, et fnilalis virtulis moventis, quae non excedit mediuin iinproportionabiliter, ideo nec facit motum improportionalem iiiedio omnino. — Et concedendae sunt rationes probantes, motum illuui per spatium esse successivum. Tamen prima ratio sophistica est; sed ahbi dissolvetur, cum agetur de Iransitione panis in corpus Christi, ubi habet locum suum.

1. Ad illud ergo quod ol)iicitur, quod radius op- non citius pervenit; dicenduin, quod Augustinus loquitur secundum perceptionem sensus, quia sensus iion percipit, radium citius pervenire ad propinquiora loca quam ad reraotiora, non quia secundum rem non sit ibi vere prius et posterius. Unde si dicatur radius moveri subito, intelligitur subito pro repente, et repentinum dicitur illud quod habet moveri in tempore imperceptibili. — S«l aliter potest dici, quod lux subito inovetur. quia motus lucis in medio non est motus localis tantum, sed est motus diflusionis, qui est generatio, sicut generatur idoluni ab olMecto; et quia lux simul est et lucet, simul cum est, generat splendorem, et ita in eodem instanti: simihter de illo hiteUigi potest, et sic deinceps. Unde si simul esset homo et generaret. in primo instanti fuisset mundus plenus hominibus. Hoc modo potest respondere qui nescit melius.

2. Ad illud quod obiicitur de vacuo, quod si esset vacuum, non esset motus; dicendum, quod circa hoc multi multa dixerunt, quorum dicta longum esset cessivus, recte intellecto vacuo, secundum quod credo Philosophum intelligere, quod dicit simphciter privationem: si est vacuum ibi — ubi intelligimus vacuum, ibi intelligimus nihil esse — ergo non solum deest corporis resistentia, verura etiam nuUa distantia est ibi; ubi autem nulla distantia est, non est prope nec longe; ubi autem est motus localis, necessario est approximatio vel elongatio: ergo si est vacuum, non est motus, non propter defectum resistentiae, sed distantiae. Sed quoniam medium coraparatum ad Angelum habet rationem distanliae, quia vere facit distantiam inter extrema, ideo sufficit ad successionem qualemcumque propter distantiam; sed ubi est vacuum, non est distantia, et haec praeexigitur necessario ad motum localera. Partibilitas enim moljilis et flnitas virtutis non faciunt successionem, nisi sit prras et posterius in magnitudine, supra quani est, sive in eo quod acquiritur per motum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod illud quod movetur successive, partim est in termino a quo, et partim in termino ad quem; dicendum, quod in successivo, ubi est plena successio, est ponere partem et partem, et quantum ad magnitudinem substratam, et quantum ad magnitudinem motam, et quantum ad dispositionem acqidsitam. Quia naturalis raotus ad situm, est motus ad formam quodam modo; sed in motu Angeli non est successio secundum omnimodam completionem, et ideo non

secumluni onuies has dillerentias, seil solum secunduni prioritatem et posterioritateni magnitudinis supra quam. — Quod ergo dicilur, tpiod partim est in termino a quo, partim in [mwm ad qac.m, hoc non est secundum diversitatoni partium niohilis, sed est sohim per accessinn ct leccssum.

4. Ad illud quod obiiciiiir. (iioii simul se Iransfert tolum: dicendnni. (iioii qnainvis ex parte sua se totuin siiinil Iransrcrat, non tamen transferl se simul super loiiiin, propler distantian) medii, in qua tota non pnlcsl cssc simul.

5. Ad illud quod obiicitur, quod conipositnm accidens non potest esse in re simplici; dicendum,

posse in eodem instanti; sed quoad motum non continuwm,

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et primo de hoc quod dicit Magister: Neque dimensionem habet, sicul corpus etc. Videtur enim male dicere, quia dicitur ad Ephesios tertio: Ut possitis comprehendere cum omnibus Sanctis, quae sit longitudo, latitudo etc, et Glossa exponit ilkid de Deo.

Respondeo: Magister loquitur proprie et ad lilteram, sed Apostolus loquitur metaphorice. Unde multipliciter exponuntur illa verba. In Deo enim longitudo est longanimitatis, latitudo caritatis, subli- OTrta raisericordiae, at profundum m&ttae sive sapientiae quantum ad Dei iudicia.

DuB. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit Augustinus in littera, quod movet creaturam corporalem per temquod vermn est de composito, quod habet partes actu: sed de coniposito, quod est in successione, non csl veruin. Sicut eniin duratio successiva potest esse in Angelo, secundum quod nianet, eo cuod de illa nnnqnam est nisi nunc, ita motus successivus potest esse in eo, secundum quod fertur; et hoc quidein secum nullum habel inconveniens. Ilis visis, patent obiecta.

Est enim praedictorum summa, quod Angelus movetur sine corpore assninto, et quod movetur in medio sive per mediuin, et quod movetur motu suecessivo, licet non omnimoda successione composito, ut praedictum est. pus et locum. Videtur enim mala ista divisio Augustini, primo, quia a Philosopho ponitur nulla mutatio secundum tempus. Et iterwm, sua divisio non videtur sufficiens, quia Philosophus ponit sex species motus.

Respondeo: Dicendum, quod secundum Philosophum omnis species motus ad hunc duplicem motum reducitur, scilicet ad motum ad situm, et I ad motum ad formam; Augustinus autein motum; ad situm intelligit per motum secundum locmn, qui est entis perfecti et completi, sine vel innovatione circa qualitatem sive proprietatem j substantiae, eatenus qua ad situm est, nisi pariter I sit ad formam Motum autem ad formam, qui subdividitur per quinque species, comprehendit sub mutatione secundum lempus propter hoc, quod de se dicit mensuram variabilera et rei variabilis. Unde omnem mutationem, quae est secuiidum proprietates rei absolutas et intrinsecas, sive secundum qualitates corporales sive secundum spirituales, ut sunt affectiones in animabus, ipse vocat mutationem secundum tempus. Et ita patet ratio divisionis et sufficientia.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit, quod spiritualis creatura per tempus movetur. Videtur enim falsum dicere, quia spiritualis creatura mensuratur aevo, cum sit perpetua: ergo si movetur, non per tempus niovetur, sed per aevum. — Ilem, intellectus angelicus est deiformis, sicut vult Philosophus -, ergo intelligit in instanti; pari ratione et afflcitur: non ergo in tempore. — Praeterea, tempus per prius est mensura motus primi mobilis: ergo illud solum mensuratur tempore, quod subiacet illi motui; sed tale non est Angelus nec eius motus: ergo etc.

Respondeo: Ad praesens notandum, quod lempus uno modo dicitur proprie, et sic dicit raensuram rei mutabilis, in quantum mulalMlis, tamen sub ratione continui; et quoniara motus primi mobilis est motus maxime evidens et continuus inter omnes: ideo tempus hoc modo dicitur proprie esse in primo mobili, sicut in subiecto, in quo primo est et in quo primo apparet. Alio modo dicitur lempus mensura cuiuslibet rei mutabilis, secundum quod mutabilis. sive moveatur instantanee sive continue; et sic noii tantum est in motu primi mobilis, et in his quae ei subiacent, sed etiam in omni creato, circa quod accidit variatio; et sic est in Angelis. Et per hoc patent obiecta.

Quod enim obiicit de aevo, dicendum, quod uevum est mensura Angelorum quantum ad esse substantiale, quod est invariabile.et incorruptibile; sed lempus quantum ad proprietates, quae varianlur, et quaedam subito, quaedam successive, sicut patet in Angelis per naturam paulative intendi aliqua affectio. Et sic patent cetera.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, qmd eadem sapientia est in duobus, neque mador neque minor. Videtur enim falsum dicere, quia sapientia est accidens et qualitas sapientis, et accidens per substantiam numeratur

Respondeo: Dicendum, quod ad hoc voluerunt aliqui dicere, quod eadem sapientia creata esset in duobus sapientibus, et hoc dant intelligere per duas suppositiones. Una est, quod species rei in anima non differant per essentiam a re extra. Alia suppositio est, quod eandem rem nosse possunt duo sapientes, scilicet unum enuntiabile, quod dictum est singulare. Et hoc ultimum non indiget persuasione; sed prius ostendunt, quod eadem sit, quia per eadem res cognoscitur, per quae res habet esse. Si ergo per formam suam habet esse, ergo el cognosci; et forma rei vere est in anima, et cum intellectus sit sciens per illani formam, et contingat aliquos duos omnino idem scire et cogitare, illa non est tantum vera forma, sed etiam una. Et quod hoc verum sit, persuadent per hoc, quod si forma potest secundum veritatem consimilem formam in materia producere et se ipsam facere in aliena materia, quare non est simile in anima, quae habihor est ad recipiendum? Unde et hoc dicunt sensisse Augustinum. Unde dicunt, quod sapientia non est ad moduni aliarum proprietatum. — Sed haec positio deviat ab Augustino, quia Augustinus vult, el alii Sancti, quod esse in pluribus omnino distinctis non convenit uni et eidem creaturae nisi per miraculum. Et iterum. positio ista super falsum fundata est: quia si veritas asini esset in anima, quare non diceretur anima esse asinus? Et iterum, si esset veritas, adhuc non esset eadem, quia nulla fornia, cum generat se, generat se omnino eandem, sed de necessitale pluriflcatur essentia in generante et generato, praeterquam in Deo: et non valet ad propositum.

s B. Albert., hic a. 27. hanc sententiam exprimit his verbis:

Et ideo secundus modus dieeiidi est, quod Au- -2. gustinus intelligit de sapientia increata, quae est in sapientibus et attingit ubique propter sui munditiam. — Sed cuiu ugustinus intendat ponere exempluin in creaturis, non videtur adhuchoc esse secundum eius intellectura. Et iterum, ipse dicit, quod illa sapientia est aequalis in duobus, qui sunt aequaliter sapientes, non autem in aliis: ergo videtur loqui de habitu.

Et ideo est tertius modus, quod ipse loquitur de imitate per conformitatem. — Sed illud adhuc non esset suCficienter dictum, quia tunc maior esset in duobus quam in uno, sicut patet in duobus divitibus. qui sunt in divitiis conformes et aequales.

An scienlia vel praescientia Dei sil cama rerum, vel e converso.

Nunc ergo ad proposituni revcrtentes, coepto landa, utrum scilicet scieiitia vel praescientia sit cnisa ei subsunt, ac necessitatem eveniendi eis facere, quia evenirent, cum praescila sint, fallerelur Dei praescien- Propter hoc dicendum, quod similitudo sive in-. tentio in anima habet comparari ad animam, in qua est, et ad illud cuius est. El quoniam orlum habet ab eo cuius esl, et ad illud dicitur; ideo siinihtudines unius rei iii animabus pluribus, quia in unam et eandeni veritatem ducunt, et lantum una, quantum duae, hinc esl, quod per comparationem ad illud cuius sunt, habent unitatem, nec maius sunt duae quam una, similiter nec sapientia; sed in comparatione ad animas, quae per illas cognoscunt, habent pluralitatem, et plus sunt duae quam una. El ideo patel, quod non potest poni omnino simile, quia res differunt intentione sive simihtudine; in Deo aulem, in quo non differunt, patens est, quod unus potest esse in multis. Et sic patent cetera obiecta. ergo, ea non evenire, cum praescita sint. Sic igitur praescientia causa eorum esse videtur, quae praescita

non ideo Deum ea novisse, quia facta sunt, sed ideo aliquid exisleret causa ab eo alienum, ab eo divernentes quod ait Origenes, quia futurum est, ideo scitur a Deo, antequam flat, id est, quod futurum est scitur a Deo, antequam flat, neque sciretur, nisi futudici causa eorum quae Deus facit. His enim duobus Mala vero scit Deus et praescit, antequam flant, et auctoritatis beneplacitiim.

Cap. H.

LJtrum praescientia Dei possit faUi.

Ad hoc auteni, quod supra dictum est, scilicet praescienliam Dei falli non posse, solet a quibusdam aliter: potest ergo Dei praescientia falli vel mutari. sibile est, non esse praescita omnia quae flunt, et

fieret, el ita non esset praescitum.

infallibilitate et necessitate.

, coepto insislamits etc. prius factam, breviter epilogat praedeterminata. In secuncla prosequitur suum principale propositum, ibi: Hic oritur quaestio non dissimulanda etc. Et haec pars habet duas. In prima Magister inquirit, ulrum praescientia ponat praescitum per modum causae, vel effeclus: in secunda, utrum per modum necessitatis, vel contingentiae sive infaUibilitatis, ultimo capitulo ibi: Ad hoc autem, quod supradictum est etc. Prima pars duas habet. In prima opponit ad utramque partem, scilicet quod praescientia est causa praesciti et etiam effectus, pro et contra. In secunda solvit, ibi: Hanc igitur quae videtur repugnantiam etc. Sirailiter et secunda duas habet; in prima opponit, in secunda solvit, ibi: Ad quod dicimus, illam locutionem.

Et de primo quaerimlur duo.

Primo quaeritur, utrum praescientia divina sit causa rerum.

Secundo, utrum sit causata a rebus.

.Supple cum Vat. infra distmct. 39.

Et quod sit causa rerum, ostenditur sic.

1. Augustinus decimo cjuinto de Trinitate: I Ideo res futurae sunt, quia Deus eas novit».

2. Item, ratione sic: omne illud quod antecedit aliud, et ipso posito, ponitur aliud, ipsum est causa illius — hoc palet per defmitionem causae — sed divina praescientia praecedit omne futurum, et iterum ponit futurum, respectu cuius est; ergo praescientia est causa.

3. [tem, omnis res aut est a Deo, aut a natura, aut a. libero arbitrio, el accipio causas istas large, prout compreiiendunt casum el fortunam; sed nulla res a natura esse potest nec a libero arbitrio, nisi operante Deo: ergo omnis res est a Deo sive omne futurum. Sed non est a Deo agente nisi secundum arlem et cognitionein: ergo etc.

4. Item, omne quod scitur, aliquo modo est in se, vel in sua causa % ergo quod praescitur a Deo est in Deo ut in causa: sed omne quod est in Deo, est a Deo: ergo omne futurum praescitnm est a divina praecognitione ut causa: ergo etc.

b. Item, omne quod scitur, aut scitur per causam, aut per speciem, aut per effectum: si ergo Deus praescit, ergo aliqno istorum modorum. Non per effectum, quia effectus sequitur; non per speciem sive sirailitudinem, quia illa est simul vel etiam post rem, cuius est similitudo: ergo per causam, ergo divina praescientia est causa praesciti.

CoNTRA: 1. Deus nullius est causa nisi per vo- I luntatem; sed multa praescit, ad quae non est eius voluntas: ergo etc. Probatio mediae: praescit, te mentiri, et tamen non est dicere, quod velit, te mentiri: ergn non est causa illius.

2. Item, si praescientia est causa, aut ratione scientiae, aut ratione antecessionis. Ralione eius quod est pj-ae, non, quia non dicit nisi ordinem. Ratione similiter scientiae, non, quia multa cognoscit Deus, quae nunquam faciet: ergo nullo modo est causa.

3. Item, si praescientia causa est praesciti, cum praesciat mala, Deus erit causa mali; hoc autem falsum.

4. Item, si est causa, cum communicet alicui praescientiam rei creandae, per consequens communicat causalitatem respectu ilhus; sed hoc est impossibile: ergo etc.

b. Item, Anselmus de Concordia praescientiae et liberi arbitrii dicit, quod « tantum est dicere: si Deus praescit, erit, quantum hoc: si erit, de necessitate erit »; sed hic nulla notatur causalitas: ergo nec ilji. Praescientia el scientia divina aliquo modo semper importat causalitatem, sed non semper respectu praesciti.

: Dicendum, quod praescientia dicit praecognitionem futuri. Est igitur loqui de praescientia aut quantum sii rem significatam, aut prout «'- gnificatur per illud nomen. Si quantum ad rationem nominis, sic non significat in ratione causae; si quantum ad rem. importatam, sic dicit causam; sed tamen non seraper respectu praesciti sive futuri.

Futurum enim in triplici differentia est. Quoddam

eiiini est, cuius Dens est tota causa, ut sunt illa tiuae creantur; (uoddani, cuius creatura, ut vo- Luntas, est tota causa, ut sunt defectus et peccata; quoddam, cuius Deus et creatura simul sunt causa, iit sunt opera naturalia et opera moralia, quia Deus cooperatur creaturae.

Secundum lioc intelligendum, quod respectu.primi futuri divina praescientia est causa et tota causa; respectu vero secundi futuri nec est causa nec tota, quia non habet causain efjHcientem, sed deficientem, est taraen causa sui oppositi: respectu vero tertii est causa, sed non tota. Concedendum ergo est, quod divina scientia vel praescientia aliquo niodo respectu futurorum est causa. Tamen si. accipiatur in sua generalitate, dicendura, quod divina praescientia semper importat causalitatem aliquam, sed non seraper respectu praesciti, ut pula cum praescitum est maluni. Et in hac ralione procedunt arguraenla ostendentia, quod uon sit causu.

1. Ad illud ergo quod prirao obiicilur, quod Jest causa praesciti per verbum Augustini; dicendum, quod.ugustinus loquitur de scienlia rerum sive bonorum, quae a Deo procedunt.

-2. Ad illud quod obiicitur, quod causa est quae praecedit et ponit aliud; dicendum, quod ponere aliud est dupliciter, scihcet secundum productionem, vel secundum comecutionem; et quod ponit secundum productionem est causa vere in essendo, quod vero ponit secundum consecutionem non est causa m essendo, sed solum in consequendo.

3. Ad illud quod obiicitur, quod illud quod est a libero arbitrio est a Deo; dicendura, quod verum est de eo quod est a libero arbitrio efficiente, sed vitia et peccata sunt ab ipso deficiente.

4. 3. Ad iUud quod obiicitur, quod de necessitate omne futurum scitur a Deo per causani; dicendum, quotl sicut supra tactum fuit de cognitione mah, in orani cognitione est assimilatio; nihil autem assimilatur Deo nisi quod est ab illo: et ideo in omni cognilione Dei est causalitas. Et cum quidem est respectu eius quod dicit entitatem sirapliciter, respectu illius est causa et idea; sed cum respectu privationis est praecognitio, tunc ratio causalitatis et ideae est respectu oppositi. Dicendum ergo, quod ad hoc, quod aliquid cognoscatur. necesse est, quod ipsura vei eius opposituui habeat esse in re, vel in causa. Non soluin autem oppositum mali, sed etiam ipsa. vohmlas, quae est raah principium, est in Deo ut in causa; tamen maUun non est in Deo ut in causa, nec per se nec per accidens, quia mutatur ratio causandi, sicut postea. dicetur — Exemplum huius raanifestum est. Si artifex operetur super materiam nodosam, quae non esset idonea ad receptionem speciei, praesciret, quod defectus futurus est in imagine, sed non ab ipso. Similiter intelligendura in Deo et libero arbilrio, quod facit vitium in opere, dum non conformat se et obedit Deo operanti; et ideo sutficit, quod oppositum mali, sive illud a quo est malum, sit in Deo tanquam in causa, ad hoc quod praesciatur.

Secundo quaeritur. ulrum praescientia divina sit causata a rebus. Et quoil sic, ostenditur hoc niodo.

1. Origenes super Epistolam ad Romanos dicit: « Quia aliquid est futurum, ideo scitur a Deo, antequam fiat ». Quia ergo aut dicit causam essendi, aut consequendi. Si consequendi, sicut sequitur: hoc est futurum, ergo praescitum, ita e converso: ergo, sicul dicit: quia futurum est. ideo praescitur, ita deberet dicere e converso: quia scitur, ideo futurum est; et hoc negat in littei'a: « Non propterea aliquid erit, quia scit Deus »: ergo dicit causam essendi.

2. Item, ratione videtur, quia intellecto, quod Deus nihil praesciat, potest intelligi aliquid futurum, sed non e converso: ergo haec est ratio et causa illius.

3. Item, hoc argumentuni est bonuni: iste mentilur, ergo Deus praescivit, istum mentiri: ergo est ibi aliqua habitudo locahs, et nulla potest inveniri nisi causae ad effectum. Sed Deus non est causa mendacii: restat ergo, quod futurum est causa praescientiae.

4. Item, quaecumque duo sic se habent, quod invicera se consequuntur, aut ambo causantur a tertio, aut unum est causa alterius; sed sic se habent ista duo, scilicet istum menliri, et Deum praescire, et non est dicere, quod ambo causentur a tertio: ergo unum est causa aUerius.

Contra: 1. Augustinus -: « Non enim quae smit ideo Dens novit, quia facta sunt».

2. Item, ralione videlur. quod non sit causata a rebus, quia omnis causa nobilior est suo effectu: si erjjd (livina praescientia causatur a re aliqua, cum divina )r;ii'scii'iilia sil iiicreala, et res creata, ergo creaUiui iinliilius imiealo.

3. Item, divina praescientia est aeterna: ergo cum res sit temporalis, si causatur a rebus, temporale est causa aeterni; et cum causa sit prior effectu, ergo temporale prius aelerno.

4. Item, si res sunt causa praescientiae, aut ratione principalis significali, aut ratione connoiali; si ratione principalis signiflcali, cum illud sit divina essentia, ergo res sunt causa Dei; si ratione connotati, cum connotata sint res ipsae, tunc sunt causa sui.

C 0 N C L II s I 0. Praescientia divina tantum secundum rationem inferendi et dicendi in rebus aliquatenus causam habet.

Respondeo: Aliqui voluerunt dicere, quod 1. causa dicitur duphciter: proprie, et communiler; adhuc inlelligi polest aliquid futurum; sed in hypotliesi, quod proprie, quod dat alteri esse; et sic nullo modo res sunt causa praescientiae divinae. Alio modo dicitur communiter causa illud, sine quo res non est. et sic dicitur causa sine qiia non; et hoc modo, quia praescientia Dei non est, quin res sinl futurae, ideo hoc modo dicuntur causa. — Sed quoniam hoc fio-ii men causa semper importat honorabilitatem, respectu cuius dicitur causa, et quandam superposilionem; ideo non videtur illud adhuc oranino sanum dicere, quod sit causa sine qua non. Et praelerea, illud non solvit ad auctoritatem Origenis, quia ipse negat conversam.

Et propterea aliter dicendura, quod est causam accipere secunduni triplicem modum, scilicet secundum rationem essendi, el secundum rationem inferendi, el secunduin i'ationem dicendi. Dico ergo, quod secundum rationem essendi praescientia potest esse causa aliquorum praescitorum, licet non oranino, c sed nullo niodo e converso. Secunduni rationem inferendi, sunt mutuo causae, quia mutuo anteceduntc et consequunlur; et antecedens est causa consequentis. Secundum rationera dicendi, futurura esti causa praescientiae, et non e converso. Nam praescientia dicitur scientia ante rem. Constat ergo, quod importat ordinem ad posterius; et quoniam, si scitum esset semper praesens, esset scientia, sed non praescientia; adhoc, quod praescientia dicatur, venit ex futnritione rei. El sic intelligit Origenes, et patet primum.

3. Ad illud quod obiicitur tertio de habiludine s locali, dicendum, quod est locus a convertibili.