Distinctio XLI

Praeter'ea considerari oportet, utrum ea omnia

.sent. — Sed ad hoc dicimus, quod idem de nativitate

Si autein quaerimus

Supra egit Magister de causalitate activa praedeslinationis et reprobationis. In hac parte inquirit de causalitate passiva, utrum scilicet praedestinatio et reproiatio habeant in nobis causam meritoriam; et hoc quidem principaliter intendit in hac distinctione, quae duas habet partes. In prima Magister investigat principale propositum; in secunda movet quanrtam quaestionem, quae ex praecedentibus habet ortum, scilicet ulrum Deus desinat aliquid scire vel praescire. Ex cuius manifestatione patefacit divinae scientiae interminabilitatem, il)i: Praeterea considerari oportet.

Prima pars quatuor habel partes. In prima Magisler determinat veritatem ostendens, quod reprobatio habet causam meritoriam quantum ad consed omnino iden de mundi creatione; sicut antiqui nos autem credimus, eiim iam natum et mortuum; quando scit. meritum et misericordiae etc. notatum, quod est obduratio; non sic praedestinatio quantum ad connotatum, quod est gratificatio. In secuiida vero Magister removet quandam opinionem, quae posset hominem ducere in errorem, ilii: Opinati sunt tamen quidani. In tertia removet eius defensionem, ibi: His tamen videtur adversari etc. In quarta removet praesumtuosam in hac quaestione inquisitionem ostendens, aliquos volentes reddere rationem de hoc profundo divinae praedestinalionis lapsos esse in profundum erroris, ibi: Multi vero de isto profundo quaerentcs reddere rationem etc.

Praeterea considerari oportet, utrum ca omnia quae semel scit etc. Haec est secunda pars, in qua determinat Magister quaestionem, utrum Deus desisecunda vero determinat de scientia, ibi: De.scientia aut.em aliter dicimus, ubi dicit, quod Deus nihil desinit scire; et in utraque parte primo movet quaestionem, secundo determinat. habeant in nobis causam meritoriam. concessio ex nostra causa; sed non est ex alia causa quam meriti: ergo etc.

4. Item, de praedestinatione similiter ostenditur. Gregorius dicit et Augustinus, quod praedestinatio iuvatur Sanctorum orationibus; sed plus valet unicuique fides sua quam fides aliena: ergo merilo suo et alieno potest quis impetrare, quod sit praedestinatus.

5. Item, nullus est praedestinatus nisi fmaliter in gratia perseverans, et e converso: sunt ergo convertibilia; sed aliquis potest mereri fmalem perseverantiam: ergo polest mereri, quod sit praedestinatus.

6. Item, quod potest in maius potest in minus vel aequale pari ratione; sed homo potest mereri habere Deum, quod est maximum interomnia; potest Tepov n6[jL£vov 9iXT)[jLa xa 7:opa(j[>p7]fft?, l r)[jLErlpa? atTia?J. Cfr.

etiam mereri salutem, quod est aequale ei quod est esse praedestinatum: ergo etc.

Sed contra: 1. Omrie meritum antecedit illud est meritum, quia disponit ad illud; sed praedestinatio et reprobatio praecedunt nostrum esse: ergo non cadunt sub iiostro merito.

2. Item, omne meritum aliquo modo est Causa eius quod meretur; sed praedestinatio et reprobatio sunt aeterna, merita vero sunt temporalia: ergo temporale est causa aeterni; quod est impossibile.

3. Item, specialiter de praedestinalione videtur ad Titum tertio: Non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos, sed secimdum suam misericordiam salvos nos fecit.

4. Item, gratia est effectus praedeslinationis; sed prima gratia antecedit omne meritum el est causa omnis meriti: ergo non cadit sub merito, et eo ipso gratia est, quia sine meritis datur: ergo nec praedestinatio. Nec praedestinatio nec reprobatio quoad propositum aeternum cadunt sub merito, sed quoad connotatum reprobatio cadit sub merito simpliciter, praedestinatio vero secundum quid.

Respondeo: Ad hoc intelligendun) notandum, praedestinatione tria intelliguntur: primuni propositum aeternum; secundum est temporalis gratificatio; tertium vero aeterna gloriflcatio. Similiter in reprobatione intelliguntur tria, scilicet aeternum propositum, et temporalis obduratio, et aeterna damnatio. — Quantum uiprimum et tdtimum iudicandum: nam ultima, scilicet poena et gloria simpliciter cadunt sub merito; primum vero, scilicet propositum aeternum, eo ipso quo aeternum est, meritum liabere non potest. Quantum vero ad m.edium, quod est gratificatio et obduratio, ditferenter iudicandum. Nam obduratio simpliciter cadit sub demerito sive sub malo merito, gralificatio vero nec simpliciter sub merito nec simpiicitec extra. — Est enim meritum congrui, digni et condigni. Meritum congrui est, quando peccator facit quod in se est et pro se. Meritum digni, quando iustus facit pro alio, Meritum condigni, quando iustus operatur pro se ipso, quia ad hoc ordinatur gratia ex condigno; ad gratiam autem alteri promerendam non omnino ex condigno, quia peccalor omni bono est indignus, nec solum ex congruo, quia iustus dignus est exaudiri. — Gratificatio ergo sub merito congrui potest cadere quoad ipsum gratificandum, sub merito digni quantum ad alium virum sanctum, sub merito condigni quantum ad neutrum, el hoc proprie loquendo est meritum.

Respondendum ergo ad quaestionem, cum quaeritur, utrum praedestinatio et reprobatio cadant sub merito, quod simpliciter loquendo, quantura ad principale significatum, neutra cadit sub merito: quantum vero ad connotatum, reprobatio cadit sub merito simpliciter, praedestinatio vero secundum quid.

Concedendae igitur sunt rationes probantes, quod praedestinatio non cadit sub merito; similiter, quod nec reprobatio.

1. Ad illud ergo quod prirao obiicitur de Glossa, quod Esau per iustitiam est reprobatus; dicendum, quod ibi accipitur reprobatio pro connotato. quod est obduratio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod odiura aeternum cadit sub merito; dicendum, quod odium aeternum duo dicit: et principale significatum et connotatum, quia neminem odit Deus quantum ad affectum, sed solum quantum ad effectum. Et primum non est ex meritis, sed secundum; quod patet, si resolvatur, quia odium est propositum puniendi; propositum autem nullus meretur, sed poenam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod nemineni reprobat nisi voluntate consequente; dicendura, quod voluntas consequens non dicitur, quia consequatur merita nostra ratione voluntatis, sed solum ratione voliti — yult enim aliquid Deus, quod nos meruimus — et ideo quia volitum est connotatum, patet etc.

4. Ad illud quod obiicitur de praedestinatione, quod iuvatur orationibus Sanctorum; dicendum, quod illud intelligitur ratione connotati, quod est gratia, quam sancti viri possunt aliis suis orationibus impetrare; nec tamen sequitur, quod homo possit impetrare sibi, quia ad hoc quod impetret,

necesse est, quod sit digims mereri, et hoc non est nisi per graliam.

5. Ad illud quod obiicitur, quod idem est esse praedestinatum et in gratia finaliter perseverare; dicendum, quod non est idem, sed comertibile. Sed iUud noH sequitur, quod si aliquis possit mereri unum convertibilinm, quod possit et reliquum; sicut non sequitur, si aliquid est causa unius convertibiiiura, quod sit causa alterius; istud manifestum est.

I. Pro liae et sequenti quaeslione facilius intelligenda iuvat

6. Ad illud quod obiicitur: quod potest in maius, potest in minus: dicendum, quod hoc verum est, si aequaliter ordinatur ad utrumque. Nam si habet ordinationem ad maius, et non habet ordinationem ad minus, quamvis possit in maius, non tamen sequitur, quod in minus; similiter in proposito. Gratia enim ordinatur ad merendum Deum ut glorificantem, non ut praedestinantem, similiter ad glo- ( riam, non ad primam gratiam.

tinuis peccalis magis quolidie provocat iram Dei.

Utrum praedestinatio et

Secundo quaeritur, utrum praedestinatio et reprobatio Iiabeant in Deo rationem motivam. Et quod sic, videtur:

1. Per Canonem Genesis decimo octavo; Dixit s.Dominus: Num celare potero Abraham quod gesturus sum, cum futurus sitingentem magnam, et praecepturus domui suae, ut custodiat pactum meim? Dominus ergo voluit revelare ipsi Abrahae propter considerationem bonorum futurorum: ergo cum illa ab aeterno praevideat, pari ratione praedestinat ex praescientia bonorum futurorum.

2. Itera, Ambrosius super nonura Epistolae ad Romanos: « Dabo gratiara ei, quem scivero toto corde ad me post errorera reversurum »; loquitur in persona Domini: ergo ratio, quare Dominus proponit daregratiara, est, quia aUquod futurum praevidit in homine.

3. Item, ratione ostenditur, quia oranis voluntas, eo ipso quod voluntas, est rationalis: ergo si seq. q. hic q. 1. — Biel, de hac et seq. q. hic q. unica. habeant in Deo rationem motivam. hoc perfectionis est in voluntate, quod sit ex ratione, hoc raaxirae reperitur in voluntate divina: ergo cuni praedestinatio dicat divinum propositum, erit ex ratione.

4. Itein, oranis sapienter eligens ehgit illos in famulos, in quibus videt meliores mores praeteritos, et similiter, quos novit fideliores fuisse; et si posset futura cognoscere, multo fortius ehgeret et respueret propter praevisionem futurorum bonorum et malorum quam praeteritorum. Si ergo Deus est sapientissime eligens, ergo rationem eligendi sive reprobandi accipit a praevisione sive praescientia.

5. Item, nuUus sapienter eUgens praeeligit omnino indistantia% maxime si possit accipere orania aeque congrue; sed Deus praefert unum alteri in elecUone: ergo etc.

6. Itera, si divinum propositura sive praedestinaUo solum haberet rationem voluntatem Dei, et non aliam, lunc ergo videlur parcitas in divina voet Damasc, II. de Fide orthod. c. 22. — S. Anselm., de Veritale

luntale — si eniin vellet oranes salvare, omnes salvarentur, et non est alia ratio, nisi quia non vult — ergo voluntas eius non esl liberalissiraa nec optinia.

7. Item, si non esset alia ratio quam volunlas% ergo cum Deus reprobando proponit daranare, si sine orani ratione sola voluntate vellet damnare aliquem, ergo videtur crudelissimus, et quod fecisset homines ad supplicium.

8. Itera, si sola voluntate praedestinat et reprobat, non praecognita ratione, videtur ergo secundum hoc, quod sit acceptor personaruin; quod est contra iUud quod dicitur Actuum decimo: In veritate comperi, quod non est acceptor personarum Deus.

Sed contra: 1. Exodi trigesimo tertio: Mise- rebor cui misereor, et clemen-s ero super quem placuerit mihi: ergo ratio prima et potissima divinae misericordiae et praedestinalionis est Dei beneplacitum et volunlas.

2. Item, Matthaei undecimo dicitFilius: Revelasti ea parvulis, et abscondisti haec a sapientibus; ita Pater, quoniam sic placitum fuit ante te: ergo si Filius reddit optimara rationem, solum divinum beneplacitum est ratio.

3. Item, Aposlolus ad Romanos nono super hac quaestione dicit: Nunquid non habet figulus potestatem, de eadem massa facere alia quidem. vasa in honorem, alia in contumeliam? Si enim quaereretur ab artifice, quare de una parte massae facit vasa pulcra et ex alia vilia, cum aeque sit bona tota massa, non est aha ratio, nisi quia placet: ita enim bene faceret, si faceret e contrario: ergo etc.

4. Item, Augustinus de Praedestinatione Sanctorum: « Non quia tales nos futuros scivit, ideo elegit, sed ut tales essemus ».

5. Item, j-aione videtur, quia voluntas Dei est causa causarum, ergo ibi status est; sed ubi est slatus, non est ultra quaerere rationem: ergo etc.

1 De lioc el seq. argumento cfr. verba Damasceni, supra Quod sit ibi status, patet. Quod etiam status non patiatur quaerere rationem, videtur, quia quoties quaerimus causam vel rationem, quaerimus ut distantem; si enira omnino essent idem causa et cuius est ratio, statim, illo viso, videretur causa et non quaereretnr. Sed non est status nisi in summe simplici, et ita nuUa distantia: ergo nec ratio, nec quaestio.

6. Itera, si Deus praedestinat islum propter praevisionem, aut ergo bonorum, aut malorum, aut indifferenlium; non propter praevisionem indiffereiitium efmalorum: ergo propter praevisionem bonorum. Sed bona nulla futura sunt in isto, nisi quae Deus sua voluntate facturus est: ergo praevisio est propter voluntatem, et non e converso.

7. Item, si quis quaereret: cum Deus potuerit producere unum alium mundum similem huic, quare magis istum quam illum'°? nuUa esset quaeslio, quia hoc solum fuit, quia voluit: ergo pari ratione nulla est causa, quare praedestinat et reprobat, nisi quia vult. Praedestinatio atque reprobatio quantum ad ordinationem volili ad voluntatem divinam, licet non habeant causam meritoriam, habejit tamen rationem in generali et in speciali, sed in speciali non nisi ratiows congruentiae et nobis ignotas.

Respondeo: Dicendum, quod cum quaeritur, utrum aeternum Dei propositum sive electio vel reprobatio rationem habeat, hoc non intelligitur quantum ad voluntatem divinam vel eius actum, qui Deus est, sed quantum ad ordinationem voliti ad eius voluntatem Et si quaeratur ratio causalis vel meritoria, respondetur, quod non.

Si autem quaeratur ratio congruitatis et de- ceiitiae, respondent quidam, quod ipsa Dei voluntas sibi ipsi est ratio, nec est alia ratio, quare istum elegit, nisi quia placet; et haec est sufDciens per omnem modum, quia est causa causarum, et ratio rationum; et eo ipso quod placet ideo rectum est propter summam ipsius voluntatis rectitudinem, quia. non tantum est recta, sed etiam regula. — Sed cavendum est, ne, dum voluntatem Dei magnificare volumus, potius voluntati eius derogemus. Si enim non esset alia ratio, quare Deus istum elegit et illum non, nisi quia placet, certe iam non occulta dicerenlur divina iudicia, sed manifesta, cum quilibet hanc rationem capiat; nec dicerentur mirabilia, sed potius voluntaria.

Et propter hoc dicendum, quod propositum liilud aeternum, sicut dicit Augustinus, et habetur in liltera et voluntas illa est rationabiiissima et.rationem habet; et sicut ab aeterno fuit, ab aeterno rationem habuit, non aJiam propter essentiam, sed propter connotatum. Quid autem sit illud in electione hominum vel reprojjatione, nobis non est omnino notum, nec onmino ignolum.

Propter hoc notandum, quod quaedam sunt opera, quae exeunt a divina voluntate cum alio ad hoc ordinato ordine necessitatis, sive necessitatem sumamus in causando, sive in merendo vel disponendo, ut pluere et remunerare, sive damnare et salvare; et respectu talium divina voluntas ha- -bet rationem in generali et speciali. Unde si quaeratur: quare Deus vult pluere? respondetur: propler nostram utilitatem. Similiter si quaeratur: quare vult remunerare aliquos? respondetur: propter suam gloriam. — Similiter habet rationem in speciali, ut si quaeratur: quare vult Deus pluere in hieme, non in aestate? tunc respondetur: quia vapores aquosi magis in hieme abundant quam in aestate. Sirailiter si quaeratur: quare magis vult salvare Petrum quam ludam? respondetur: quod iste habuit bona. merita, ille vero mala. — Quaedam autem sunt opera. quae sunt a divina voluntate cum alio ad hoc ordinato ordine congruitatis, sicut est nostra gratificatio vel iustificatio, quae est a divina voluntate cum cooperatione el praeparatione liberi arbitrii; et hoc, quia « qui creavit te sine te, non iustiflcabit te sine te ». Et hoc dictum est secundum congruentiam; adiutores enim Dei sumus. Attamen Deus sine praeparatione et cooperatione iustificat, ut patet de sanctificatis in utero, et ut dicunt de Paulo. Et respectu talium operum habel rationem voluntas in 'enerafe et habet in speciali, sed in generali certam, in speciali occultam.

Si enim quaeritur: quare Deus vult respondetur: ad misericordiae suae ostensionem. Et si quaeritur: quare non vult omnes homines iustiflcare voluntate beneplaciti? dicendum, quod hoc est pler iustitiae suae ostensionem. Unde Augustinus vigesimo primo de Civitate Dei: « Si remanerent omnes in poena, non appareret misericordis gralia redimentis. Rursus, si omnes transferrentur de tenebris ad lucem, in nullo appareret severitas ultionis, in qua propterea plures quam in illa sunt, ut sic appareret, quid omnibus debebatur «. — Si quaeratur in speciali: quare magis vult iustificare unum quam alium, duobus similibus demonstratis? quia multae possunt esse rationes congruentiae, ideo non est certitudo a parte rei. Et ideo cum cognitio nostra pendeat a certitudine rei, nullus certam potest invenire rationem, nisi habeat per revelationem illius cui dubia sunt certa. Et quia non fuit nobis expediens ad salutem ista cognitio, sed occultatio fuil necessaria propter humilitatem; ideo Deus noluit revelare, et.postolus non fuit ausus inquirere, sed ostendil defeclum nostrae intelligentiae, cum exclamavit undecimo ad Romanos: 0 altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius etc!

1. Ad illud ergo quod quaeritur, utrum praedestinatio habeat rationem; dicendum, quod habet in generali, similiter in speciali; et haec ratio nota est divinae praescientiae non nobis, ratione praedicta.

2. 3. Ad illud quod obiicitur de sacra Scriptura, quod assignat beneplacitum pro ratione; dicendum, quod quamvis assignet pro ratione et aliam

non exprimat, non est concludend ani, quod Mon «ii alia, quia non sunt omnia scripta, sed nobis utilia. Utile autem fuit scire, quod divinum beneplacitum est cmisa et ratio, ut discamus eum timere et nihil meritorum nobis attribuere.

4. S. Ad illud quod obiicitur, quod non elegit, quia praevidit tales; dicendum, quod Augusliflus negat, secundum quod hoc quod est quia dicit causam, non secundum quod dicit rationpm; quia quamvis divina voluntas possit habere rationem, ex qua dicitur congruenter operari, tamen iion habet causam sive rationem causalem, cum sit causa causarum, et maxime respectu voliti, quod quidem est ex mera Dei liberalitate, ut puta est gralia iustificans impiuin. Et per hoc patet sequens de statu.

5. Ad illud quod quaeritur: propter quorum praevisionem? dicendum, quod potest esse pi'opter praevisionem bonorum, ut aliquo modo sunt a libero propter quorum tamen praevisionem determinate, non scio nec volo quaerere, nec est ratio nisi congruilatis, Unde et alia potest esse quam haec.

6. Ad ilhul quod obiicitur de mundi creatione, dicendum, quod non est simile, quia mundi creatio a divina voluntate et beneplacito est tanquam a tota causa. Et rursus, per creationem non praesupponitur aliquid.

Rationes vero ad oppositum probant, quod vina volunlas rationabihter facit, et quod habet rationem congruitatis ratione voliti. Et quia boc verum est, ideo concedendae sunt. Quamvis aliquae earum possint habere calumniam, tamen conclusio principalis non habet calumniam. Nam Augustinus dicit hoc in libro Retractationum post omnes retractationes, quod « proponit et eligit el reprobat veritate certissima et a nostris sensibus remotissima. » Et quia a sensibus nostris est remotissima, ideo nullus debet ipsam inquirere, quia in hac vita non possumus pervenire Et ideo in nostrae intelligentiae insufQcientia sermo de praedestinatione claudendus est, ut obstruatur omne os, et suhditus fiat omnis mundus Deo'-, cuius iudicia non sunt scrutabilia, sed formidoloso silentio veneranda.

Consequenter quantum ad secundum articulum quaeritur secundo de inlerminabilitate divinae cognitionis. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo, quia dubium liabet per comparationem

Quod autem cognoscat Deus per modum complexionis, ostenditur sic.

1. Eandem rem, quam cognoscit sensus, cognoscit intellectus, sed sensus per modum incomplexionis, intellectus vero per modum complexionis; sed intellectus est potentior in cognoscendo quam 1 Ita codd. L 0 Y. Vat. cum aliis edd. et codd. omittit ad complexa, quaeritur, utrum Deus cognoscat res per modum complexionis.

Secundo quaeritur, utrum enuntiabilia sive complexa, quae Deus semel cognoscit, semper cognoscat. sensus; ergo cognoscere per modum complexionis est potentiae. Sed omne tale est Deo attribuendum: ergo etc.

2. Item, differenler significatur res per vocem incomplexam et per complexionem, quia per vocem incomplexam quantum ad esse.timpliciter, per

orationem sive coiiiplexionem quantum ad esse tale vel tale; sed Deus non tantum cognoscit res quantura ad esse simpliciter, sed etiam quantum ad esse tale vel tale: ergo cognoscit secundum complexionem.

3. Item, ordo unius rei ad alteram, cui coniungitur in re, facit compositionem in cognitione vci in sermone complexionem; sed Deus non tantum intelligit in se rem ipsam, sed etiam in ordine ad rem aliam, cui unitur: ergo non solum per modum simplicem % sed compositionis.

4. Item, Deus intelligit nostrum inteUigere et nostrura dicere; sed nos dicimus et intelligimus rem per modum complexionis: ergo Deus hoc modo intelligit.

Sed coNTnA: 1. Dionysius de Divinis nominibus: - « Cognoscit Deus omnia imraaterialiter raaterialia, impartite partita, uniforniiter multa, immutabiliter mutabilia». Si ergo partita cognoscit irapartite, ergo composita per modum simplicem; sed modus simplicitatis et coraplexionis opponuntur: ergo non cognoscit per modura coinplexionis.

2. Iteni, cura intellectus cognoscat per modum complexionis, aut inodus ille est in re, aut in inteUectu. Non in re, quia cura sensus appreliendat eandem reni, apprebenderel eam per raodum complexionis: ergo est in intellectu. Sed omnis talis intellectus, in quo est coniplexio, realiter est corapiexus et compositus; sed divinus intellectus non est huiusmodi: ergo etc.

3. Item, si cognoscit res per modura complexionis, cum modus divinae cognitionis sit eicoaeternus, ab aeterno cognovit per niodum complexionis: ergo complexio fuit ab aeterno. Sed niulta intellexit, ergo multae complexiones sunt ab aeterno: ergo verae, vel falsae; si verae: ergo plura sunt vera ab aelerno; si falsae: ergo plura sunt falsa ab aeterno.

4. Itera, si cognoscit per modum coraplexionis, cura eadem res modo vere significetur sub ratione futuritionis, modo sub ratione praeteritionis, modo sub ratione praesentialitatis: ergo liis omnibus modis Deus cognoscit. Sed contra: orania cognoscit ut praesenlia; unde secunda Petri ultimo dicitur: Unus dies apud Deum sicut mine anni etc.: ergo non cognoscit oninibus his raodis.

' CIV. Aristol., de PraediCiim. iii princ., ubi agitur ds Cognitio divina rerum non esl per modum complexionis, prout complexio accipitur circa inteUectum divinum, sed prout cadit circa res tum in se spectatas, tum per nostram inteUectum expressas.

Respondeo: Dicendum, quod cognoscere res per modum complexionis potest intelligi tripliciter. Aut enim modus complexionis cadit circa rem; et sic est sensus: Deus cognoscit, res existere vel se habere per modura complexionis sive compositionis; et hoc est verum, cognoscit enim res esse, sicut sunt, Alio raodo, ut modus complexionis cadat circa reni, ut esl expressa per inteUectum nostrum; et tunc est sensus, quod Deus cognoscit res non tantum ut sunt, sed etiara ut intellectus exprirait — cognoscit eniin res et voces sive intellectus illas significantes — et hoc verum est. Tertio modo potestc intelligi, ut modus coraplexionis cadat civca, intellectum divinum; et hoc modo falsum est. Hoc enim con spectat ad intellectum, qui intelligit multa et per multa, quae oportet complecti; Deus autera multa intelligit uno et ita simplici modo, nec magis est simplex intellectus eius intelligendo unum quam multa. Unde intelligere multa per nioduni complexionis nec est omnino virtutis, nec onmino imperfectionis; et ideo non ponitur nec in cognitione m- noi sima, ut sensitiva, nec in cognitione suprema, ut in divina, et fortassis non etiam est in cognitione suprema ipsius animae, quae dicitur intellectiva, prout est in suo summo: cognoscit enim per raodum simplicis aspectus.

Rationes probantes, quod cognoscit per moduniDea complexionis, procedunt secundura primam et se- dai cundara viara; ideo verum concludunt praeter primum, ad quod iam solutum est.

2. Ad illud quod obiicitur, quod complexio aoiu venit ab intellectu; dicendum, quod complexio du- pliciter potest comparari ad intellectum: aut sicut ad causam, aut sicut ad subiectum. Si sicut ad subiectum, in quo et quod informat et denominat, sic coraparatur ad intellectura bumanuin, a quo est complexio, qui etiam complectitur. Si sicul ad causam, sic comparatur ad intellectum divinura.

8 Vers. S.

Naii) intellectus divinus cognoscit complexioneni non circa se, sed circa nosfrum intelligere; quoniam complexio non est ab intellectu nostro. nisi cooperante divino in intelligendo.

3. Ad illud quod obiicitur. quod si cognoscit res per modum complexionis, quod tunc complexiones sunt aeternae; dicendum, quod ex prirao vel secundo sensu non sequitur, quod complexiones sint aeternae, quia non est complexio circa Deum; sed bene sequitur. quod veritas significata per aliquam complexionem est aeterna, sicut veritas huius, mundum esse futuruni; tamen propositio et coraplexio est ab intellectu noslro intelligente illam veritatem aeleMi;ini. Imk sicut vox temporalis significat rem aiMeniain. iil iioc nomen Deus, non tamen sequitur, quoil sil ntMcnia.; sic multa enuntiabilia significant veritateiu aelernam, nec tamen sunt aeterna.

4. Ad illud quod obiicitur, quod tunc cognoscit res sub ralioiie futuritionis et praeteritionis: dicendum. sicut tactum est, quod modus divinae cognii; Bnviliiii. p. II. c. 12. in fine; Itiner. menlis in

Utrum enunliabilia, quae semel Secundo quaeritur, utrutn enuntiabilia sive complexa, quae Deus seiuel cognoscit, semper cognoscat vel sciat. El quod sic, videtur:

I. Quia Deus non cognoscit enuntiabile nisi ratione veritatis; sed veritas enuntiabilis, quae semel tionis potest accipi secundum,ie, vel a parte cogniti. Si a parte cogniti; sic dicendum, quod omnino cognoscit, rem esse sicut est, et ita mutabiliter esse, et ita composito modo esse, sicut esl, et sic de oinnibus: et sic cognoscit, rera praeteritam esse praeteritam, et futuram esse futurara, et non praeteritam esse praesentem. Potest iterura accipi a parte sui; el sic, cura cognitio Dei sit omnino simplex, omnino praesens, omnia cognoscit per raodum simplicitatis et per modum praesentialitatis. Unde, quod dicit: omnia sunt praesenlia apud Deura, hoc dictuni est quantum ad cognitiouein, in qna nulla cadit successio, ideo nec novuiii nec vetus, nec praeteritura nec fuluriini. In ai-la autem cognilionis angelicae et huin;iii,M cnlil successio, et ideo praeteritura et futurum. I]l pio[illic;i non ita dicuntur orania praesenlia animae cognoscenti, sicut Deo. Et hoc manifestum esl, quia nunc aeternitatis, quod csl seinper praesens, complectitur omnia temporalia; et ideo patet. quomodo sit intelligendum. d. 38. q. 2. — Biel, dc hac et.seq. q. I. Senl. d. 39. q. unica. Deus cognoscit, seniper cognoscat. fuit, semper fuit el est et erit: ergo enuntiabile, quod serael cognoscit, semper cognoscit. Probatio mediae: omnis veritas coraplexi fundalur supra reni inconipiexara; sed eadera res primo est fulura, postea praesens, deinde praeterita, et una et eadein:

5 Codd. I. 0 liic inli'iiiriiml: iijiiiiliii ccl ratioiie eiiiiiitiaergo una et eadem veritas esL in ea secundum omnes hos modos. Sed necesse est, quod sit semper sub aliqno horum modorum: ergo etc.

2. Ilem, hoc ipsum videtur alia ratione: quia quaecumque scit Deus scit immutabiliter — alioquin, cum scire Dei sit suum esse, si mutaretur suum scire, et esse, quod est impossibile — sed onine quod habet immutabilitatem, habet sempiternitatem, quia, si desinit, mutatur: ergo quod Deus semercognoscit semper cognoscit.

3. Item, quod scriptum est in illo libro deleri non potest; sed Deus cognoscit non aspiciendo extra, sed legendo in libro suae praescientiae: ergo quod seniel cognoscit semper cognoscit. Prima patet, quia super illud Exodi trigesimo secundo: Aui clele me de libro tuo etc, Glossa: « Securus hoc dicit, quia non delebitur >>. Et idem dicit super Psalmum.

4. Item, quod desinit vel perditur ahquo desinente, de necessitate pendet ex illo; sed divina cognitio non pendet ex veritate creanda: ergo quamvis enuntiabile desinat esse verum, tamen Deus non desinit illud scire; el si hoc: ergo quod semel scit, et semper.

Sed coNTRA: 1. Sicut praescire se habet respea-ctu futuri, ut futurum est, sic scire respectu veri — si enim actu scitur, actu est verura — sed, sicut dicit Magister, Deus desinit praescire rem, cum res de futuro flt praesens: ergo similiter desinit scire, cum de vero flt falsum.

2. Item, sicut divina acceptio respicit bonitatem, ita visio veritatem; sed Deus desinit hominem acceptare, cum perdit iMnitatem: ergo desinit rem cognoscere sive enunliabile, cum perdit veritatem.

3. Item, hoc ipsum ostenditur per impossibile, quia, si quodcuraque enuntiabile scivit, modo scit, et scivit, Christum esse raorilurum, ergo et modo scit; sed quidquid scitur est verum: ergo Chrislum esse moriturum est verum, quod est contra fidem.

am suum esse mutaretui-.

4. Itera, si quidquid scivit, modo scit; sed aliquando scivit -te non esse, cum non eras: ergo scit te non esse, et scit te esse, quia verum est: ergo scit simul duo contradictorie opposita, ergo duo contradictorie opposita sunt simul vera, quod falsum ile.

c 0 N c r. u s 1 0. In quaiitum scire dicit nudum intelligere, quaecumque Deus semel scit semper scit; in quantum vero scire connotat veritatem in obiecto, ratione connotati, quod est variabile, Deus non quaecumque semel scit semper scit.

Respondeo: Dicenduni, quod scire dicitur dupliciter: uno modo, prout reftectitur in «e;elsic sensus est: iste scit hoc, id est, habet cognitionem de hoc; et hoc modo dicendum, quod scire nihil connotat a parte sciti actuale, nec veritatera nec praesentiam. Deus enim de omni enuntiatione habet perfectam cognitionem, utrum sit enuntiatio perfecta et congrua, utrum vera, et cetera simiha. Alio modo scire dicitur, secundum quod est verbum prohaereticum et transit in actum extra, et sic connotat veritatera in obiecto; tuiic ergo scire aliquod enuntiabile idem est quod scire, ipsum esse verum. Unde scio te sedere, hoc est dicere: non tantum habeo cognitionem de hoc, sed etiam cognosco, ipsum esse verum. — Primo modo scire importat nudum intelligere; secundo modo intelligere cum assensu.

Si ergo scire accipiatur primo modo, sic dico, quod quidquid est, et omne enuntiabile, et omne quod scivit, adhuc scit et habet cognitionem de illo, quia de omni eo quod est et quod potest esse, habet cognitionem. Nec sequitur: scit hoc, ergo est verum; immo est ibi consequens. — Si autem accipiatur scire secundo modo, prout connotat veritatem prout importat midum intelligere, meram scil. apprchensionem

tcirca enuiitiabile, sic ineriint qui dicerent, quod desinit aliquod cnnntiabile scire; quia posuerunt, quotl ennntiabile, ((uod est verniri, potest esse falsuni.

Alii dixerunt conlrarium, quia posuerunt, quod. enuntiabile, quod seniei esl veruin seniper est verum, el ila seniper scitur. Et nt melius pateat, videnda esl eorum posilio el ralio positionis. Fue- - runt qui dixerunt, quod albus, alha, album, cum sint tres voces et tres habeant modos significandi, tamen, quia eandein signillcationeni important, sunl unum nomen. Per hunc moduin dixerunt, quod unitas cnnntiabilis accipienda esl non ex parte vocis vel modi signilicandi, sed rei significalae; sed una res est. quae primo est lutura. deinde praesens, tertio praeterita: ergo emmtiare, rem hanc priino esse futuram, deinde praesentem, tertio praeteritam, non faciet diversitatem enunliabilium, sed vocum. — Rursiiji, cuni idem lenrpus sit primo futurum, deinde praesens, tertio praelerilmn, lempus scilicet quod esi niensura rei. quoil sic/ni/icatur per orationem: quamvis esse vel suis.s-e vel fore coiisignificeiil liia tciiipora. ralione consignificali non diversiru-ant eiimitiabile, sed variatnr sohim a parte temporis signifiniti. UikIc si ilicam semel: Socrates currit hodie, et cras iliram: currit; cniii hoe verbum det intelligere aliud leinpus, et ila aliam actionem; enuntiabile non est idem, quantumcumque inulata significatione. Et quia, relenta eadem signiricatione, enuntiabde semper est verum,etnon est idem, nisi cum eadem significatio relinetur: ideo dixerunt, quod illud quod semel est verum, seniper est verum. Et ideo, cum Deus nihil obliviscatur, dicunl, quod omne enuntiabiie, quod Deus. scivit, scit. — Et respondent illi rationi: onine enun- 1 OmnfS feiniL- cndd. uuin ed. I niinus concinnc siui pro tiabile, quod scivit, scit; sed scivit le nascituruni vel te esse: ergo etc; non debet inferri sic: ergo scit, te esse, sed sic: ergo scit, te- fuisse..liter est ibi figura dictionis, quia procedit ab identitate in modo significandi ad idenlitatem rei. — Et hoc modo solvit Magister. Et ista fuit opinio Nominahum, qui dicti sunt Norainales, quia fnndabant positionem suam super nominis unitatem.

Sed ista fuit positio contra Philosophum, qui dicit in Praedicamentis, quod eadein oratio primo esl vera, postea falsa. Fuit etiam contra positionem. Fuit etiam contra veritatem.. Et ralio huius est, quia nec bonum fundamentum. habet. nec bonam adaptationem.

Primo enim,si quaeratur, nlmm albus, a/to, album sint tria nomina, respondendum est: aut loqueris grammatice aut logice. Si grammatice, cum grammaticus consideret impositionem nominis, et modum principalem signilicandi substantiam cum quahtate sic dicet, unum nomen esse. Si logicc, cum logicus consideret nomen, in quantum est vox expressiva, unde defmit nomen, verbum et orationem per vocem tanquam per genus; et raultiphcato superiori, necesse est, mnltiplicari inferius: si sunt multae voces significativae, sunt de necessitate multa nomina. Et ideo patet, quod male accipiebant nominis unitatem, secundum quod congruit ad propositum.

Mala etiam fuil adaptatio, ipiia enuntiabile non significat rem, sed inodum se habendi; cum per verbum praesentis, praeteriti et futuri significetur, res aho modo se habere: patet de necessitate, quod aliud enuntiabile est, te esse nasciturum. et te esse natum. — Rur.sus, /leflciebant in ultimo, quia, sicut Aomo non significat istum homineiii vel illuiii, sic verbum praesentis temporis non signiric;U illud vel illud praesens, sed praesens in communi, sive copulat vel consigniflcat. Et inde est, quod, sicut homo non habet aliaiii significationem nec est aliud nomen nec aequivocum, si modo supponat pro Petro, moilo pro Paulo; sic nec verbum praesentis temporis, sive pronuntietnr hodie sive cras, non habet aliam significationem, et ideo non facit aliud enuntiabile. Et proplerea patet, quod quocumque tempore proferatiir, te esse nasciturum, quod idem est enuntiabile, quod prius fuit verum, niodo falsum. Secundum igitur quod scire connotat veritatein circa enuntiabile, scitnm illud, quod scivit, niodo non scit, nuUa facta mutatione in Dei scientia, sed solum in coiinotato. — Concedendum igileclicani; lamen non inulilis est ad vitandos erroros. Nam si

DuB. 1.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et primo de hoc quod dicit Magister: Opinati tamen sunt quidam, Deum ideo elegisse lacob, quia talem esse praescivit etc. Videtur quod ista positio non tur, quod in secunda acceptione non omne quod scit, semper scit.

1. Ad ilhid ergo quod obiicitur, quod veritas est una in praesenti, praeterito et futuro; dicendum, quod quamvis sit reducibilis ad unam rei veritatem, sicut accidens ad subiectum, et modus essendi ad entitatem, tanien, cum modus essendi habeat suam veritatem, et tres sunt modi esSendi, ideo tres suiit veritates.

2. 3. 4. Ad illud quod obiicitur de indelebilitate et immutabililate et independentia, dicendum, quod iam solutum est, quia nulla fit transmutatio in Dei cognitione, nec desinit scire enuntiabile propter mutationem in se, sed in connotato. sil opinio, sed haeresis manifesta, quia qui hoc ponit, ponit, gratiam homini non gratis, sed ex raeritis dari a Deo: et iste est error pessimus, scilicet error Pelagii.

Respondeo: Dicendum, quod ideo potest dicere causam meritoriam vel rationem. congruitatis. Si

dical (aiisain incriloriaiii, sic, iaainvis prinia Croiite noii dical 1'riori'in. lamcn ail iisam sciiiiilur error. Si Ycro ilicat rationem coujniUaiis, sic iioii ilicit error'em; sed tamen teineritateui quandam hajjet, quia de occulto Dei profundo nititur reddere rationeni; et ideo utroque modo erat digna relraclatioiie.

Item quaeritur de illo verbo Apostoli, quod dicit.ugustinus: Reliquiae per electionem gratiae salvae fient; in qua habitudine construatur ille genitivus; quia gratia nec videtur eligens nec electa; et iterum gratia esl sohim ex tempore: ergo et electio.

Respondeo: Dicendum, quod si intelhgatur de electione temporali, tunc electio gratiae dicitur, quia lit per gratiani: si autem de aeterna, sic dicitur electio graliae'-, non ul gratia dicat habitum, sed ut construatur sicut genitivus ex vi declarationis essentiae; unde dicitur electio gratiae, id est gratuita, quae merila nnn considerat. El si obiicitur, quod iimis genitivus non construitur ex illa vi; dicendum, quod veruni est, nisi habeat virtutem duorum. Unde bene dicitur vir sanguinis, el homo aucloritalis, simihter electio gratiae dicitur, id est gratuitae bonitatis.

DlB. 111.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Praecedit aliquid in peccatoribus, quo digni efficiantur iuslificatione. Videtur enim falsum dicere, quia peccator ante iuslificationem manet in peccato, et quamdiu est in peccato. est indignus pane, quo vescitur, sicut dicit auctoritas, et etiam ipsa vita, ut puta Dei inimicus: ergo etc.

Respondeo: Dicendura, quod aut verbum illud.ugustini retractatum est, et retractatura intelligitur jn praefala retractatione, quae ponitur in praecedenli capitulo; aut dignitas ibi tantum valet quantura cougruilas soluni: et multae possunt esse congruitates in peccaturibus ad gratiam gratum facientem per muUiphcem gratiam gratis datam.

1 Quod S. Doclni hic docct de electione ad graliam, valet DuB. IV.

Itein quaerilur de iioc quod dicit Magister, quod Deus praescire futura desinit, cuin fulura esse dcsinunt. Videtur enim falsum dicere. quia pi-aescienlia dicit quid aeternum; sed nulluin aeternum desinil esse: ergo iiec praesciens desinit praescire. — Item, Richardus dicil, quod cnm ijnatuor sint combinationes, quod quoddam est quod liabel principium et finem, quoddani quoil caret principio el fme, quoddam quod iiabet prinripium et noii rinem, ut;mima, quarlwn, scilicet quod iiabet finem et non principium, esl impossibile. Quod enim caret principio non habet esse aliunde: quod autem ta.le est, se ipso est: ergo est omnino immutabile, ergo non potest desinere. Si ergo praescire caret principio, necesse est, quod careal flne.

Respondeo: Dicenduni, quod absque dubio Magister bene dicit, quod Deus desinit aliqua praescire, cum fiunt praesentia. Si enira praesciebantur, quia futura, et iam desinunt esse futura, constans est, quod deshmnl p?-aesci?-i, non ratione eius quod est scire, sed ratione praepositionis.

Ad illud ergo quod obiicitur de aeterno, dicendura, quod aliquod nomen pure aeternura importat, aliquod vero nomen importat aeternum connolando temporale. Hoc nomen Deus pure aeternum iraportat, sed hoc vocabulum praescire dicit aeternum connotando teraporale. — Secundum hoc notandum, quod quaedam connotant teraporale ens in actu. Et quia tale temporale esse potest et desinere potest, ideo tales actus circa Deum dicuntur habere initium et terminum: ut puta si dicatur: Deus conservat hanc rem, conservare dicit essentiara connotando effectum; ideo incipit et desinit conservare. Quaedam connotant temporale, ut nonens actu, ens tamen in potentia sive futurura. Et quoniam teraporale non potest incipere esse non-ens give esse futurum, antequam sit, sed potest desit nere esse non-ens, cum incipit esse ens, desinere esse futurum, cum incipit esse praesens: hinc est, quoU praescientia Dei respectu creati dicitur desinere, sed nunquara incipere; et desinit ratione temporalis non desinentis, sed incipientis

Etexhoc patet illud Richardi, quia cura Deus desinit praescire, non significatur.-quod aliquod ens desinat, sed solum quod aliquid incipiat; et sic patet illud.

De onmipolentia Dei, quare dicalur omnipotens, cum nos multa possimus, quae ipse non polest.

Nunc de omnipoleiilia Dei Hgeiuliim esl, iibi prima quia Dei volunlas rationabilis cst et aequissima. Fatendum est ergo, Deum omnia posse.

Cap. II.

Quomodo dicatur Deus omnia posse.

Sed quaeritur, quomodo omnia posse dicatur, cum nos quaedam possimus, quae ipse non potest. Non potest enim ambulare, loqui et huiusmodi, quae a omnipotens.

Sed sunt alia quaedam, quae Deus nullatenus fai cere polest, ut peccata; non enim polest menliri, non quo delrahitur vel derogatur, si peccare non posse quia peccare non potest, cum omnipotens nullatenus sit qui Iioc potest. lest; unde videtur non omnia posse. Non enim potest lens, quia ei haec propinquare non valent; potest lamen haec in aliis operari.

Cap. III. Quod omnipotentiu Dei secundum duo consideratur.

Sic igitur diligenter considerantibus omnipotentia eius secundum duo apparet, scilicet quod omnia facit posse pati et omnia facere posse praeter ea sola, quibus eius dignitas lacderetur eiusque excellentiae deroenim posse non esset posse, sed non posse. Nemo

ergo ncgavil. cum posse omnia quae convenit ei posse. Similiter, cum dicil: Non ob aliud veiaeiler dicilur negat, enm posse ctinin cn quae iion vull;sed;idververe diei omnipotcnicm. iion ob aliud. nisi quia jioquidquid vu/l, an quidquid vult se posse, an quidiiuid posse, ergo et Petrus similiter omnipotens diei )otest, per creaturam ct per eam operalur — sicut per homines facit domos et huiusmodi artifieialia — et Deus quidem ex se et per se potest; homo autem vel Ange- Ins, quantumcumque beatusesl, non est potens e.v sc vcl pcr se.

Sed forte dices, nec Dei Filius potest a se, nec i Palre, iiini jioic-ii u.sc, sed;i Patre; el Spiritus sanel Pater, quapotens est et operatur; sed quia illam habet a Patre, non a se, ideo a Patre, non a.e dicitur posse et agere. Homo aulem vel Angelus graper sc, id esl nnturali potentia, potest quidquid vult lieri, quod uon possit facere per se vel per creaturas; et nihil vult se posse, quod non possit; et quod vult se posse, vult et fieri. Si enim vellet, et (ieret, quia voluntati eius nihil resistere potest.