Distinctio XLII

8 Num. iS; in quo textu Vat. ot edd. i, o, 6, 8, 9 cimi

De potentia Dei in

Supra egit Magister de scientia divina, hic agit de potentia. Et quia potentiam tripliciter contingit considerari, scilicet quantum ad quidditatem possibilium, et quanlum ad quantitatem, et quantum ad moduni operandi; ideo liaec pars continet Ires partes sive tres distinctiones. In prima determinat Magister de potentia in comparatione ad possibilia, quae potest. In secunda determinat de potentia quantum ad quantitatem, ostendens eius immensitatem, infra distinctione quadragesima tertia: Quidam tamen de suo sensu- gloriantes. In tertia determinat de ipsa quantum ad modum, ibi distinctione quadragesima quarta: Nunc illud restat discutiendiCm, utrum melius etc.

Priraa pars, quae continet praesentem distin-

Ad intelligentiam huius distinctionis quatuor

Primo quaeritur, utrum Deus possit ahquid aliud a se.

Secundo, dato quod possit, quaeritur, utrum

Quod aulem non possit Deus aliud a se, ostenditur sic.

1. Omnis potentia, quae agit in.illud a substantia, in qua est vel cuius est, egreditur ab ilia substantia; potentia enim non operatur, nisi ubi est. Si ergo divina substantia operatur per suam potentiam in aliquid aliud a se, polentia eius incipit esse vel fieri in alio: ergo egreditur a substantia. Sed oninis potentia, quae egreditur, elongatur a subslantia, et omnis talis distat a substantia; et omnis potentia dislans a substantia repugnat simplicitati: cum ergo boc sit impossibile in Deo, videtur, quod Deus nori agat in aliud a se.

2. Item, omnis potentia, cuius opus est in ahud, habet dependentiam ab illo. /'/o?)fU?o: opus enim, quod transit in materiam subiectam, aliquo inodo ppiulel ex ilUi: sed potentia )endet ex eodem, ex quo peiidel actus, quia perticitur per actum: ergo si polentia divina est in aliud, habet dependentiam.

3. Item, omnis polentia, quae est in aliquid, quod non semjier est coniunctum suo actui habet indigentiam — non enim est perfecta, nisi quando agit, et non agit, nisi cum obiectum est praesens — ergo quando non est semper praesens, est incompleta; hoc aulem repugnat potentiae divinae: ergo etc.

4. Item, in Deo idem est posse et esse; sed Deus non est aliud a se: ergo non potest in aliud a se. Si tu dicas, quod potentia connotat, sed non essentia; contra: Deus potest aliquid facere, quod nec est nec fuit nec erit: ergo nihil connotat. Si tu dicas, quod connotat, quod est in potentia; sed potentia Dei non est aliud quam Deus et quod est in Deo: ergo et nihil aliud connotat.

Sed contha: 1. Bonum est difTusivum sui; sedr. diffusio, secundum quod huiusmodi, est in aliud: ergo bonum, secundum quod bonumpotest in aliud: aut ergo secundum potentiam suam, aut alteram. Si secundum alienam: ergo non est perfecte bonum, cum non habeat aclum bonum per se; si per potentiam suam: ergo bonum, secunduin quod bonum, potest in aliud;-sed Deus est summe bonus: ergo etc.

2. Item, omnis pei'fectio creaturae est in hoc, quod possit ahud a se producere: si ergo omne quod perfectionis est, Deo est attribuendum, potentia producendi aliud est Deo attribuenda.

3. Item, si nihil aliud a se polest, ergo nulli alii a se praeest, ergo nec aliquid Deo subest: ergo a nullo est colendus, a nullo est adorandus, et nihil ab ipso omnino est quaerendum; quod est suminum inconveniens, secimdnm omnes.

4. Item, si niliil potest aliud, ergo nihil est ad ipsum neque propter ipsum; sed bonitas est in

rebus et ordo per relationem ipsorum aJ suniuiuni bonum, a quo est omne bonum: ergo secundum hoc nuUa res est bona nec ordinata in universo; hoc autem est summum inconveniens: ergo necesse est ponere, quod possit in aliud a se. Prima consequentia est manifesta; ad illud enin solum stat ultima resolutio in redeundo, in quo est prima origo in exeundo, ul manifestum est.

c 0 N c L u s I 0. Deus potest alvud sive in aliud a se, sed sine ulla imperfectione distantiae, dependentiae et indigentiae.

Respondeo: Ad hoc intelligendum notandum est,. quod posse aliud sive in aliud a se, hoc est dupliciter: aut in ahud sicut in distinctum secundum essentiam et remotum secundum distantiam, sicut unum contrarium agit in aliud, quia impossibile est, duo contraria esse in eodem subiecto; et hoc modo posse in aliud est per egressum potentiae a substantia, et ideo est ibi elongatio et distantia. El quia elongatur a sua substantia, ideo pendet a substantia, in quam agit, et ideo est ibi dependentia; et quia distantia et dependentia, ideo imperfectio. et indigentia. — Hoc modo posse in aliud Deo non competit propter ti'es conditiones praedictas, sicut ostensum est quia repugnant divinae potentiae, quae sunt distantia, dependentia et indigentia.

Alio modo posse in aliud dicilur sicut in divisum secundum formam et essentiam, non tamen in remotum secundum aliquam distantiam, quia divina essentia, dum operatur, intime est in illo. Et hoc modo nec ponit distantiam nec dependentiam nec indigentiam. Cum enim divina essentia sit omni perfectione perfecta, et potentia eius sit omnimoda indivisione iiidivisa, a nuUo alio dependet, nullo

alio indiget: hoc igilur modo ponendum, quod Dens potest in aliud a se sive aliud a se.

1. Ex his patet primo obiectum. Quori enim obiicit: potentia, quae est in aliud, egreditur ab agente in passum; dicendum, quod hoc verum est. ubi agens in ahud non est in illo secundum veritatem; ubi autem est, omnino nulla necessitas est egrediendi.

2. Ad illud quod obiicitur, quod potentia, quae est in aliud, pendet ex illu; dicendum, quod hoc verum est de illo, cuius aclio est in aliud tanquavn in susientans; divina autem potentia non indiget alio sustentante, quod patet, quia non indiget subiecta materia, sed facit ex nihilo. Et ratio huius est, quia cum potentia sit omnino indifferens et ab essentia et actu, sicut essentia non indiget sustentante, sic nec potentia.

3. Ad illud quod obiicitur, quod potentia, quae est in aliud, habet perfectionis indigentiam; dicendum, quod potentia agens in aliud est duplex: quaedam, quae est suus actus; et talis nihil plus habet, quando agit in aliud, quam quando non agit, et haec nullo modo indiget; et talis est pntentia divina propter summam simplicitatem. Alia est potentia agens in aliud per act-um a se differentem; et talis plus habet, quando agit, quam quando non agit, et talis est, quae habet indigentiam aliquo modo, ut polentia creata. Non sic est de potentia divina; et ideo, quamvis sit in aliud, quod non semper est praesens, propter hoc tamen nec indigens est nec incompleta.

4. Ad ultimum dicendum, quod potentia connotat possibile, et possibile ampliatur ad ens et ad non-ens=; et sicut possibile ampliatur, ita et diversitas connotati. Et ideo non tantum dicitur posse in aliud, quia potest in aliud quod est, sed quia potest in aliud, quod potest esse; Deus autem a se non potest esse aliud. Ideo patet illud.

Aristotelis, quod qualibet potenlia melior est siius aclus.

Secundo quaerilur, utrum Deus possit in oimie aliud, in quod potest orane agens creatuni. Et quod sic, videtur.

1. Qui enim omne dicit nihil excipit; sed non diciiiius ct credinius Deum potentem, sed Deum omnipotentem: ergo etc.

2. Item, quia Deus est omnisciem, ideo scit omnia, quaecumque scit alius sciens; si enira aliquis sciret aliquid, quod non sciret Deus, Deus non diceretur omnisciens: ergo pari ratione non diceretur oranipotens, nisi posses omne quod potest oranis alius.

3. Item, Deus uon dicitur omnwolens, quia iion vult omnia, quae alii volunt: ergo pari ratione, si non posset omnia quae alii possunt, non esset oranipotens.

4. Ilein. orane esse est a primo esse, ergo omne posse est a prirao posse: ergo oranis potentia potest quidquid potest propter divinam potentiam; sed « propter quod unumquodque, et illud magis »: ergo etc.

Sed contra: 1. Aliqua creatura potest omnia recipere corporaliter, ut raateria; aliqua potest omnia recipere spiritualiter; sed Deus nihil potest Symbol. Apostolorum: Credo in Deum Palrem omniporecipere: ergo non polest otnne quod potest aliud a se. Si dicas, quod non est potentiae, sed impotentiae; contra: nulla irapotentia est a Deo sive a potentia divina: ergo secundum hoc potentia materiae sive aniraae non esset a Deo.

2. Itera, homo potest pati raiseriam sive sustinere poenam; Deus non potest pati: ergo etc. Si dicas, quod illud est impotentiae; conlra: nullum opus virtulis est impotentiae; sed sustinere est opus fortiludinis, quae propriissime est virlus: ergo etc.

3. Itera, homo potest peccare, Deus autem non potest: ergo etc. Quodsi potest peccare, potest es-.se malus; quod est inconveniens. Si dicas, quod hoc posse non est potentiae; contra: Augustinus de Civitate Dei: « Melior est natura, quae potest peccare, quam quae non potest peccare »: ergo posse peccare spectat ad nobilitatem et perfectionem naturae, ergo non dicit iinpotentiara.

4. Itera, homo potest currere et comedere, Deus hoc non potest: ergo etc. Si dicas, quod hoc est irapotentiae; contra: orane illud quod dicit positionera, est a potentia, quae vere est potentia; sed currere et comedere non dicunt actus privativos, sed posilivos: ergo sunt a potentia, in quantum potens est, non in quantum impotens: ergo manifestum est etc. Dem- potesl omne quod polest agens creatum, dumniodo posse non dicat impotentiam, ita lamen, ut per se el in se fossit quod est potentiae perfectae, in alio vei-o, quod est potentiae imperfeciae, et nuUatenus, quod est omnimodae impotentiae.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Philosophus in philosophia prima: Quaedam sunt, quae dicunt jootoiftam quantum ad modum dicendi, dicunt tamen impotenliam a parte rei, ut posse mori, posse corrumpi. Propter hoc intelligendum, quod quaedam sunt, quae posse est potentiae simpliciter et perfectae, ut posse intelligere, diligere et operari. Quaedam sunt, quae posse est potentiae, tamen imperfectae, ut currere et ambulare; isti enim actus dicunt simul actionem et passionem sive defectum in agente. Quaedam, quae posse simpliciter est imjaotenijae, ut privationes, ul posse peccare, posse deficere, loquendo de his ratione privalionis.

Secundum hoc intelligendum, quod cum potenlia Dei sit potentia perfectissima, illa potest Deusyjer se et in se, quae sunl pntenliae simpliciter, ut intelligere et operari. Illa vero, quae sunt imperfectae potentiae, potest quidem non in.ie, sedper se: per ie potest ex hoc quod est ibi perfectionis et polentiae: in.«« non potest propter iiliul quod est ibi impotentiae et imperfectionis, quae in eo*non cadunt. Illa autem, quae sunt simphciter impotentiae, nec potest in se nec potest per se. In se non polest, quia imperfectio in eo non cadit; per se non potest, quia nihil est a Deo, quod non sit a Dto per se et immediate; hoc autem quod est defectus, non potest esse in Deo nec a Deo, quia Deus non deficit in essendo nec in agendo.

Si ergo quaeratur, utrum Deus possit omne quod potest aliud agens; respondendum est non simpliciter, sed cura determinatione, quod potest omne quod posse est potentiae; et in se potest omne quod est potentiae simpliciter-; hi alio potest quod est polentiae imperfectae: nec in se nec in alio, quod est omnimodae impotentiae: et hoc ipso dicitur omnipotens, quia potentia eius ad omnia sufTicit et in nullo deficit. posse non est potentiae perfectae. Secundum hoc intelligendum, quod est polentia omnino su/ficiem et activa, ut potentia producendi res; et esl potentia pure passiva, ut polentia suscipiendi; et potentia defectiva, ut potenlia peccandi: et est potentia partim activa, partim passiva, ut potentia ambulandi; et est poleniis. partim activa el partim defectiva, ut potentia suscipiendi poenam; etpotentia partim passiva et parlim defectiva, ut potentia moriendi. — Dicendum ergo, quod nihil horum in se potest Deus; quainvis enim sint potentiae alicuius, derogant tamen perfectioni potentiae. Nec est simile de scientia, quia scitum non diminuit de ratione scientiae, sicut possibile de ratione potenliae, quia sciliim noii causatur a scientia, sicut possibile a potentia.

3. Ad illud tameii quod dicitur de polentia peccandi, intelligendum, quod si peccare dicat effectum cum deformitate sive actum, sic non tanlum

I. DescripUo oninipotenliae (in line corp.): quia poteiitia spicit rem quantum ad suum esse repraesentatum intellectui...

Ulnim Deus possil ([uaeeumquc Tertio quaeritur. iilruiii divina potentia se extendat ad omne illud quod alii agenti est impossibile. Et quod sic, videtur.

Dicitur enim aliquid impossibile propter naturae ordinalioiwm, ut de c;ieco fleri videnlem; aliquid propler praeleritionem, nl te non i'uisse,ex quo fuisti: tertio propter oppositionem, ut idem esse nigrum et album. Priinum est impossibile secundum naturam, secundum secundum tempus sive per accidens, lertium potesl dici jmpossibile secundum disciplinam, quia omnis scientia supponit illud principium, quod opposita iion sunt simul vera de eodem.

. Ostenditur ergo. quod Deus possit omne tale dicit potentiam defectivam, sed activam ratione actus substrati, et sic dicit nobilitatem; si ratione deformitatis, sic dicit simpliciter defectum. Quocumque tainen modo dicatur, quia semper concernit defectum, nullo modo convenit Deo. q. hic q. 2. — Dionys. Carlh., hic q. I. agenti creato impossibilia sunt. Deum omne verbum; sed omnia contingit hoc verbot dicere: ergo nullum tale est impossibile apud Deum.

2. Item, ad Ephesios tertio: Ei autem, qui potest facere supra. quam possumus inteUigere, ergo potest Deus plura facere, quain possit intellectus noster fingere; sed potest fingere omne iinpossibile, quod potest enuntiare: ergo et Deus potest illud facere.

3. Item, Hilarius: « Perfectae potestatis est id naturam posse facientis, quod potest significare sermo dicentis ».

4. item, Basilius: Plus potest Deus facere, quam tu potes intelligere. — Ergo per auctoritates Canonis et Sanctorum videtur, quod Deus possit omne impossibile.

5. Iteni, ratione videtur, quia illud est pptentius, cui nihil oninino est iinpossibile, quam ciii aliquid est impossibile; sed Deus esl potentissimus in summo: ergo nihil omnino est ei im-

6. Item, si aliquod impossibile non est Deo possibile, aul hoc est propter privationem, aut propter positionem. Si propter privationem; con- Ira: nulla maior privatio quam omnino non-entis; sed Deus de nihilo facit aliquid: non ergo propter privationem. Si propler posilionem: ergo videtur, quod aliquid sit, quod non subiaceat divinae potentiae et quod ei non obediat: ergo potentia Dei habet resistens.

7. llem, oslenditm- specialiter, quod possit im- -possibile secundum naturam, ut de trunco facere vitulum Quia plus distat non-ens ab ente, quam unum ens ab alio; sed Deus de non-ente facit ens: ergo de uno ente potest facere aliud.

8. Iteni, quod possit impossibile secundum tempus, videlur, quia illud est impossibile per accidens et quod nuUam ponit resistentiam, quia non est: ergo si Deus potest impossibile per se et quod etiam habet resistentiam, cuni illud sit maius impossibile: ergo potest impossibile pcr acciden.

9. Item, quod possit impossibile secundum disciplinam, videtur, quia plus distat Creator a creatura quam unum ens crealum ab alio; sed Deus potuit facere, quod crealura Creatori uniretur in eadem hypostasi simphcissima: ergo multo fortius, quod opposita simul sint in eodera, ut quod aliquid sit simul album et nigrnm. Et hoc videtur faclum esse in Christo, quia unus et idem erat aeternus et temporalis, passibilis et impassibilis, visibilis et invisibilis, et sic de aliis.

10. Item,Deus fecit virginem parere, quod est impossibile secundum naturam, quia potentia naturae nullo modo est ad hoc; et est impossibile secundum disciplinam, quia simul sunt opposita vera de eodem; et quod est maius impossibile quam impossibile secundum accidens, scilicet cori-uptam integrare ive fieri virginem; magis enim videtur partus incompossibilis virginitati quam coitus: ergo etc.

Sed contra: 1. Quod Deus non possit impossi-i bile secundum naturam, videtur Augustinus dicere in libro de Vera Innocentia: » Deus, inquit, ita est omnipotens, ut nunquam rationis suae instituta evellat». Ergo si ahquid est impossibile secundum institutionem naturae, simpliciter est Deo impossibile.

2. Item, mftowe videtur, quia Deus non potest facere contra ordinem rationis rectae, utpote mentiri et consimilia: ergo non potest facere contra inslilutionera naturae ordinatae: ergo non potest impossibile secundum naturam.

3. Ilem, quod non possit impossibile per accidens. Hieronymus: « Cum cetera possit Deus, non potest de corrupta facere virginem »; sed constat quod hoc non dicitur, quod non possit reparare claustra, sed quia eara, quae corrupta est, impossibile esl non fuisse corruptam: ergo etc.

4. Item, Augustinus in vigesimo sexto libro contra Faustum: « Hanc sententiam, qua dicimus praeteritum fuisse, Deus falsam facere non potest». Et rationem reddit: « Si enim hoc faceret, hoc esset facere, ut ea quae vera sunt, eo ipso quod vera sunt, essent falsa, et ita esset contrarius veritati ».

5. Item, quod non possit impossibile secundum disciplvnam, scilicet ut duo opposita sint simul in eodem, videtur: quia sicut se habent opposita ad unionem, ita unita ad divisionem; sed Dens non potest facere. quod duo et tria non sinl quinque, quia dicit Augustinus -'. quod est verum veritate, quae non incipil necdesinit: ergo pari ratione noM potest facere, quod opposita sinl simul.

('). Item, Deus non potest facere contra veritatem iustitiae. Seoundae ad Timotheum secundo: Fidelis permaml, negare se ipsum non potest, ergo non potest facere contra ordinem sapientiae: sed confiindere opposita est facere contra ordinem sapientiae: ergo etc.

c 0 N 0 r. u s 1 0. Deus poleal omne illud, quod creato agenii iudicatur esse impossibile lum propler limitationem naturalis- polciitiur. Iiiin pniplcr liinilalionem nostruc inliiligciiiiai: iinn iniicin pnicsl. ipiod est impossibile iii se. sive luic sil sccundum accidens, sive secundum disciplinam seu ordinmn diuiime sapieitiae.

Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam no- -tandum, quod nos iudicamus aliquid impossibile 'quatuor causis.

Uno modo per limitationem naturalis potentiae, ut de trunco fieri vilulum, et virginem parere; mulier enim sine semine non potest concipere naturaliter. Item partus, clausa porta. propter corpulenliam non potest exire; similiter natura statim non potest truncum in vilulum convertere. cum habeat potentiam limitalam.

Secundo modo dicitm- impossibile non propter limitationem potentiae, sed propter limitationem nostrae intelligentiae, ut duo corpora,esse in eodem loco, vel idem corpus esse in diversis, vel maius corpus in minori loco, quia nullo niodo possumus capere, cum nostra imaginatio semper dicat oppositura. Unde etiara, quando Deus sic facit in Sacramento altaris, necesse est, ut ratio contra se elevetnr. ut credat fueruiU decem, aut aliiiunndo septem et tria non erunl de- Tertio modo dicitur impossibile propter priva- » tionem omnis existentiae secundum omnem comparationem scilicet principii, medii et ultimi, ut praeteritum non fuisse praeteritum. Omnis enim potentia, qaae intelligitur aliquid facere, respicit ens vel in ratione principii, vel termini, vel ulroque modo. Unde de ente potest facere non-ens, et e converso, et de nno aliud; sed de non-ente facere non-ens, hoc nullius omnino potentiae est. Unde quamvis Deus de omni ente creato possit facere. quod non sit, sive de oratione sive de re; tamen de eo quod fuit et non est, facere, quod non fuerit, hoc omnino Deo est impossibile, quia hoc facere est nihil fticere, sicut iam melius patebit.

Quarto modo dicitur impossibile, secundum il- lustrationem veritatis aeternae et ordinem divinae sapientiae, ut verbi gratia, quod duo opposita insint eidem et secundum idem, hoc ipsa veritas aeterna, eo ipso quod veritas est, indicat et illustrat, ut iudicet impossibile '-, sicut et hoc: duo et tria non esse quinque.

Quando ergo argumentatur, utrum Deo sit possibile omne impossibile; dicendum de impossibili. quod est impossibile propter limitationeni polentiae, vel propter limilalionem intelligentiae, quod est possibile, propter hoc quod eius potentia non est limitata, sed infinita; et ideo supra naturam et intelligentiara potest, quarum utraque est arctata. — Illud autem impossibile, quod est impossibile propter privationem onmis existentiae, et quod propter illustrationem veritatis aeternae, non potesti omnino. Primum quidem non potest, quia illud posse est nihil posse. Secundum non potest, quia illud est posse inordinate et contra ordinem sapientiae posse. Et quoniam Deus sic est omnipotens, ut nihil possit, nisi quod decet suam potentiam et non deordinat sapientiam: ideo haec impossibilia non

Sed obiieiet aliquis, quod illud est falsuni, scilicet quod impossibile pe?- accidens sit impossibile projjter privationem omnis existentiae. Nara propositio de praeterito est vera, et- veritas illa non fundatur super nihil nec super ens increatum, cum incipiat esse vera, ergo super ens creatum; et illud est praeteritum: ergo praeteritum dicit aliquo modo ens; sed omne creatum, quantumcumque habeat parum de ente, potest illud amittere, si Deus velit: ergo Deus potest facere, quod illud quod fuit, non fuerit. — Et iterum, cum dico, hoc esse praeteritum, aut dico aliquid, aut nihil. Si aliquid: ergo responsio nulla; si autem nihil dico: ergo potest dici, quod chimaera sit praeterita, et quod iion praeteritum, quod nihil est, sit praeteritum, quod manifeste falsum est: non igitur dicit privationem omnis existentiae. — Praeterea, illud non videtur subtrahere, quin subiaceat - potentiae divinae. Nam futurum non dicit ens, et tamen Deus potest facere, quod futurum secundum veritateui nunquam sit futurum. — Similiter, non praesens nihil dicit entitatis; et Deus potest facere, quod illud quod nunquam est praesens, unquam sit praesens. — Nec adhuc videtur posse evadi: quaeri enim potest, utrum Deus possit facere de praeterito praesens; et constat, quod in altero extremo ponitur ens: si ergo potest facere, quod praeteritum sit praesens — et quod est praesens non est praeteritum — potest facere de praeterito, quod non sit praeterituni.

Propter haec et his similia fuit opinio Gill)erti Porretani, quod Deus potest super impossibile per accidens; potest enim facere, quod praeteritum nunquam fuerit. Et illud beati Hieronymi exponunt qui sequuntur eum, quod non potest facere de corrupta virginem, id est, non ostendit se posse, cum nunquam fecerit. Et similiter illud de Auguslino, quod Deus sententiam de praeterito non potest facere falsam, hoc intelligitur, salva re.

Sed certe huiusmodi expositiones valde sunt extraneae. Si enim Hieronymus dicit, quod non potest de corrupta facere virginem, id est non ostendit, similiter non potest de trunco vitulum facere, cum non ostendat; non recte igitur dicit: « cum cetera possit Deus » etc. — Et iterura, si sermo Augustini intelligitur, quod iion potest facere Deus illara sententiam falsam, supposito praeterito, simihter nec sententiam de futuro, salva fiUuritione. — Et propter hoc, cum anctnritates hoc dicant rum doctorum, quod Deus de eo quod fuit, potest facere, quod non fuerit; et intellectus in nullo dicat contrarium; nec fides ad hoc nos moveat vel compellat: tanquara rationabilius et securius dicendum est cum Sanctis, quod Deus de eo quod fuit, non potest facere, quod non fuerit. — Et huius rationera ad praesens aliam nescio, nisi quae praedicta est; nisi forte dicatur, hoc esse propter oranimodam indivisionem % ut, sicut opposita, manentia opposita, non potest unire, sic nec idem a se dividere; et ideo quod fuit pro tempore, quo fuit, oranimode est unitura, et sirailiter praesens in tempore, in quo est, sive in instanti. Unde hoc esset idera a se dividere, facere scilicet, quod praeteritura non fuerit praeteritum: et hoc repugnat ordini divinae sapientiae, sicut facere, quod sit triangulus et non sit figura; et hoc claudit in se duo contradictorie opposita.

Ratio tanien praedicta salis est conveniens, si quis recte intelligat. Cum enini dicitur, praeteritum carere existentia, non dico propter hoc, quod cum dicitur aliquid fuisse, dicatur oranino nihil, sed propter hoc, quod aliquid est verum ft.isse, quod habuit aliquando esse, etiam si de eius esse nihil omnino remanserit. Cnde si totus Caesar cesserit in nihil, verum est, Caesarem fuisse. Et hoc dicit Anselmus, quod si omnia creala oninino cedant in nihil, verum est, mundum fuisse.

Ob iiliaiu eliaiii rationem dicilur carere uxistentia, quia nec est nec est ordinatuni ad iiraesens. Unde veritas propositionis de praelerilo non dicit a parle rei iiiliii onininii iiec vere ens iii actu, sed illud ijuod luit et iion esl; ot iioc iiuidein non dicit quid iieatiiiii. i]uoil.y/r, sed quod fuU. S ergo Deus dicatur pussc;ili(uiil super hoc, quod non fnerit; aut (jnicicriiijii sive iiiliil operando. aiit faciendo aliijnid, aiil ilc.flninnlo. Si (luiescit el niliil facit, propter lioc nihilominus hoc praeteriit nec fuisse desinil: quia. cuiii noii sit iiec actu nec potentia, nec indiget conservanle iiec iiuligct pruduceiite. Non sic est de futuru, qida rutnnmi i'sl oiiliiKiUim ad esse, ideo indiget produceiile: ci idcu. si Deus non velit facere futurum. non fit, et iUi noii erit futurutnl — Si ergo potest aliquid. ut faciat. hoc quod fuit non fuisse; aut hoc erit faciendo, aut deslruendo. Sed facere, quod non fuisset. esl nihil lacero. cum non ftmse non dicat eris: ergo Doiis nicioiido nihil facil. quod ost imperfectio et conlradictionis implicaliu. —.Simililec non est ahquid destruere, cum /)//s-.v, nuii liicat aliquid esse: ergo si destruendo hoc lacil destriiondo niliil dostrueret, quod est similo inconveniens. Non orgo potesl nihil agendo, nec faciendo, wc de.iirmnulo: orgu ii iriioiorito. quod non riioril iir.iolonlimi. iiun pulosl firiTo.

mslaiiliar. Naiii vi'ril;is irui()filio-,1,. pr;, qniil (roalMiii. (]iiuil sit. sod iiiuil fuent; ol ideo maiiol. iiinm cioiilu iiiloroinplu. — l;ilol oImiiii. ([uod praeleritio iion dicil omnino r.iliil. sed dicil aliquid quod fuerit et noii est. nisi forte praeloritiim ilicat successionem temporalem. quam utiquo [jotcst Deus destruere; sed largius accipitur hic fuisse. — Patet etiain instantia in ipso futuro, quia noii est simile. — Patet instantia, quod praeteritum potest fieri praesens. Esto quod hoc intelligalur '% adhuc nihiloininus intelligitur fuiise. — Patet etiam, quod Deus polest destruere omnem propositionem et omne dictimi; sed salva propositione et eius significatione, non potest ipsain falsiflcare, qunniam hoc non potest esse, nisi rem significatam mutaret; ahoquin faceret, orationeni, eo ipso quo vera est, esse falsam, et hoc esset conlra suam veritatein; rem autem mulare non potest, et ita nec orationem falsificare.

E. his quae dicta sunt, satis potest praehabita responsio roborari.

. 2. 3. 4..d illud ergo quod obiicitur, quod potest onine dicibilo et cogitabile; dicendum, quod hoc p intelligitur de his solum, quae dicuntur et cogitaiitur secundum rationein recte intelligentem et recte pronuntiantem. Nihil enim rationabile potest dici vei cogitari. quod Deus facere non possit, et etiain plus potest.

o. Ad illud quod obiicitur, quod potentius ost illud, cui (minia sunt possibilia; dicendum, quod verum est de his quae posse esl jjotentiae nobihs: nam si posset aliquid, quod non sit de nobilitate potentiae, quanto magis illud pnsset. lanto magis adversitas et perversilas possent iii illum. el ita tanto iiiiims ossol puloiis.

(i.,(l illiul qiiuil (ibiiciUir: aut propter privationem olc.: ilicoiiilum. (iiiod propter privationeni oinnis existenliuc iii iitruqno (xtremo. et propter privalioiiem disliiieiiiiui.s. ct ])ropter positioneni C.X. pu.rte Dei; quia [wtonlia Doi respicit aliquid.Vristol., I. de N.'iiii;Hii iin iilriii..>si. irach'rilionem i Deuni crciissi iinani l:iiiiiiiii i rriiinnan, cl iiiio tc.m, dici posset, hanr cn-.aiiiiiiii lnissc. snl

iit obieclum effectum, et sapientia respicit ordinatum.

7. Ad illud quod obiicitur. quod possit impossibile secunduiii naturam; dicendum, quod illud verum est.

8. Ad illud quod obiicitur, quod possit impossibile pe) accidem, quia nullam dicil resistentiam; dicendura, quod hoc non est propter resistentiam, sed propter omnimodam nou-existentiam, ob quain posse illud est niliil posse.

9. Ad illud quod obiicitur de Creatore et crealura, dicendum, quod omnis creatura est materialis et possibilis respectu Dei, et Deus est in omni creatura per intimitatem substantiae; non sic oppositum respectu oppositi. — Quod ergo obiicitur, quod raagis distant; verum est quantura ad naturarum differentiam, quia in nullo coiiuuunicant, sed non est verum quantum ad simultalis existentiam.

10. Ad illud quod obiicitur de hoc, quod est virginem parere; dicendum, quod est impossibile secnndnm naluram, sed non impossibile secundum

I. Iii praecedBiili quaesl. diclum est, quo sensu Deus po.ssit oppositionem, quia esse uirginem et parere non sunt opposita, similiter nec esse virginem et concipere; sed iudicantur opposita propter naturae impotentiam. Sed ista sunt oppnsita coiisse et esse virginem; et ideo patet illud.

1. Ad illud quod obiicitur, quod non potest impossibile secundum naturam propter oidmem; dicendum, quod est ordo naturae specialis etgeneralis. Ordo naturae specialis transnuitari potest et destrui, quia potest in alteram differentiam res relahi, sed generalis non. Sic dicendum, quod specialis ordo attenditur secundum potentiam naturae specialis, generalis ordo secundum potentiam ohed.tentiae quae est generalis: contra hunc ordinein non facit, li». sed conlra alium.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non potest contra dictamen rationis rectae; dicendum. quod verum est, prout recta ratio dicit, nialum non esse faciendum, quia hoc facere estdeficere; non sic autem deficit faciendo contra naturani; et ratio huius patebit infra.

Ulrum possibile.mnpHciter dicalur Quarto et ultimo quaerilur, utrum possibile simpliciter dicatur aliquid secundum causas superiores, vel secundura causas inferiores, lioc est secundura potentiam divinara, an secundum potentiam creatam. Et quod secundum potentiam creata.m sive secundum causas inferiores, videtur.

i. Sh eodem enim est in rebus polestas, a » quo est necessitas et conlingentia simpliciter; sed "necessitas et contingentia attenditur in rebus non tantuni secundum causas superiores, iramo secundum inferiores causas proximas et particulares: ergo et potestas.

2. Item, sicut aliquis dicitur potens a potestate activa. ita dicitur possibile a potestate passiva: sed polestas passiva pi'iuio esl in eo, in quo primo est potentiu ad fieri, et per illud iii aliis: ergo cum hoc sit principium materiale et causa creata, possibile simpliciter dicitur secundum causas inferiores.

3. Item, si possibile simpliciter, diceretur secunduin causiis superiores tantum, tunc, cum apud Dciiiii iiiiii s// impossibile omne verbum, nihil iuilic:iiiihiin fsset impossibile.

4. Item. si secundum causas superiores, tunc cum Deus possit facere, quoil caecus recipiat visum, possibile est caecura videre; sed si possibile esset videre, poss:et videre, et si possel, haijeret potentiam visivam: sed hoc falsum: ergo etc.

Contra: 1. Possibile dicitur denominative a i-potentia; ergo possibile simpliciter a potentia sinipliciter; sed potentia, quae summe et siraphciter est potentia, est potentia divina, quae dicitur secundum causas superiores: ergo possibile simpliciter dicitur secundum causas superiores.

causas superiores, an inferiores.

2. Item, raundum creari et animam antichristi creari vel esse, el consimilia, simpliciler dicuntur possibilia; et sunt possibilia solum secundum causas superiores: ergo etc.

3. Iteni, hoc ostenditur, quia si ahquid sequitur ad aliquid, si antecedens est possibile, et consequens; sed deraonstrato aliquo impossibili, ut truncuni fieri exvitulo, sequitur: Deum facere hoc, est possibile: ergo hoc, scilicet truncum fieri ex vitulo. est possibile simpliciter.

k. Itera, orane veruni est possibile, et omne quod erat verum, potest esse verura% et orane quod potest esse verura, est simpliciter possibile; et est possibile solum secundura causas superiores: ergo etc. Simpliciter possibile aliquando dicitur praescindendo a suis causis, aliquando dicitur secundum causas et inferiores el superiares in comparatione ad potentiani activara, ad quam refertur, aliquando etiam adpassivara, dxmi- I modo non sit potentia obedientialis.

y. Dicenduui. quod circa hoc fuerunt diversi raodi dicendi.

Quidam enim dixerunt, quod secundum utras- 1 que causas accipitur possibile simpliciter; et fundant se super iUud primae ad Corinthios primo: Stultam Deus fecit sapientiam etc, Glossa: « Stultam fecit. possibile declarando quod ipsa impossibile iudicat », quia possibile dicit commune ad utram-

:. que. — Tamen illud non videtur convenienter posse stare, quia non admittitur, quod possibile sit simpliciter de caeco fieri videntem, imrao dicitur impossibile: ergo simul esset possibile et impossibile, quod est inconveniens. Tamen illud est possibile secunduin causas superiores. Et fundamentum positionis eoruin non est conveniens, quia Glossa non dicit tantum declarando, sed etiam dicit faciendo possibile: ergo prius non ernt possibile. Et iterum dicit: stulla facta est, quia sapientia raundana iudicabat ita imposssibile, quod nulli esset possibile, et Deus declaravit sibi possibile esse.

Et ideo est alia positio, quod secundum quod descendunt scientiae, ita et nomina scientiarum: et ita in naturali philosophia iudicandum est possibile simpliciter secundum causas inferiores, sed in. theologia secundum causas superiores. — Tamen adhuc non videtur conveniens esse positio, quia ipse nselmus% et theologus, dicit, quod impossibileest, de trunco fieri vitulum, et quod impossibiha simpliciler Deo sunt possibilia.

Propter hoc aliler dicendum, t[uod possilnle 'simpliciter potest dicere ordinem substantiae ad illud respectu cuius est, ordinem, inquam, qni est, vel qui futurus est, sive polentiam praesentem, vel futuram. Si dicat futuram, tunc est sensus: possibile est honiinem currere, hoc esl habere potentiam ad cuirendum. Si dicat potentiam praesentem, tunc est sensus: possibile est hominem currere, id est, homo habet potentiam ad currendum; et iste duplex modus dicendi accipitur a Philosopho, qui istam exponit dupliciter: « Omne B contingit esse A, id est omne quod est 13, vel omne quod potest es.se B, contingit esse A ».

Prout autem dicit potentiam de futuro, sic. potest accipi possibile secundum quascumque causas, sive su[ieriores sive inferiores. Et hoc patet, quia nihil aliud dicitur tunc, nisi quod habebit potenliam ad hoc: et a, qnocnmque habeat, sive a (sapienlia Iniius saeculi) impossiljilo iudicabat, possibile decla- Deo sive ab Angelo sive a se, verum est, quod potentiam habebit. Et sic dicendum, quod possibile est istum videre, demonstrato caeco illurainando, el virginem parere, et cetera talia. quia talibus dari potest potentia.

Alio autem modo hoc quod est possibile dicit actucUiter potentiam in re, quae significatur ad alterum ordinari: et sic generalis est regula, quod si in re, cui attribuitur possibile sinipliciter, est potenlia, simpliciter, tunc dicitur possibile simpliciter; si aulem potentia secundum quid, tunc dicitur possibile secundum quid. Cum enim possibile dicat ordinem potentiae ad actum sive alicuius ad aliquid mediante potentia; ideo ratio dicendi iri ipso possibili sumitur a potentia.

Nomen autem potentiae dicitur dupliciter, licet de potentia activa, quae est principium transmutandi ahud, et de potentia passiva, quae est principium transmulandi ab alio. Et potentia activa reperitur et in Deo et in creatura, et utraque est potentia simpliciter completa respectu sui actus. Nam potentia activa, eo ipso quod activa, dicit ordinationem completam ad actum, quantum est de se. Potentia vero passiva reperitur solum in creatura. Et haec quidem potentia potest esse actui propinqua, et ab actu remota; ideo potentia passiva dicitur simpliciter, et secundum quid. Quaedam enim potentia est nata reduci ad actum a potentia inferiori cooperantc superio)'i, ut quando est cum dispositione propinqua, ut potentia, quae est in ligno ad ignitionem. Quaedam est nata reduci a potentia superiori aliquo modo consonante inferiori, ut potentia impii ad iustificationem, et utraque dicitur propinqua. Quaedam ita distat ab aclu, quod si reducatur, non potest nisi a potentia superiori reduci, et hoc quidem omnino deficienle vel nullo modo consonante potentia activa inferiori, ut puta quod ex mortuo possit fieri vivus, et ex trunco fleri vitulus. et haec est potentia secundum quid.

potentia ohedienliar. ilc h;i

ipioil < iii cosl;i er;il. iinii unit

iinilc licri posset'1. scilicet pol

Possiliilc ioitiic, ipio.l dicilur;i pol"iili:i. iion dicilur iiiiifnniiitiT ncc dicilur oinniiio iipquivoce, sed aiHclogin. sicnl s;muiii: d ideo ciiis;iccept.in deteniiiiiatnr pcr;i(liuiictuiii.

Potest ergo lioc iiiO(l esl pii-sibilr dii'crc ordi-.vppiiciiio nein snlisl:iiili:ic:i(l aaere; cl liiiic dicil polcntiani acliraiii. cl h:icc dclcrinin;itiir pcr:idiunctiiiii. Nani coQciusio i. si dic;il nrdiiiciu siilisl:iiili:ii> incrc;il:ii>:i(l;iclum.

illiniiin;irc i;icciiiii. Si:iiilciii (llc:il ocdincin Slilist;llitiae creat:ic -.,licit piilcnli:iin;icrivaiii crcaiain, ut si dicatur: possiliilc csi.inliihristiiiii currere, vel caecum possibile cst vidcrc. significatur potentia in caeco; ideo fals;i csl siinplicilcr.

Potest iteriiin diccrc oiiliiu>ni alicuius ad /ieri, et hoc potest esse dupliciler: aiit in comparatione acl aliquid ex quo, aut sine comparatione. Si in comparatione ad aliquid ex quo, ut cuni dicitur, possibile esl ex aire Tieri igneni, tunc iniportat potentiam p:issiv:ini siTuudnm rem. Et si sit potentia f.onciasio 3. passiva siiiiilicilcr. ui illa quae est secundum cau- sas superiores el inleriores, dicitur possibile simpliciler. Si autem sit potentia passiva reducibilis solum secundum causas superiores, est snluni possibile secundum quid; ut si dicatur: ex trunco possibile est lieri vitulnm, negandum est simpliciter, nisi addatur determinatio contrahens, ut si dicatur possibile potentia obedientiae vel possibile Deo. — Si autem dicat ordinem alicuius ad fieri sine comparatione ad principium ex quo, tunc importat potentiam passivam secunduni modum, sed activam secundum rem; ut si dicatur: possibile est, animam antichristi creari, vel possibile est, vitulum fieri, linc est dicere, ahquis potest facere; concinsio 6. ct ideo sinc determinatione est possibile sive secundum causas superiores, sive secundum causas inferiores, quia ratione potenti;ie activae ntrobiqiie salvatur siiuplicitei.

IVitest etiam lertio hoc ipiod est possibile diccrc ordinem vel coinpiraliiiiuMu riili.f ad esse, ut iinn dicitur: hoc potest cssc ipioiniuipie deinoiistrato; et sic nec poteiitiain aclivaiii iicc poteiitiain passivam dicit deteriniiiale. uec secunduni causas superiores nec scciiniluiii causas inferiores, unde siiiiplicitrr dicitur. ipiociimqne horniii modorum sit Soluiii crtro in 11110 casu possibile secundum quid dicitur secundum causas superiores, videlicet cnm dicit potenliaiii pissiv;iin secundum modum et rem, iit cnm dicitur: c caeco potest fieri videns, et ex trunco [inlcsl licri vitulus. et cx asino possibile est fieri houiincin.

Ix liis p:ilcnt oinui;i oliicchi:id ulraiiiiue lcin: n:iin (iliicct:i:id nriiiKiin n;ii'lciii proceduiit de 1. d ilhid ijiKid iihiicilur:id oiipo,

110(1 po.ssihilc dicitur dciioiniii;il.ivc;i poiciili i: iliccndiiin, quod )ossibile potesl dici deiioiiiinativc;i poteuii;i activa vei passiva; et quia in Deo proprie est potenlia activa, ideo dicitur possibile simpliciter, secundum quod ab illa denominatur, non secundum quod a passiva.

"2. Ad illud quod obiicitur de hoc, quod est mundum creari; dicendum, quod quamvis dicat potentiam per modum passionis, tamen secundum rem non dicit nisi potentiam activam, quia ante mundi creationem nihil est nisi potentia activa; et ideo dicitur simpliciter secundum causas superiores.

3..Vd illud quod nbiicitur, quod sequitur: si Deus potest facere, quod res potest fieri; dicendum, quod verum est, secundum quod potest dicit eandem potentiam per modum passionis, et hnc dicit, cum simpliciter dicitur. Si autem vere dicat potentiam passivam, non sequitur, quia variatur hoc quod est possibile, ut patet, si dicatur: Deus pnlest facere de caeco videntein: ergo caecus potest esse videns, vel ex caeco potest fieri videns. Prius enim dicebat potenliam activam simpliciter et postmodum passivam; et ideo non sequitur. JM-go quando dicitur: si antecedens est possibile, et consequens, intelligendum est eadem possibilitate.

4..d illud ergo quod ultimo obiicitur, quod omne verum potest esse verum, antequam sit: di- Immo ali(ui codd. ut V Z cum ed.

cenclum, quod verum est, et cieinonstrato caeco, hoc tlictum esse veruni, est possibile, quia possibile accipitur ibi respectu veri; et dictum esse possibile, quando dicil ordinem ad esse vel ad esse verum, dicit potentiara communiter ad activam et passivam, superiorem et inferiorem. Sed tunc non sequitur de re: ergo iste polest videre; quia dicit potentiam activam creatam, scilicet potentiam visivam. Nec sequitur: ergo de caeco poterit

B. Albert. favere. Alex Hal. (S. p. I. q. 21. m. 5. a. 1.), recensilis

Dim. i.

In parle ista sunt dubitationes circa litteram el primo de hoc verbo Augustini; Non facil Deus, nisi quod convenit eius veritati et iustitiae. Videtuifieri videns, secundum quod potesl ponit potentiain actu in isto; quia dicit polentiam passivam dispositam, immo est ibi fallacia consequentis; quia, cum possibile accipiatur in sua generalitate, habet tres causas veritatis: aut quia in caeco est pntestas ad videmlum, aut poteslas ad recipiendum, aut quia in alio est potestas ad dandum; ratione huius dictum est possibile, et (iet aliquando veruin. sicut patet; et ita patent celera obiecta. enim falsum, quia iii Psalmo dicitur: Msm'co?'rfM Doinini.super omnia opera eius: ergo magis deberet dicere, quod non lacit, nisi quod convenit misericordiae. Et iterum, quae differentia est inter veritatmn et iustitiam.l

Resfonukh; DicLHiiUim, iiuoil iusli.lia iiiio iiiotlo est iclem quod iwigcnlia incriloniiii, ol sic iliviilitur contra inisericoriiinin; alio iiioilo dicil cundccenlia.in bonilalis, et lioc inodo coiiiprehendit inisericordiam el itistitiam proprie diclain. Kt sic jiccipil ugustinus in praediclo verbo. et lioc niodo diftert a veritate secuiidum rationem dicendi, quamvis idein sit secimdnm rem. Nain verilas respicit unamqiiamque rem secnndiim se: sed iustilia respicit unam rem coinpar;ilaiii ad;ili;im. secundum ipiod per lenes lieliilas collinatiir iin:i:ilieri.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Potuit Deus siinul cuncta facere, sed ratio prohibuit. Videtur enim niale dicere, quia posse prohiberi est impotentiae: ergo si divina potentia polest prohiberi, est impotens. — Itein, illa ratio aut est quid creatim, aut increatum. Si crealum: ergo aliquid aliud a Deo prohibuit divinam virtutem, ergo aliquid potest resistere Deo. Si increatum: quomodo potest prohibere, cum sit omnino idem? — Praeterea, hoc non videtur prohibendum.quia Ecclesiastici decimo octavo dicitur: Qui rii'il iii aeternum creavit omnia simul.

Respondeo: Dicendum. quod ratio hic vocatur volunlas rationalis. et ra.tioiutbilitas in voluntate quamvis non dicat aliud quantum ad principale signiflcatum a divina essentia, connotat tamen aliud, scilicet congruitatem aliquam in volito, quae quidem non reperitur in eius opposito. Quod patet. Si. omnia simul producta essent quanlum ad esse singulare, nulla creatura aliquid faceret, et non esset rerum cursus in universo, qui est. Voluntas ergo rationalis hoc exigebat, ut Deus non faceret omnia simul, quamvis posset; unde prohibitio non accipitur hic pro repugnantia, sed pro arctatione potentiae quantum 3.d actum, non quantum ad posse. Et haec est determinatio indifferentiae ad hoc opus, non ad oppositum; et sic patent obiecla. Nam Ecclesiasticus intelligit quantum ad partes principales sive priores, sed Augustinus loquitur quantum ad individua Cli-. Alex. Hal., S. p. I. q. 20. m. o. afl i; B.,Ubert.

DrB. 111.

Item quaeritur de dilTerentia horuin quatuor, quae removet Augustinus a Deo, scilicet mori, falH, misenmi esse et vinci.

Respondeo: Dicendum, quod ista dicunl defectus ipsius hominis sive aniniae in corpore. Quadruplex autem est actus et quadruplex potenft:». Priina est vivificaliva, et huius actus e&tvivere, contra hunc est defectus mori. Secunda esl cogniliva, cuius actus est nosse, el contra hunc est faUi. Tertia est ajfcctiva, et liuius actus est uelle sive ainare et deleclari, et contra hunc est miseruin esse. Quarta est operativa, et huius actus est agere, et contra hunc esl vinci et superari. — Et nota, quod ex his quae dicuntur, quatuor genera actuum reinoventur a Deo, scilicet corporales sive instrumentales, ut currere; actus culpabiles, ut peccare, mentiri; actus passioi, nt vinci et superari; actus clefectivi, ut mori et falli, quia habent potentiam coniunctam defectui. Et inde elicit Magister perfectam rationem potentiae, quod potesl omnia facere et nihilpati.

Item quaeritur de hoe quod dicit Augustinus, quod omnia tam ample accepit, ut etiam mala ineluderet. Videtur enim falsum dicere, quia aul malum includitur ratione substrati, aut ralione deformitatis. Ratione substrati includitur etiam proprie, quia actio mala ratione actionis substratae est a divina potentia. Si ratione deformitatis, cum illa sit simpliciter non ens, non videtur posse includi.

Respondeo: Dicendum, quod malum accipitur ratione deformitatis; et quoniam omwwt distribuit ibi pro possibilibus, et possibile potest accipi ge-'' neraliter, tam a potentia activa quam defectiva, et sic accipitur ample, et coraprehendil malum; et sic intelligit Augustinus. Alio modo ut possibile dicatur a potentia, quae secundum rem et modum est potentia, et tunc proprie accipitur, et tunc non continelur ibi nialum, et sic accipitur in communi usu, cuni dicimus Deum omnipoleiUem. Et sic patet, quotl quamvis non contineatur sub ente, non est simile de potentja.

DuB. V.

Item quaeritur de lioc quod dicit, quod /lomo vel Angelus graluilam habet polentiam, qua potens est. Videtur enim male dicere, quia generatio est actus naturalis, cum quis generet siniilem in natura, ergo est potentia naturalis; sed non Dei, quia Deus non naturaliter producit liominem: ergo est hominis, ergo liomo habet potentiam naturalem.

Respondeo: Dicendum, quod naturale dicitur sic crealurae multae habent potentias naturales. Alio modo dicitur naturalis potentia, quae inest alicui per propriam naturam, ita quod non per aliam naturam, nec dantem nec conservantem; et hoc niodo sola virtus divina est naturalis, oranis autem

Jnvectio contra illos qui dicunl, Deum nil posse, nisi quod vull et facil. alia a Deo est liberaliter data, et liberaliter conservatur et adiuvatur, ut agat, et ideo dicitur gratuita.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod vere ac proprie dicitur Trinitas Deus omnipotens. Videtur enim non verum dicere, quia non diciturprop7He omnisciens: ergo nec omnipotens. — Item, Matthaei ultirao: Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. Et de aliis videtur, quia Marci nono: Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti.

Respondeo: Dicendum, quod omnipotentia est solius Dei proprie, quia dicit potentiam infmitam, quae in nulla potest esse creatura, nec iii Christo nec in alio secundum humanam naturam. Et hoc meUus patebit alibi. Unde si di.catur de Christo omnipotentia, hoc intelligitur secundum idiomatum communicationem. Si autem dicatur de credentibus, dislributio est accommoda solum de miraculis. Et sic patet illud.

Addunt etiam: Non potest facere, nisi quod iuslitia eius exigit; sed non exigit eius iustitia, ut faciat, nisi quod facit: nou ergo potest facere, nisi quod facit. Eademque iustitia exigit, ut id non faciat, quod non non ergo potest aliquid eorura facere, quae dimittit. sic: Nou potest Deus facere, nisi quod bonura est el Item, quod secnndo propositum fuit:Non potest facere, nisi quod iustitia sua exigit; el non potest id

quod lusliliac oius ooiivoiiirc iion polesl. vi>rimi diols.

Addunt quoiino oi alia dlooiilos: Xoii poicsl Dimis 5. lacero iiisi quod dohol: iioii aiiloni dchcl raocro iiisi quod laeit. Si onini dohot alia laccri iioii orgo raoil oinne quod dobet; si ero lacit oiiino quod doboi. iioo potest lacerc nisi quod debel: iion crgo iiotosl lacere diinillit; si vero debet dimillero: ergo non dobet lacere. Si autem non dcbot, iieo dooel nec oportel eiim facere; et si non deeol iieo oportol eiim facere, ergo potosl illud dimillere. — Fert ut niihi videlur, boc verei beae oonveniret. verum cst.

1 causa optiina toties Deuni:i, qiiia lii oo oliinlas esl ipia faoil cl dlmitlil quao Kiii iiotcst, 1100 iiruc/cr cam lii la potuil lacoro ol ista dimilioro. Lioel ergo ralio sit pcnos oum, ipia alia facil, alia dimittU, potest tamen secundum eandein rationem et dimittere quae facit, el fleri impossibile est, omne quod praescifum esf, fleri necesse esf: ergo aliud fieri, quain fil. nulla ratione possibile est: iion ergo i)otesl a Deo licri, nisi quoil (i(. — Haec autein qiiaostio dc praesoioiilla ia('ilo dolermi- f

uon vult, quani potest, ita eum non plura posse quam velle dicuiit. — Sed ad hoc dicinuis, quia nec volunquae si factae fuissent, eyissent illi homines poeniteti-

Supra ostendit Magister, quid Deus possit; iij hac parte intendit ostendere, quantum possit. Et quoniam quidam Dei potentiam liraitabant, ideo intendit Magister ostendere liuius opinionis falsitatem, et huius positionis falsitate ostensa, reperitur Dei vellet=. Tunc in clarissima Sapientiae luce videbitur velle, quam vult, et tamen eius voluntas nec alia nec aeterno, quod tamen nec modo vult nec ab aeterno voluit. potentia esse infinita. Et habel haec pars tres partes.

In prima proponit sive narrat eorura erroneam opinionera. In secunda dissolvit eorum multiplicem rationem, ibi: Istamque suam opinionem verisi- « Codd. AC quod.

dis. ilii: Ailiiciuiil qnoqnc illi dicentes etc. Quarla sumta csl ex ratione praescientiae Dei, et haec ponitur ibi: Ilem aliud adiungimt dicentes elc. Quinta sumta est ab auctoritate Augustini et hoc a duplici auctoritate, et ponitur ibi: His autem illi scriUatores. Et in qualibet harum partium Magister ponit primo obiectiones, secundo vero ponit solutioneni; et partes manifestae sunl.

Tertio quaeritur, utrum Deus possit producere opus infmitum.

Quarto, ulrum ratio operandi sit infmita.

Prima quaestio respicit infinitatem in possendo, secunda in essendo, tertia in aperando, quarta in ratiom operandi. quod huiusmodi, sit infinita. tentia est pure in actu, ergo habet totum actualiter, quod potest habere: ergo si totum habet actualiter, et nihil potest ei accrescere nec de novo aliquid dari, et potenlia ut potens se extendebat ad infinita: ergo actu habet in se infmilatem. iVinor patet, quia divina potentia nunquam potest in tot effectus, quin adhuc possit in plures: ergo manifestum est, quod est infinita.

3. Item, oranis polentia, quae potest in actum infinitum, si est omnino in actu-, est simpliciter infinita; sed divina virlus est huiusmodi: ergo etc. Maior patet sic: sicut se habet potentia ad potentiam, sic actus ad actum; sed actus infinitus excedit finitum in infinitum, ergo et potentia potentiam:

ergo si potenlia est oimiino iii actu, esl infinita. Minor patet, quia Deus dicitur durare in infinitum et potest creaturam conservare in infinituni: ergo etc.

4. [tem, omnis pntentia, quae polest super extreuia in inflnitum ilistantia. esl infmita.: sed potenlia divina est huiusraodi, quia de nihilo alicjuid facit, et inter aliquid et nihil est infinita distantia: ergo etc.

5. [tem, omnis potentia, quae omnino indifferens est ab essentia, est infinila; sed divina potentia esl liuiusmodi: ergo etc. Probalio primae: quandocumque aliqua dno sunl omnino indistantia, ubicumque est unum, et reliquum: ergo si potentia est omnino indifferens ab essentia, ubicumque est potentia, et essentia. Sed ubi est essentia, ibi est centrum potentiae: ergo uljicumque polest potenlia lalis. potest ut in centro: ergo cum nulla potentia limitetur in centro suo, sed araplius possit, aut divina polentia nihil potest, aut polest quantum vult, et sic in infinitum: ergo, quantum esl de se, polentia illa polest in infinitis operari. Sed potentia illa omnino est indifferens et simplex: ergo idem est ibi faftHw el intensum: ergo si extensive est infinila, et intensive: ei'go omnino est infinila. Kt hoc est. quod dicil Philosophus in libro de C:iusis quod « virtus quanto magis unita, tanto magis infinitau. Cum ergo divina potentia sit unitissima, quia est omnino idera cum sua origine, ubique potesl tanquam in sna origine: ergo nunquam invenit non posse.

Contra: 1. Omne illud est flnitum, in quo est reperire stalum; sed in divina potentia est reperire statum, quia esl assignare aliquid, quod non potest, sicut supra ostensum est. ut actus corporales et actus deformes: ergo etc.

2. Item, quod exceditur ab aliquo est finiluu). quia infinitum nullo modo exceditur; sed scienlia excedit potentiam respectu scibilium; plurium enim est scientia quam potentia. scit enim mala, et non potest: ergo etc.

3. [lem, videmus in potentiis creatis, quod infinitas est a raateria, sed finitas est a forma: ergo cum potentia Dei sil omnino forma sive formalis, nihil omnino habens pnssibilitatis. ergo simpliciter est finita et nullo modo infinita.

4. Item, inter contradictorie opposita est distantia infinita; sed creaturae virtus flnitum unum i'educit ad alterum, ut non currentem facit currere, et tamen est finita: ergo.

a. Item, video quod aniraa habet potentiam omnino indilTerentera ab essentia, sicut potentia vivificandi corpus; habet etiam potentiam ad aclura inflnitum, sicut ad durandum sive permanendura in infinitum; habet potentiam nihilominus ad actus inflnitos; et tamen ipsa potentia est finita in se: ergo videtur pari ratione de divina potentia, cum anima sit expressa iraago Dei. Unde videntur rationes praedictae nihil valere.

Potentia divina est infinita in actu

ei in habitu.

Respondeo: Dicendura, quod divinara potentiam habet effectum inflnitum duratione et inflnitos ajipositionc, ad quos coraparatur ut actus purus et ut tola causa. Et ideo est habens in se plenam el perfectam actualitatem respectu infinitorum; et necesse est, cum habeat totum, quod unquam habitura est, et ex se habeat, quod ipsa inflnita sit.

Alia ratio osleiulil hoc quasi a priori. Propter summam enim inciivisionem virtulis cum esseiitia, et propter smnmaiu unitatem ipsius virtutis, uljicunique potest, tota polest, et tantum in extremo muncli quMntum iii uiedio, el lantum in summo quantum ii ialns. et oinni modo infmitatis.

Nec fsl 1'iinsiniilis lalio iii alicjua creatura nec ciuanluiii ail rnusdlilalem (ifeclu.s, nec iiuantum ad 'productioneui aclus -, nec qnanlnin ad unilatem. Non quantum ad causaUlalem, iiiia iniUa virtus creaturae respectu durulionis iniinitae isl pure activa, innno necesse est per divinam influentiam conservari. — Siiniliter uec quantum AAproductionem aclus, unde habet infinitatem passivam etiam in recipiendo, et ideo nuua est ac/w inlinita, sed solum in potentia. Et quia infinituni in potentia pendet ex infinito in aclu, ideo omnis infinitas durationis creatae et operationis pendet ex infinitate virlutis increatae. Et hoc est quod dicit Philosophus in libro de Causis, quod « omnes virtutes infinitae pendentes sunt per unum infinitum primum, quod est virtus virtutum». — Similiter non est simile de simplicitate sive unitale. Nain potentia divina est omnino in se simplex et omnino habet essentiam sive subslantiam simplicem, oinnino etiani ab illa est indilferens; et ideo omnimoda unione est unitissima, et ideo infinita. Sed nullius creaturae, quantumcumque nobilis, potentia est omnino simplex, quia omnis talis potentia dicit aliquem respectum dependentiae; nec fundatur in substantia omnino simplici; iiec oinnino est indifferens, ([uia nuua creatura est sua poteiitia, loquendo essentiahter. — Et ideo quia deficit omnis crealura a ratione sununae simplicitatis, et infinitatis per consequens. Et sic patet, quod divina potentia est infinita, et ralio infinitatis.

Et patet responsio ad ultimam ralioneni ostendentem, praedictas rationes non valere.

I. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod invenit et quod invenit excessum; dicendum, quod divina potentia est infinita respectu eorum quae posse estposse % respectu aliorum, quae posse est impoientiae, nec est finita nec esl inflnita, quia nihil e>i eis potest. — Quando enim dicitur. quod inveiiil lcnninum vel excessum; dicenduin. quod falsiiin est, quia CTCftWM.v et /pn/N'(»s rei allenclitur secundum ea ad quae ivs sr cKlcnilil: el divin;i potentia se extendit soliiin ad mina, rl iciaiitnni ad talia nunquam est plurium scienlia quain potentia; nec quantuin ad talia invenit teniiinniii. Et ideo patet illud.

Potesl taiiien el aliter dici, (iiocl iliipliciter est loqui de polentia et scieiitia: ani /;(.sv;, aut /je/' comparalionem ad ohiecla. Si in sc, sic una non excedit:iliani. iiiii;i iiuidquid scit, potesl scire, et quidquid polcisl, sril se i:iosse. Vel per comparationem ad obiecluni, et sic esl loqui dupliciter: aut secundum formam swe speciem, aut secundum numerum. Si secundum numerum, sic, cum potentia possit infinita, non exceditur a scientia; si autem secunduin formam, sic, quia potentia est respectu bonorum tantum% exceditur; tamen ex hoc sequitur, quin sit infinita. — El esl exemplum: si quis imaginetnr duas lineas infinitas, phires sunt duae quam una, quia non habebat una inflnitatem secundum numerum, sed solum secundum longitudinem; et sic non sunt maiores vel longiores duae quain una. Similiter in proposito intelligitur. Potentia enim dicitur infinita respectu obiectorum secundum numerum, sed non secundum qualitatem, quia non potest in niala vel privatoria. — Et per hoc patet primum et secundum. Quamvis enim inveniat terminum respectu mali, non tamen respectu boni, et ille terminus vel excessus potius facit ad infinitatem, quia non est posse, sed non-posse; et ideo, quamvis hoc videatur dare terminum secundum rationem intelligendi, secundum veritatem non dat, quia quod non possit mala, hoc totum est propter iraniensitatem virtutis.

3..d illud ciuod obiicilur, ciiiod inflnitum est passio potentiae materialis; dicendum, quod hoc verum est de infinito per privationem completionis sive corapleti esse; sed non est verum de infinito per privationem limitationis. Primum enira est infinitum potentia passiva sive receptiva, et ita primo

inest materiae; secundum esL infinitum actu, et ideo in illo solo vere est et proprie, qui est tantum actus et actus purus et perfectissimus.

_h. Ad illud quod obiicitur, quod creatura potest super ea quae summe distant; dicendum, quod em et non-e/w non dicuntur summe distantia, quia opponuntur contradictorie, sed quoni.am nihil habent commune nec quantum ad genus subiectum nec quantum ad genus praedicabUe; sed quiescere et moveri, sive moveri et no?i moveri, quod pro eodem accipilur, utroque modo habent coramune;. et ita non est distantia inflnita, nec est simile.

S. Ad illud quod obiicitur de polentia vivendi. dicendum, quod vivere uno modo dicit actum con-

I. Definitioiics cl variiit species infiniti, quiie in liar (ii- Finix enim difiiur?<'n»/»«,s, i: [uiilniii i- infniiliiin. -niindum iniu addiliuiii: SiiiiililiT iiil:i Inrmn lione. —,lio modo /<«« iliriinv teria sccundnm,si; infinila, quia modo dicitur //»m sccundiim ralir sequentem, sicut moveri; et sic est ab anima mediantibus potentiis differentibus ab ipsa essentia. Alio modo dicitur vivere, secundum quod est actus primus, et est ab essentia animae ut in ratione formae, non in ratione apentes; et propter hoc non consideratur ibi esse tantum in operando, sicut albedo se ipsa dealbat, ita quod non notatur ibi nec est egressus alicuius, ut a potentia agente. Nos autem loquimur hic de potenlia ut agente et producente aliquid, quae potentia, quantumcumque sit idem, tamen dicit ahquam inclinationem, et ideo dependentiam; et ideo privat simplicilatem, a.c pei hoc privat infinitatem. In Deo autem non sic; et ideo ratio illa non habet instantiam, recte inlellecta.

Secundo quaeritur, utruin e.isenlia sit infinita sive divina potentia sit infinita quantuin ad es.sc. Et quod sic, videtur:

l. Quia nulla potentia nobilior est substantia;.sed divina potentia est inflnita: ergo cum non sit nobilior nec maior substantia, necesse est, subslantiani esse infinitam.

± Itein, si aliqua duo — liceat sic dicere — sint omnino idein, si imum est infinitum, et reliquum; sed A"i(/;v/(n///(( n polenlia sunt idem, et e.%se et posse: ecKn imiiii iliviimm posse sit infinitum, et e..ssc, et ila essfiiilu.

3. Item, qnandocumiiii:ili(ii;i iliio sie se habent, quod ad nihil se extendit miiiiii, ad quod pariter non se extendat reliquum, si unum est inflnitum, et rehquum; sed ad nihil omnino se extendit potentia, ad quod non se extendat essentia — nunquam Deus potest facere tot, quin eius substantia possit esse in tot, secundum quod dicitur tertii Regum octavo: Si caelum et caeli caelorum etc. — ergo etc.

k. Iteni, onini finito polest aliquid cogitari maius, scilicet infinitum ipsum; sed divina essentia est ita bona et magna, quod nihil raaius nec uielius cogitari potest, alioquin non est Deus: ergo etc.

0. Item, omne flnitum bonum melius est cum alio bono quam per se tantum, quia flnitum additum flnito facit maius: ergo si divina essentia est flnita, maius aliquid cum alio erit quam per se tantuni: ergo non est perfoctissima nec optima; quod omnino nefas est dicere., I. — Biel, hic q. I. in flne.

(5. Ilem, omne flnitum bonum contingit aliquando aequari et reddi per duplicationem finiti. ut patet in linea — et hoc dico, si illud quod dnplatur, facit maius, hoc dico propter puiictum — si ergo divina essentia est linila secundum nobilitatem et bonitatem, si dupletur bonitas creaturae, ascendendo aliquando pervenietur ad bonitatem aequalem divinae bonitali; hoc autem est falsum et impossibile, quod creatura sit proportionalisCreatori, et hoc dicit,ugustinus octavo de Trinitate: ergo et illud, ex quo sequitur, scilicet quod divina essenlia sit finita.

Sed gontra: I. « Finitum et infinitum, nt dicit J Philosophus, sunt propriae passiones ipsius quantitatis»; sed essentia ut essentia non habet quantitatem molis: ergo si consideratur ut in abstraetione virtutis ut essentia, divina essentia nec est finita nec infinita.

± Uem, omnis potentia, ciuae potest unum soluin, ita quod non aliud, est potentia finita: ergo pari ratione oinnis essentia, quae est unum soluin, ita quod nihil aliud, est essentia finita; sed divina essentia est Deus et nihil aflud: ergo etc.