Distinctio XLIII

3. Item, omne illud quod est flnitum sunnnae veritati, est simpliciter finitum — et hoc patet, quia prima veritas iudicat de unoquoque, sicut est; patet etiam in simili, ut hoc est album et nigrum et bonum Deo, ergo simpliciter bonum — sed divina essentia est veritati divinae cognitionis finita, quia Deus ipsam coraprehendit et novit perfecte, et « quod scitur, ut dicit.ugustinus_', scientis compr( flnitur»: ergo etc.

4. Item, nulliun inlinitum finit aliud, quia nihil dat alii quod non habet: ergo si divina essentia est inflnita, ergo nihil finit, ergo nuUius est finis; et si lioc: ergo nihil bonuni.

5. Item, nuUuni infinitum comprehenditur a finito; sed Deus comprehenditur a Beatis, quia aliter noii essent beati, nisi Deum perfecte cognoscerent — seaiper enim appetitus ferretur ad amphus, et non quiescerent, et ita non essent beati — si ergo comprehenditur, non est inflnitus.

6. Item, nulla privatio est habitu nobihor: ergo cum infinitum dicat privationem, finitum dicat habitum, et omne nobihus Deo est attribuendum, patet etc.

C 0 N c L u s I 0.

Essentia cliuina esl omnino infinita in actu.

Respondeo: Ad hoc voluerunt quidam dicere,. juod divina essentia sub ratione essentiae est flnita, sub ratione polentiae est infinita. Nam essentia nominat Deum ut in se, et sic est finitus, quia perfectus; finitus etiam, quia comprehenditur a finito, ut a Beatis; et hoc dixerunt propter essentiae simphcitatem, quam dixerunt totani videri. In quantum autem consideratur sub ratione potentiae, sic dicit respectum ad effectus. Et quia non est status ibi, quia semper est ahquid extra accipere dixerunt, quod sub ratione potentiae erat inflnita. — Sed ista positio erronea fuit manifeste. Nam ista duo sunt incompossibilia, quod potentia sit inflnita, omnino existente substantia finita, et quia idem sunt omnino, et quia prior secundum rationem intelligendi est substantia, et quia ad quidquid se extendit potentia sub ratione potentiae, et essentia, ut ostensum est.

Et propter hoc dixerunt aliqui, quod est infinitum simpliciter et intinitum nobis: et voluerunt dicere, quod tam essentia quam polentia est finita secundum veritatem, quia est flnita Deo, qui est veritas; sed tamen utraque nobis est infinita, quia iraproportionaliter nos excedit. Unde « Deus infinitus dicitur, quia nec loco nec tempore nec comprehensione comprehenditur >-, sicut dicit Dainascenus. — Sed iterum ista positio non potest stare, quoniam, sicut supra probatum est de potentia, quod ipsa non habet statum in possendo, et iterum, est omnino actu, et ideo ponitur vere infinita; sic etiam probari polest de essentia.

Necesse est ergo, quod omnino infinita sit actu. Et hoc concedendum est et tenendum est tanquam verum, eo quod magis est consonum fi.dei, quae dicit Deum immensum, et magis consonum auctoritatibus Sanctorum, qui omnes dicunt ipsum inflnitum, unde Damascenus dicit, quod Deus est « quoddam pelagus substantiae infinitum »; magis etiam consonum sententiis magistrormn. magis eliam consonum rationi.

Ad inteihgentiam igitur obiectorum in oppositum notandum, quod infinitum dicilur per abnegationem finis. Polest ergo dupliciter dici infinitum, scilicet a parte negationis, et similiter a parte finis.

A parte finis: nam flnis dicitur dupliciter, uno a modo, quod est complementum; et sic infinitum dicitur per privationem complementi, et hoc modo test, et soGundum particulam negatiam, ot secundum verbum.

inlinitnm dicitur in nialeria et in genere substantiae 2. et in uliis generibus; et hoc niodo non cadit in Deo, quia ipse est perleclissimns. Alio niodo finis dicitur terminu-s, sicut linis agri, et sic inflnituni dicitur (uod caret terniino el slatu. — Et lioc potest esse -dupliciliT scciniduni iii-giUioncm. (uia potest inl.elligi pr/riilirr cl nrqiilirr: priralirr, quia non /(((/)('/ lcniilDum. S('(l laincii ikiIiiih c.sMiabere, propter hoc quod habet esse limitatum, el hoc modo.dicit incomplelioneM, el non est in Deo. Alio modo negatirc, ijuod non habet terminum nec est natuni. habere: el lioc modo ponitur in Den propler surainam innnensitalem.

1..y iilnd eroo iuo(l nliiirilar. (iioii inliuilum - est passio qnantilalis; (lici pntisl. iiiiiil sicnt nomen quantitalis es.leiKlii;i(l iiiaiilil;il('iii rirlnlis, similitiM iiomeii infinili. Qii;iiilil;is;iiili'm rirltUis non tantuni;iltenditur iu:iiiluiii ad npus. sed etiam quanlum ad nobilitatem v;(loris;et hoc patet, quia, ut dicil Auguslinus « in spiriluahbns idem est maius et melius ».

-2. Ad illud quod obiicitur, quod est ununi ila, quod iion esfaliud; dicendum, quod aliquid comparari ad multa potest esse dupliciter: au]t secundum comparationem causalitatis, aul secundum comparatioQem identitatis. Comparari ad multa sub ratione causalitatis hoc convenit infinito, quia inflnituui: sed secundum rationeni identitatis, uon. Unde quia infinitum, ideo se extendit ad multa sed non sequilur. quod sit multa. Unde si essentia vel potentia comparetur secuiiduin rationem identitatis ad res, neulra est pluriuui: unde nec potentia divina est aliae potentiae, nec essentia aliae essentiae; si secundum rationem causalitatis, sic convenit et

1. Opinioneni si?cundiiin in respons. ijosilam S. Doclor potentiae et essentiae. Nam sicut potentiae (onveiiil facere plura, sic essentiae in pluribus esse.

2. Ad illud quod obiicitur, quod esl flnitum summae veritati; dicenduui, quod haec est duplex: aut enini est finitum summae veritati, quia wentos iudicat, ipsum esse finitum, aul quia non excedit eius comprekensionem. Primo modo non est Deus sibi finitus, sed infinitus; vere eiiim scil, se esse infinitum. Secundo raodo est liuilus. ipiia se non excedit, cuni sit infinitus; et sic uon v;ilet arguuientum, et est ibi lallacia secundum quid el simpliciler: si uon e.Kcedit infinituni: ergo esl finitum simpliciter.

3. Ad illud quod obiicitur. (U(h inlinitnm non finit; dicenduiu. quod iiiliiiilmii pcr prirationcm perfectionis non finit: sed iiiliniliim pcr nri/ationem. limitationis habet nitionem finieiidi. ipiia, cum sit suinmuui, iii ipsn est oniiiis status: iii hoc enim inlinit;is non repugnat simplicitati nec coraplemento.

4. Ad illud quod obiicilur, quod coniprehenditur: dicendum, quod non comprehenditur per inclusionriii. i-omprchciiilitur autem per perfectam ri.sinncin. ililrrUdiicni ot tentionem, et hoc a parte coniprcliciidcnlis cl iioii comprehensi; et ideo, quia perlicitur, requiescit, quamvis ultra non attingat.

5. Quod ultimo obiicitur, solutum est; obiicit enim de infinito, secundum quod dicilur privative; sed prout dicitur de Deo. non dicit privationem secundum rem., sed solum quantura ad modum significandi; et respondet ei sumraa positio. Nihil enira dicitur immensura, nisi quod habet summara et perfectissimam actualitatera et nihil coarctans et determinans. Unde etsi videatur dici privative, tamen secundura veritatem excludit omnem privationem.

sil infinitum.

Tertio quaeritur de iiilinitate divinae potentiae quantum ad opus, utrum videlicel divina potentia possit in effectum actu infinitum. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Potentia se habet proportionaliter ad opus, unde tanta potentia potest in tantum opus: ergo et maior in maius, et inflnita actu in inflnitum actu.

"i. Item, omnis potentia, quae operatur ex se tota, si est infinita, producit inflnitum, cnm operetur ex tota sua virtute; sed divina potentia, cum sit simplicissima, se tota operatur; ergo videtur, quod producat effectum infinitum. Si tu dicas, quod hoc non potest esse propter defectum et limitationern ipsius effectus; contra: frustra est potentia, quae iion reducitur ad actum; unde et Philosophus dicit, quod Irustia est potentia activa, cui non respondet passiva: ergo aut potentia divina frustra est infinita, aul ei respondet effectus infmitus et potentia passiva infinita.

3. Item, omnis potentia potest se ipsam raanifestare, ergo divina potentia, cum sit infinita, potest suam infinitatem manifestare; sed infinitas non inanifestatur nisi in effectu inflnito: ergo etc. Si tu dicas, quod manifestatur in productione Fihi et Spiritus sancti; tunc obiicitur, quod Spiritus sanctus habet potentiam inflnitani: ergo potest ipsam manifestare, sed non in productione personae inflnitae: ergo in productione creaturae.

4. Item, orane possibile ponibile in esse; sed Deus potest producere inflnita: ergo infinita produci est possibile, ergo ponibile. Sed << possibili posito in esse, nullum accidit inconveniens- »: ergo posito, quod Deus faciat infinita, nuUum accidit inconveniens. Sed Deus potest omne illud quod non est inconveniens posse vel facere: ergo Deus potest facere, quod sint inflnita actu.

5. Item, appeiletur A omne creabile;'tunc quaero: A aut est flnitum, aut inflnitum. Si flnitum, et Deus non polest nisi A: ergo non potest nisi finita: ergo potentia eius est finita. Si infinitum, et Deus potest facere A: ergo potest facere aliqua actu infinita.

6. Item, « continuum est divisibi]e in infinitum I); quaero, utrum Deus possit reducere potentiam continui ad actum. Si non potest; ergo potentia conlinui excedit potentiam Dei; quod est absurdum, quia tunc potentia divina esset finita. Si eam potest reducere ad actum oranino; sed hoc non est, nisi cum est actu divisum in partes infinitas: ergo etc.

Sed contra: 1. Quod non possit in effectumFn intensione infinitum videtur, quia infinito simpliciter nihil est inaius: ergo si producit effectum infinitum, tunc ergo illo nihil est maius: ergo Deus non est maior. Si ergo hoc est summae nobilitatis in Deo, quod nihil possit ei aequari, producere talem eflectum est contra nobilitatem divitiae potentiae: ergo etc.

2. Item, omne quod est actu infinitum, est summe simplex. Nam si est aliqua compositio, tunc est ibi coarctatio et hmitatio. Si ergo Deus producit eflectum infinitum, illud est simplicissimum; sed in simplicissimo idem estessentia, bonitas el potentia: ergo si effectus est inflnitus in potentia et bonitate, ergo summum bonum, ergo non bonum propter, aliud, ergo non bonum propter Deum: ergo nec a Deo, quia uniuersa propter semetipsum operatus est Dominus, 4t idem est flnis, quod.et primum

pniicipium. Ergo si est infinitus, non est a Deo: ergo non est effectus; et sic patet etc.

3. Item, si Deus potest in efifectum aclu infinituni; quaero a te, utrum possit in aliud. Si non: ergo in agendo amittit potentiam, et sua potentia agendo debilitatur. Si.ergo potest in effectum alium consimilem illi, esto quod faciat; ponatur ergo. Isti dno etTectus sunt consimiles in natura, ergo sunt in eodem genere: ergo si sunt in eodem genere tunc habent aliquod in plus, in quo convenhmt, et aliqua propria, per quae differmt; ergo exceduntur ab aliquo, et arclantur per aliquod. Sed omnia talia sunt flnita: ergo etc.

4. Item, quod non possit facere inlinita actu, ostenditur, quia non sunt plwa inflnitis: ergo si produceret infinita actu, uon posset producere plura: ergo Deus est- impotens. Sed nihil potest facere Deum impolentem: ergo etc.

5. Item, ubi est infinilas actualis secundum nui>i('i-iii!i. ilii deficit status et ordo et distinctio; sed (livin:i sjpicntia non patitur, Deum ahquid facere sine inodo el mensura: ergo etc. Polentia divina potest facere infinitum in polentia, sed nullatenus infinitum in actu.

Respondeo: Dicendum, quod duplex est inflnitum, scilicet in actu et in potentia Inflnitum in t.potentia Deus potesl facere et facit; inflnitum in potest facere nec facit. Non potesl, inquam, facere, quia nec convenit sibi, nec convenit creaturae.

Sibi non convenit: cum enim summe bonus sil, non potest ahquid facere nisi bonum, et ita non potest facere nisi rem ad se ordinatam. Quoniam igitur oi-do praesupponit numerum, el numerus praesupponit mmisuram, quia non ordinantur ad aUud nisi numerata, et non numerantur nisi limitala; ideo necesse fuit, Deum facere omnia in numero, pondere et meiuura, nec aliter facere potuit nec potest, nec infinitum nec inflnita in actu.

Ratio est etiam, quia hoc nullo modo convenit -2. creaturae. Inflnitum enim in actu est actus purus.

1 Vat. praeteriTiHtil proposilioneni ergo ii mnt in eodem alioquin, si aliquid haberet de limitalione et arctatione, esset finitum; sed quod est actus purus, est mum esse per essentiam, et nihil tale accipit esse ab alia essentia nec ex nihilo. Si igitur creatura, eo ipso quod creatura, aliunde est el ex nihilo, nullo modo polest esse actus purus, nuUo potest esse infinita. — Et si non potest esse inlinita, mino modo possunt esse inflnitae secundum numerum, quia necesse est, illas plures ad aliquam unam creaturam reduci; sed inflnita ad finitum reduci, est impossibile: patet ergo etc. Et quod ad aliquod flnitum necessario reducantiu, patel: quia necesse est ponere ordinationem in creaturis, non tantum ad Deum, sed etiam ad se invicem.

Summa ergo responsionis est, quia non decet Deum facere creaturam, quin ordinem habeat et mensuram; et ratio est ex parte creaturae, quia necesse est, omnem crealuram esse limitatam, eo quod ex nihilo, et eo ipso quod composita est.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod polentia tanta potest in tantum effectum sive opus; dicendum, quod est opus operans et opus operatum: opus operans, ut creare, opus operatum, ut creatura. Dicendum ergo, quod opus operans est inflnitum, sicut ipse Creator, sed opus operatum necesse est esse flnitum. Quod ergo obiicitur, quod opus proportionatur potentiae; si intelligatur de opere operanle sive de actione generaliter, verum est; si autem intelligatur de opere operato, non habet veritatem, nisi cum causa et effectus se habent per univocationern et sunt unius generis; hoc autem non est hic.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Deus operatur ex tota potentia; dicendum, quod agens ex tota potentia quoddam agit per naturam, et hoc agit tantum quantum potest, et lantum quantum ipsum est; ubi est productio similis. Quoddam agil per deliberationem et voluntatem, el tale non agit nisi secundum ordinem et quantum vult: unde ex eadem potentia facit magnum et parvura; et sic agit Deus. — d illud quod obiicitur, quod frustra est potentia, quae non reducitur ad actum; veruin est de potentia, quae completur in actu; sed divina potentia non completur per actum, et ideo non est frustra, etiamsi non habeat potentiam passivam

coiresponcientem. Tamen ilia propositio intelligitur non habere yeritatem in potentia, quaepotest infinita, si intelligatur quod oninino reducatur ad actum; reducitur tamen et reduci potest secundum partem; et ideo non est frustra.

3. Ad illud quod obiicitur, quod divina potentia, cum sit inflnita, debet suam infmitatem manifestare in infinito effectu; dicendum, quod Deus suam infmitatem manifestat in infmito secundmn potentiam, sicut patet, quia, sicut supra - monstratum est, interminabilis duratio manifestat virtutem infinitam. In inflnito autem secundum actum non potest manifeslari simpliciter, quia non decet, sed proporlionaliter, quia ens in inflnitum excedit nonens; et tamen Deus ex nihilo facit ens, inter quae est distantia inflnita.

Unde cum divina polentia dicatur inflnita trini- pliciter: durationis aeternitate, virtutis immensilate et effectuum generalitate sive numerositate; prima ma.nifestatur per inflnitum duratione, quod est finitnni actu, inflnitum in potentia; secunda per creationem de nihilo, ubi est distantia infinita propter omnimodam improportionem; tertia raanifestatur partim per positionem partiin per privationem, quia tot fecil et adhuc potest in plura, et non tot fecit, quin adhuc possit in plura; tamen hoc manifestatur alia inflnitate duplici manifesta. Et ita patet, quod non oportet, quod sit infmitum actu.

Potest tamen dici, sicut tactura est, quod virtus Patris manifestatur in productione Verbi, et per consequens tola virtus divina, cum virtus Filii et Spiritus sancti sit una, et aequales sint in virtute.

4. Ad illud quod obiicitur de possibili, quod potest poni; dicendum, quod est possibile a potentia infinita, et possibile secundura potentiam finitam. Possibile secundum potenliiun /initaiii. polest poni, quia omnino potest esse;iil aiMuni ivducta; sed possibile secundum potentiam in/iiiilain non potest poni, quia semper est in reducendo, et nunquam in reductum esse.

5. Ad illud quod obiicitur, quod A appelletur omne creabile; esto. Quod quaerit, utrum A sit finitum, vel infinitura; dico, quod infinitura, sed non est inflnitum actu, sed potentia; et ideo non sequitur, quod si Deus possit A, quod possit in actu infinitura. Et si dicatur: ponatur, quod Deus faciat A; dicendura, quod non est ponibile, ratione praedicta.

6. Ad illud quod quaeritur, utrura possit potentiara continui reducere ad actum; dicendum, quod sicut potentia in continuo passiva inflnita est ad divisioneni, sic in Deo activa inflnita. Unde sicut continuum potest dividi in infinitum, tamen impossibile est, quod totaliter sit divisum, alioquin non esset inflnitura; sic dividere in infinitum est possibile ad actura reducere; sed, sicut impossibile est divinam potentiam terminari, ita impossibile est, quod sit in terinino divisionis. Unde Deus potest potentiam continui reducere ad actum, quia potest esse in reducendo'» et semper in reducendo, ita quod nunquam plus se extendat potentia quam divina actio: sed taraen continuura nunquam potest esse in reductum esse, sicut nec Deus in reduxisse.

Concedendum ergo, quod impossibile est, esse aliquid actu inflnitum nisi solum Deum et eius potentiam. Et hoc est quod dicit Hugo de sanclo Victore: « Sicut aeternitatem Dei non aequat tempus, nec imraensitatera locus; sic nec sapientiara sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus». Unde quando dicitur, quod Deus potest facere infinita, notatur inflnitas circa potentiam, non circa opus. Unde aliqui distinxeriint hanc: continuum potest dividi in inflnitum, quia illa determinatio = potest determinare hoc verbum potest, vel hoc verbum dividi. Tamen quocumque modo distinguatur, semper intelligendum est, inflnitatem actualem esse proprium solius Dei.

magis probatis Scholasticis multis ralionibiis contrariam senlen-

Quarto el ulliiiio quaeritur de iiilinitate tliviiiae potenliae quantuni atl rationem operandi, et quaeritur, utrura ratio operandi se extendal in infinitum. El quod sir, videtur:

1. Quia quidquid Deus potest, rationabiliter po- ) test; sed potest infinita: ergo rationabiliter polest infinita. Et si lioc, ergo ratio operandi ipsius potentiae se extendit ad infinita.

± Itein, sicut se habet ratio sciendi a.d scientiain, ila ratio producendi ad potenliam; sed quia divina scienti;i est infinila, ideo habet in se rationes infinitas cognoscendi -: ergo cum divina potentia sit infinita, similiter et rationes producendi habet infinitas.

o. Item, ratio operandi in Deo non est aliud quam bonitas et sapientia; sed sapientia et bonitas est infinila: ergo et ratio operandi

4. Itein, ratio operandi in Deo non est aliud quam Deus sive divina essentia, quidquid dicatur illa ratio; sed divina essentia est infinila: ergo et ratio operandi.

Contha: 1. Potentia se extendit ad opera secun-, dum exigentiam ralionis — nihil enim omittit de his quae ratio exigit — si ergo ralio se extendit ad infinita, ergo videtur, quod divina potentia producat infinita, quod falsum est.

2. Item, ratio operandi est ipsa ars et dispositio; sed dispositio non est nisi finitorum: ergo ratio operandi non est nisi finitorum.

3. Iteni, ratio operandi est ipsa divina quia universae viae Domini misericordia et veritas; sed iustitia non est nisi finitoruin: ergo videtur, quod rati» operandi similiter.

h. Item, obiicitur de praescientia, quae siiniliter est ratio operandi et est in plus quam potentia, quia respectu malorum: et tamen non est respectu infinitorum. Si tu dicas, quod dispositio vel praescientia vel iustitia non complectitur plenam rationem, per quam potest operari divina potentia; conlra: si non totain complectitur, ergo divina potentia sine his potest rationabiliter operari: ergo possibile est, Deum operari praeter dispositionenu praeter iustitiam et praeter praescientiam. Sed iiullus talis operatur sapienter nec recte: ergo etc. Restat igitur, quod totam complectitur rationeni.

C 0 N c L u S I 0. Ratio operandi in Deo respectu actus, qui esl posse, accipitur in habitu el se extendit ad infinita; respectu actus, qui est facere, accipitur in actu et est finita secundum. divinam dispositionem.

Respondeo: Sicut dicit Magister in littera, aliqui voluerunt dicere, quod 7-atio divinae potenUae est finita. Et ex lioc voluerunt divinam potentiam limilare, tum quia nihil potest facere nisi ex optiina 6 Psalm. 24, 10.

ralione. nec dimittere, tuni quia niliil potesl facere nisi praesciens, nihil nisi iusle; el ideo cum haec flnitorum sint, ul puta eorum quae facil, dixerunt, divinam polentiam non possealia, quam quae facit, — Sed haec positio est erronea, sicul ostendit Magister in littera, quia nobilitati divinae potentiae derogat eius immensitatem limitando; et dicitur fuisse Magislri Petri Baalardi. Ratio autem huius slultae positionis fuit, quia nescierunt distinguere ralionem polentiae nec actus eius. Aclus enim potentiae duplex est: unus per modum habitus, scilicet posse, alius per niodum actus, scilicet operar/.

Quando ergo quaeritur, utrum ratio divinae potenliae sil infinita: dicendum, quod sicut duplex esl actus, ita dupliciter potest accipi ratio. Respectu enim actus, qui est posse, accipitur ratio in habitu, scilicet divina scientia et divinae bonitatis condecentia: et haec ratio se extendit ad inflnita, quemadmodum et ipsa potenlia respectu actus, qui est posse. Respectu vero actus, qui est facere, accipitur ralio in actu, scilicet divina dispositio sive praescientia et meritorum exigentia. Nihil enim facit Qisi quod disponit; nihil etiani relribuil, nisi secundum quod merila exigunt, quando retribuit: nullain rem gubernat nec regit aliter, quam natura eius sive iustitia naturalis exigal.

Et secundum hanc distinctioneai patet respon-. sio ad primo quaesitum et ad rationes inductas: r quaedam eiiim procedunt secundum unam viam, quaedam secundum aliam.

3. 4. Ad illud quod postea obiicitur de iustitia, i dicendum, quod iustitia, secundura quod dicit eondecentiam divinae bonitatis et potestatis, sic est eneralis ralio, quae complectitur totum posse; sed in quantum connotat exigentiam a parte meritorum, sic non complectitur totum posse nec totum agere; in quantum vero connotat condecentiam bonitatis respectu cuiuslibet temporis in actu, sic complectitur agere, sed posse non. Disposilio similiter el praescientia agere complectunlur, sed non posse; sed agere est respectu finitorum, sicut et illa sunt, sed posse est respectu infinitorum.

Quod ergo obiicitur tunc, quod Deus polest sine eis rationabiliter operari; dicendum, quod fal-' sum est nec sequitur ex illo. Quamvis enim Deus possit plura. quam velit, tamen non potest operari sine voluntate; quoniam nihil potesl facere, quin possit velle, sic el praescire et disponere. Necesse est eniin, potentiam exseqiientem illis adaequari, scilicel dispositioni et voluntati, sed non oportet de potentia ut potente: ideo non sequitur, quod possit facere sine illis.

Dl'B. I.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et priino de responsione Magistri, qua dicit: His autem respondemus, (luplicem uerborwm intelligentiam aperientes; unde scilicet veniat duplicitas liuius: nonpotest Deus, nisi quod iuslumesl,: quod hoc verbum est potest significare iustitiam, quae est, vel iustitiam, quae esset, si Deus faceret. Hoc enim nihil videtur, quia, si dicatur: iustum est hoc fleri, intelligitur iustum esse ut mmc. Similiter in proposito.

Respondeo: Dicendum, quod distinctio Magistri est rationabilis. Ratio autem huius multiphcitatis est, quod hoc verbum est potest dicere praesens ut nunc, vel simpliciter, et ita iustitiam, quae nunc est, vd quae esset, si res fierent. Potest autem 1 multiplicitas assignari a tribus: primo a ratione at- tributi; sicut enim hoc verbum currit, per se dictum, dicit praesens ut nunc, sed quando additur determinatio, potest stare pro praesenti simpliciter, ut puta si dicatur de equo iacente in stabulo: iste equus bene currit; ita potest esse de hoc verbo est ratione eius quod additur bonum et iustum. Aliter potest assignari a parte ampliationis huius verbi potest, quia si ampliatio huius verbi potest totum dictum respiciat, ita quod implicatio cadat sub ampliatione, ita dicit praesens sinipliciter. Si autem cadat extra, sic dicit praesens ut nunc; et secundum hoc accipitur duplex sensus, quem Magister assignat. Tertio modo potest assignari ratio a parte eius quod est nisi, quia potest teneri exceptive, vel consecutive. Si exceptive, tunc stat actus sive exceptum pro praesenti ut nunc, et est sensus: non potest Deus, nisi quod iustum est, id est, nihil potest Deus praeter hoc quod est iuslura. Vel potest teneri consecutive; et tunc necesse est, quod hoc verbum est teneatur simpliciter, quia regula est, quod termini in conditione ampliantur ad omne tempus; et tunc est sensus: non potest Deus nisi quod iustum est, id est, nisi sit iustum; et sic ampliatur ibi ad omne tempus. Ex quacunique tamen causa accipiatur locutio, vere multiplex est.

Item quaerilur de hac expositione Magistri: Poterat per potentiam, sed non per iustitiam, quia iustitia stat ibi pro voluntate. Videtur enim male dicere, quia nihil potest Deus facere, quod non possit velle: ergo si iuslitia Dei est voluntas, omne quod potest simpliciter, potest de iustitia, et e converso. — Item, «possibili posito in esse, non sequitur impossibile »: si ergo Deus poterat per potentiam Loth subvertere sive comburere; ponatur. Tunc quaero: aut hoc fuit iustum, aut non. Si sic: ergo poterat per iustitiam; si non: ergo fecit contra iustitiam, ergo inique; quod est omnino impossibile.

Respondeo: Dicendum, quod iustitia non stat ibi pro voluntate divina simpliciter considerata — sic enim poterat velle cuod el poterat facere — dico iustum et bonum est fieri cadit sub lioc verbo potest,

sed stat ibi pro voluntate pensanle merita et volente retribuere secundum nierita. Et quoniam Loth non meruerat submergi cum illis peccatoribus, non poterat iuste submergi, quantum fuit de exigentia meritorum. Nihilominus tamen potei-at Deus hoc facere, quia ex hoc laudein suam et Loth utilitatem poterat elicere, cum noii sit malum secundum se vere iustum afiligere; potest enim hoc Deus facere ad bonum suum. — Et per hoc patet responsio ad illud quod obiicit. Posito enim, quod hoc factum fuerit, ponitur etiam, fuisse iustum quantum ad condecenliam, licet non quantum ad merita. Contra enim exigentiam meritorum Deus potest facere et facit; leremiae vigesimo, Glossa: « Quod facere cogitabam propter iustitiam, non feci propter clementiam «.

DlIB. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Hoc uerbwm debet non prop7-ie convenit Deo, nisi forte dicatur ex promisso. Videtur enim male dicere, quia, sicut qui debet ex commisso obligatur, ne incurrat ingratitudinem, ita qui debet ex promisso, si non reddit, incurrit falsitatem: ergo Deus vere est obligatus: ergo et vere et proprie est debitor.

Respondeo: Dicendum, quod debitum ex comest debitum proprie, quia praeit voluntatem; velit enim nolit, obligatus est qui accepit beneflcium, si necessario eget beneficio. Debitum autem ex promisso, quod est merae liberalitatis, est debitum, quod sequitur largitatem promittentis; et ideo secundum rem plus habet de ratione gratiae quam debiti; et hoc modo Deus est debitor, primo modo non. Ex sua enim liberalitate promittit, ut alliciat, sed nihil recipit. Unde obsequia nostra non acceptat propter indigentiam; ideo ratio debiti, secundum quod obligalionem dicit, proprie in Deo non cadit. Si autem abutamur nomine, ut debitum sonet in condecentiam bonitatis Dei, sic recipitur DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod eadem ratione manente, potuit alia facere et ista dimittere. Videtur enim hoc esse falsuin, quia Augustinus dicit, quod « aha ratione conditus est homo, alia ratione conditus est equus »: ergo alia et alia ratione fiunt opposita: ergo eadem ratione manente, Respondeo: Dicendum, quod Magister vocat hic rationem voluntatem Dei aequissimam: et sicut dictum est supra% quod quia Deus novit omnia, ideo potest scire opposita sine innovatione scientiae, ita etiani et de voluntate. Unde non intelligitur volunlas mutari, quando Deus potest velle quod non vult, sed aliquod volitum ad ipsam comparari, ipsa una et eadem et immutabili remanente, sed alio modo comparata sive ad aliud et aliud. Et ita intelligit Magister.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Haec autem quaestio de praescientia facile determinari potest per ea quae superius dicta sunt; per quid determinatur superius dictum? Videtur enim argumentalio necessaria. Si enim « Deus nihil potest operari, nisi ilUui praesciat: et non praescit, nisi quae facit: ergo etc.

Et dicendum est ad hoc, quod Deus potest praescire plura, quam praescit, sicut potest plura operari. Unde huiusmodi solutio est, quod praescientia Dei potest esse alicuius, cuius non est, et ita Deus potest facere illud;et alicuius nonesse, cuius est, et ita Deus potest illud non facere; et nunquam ponitur aliquid facere sine praescientia. Et hoc nianifestum est, quod non est necessarium, Deum praescire quod praescit; si enim hoc esset, tunc impossibile esset, Deum aliud facere, quam illud quod facit. Et hic est error manifestus.

Item quaeritur de hoc quod dicil: An piUan, quod noii posxum rogare Palrem etc. Videtur enira illud non benedictum, quia aut Pater volebat d&re, aut non. Si volebat, et Christus non volebat: ergo in voluntate discordabant: si auteni nolebat, et Christus poterat petere: ergo poterat a voluntate Patris discordare. ergo peccare: quod est contra veritateui aperte.

Respondeo: Dicenduui, quod Patei nolebat dare. et Christus nolebat petere: sed Paler poterat velle. el Chrislus siuiiliter petere, et ita non discordaie. Tunc auteni discordautia esset, si Christus posset petere, et Pater non posset velle. Quomodo auteni Dens possit aliquid velle. quod non velit, supra habitura est.

DuB. VII.

Iteiii quaeritur de hoc quod dicit: Nimiuid dicendum est, non potuit ludam suscitare in mente? Ex hoc videtur, quod Deus possit salvare ludam: ergo pari ratione daranare Petrum. Contra: lustus est, et negare se ipsmn non potest: ergo hec facere contra iustiliara. Si tu dicas, quod hoc non potest; contra: posset Deus destruere orania quae fecit, quod maius est: ergo raullo fortius hoc potest.

Respondeo: Aliqui distinguunt hic potentiam Dei dupliciter. dicentes. Deum posse aut de potentia absohUa, et sic potesl ludani salvare et Petrura dainnare: aul de polentia ordinata, et sic noii potest.. — Sed haec dislinclin non videtur esse conveniens, quia nihil polesl Deus. innd non possit nrdinate. Posse enira inordinat.e facere est non posse, sicut posse peccare et posse mentiri. Unde nec potentia absoluta nec ordinata potest mentiri

Aliter dicunt alii, quod potest salvare ludam,. sed non damnare Petruni. quia misericordia eius supcf oninia opera eius, et misericordia supere.ntlini iiiilivium; et salvare /wrfam esset superaliiiii(l;iiilis iiiisericordiae, sed damnare Petrume&- set crudelitatis maximae. — Sed tamen, cura Deus tn summe iustus sit et sumnie misericors, sicul non potesl facere contra misericordiam, sic nec contra iustitiam.

Ideo aliter dicunt alii, quod Deus neutrum s potest, et hoc non derogat eius potentiae, quia ntruraque esset iniustitia et inordinatio, revocare quem fmaliter daranavit, et qui flnaliter damnari raeruit. Nec est simile de Traiano, quia Deus sic disposuerat ad honorem Sanctorum et suum, aliqua specialia facere; et ideo mors illa Traiani et damnatio, licet secundum causas inferiores flnalis videretur, secundum tamen divinam dispositionem et consilium aliter erat. — -Sed tamen quis hoc dicere, quin Deus de luda hoc disponere potuerit, quod disposuit de Traiano? el quin generaliter possit omnibus facere quod probatur fecisse uni? Et iternin, Augustinus dicit, quod Deus ipsi diabolo honara volunlateiii posset dare.

Et propter hoc dicendum, quod, quando quae- ritur, utrum Deus posset salvare ludam et damnare Petrum, dicendum, quod aut loqueris salvis meritis, aul non salvis. Si salvis merilis, sic dico, quod non posset. Hoc enim idem est dicere et quaerere, ac si quaereretiu-. utiiim posset iudicare iniuste; quod quidem absque dubio Deus non polest. Si autem intelligatur non salvis meritis, sic absque dubio posset salvare Itidam, auferendo per gratiam peccata el deraerita et dando merita. Petro aulem non potest dare merita mala; sed tameUi sioit liberaliter dedit gratiam et naturam, potest auferre ntruraque et alterum tantum; et tunc Petrus posset peccare et Deus aeternaliter punire. Sicut enim Deus liberaliter dedit bonam voluntatem Petro, ita etiam liberaliter conservat, similiter et naturam. Et sic patent obiecla.

An Deus possil facere aliquid melius, quam facit, Deo melius — generare debuit aequalem. Si enim voluit Ex quo conficitur, aequalem genuisse fllium ». A siquaedain alio modo aeque bono, quaedam etiam niinus bono facere, quam facit; ut tamen modus referatur ad qualitatem creaturae, non ad sapientiam Creatoris.

Cap. II.

Virum Ueus se?nper pussit omne quod potuit.

Praeterea quaeri solel, ulrum Deus semper possit omne quod olim potuit. Quod quibusdara non videtur vult, quae aliquando voluit, nec unquam aliquam scientiam amittit, vel voluntatera mutat, quam habuit; dicimus:isle potest /egere Imdii?, cras autem dicemiis:

De potentia Dei in coni)aratioiie

ibi: Praeterea quaeri solel, utrum Deus etc.

circa hoc quaeruntur principaliter duo.

rit facere meliorem.

Circa primum quaeruntur quatuor.

' Disl. XLII. el XLlll.

• Vat. ulrum Deus potuerit aliquid melius facere. scientia Dei dicendum est. ad modiiiii sive qualitateni rerum. secunda, utrum res, quas facit, possit facere meliori niodo sive alio modo, et lioc ibi: Post haec comiderandum est etc, ubi agit quantum ad modum.

Praeterea quaeri solet, utrum Deus etc. Haec est secunda pars, ubi quaerit de divinae potentiae immutabilitate, quaerens, ulrum Deus possit quidquid potuit, et habet haec pars duas. In prima ostendit, quod non possit quidquid potuit, et hoc facit opponendo In secunda vero contrarium asserit in solvendo, ibi: Ad quod dicimus, quod sicut omnia semper scil.

Primo quaeritur, utruin Deus potuerit facere mundum meliorem quoad substanliam partium integrantium.

Secundo, utrum potuerit ipsum facere melioreni quoad partium integrantium proprietates.

Tertio quaerilur, utrum potuerit facere mundum meliorem quantum ad ordinem partium.

Quarto, utrum potuerit facere mundum antiquiorem.