Distinctio XLV

inquit, conlra vohmtatem De.i laciunt, cum eius Evana;elio non credunt ». (Juoii Deus velit ab omnibus /ieri ea qme praecipit, vel iwn fieri quae prohibet. lides. Et in Evanclid iiinccepil sanalo, ne ciii dieeplaeiiani ipsius, ci ipsi clfceUis reriini ab illo non et oniiic (uod noii vult (ieri, nequaquam fit. Non ita ((iiae iion faciunt, el prohibet quae nori cavent, et

Jam d£ voluntate Dei aliquid Siipra egit Magister de scientia et potentia, hic iam terlio agit de vohmtate. Et hajjet haec pars

tres partes. In prima agit de voluntate secundum suam quidditalem. In secunda secundum eius impletionem respectu operis, qualiter scilicet impleatur, infra distinctione quadragesima sexta: Hic oritur quaestio: cliclum est enini. In lerli;i (leteniiinnl, qualiter voluntas nostra divinae (iiiiroriii.iliir. r-l lioc distinctione quadragesima octava.- Sriixdmii qiioiiin est, quod aliquando mala est voluntas.

Prima pars liabel Ires parles. In prima ostendit, quod vohujtas Dei esl ipsa divina essentia: in secunda, quod ipsn i'sl oiiiiiiiim causa. ibi: Haec itaque summe tmnu luiliniinx causa est; in 'tertia ostendit, quod ipsa voluntas Dei est multipliciter dicta, ibi: Hic non est praetermittendum nobi etc.

Prima pars habet duas. In prinia ostendit, quod veUe est in Deo es.w, et voluntas esl essentia.

.d intelligentiam praesentis distinctionis tria principaliter quaeruntur.

Priino quaeritur de voluntale divina quantum ad quidditatem.

Secundo quantum ad causalitatem.

Tertio quantum ad ralionem significandi.

Disl. XXXV-XLI. dc scieii

XLll. seiq. de potenlia.

imbeciUitate etc.

pars simihter iiabet duas. In prinia

est praetermittendum elc. Haec est teriiitn vero secundum quandam dicendi

ad primum duo quaeruntur. quaeritur, utrum sit in Deo ponere voutrum ipsum sit dicere omnivoleiitem, cum ed. I ol nonnullis mss. sed.

Quod auteni in Deo non sit ponere voluntatem, ostenditur auctoritale et ratione.

1. Primo sic: Augustinus in libro de Libero Ar- - bitrio: « Voluntas est rationalis motus sensui praesidens et appetitui «; sed in Deo non est motus nec sensus nec appetitus: ei'go neque voluntas.

± Item, Augustinus in libro de Duabus Animabus: « Voluntas est animi motus ad aliquid prosequendum, vel fugiendum »; sed in Deo non est ponere fugam nec prosecutionem: ergo nec voluntatem.

3. Item, ratione: quia voluntas est polentia in nobis maxime vertibilis, unde aliae potentiae non possunt in malum, sed sola voluntas est, a qua est peccatum; sed in Deo nulla est omnino vertibilitas ad malum: ergo etc.

4. Item, voluntas, eo ipso quod voluntas est, est ad opposita, eo quod ad opposita, est contingens el variabilis: iii Deo auteni nulla cadit contingentia iiec varietas: ergo etc. Probalio primae. Voluntas, eo ipso quod voluntas, est potestas rationalis; sed « potestates rationales sunt ad opposita», sicut dicit Philosophus: ergo etc. Similiter, eo ipso quo est voluntas, est libera; et si hoc, non est determinata ad unum, quia tunc non haberet libertatem, sicut nec potentiae naturales: ergo est ad opposita, et ita variabilis.

Sed contba: I. Ad Ephesios primo dicit Apo- 1' stolus: Secundum consilium volunlatis suae. Et iterum ibidem: Secundum propositum voluntatis suae; et tota Scriptura est plena hoc nomine voluntatis, ut est in Deo: ergo etc.

2. Item, Philosophus in duodecimo concludit, quod « voluntas est actio ipsius Dei ».

3. Item, ratione videtur, quia voluntas est illud, penes quod residet inter creala sumraa potestas: ergo si voluntas de se dicit potestatem. quia omnibus praesidel in regno aniniae, et nihil potest sibi imperare; sed Deus est potentissimus, et omne quod pntentiae est, sibi attribuendum est: ergo etc.

4. Item, voluntas est, in qua consistit summa voLuptas sive felicitas — « beatus enim est qai habet omne quod vult'»; unde nihil delectatur nisi habens voluntatem vel aliquid simile voluntati — sed Deus est felicissimus, in qno est oninis felicitas et iucunditas: ergo etc.

b. Item, voluntas est illud, peoes quod residet iustitia et aequitas — iustitia enim non est aliud quam rectitudo voluntatis; unde non habentia voluntatem non sunt capabilia iustitiae — sed Deus

tenditiir suinuia liberalitas — omnis enini liijeralilas venit ex aniore, sed constat, quod amor est actus voluntatis — in Deo auteni est ponere summam liberalitateni: ergo et amorem et voluntatein.

CONCl.llSIO. Voluntas est in Deo magis proprie et completiore modo quam in nobis, et sine ullis imperfeetionibus.

Uespondeo: Dicendum, quod in Deo est ponere uoluntatem, sicut ostendunt quatuor rationes praeliictae, propter quatuor conditiones, scilicet jootestotis, voluptatis, aequitatis et liberalitatis, quae sunt circa voluntatem; et magis proprie in Deo et completiori modo quam in nobis.

Voluntas enini in nobis esl per differentiam a substantia et actu et per distantiam a fine -; in Deo auteni per omnimodam indifferentiam horum, scilicet substantiae, virlutis, actus et finis.Et quia in nobis est per differentiam a substantia et ab actu. ideo aliis praesidens et secundum diversos actus uariahilis. Propter differentiam enim a substantia, in qua possunt et aliae potentiae radicari, pmesirfeZ aliis potentiis. ut sensui et appetitui. Propter differentiam ah actu est uariahilitas secundum alternationem affectionum. w Deo autem neutrum; ideo

concliisionibu nec regit inferiores potentias, nec habet variari secunduni affectiones varias. Et ideo quia in nobis est per distantiam a fine, inde est quod est indigens, et ideo in ea est fuga et appetitus, et cadit in ea etiam tristitia, cadit et malitia, quia potest a fine obliquari, cum non sit illi coniuncta. In Deo autem est omnino fini coniuncta, ideo nec fugam nec appetitum habet, nec tristitiam nec malitiam, sed omnimodam laetitiam et iustitiani.

1. 2. 3. Et sic patet responsio ad prima tria, quia quamvis istae conditiones: appetitus, fuga, malitia sive vertihilitas, conditiones sint voluntatis creatae, tamen omnino a voluntate divina semotae sunt.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est contingens, el variabilis: dicendum, quod est contingentia vn actu vel in effectu. Si loquamur de confingentia in effectu, non tantum est in effectu nostro, sed etiam in multis, quae a Deo sunt. Multa enim facit Deus, quae posset non facere, nullo repugnante. Si autem loquamur de contingentia in actu, qno voluntas aliquid niodo desinit velle et incipil velle, modo vull aliquid, modo vult oppositum; haec cadit in voluntate humana, quia inter volunlatem humanam et actum est differentia; unde nec semper est in uno actu, nec in actu uniformi. Divina autem voluntas propter identitatem sui cum actu omnino variari non potest, nec habet in se aliquam contingentiam; et ideo patent omnia quaesita. qui prosecuiionem et fugam ajiquo modo iid Deum iransfcrri

Utrum Deii dicdlur omnivolem Secundo, supposito quod in Deo sit poiiere voluntalem, quaeritur, utruni ipsum sit ponere omnivolentom, ut ita dicatur a voUmtate omyiwolens, sicut a potentia el scientia onmipolens et omnisciens. Et quod sic, videtur:

1. Quia Deus non dicitur omnipotens, eo quod Po**"- oronia, sed quia potest omne quod decet eius potentiam - — non enim potest mala — sed similiter Deus vult omne quod decet voluntatem eius velle: ergo debet dici omnivoiens, sicut omnipotens.

:2. Itein, sicut se habet cognitiva Dei ad verum, ita se liabet ajfeciiva sive voluntas ad bonum;.sed cognitiva sive intelligenlia antpleclitur oinne verum — unde qui diceret, Deum aliqTiid verum ignorare, arctaret et derogai'el eius intelligentiae — ergo pari ratione, cmu intelligeiUia non sil latior nec perfectior quam volunlas. vdhmlas erit respectu omnis boni: ergo sicul dii'ilnr omntxriens, quia scit omne verum, ita omnivolens, quia vult omne bonum.

3. Item, sicut dicilur Deus verum. omnis veri, a quo scilicet omne verum habet veritateni, itaest bonim omnis boni, a quo omne bonum habet bonitatem; sed Deus in videndo suam veritatem, quia est ratio omnium, omnia cognoscit: ergo similiter diligendo suam bonitatem omne bonum diligit. Sed omne quod diligit, vult: ergo vult omne bonum, sicut et cognoscit omne verum, et sic etc.

4. Item, bona voluntas est quae se extendit ad multa bona; ergo melior ad plura, et optima ad omnia, ergo infinita ad infinita: ergo sicut potentia et scientia se extendunt ad omnia et infinita, ita et voluntas: ergo qua ratione dicitur, siciU omniscim.i et omnipotens. omnipotens et omnisciens, pari ratione debet dicit onmivolens.

GoNTRA: 1. In Psalnio: Omnia quaecwmque noluit, fecit, ergo nihil vult, nisi quae facit; sed plura potest facere, et non potest nisi volens: ergo plura potest velle. Sed si Deus posset plura scire, non esset omnisciens: ergo etc.

2. Ilem, si aliquid sciret homo, quod non sciret Deus, nori esset omnisciens Deus: cum ergo aliquid velit hoino quod non velit Deus, iit puta facere furtum, ergo Deus non esl omnivolens.

3. Item, si posse malum esset posse, Deus non esset omnipotens, quia non potest mala; cum ergo velle malum sit velle, et Deus non velit mala, Deus non est omnivolem. Probatio minoris. Maluni non est mahim, nisi quia voluntarium, quia, secundum Vugustinum « peccatum adeo est voluntarium » etc, ergo ratio voluntatis salvatur in inalo, similiter et actus voluntatis in volendo malum; ergo etc.

4. Ilein, velle malum aui est velle, aut est nolle. Si velle, habeo propositum; si nolle; sed nolle malum est bonum; ergo velle malum est bonum: ergo si Deus vult omne bonum, Deus vult malum, quod est falsum. Restat ergo, quod velle malum est velle; et Deus non vult malum: ergo Deus non est omnivolens. — Sed istud argumentum est sophisticum, quia similiter posset obiici de potentia. — Et ideo quaeritur, unde est hoc, quod velle malum est velle, sed posse ma.km. non est potentiae, sed impotentiae.

luxta hoc quaeritur de comparatione potentiae, sapicniiae et voluntatis ad sna obiecta secundum ambitum.

Simpliciter negatur, qmd Deus dicatur omivivolens, sicut recte dicitur omnisciens et omnipotens.

Respondeo: Dicenduin, quod cura quaeritur, utrum Deus sit omnivolens, duplicem intellectum putest facere ista locutio ex. eo, quod hoc quod est. omne potest facere distributionem simpliciter vel ut nunc. Si distributionem simpliciter quantum ad actum et habitum facit, tunc dicitur omnivolens, quia vult omne volibile; si ut nunc, dicitur oninivoiens, quia vult omne volitum.

In utroque sensu falsitatem habet et in utroque sensu habet veritatem in potentia et in scien- tia. Et ideo simpliciter conceditur, quod Deus sit omnisciens et omnvpotens, et simpliciter negatur, quod sit omnivolens.

Intellectus laiius et ratio patet. Si enim sim- <pliciter accipiamus, Deus scit omne scibile et polest omne possibile, et non vult omne volibile; quia divina voluntas iraportat causam actualem, potentia vero abstrahit a ratione actualitatis et ponit rationem causae, scientia vero abstrahit a ratione utriusque. Quia igitur Deus non est causa actualis omniuni quae potest facere vel velle, sicut non facil orane volibile, ita non vult. Quia vero potentia abstrahit a ratione actualitalis, ideo dicitur non solum respeclu faciendorum in actu, sed etiam respectu possibilium fleri a Deo. Quia vero scientia abstrahit a ratione utriusque, hinc est, quod scientia non tantura est respectu faciendorura, sed etiam respectu possibilium, non tantum Deo, sed etiam aliis, utpote possibilium malorum. Haec igitur est ratio, quia actus scientiae, ut scire, est per modum ha bitus; similiter et potentiae per raodura kabitus, ut posse; voluntas per modum actus, ut velle. Ideo scientia est oraniura scibiliuni, potentia oranium possibiliuni, quae sunt potentiae, sed non voluntas omninra volibilium. Et ideo non potest Deus plura scire vel posse, potest tamen phira velle.

Similiter, si accipiamus rem ut nunc respectu rei praevisae et respectu factae et volitae; scientia est respectu oranis rei, in qua salvatur ratio scientiae, et potentia respeclu omnis rei, in qua salvatur ratio potentiae; sed voluntas non est respectu oranis rei, in qua ratio voluntalis salvatur. Scientia enim est respectu omniuni futurorum et praesentiura et praeteritorura, bonorum et malorum, quia ibi salvatur ratio scientiae et nobilitatis; quia scire malum scire est, et scire malum nobilitatis est. Similiter potentia est respectu omnium bonorura, in quibus solum salvatur ratio polentiae. Nam posse malum non est posse. Vndeposse malum non tantum derogat perfectioni potentiae, sed etiara ipsi potentiae, quia jmsse deficere non est posse; ct ideo adhuc oranipotens. Voluntas vero est respectu bonorum tantura, non respectu malorum. Et quaravis in volendo raalura non salvetur dignilas voluntatis, salvatur tamen ratio volendi, quia velle malum velle est. Et hinc est, quod Deus non dicitur omnivolens, quia non vult malum, sed tamen omnipotens dicitur, quamvis non possit malum.

Si quaeratur; quare ratio potentiae non salvatur respectu maU, sicut et ratio voluntatis? dicendum, quod potenlia id ipsum quod dicit, dicit per modura habilus et posilionis, de potentia activa loquendo; unde, cum est respectu privationis, iam non est potentia, sed defectus potentiae; sed voluntas id ipsura quod dicit, dicit per raodura cuiusdara indifferentiae et complacentiae. Quia ergo in malo salvatur ratio consensus et complacentiae, sicut et respectu boni; ideo velle malum velle est, sed posse malum non est posse.

1. Ad illud quod obiicitur, quod Dens vult omne quod decet; dicendum, quod illa non est ratio, quare dicatur oranipotens, sed illa quae praeassignata est, scilicet quia potest orane quod posse potentiae est.

2. Ad illud quod obiicitur, quod cognitiva amplectitur omne verum, et affectiva omne bonum; dicendum, quod ahter araplectitur haec, aliter illa. Cognitiva enim amplectitnr actualiter cognoscendo omne quod est verum et quod potest esse; sed affectiva, quia aclus eius est in ratione actus, aniplectitur et vult solum bonum, quod est vel eril. Rursus,

iplectitiir toUiiu ucliini cofiiili itiii sed boiimii iioii;impleclitur omiiiiio;u-tiiin voluntatis — nain velle oppositum boni esl velle — et liinc est, quod Deus sciendo omne verum dicilur omnisciens, sed non sie volendo omne bonum, omnivolens.

3. Ad illud quod obiicitur. quod Deus cognoscendo se, qui est veritas ips;i, oimie veruin cognoscil: ergo etc; dicendum, quod verum est, sed aliter: quia cognoscendo se est causa exemplaris, et caus;i exemplaris uon tantum futuroruui, sed etiam possibilium a Deo fieri. Sed diligendo se bonuni est causa actualis, ut patebit; et ideo non sequitur, quod velit nisi bona, quae erunt vel faciet, et propter hoc non potest dici omnivolens..Ha tamen est liuius ratio. sicut patebit in littera.

4. Ad illiiil (U(iil obiicitur de voluntate, quod melior esl (u;ic sc i'leiidil;xd phira; dicendum, quod vohuil;is esl;i(tus rationahs; unde non dicitur vohintas mehor, quia simpliciter ad plura, sed quia ad plura rationabiliter. Et quoniam ratio recta dictat. creaturas fieri in numero deflnito, quia numerus infuiitus rebus non competit: ideo optima vohuitas et perfectissima in ahquo numero vult res

bonas esse, sed tamen finito; et ex hoc non sequitur, quod voluntas sil infinitorum vel omnium possibilium, nec etiam omnium. — Potest tamen diei, ciuod illud, si ahcubi habel veritatem, ibi tantum habet, ubi voluntas ahquid recipit;i volito; sed voluntas Dei nihij recipit, et ideo non est melior volendo Iria bona quam unum, et mille quam Iria; et ideo non valet illa catio in proposito.

Ex his p;Uet ihud, quod consuevit quaeri: utrum voluntas et potenlia et sapientia sint ae- qualia. Dicendum enim, quod est loqui de his quaiilum ad affectum sive actum, et quantuni ad effectum, et quantum ad obiectum. Si quantum ad actum; sic est ibi omnimoda aequalitas et circumincessio; ut patet, quia quidquid scit Deus et potest, vult scire et posse, et e converso. Si quantum ad effectum; sic adhuc sunt aequalia, quia nihil efficit Deus nisi per potentiam, sapientiam et voluntalem. Si quantum ad obiectum sive connotatum, sunt inaequalia: scientia enim hoc modo est in plus, et potentia in minus, et voluntas in minus. Nani scitum est bonum et malum; possibile esl bonum tantuin, sed futurum et non futurum; volituni vero est bonum et futurum tantum.

Quantum ad secundum articulum quaeritur de voluntate divina, scilicet quantum ad causalitatem. Et circa hoc quaeruntur duo.

Et quod sit causa, ostenditur sic.

1. Ililarius in libro de Synodis: « Omniljus substantiam voluntas atlulit, sed Filio natura dedit ».

2. Item, Augustinus in libro contra Manichaeos: « Respondendum est eis qui voluntatem Dei nosse desiderant, quod vohmtas Dei omnium quae sunt, ipsa sit causa».

3. Item, ratione videtur: quia Deus est causa rerum; sed omnis rei, cuius est Deus causa, est per scientiam, poteatiam el voluntalem: aut ergo est causa, quia potens, aut quia scimis, aut quia volens. Non quia potens, quia multa potest, quae non facit; simihter nec quia sciens: ergo quia volens, ideo facit. Sed «causa est, cuius esse sequitur ahud '»: ergo etc.

4. Item, Deus est causa rerum creatarum: aut ergo per naturam, aut per voluntatem, aut per casum et fortunam. Non per casum et fortunam, quia tales sunt causae secundum imperfectam rationem; non per naturam, quia sic simile ex simili producitur: restat ergo, quod per vohmlatem: ergo etc.

Contra: 1. Si voUmtas Dei est causa, aut ratione principalis significati, aut ratione connolati. Si ratione principalis significati: ergo cum idem Primo quaeritur iii generali, ulrum voluntas Dei sit causa rerum.

Secimdo, utrum sit causa prima et immediata. sit sapientia, potentia, vohmtas et essentia, eadem 1'atione debent dici causae. Si ratione connotati, quaero, quid sit illud. Non est dare nisi ejfectum; sed effectus consequitur rationem causae, non e converso: non ergo ratione connotati. Et iterum, si connotat effectuni: ergo nuUo modo potest dici: Deus vult se esse, cum circa se nihil onmino efflciat; quod est falsum.

2. Item, aut vohmtas est causa per proprietatem, aut per appropriationem. Si per proprietatem, tunc ergo sapientia et potentia non sunt causae. Si per appropriationem, aut ergo quia in voluntate per prius est ratio causahtatis, aut quia immediatius. Non quia prius; nam potentia et scientia antecedunt voluntatem secundum rationem intelligendi. Nec quia immediatius, quia Hugo dicit, quod «Deus per voluntatem movet, per sapientiam disponit, et per potenliam exsequitiir »: ergo immediatiorem comparationem haijent ad opus scientia et potentia quam voluntas: ergo etc.

3. Item, aut est causa propter virtutem agen-, di, aut propter modum. Non propler uirtutem quia voluntas non dicit virtutem, sed potenlia dicit. Si propter modum agendi; contra: modus agendi i per modum naturae nobilior est: ergo natura magis est causa. Probatio: illud agens est virtuosius, quod

esl suUicientius et nobiliorem effectum producit; sed nalura sullicienlior est in agendo et paucioribus indiget et nobiliorem efTectum producit quam ars sive agens voluntarium: ergo etc. — Item, quod i.non quantum Admodum. videtur, quia agens, quod dat produclo proprietates naturales consimiles, agit per modum naturae; sed Deus effectibus suis dat unitalem, veritatem et bonitatem; nec potest facere sine his, et istae sunl proprietates naturales divinae substantiae: ergo Deus agit per modum naturae, non voluntatis.

h. Item, omne agens voluntarie est agens praeconcipiendo; sed Deus non agit praeconcipiendo, sicut dicit Dionysius de Divinis Norainibus quia, sicut sol non praeconcipiendo illuminat, sic Deus non praeconcipiendo creat: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0. fiatio camalitatis attribuitur Deo sub ratione voluntatis, non sic sub aliis rationibus.

Respondko: Ad praedictorum intelligentiam est,. notandum, quod quamvis divina essentia sit unum quid simplicissimum, tamen «esl pelagus substantiae infmitum''». Et ideo omnia quae in nobis reperiuntur per diversitatem, omnia, inquam, in Deo nobilius per oumimodam reperiuntur identitatem, nihilominus tamen secundum omnimodam perfectionem et veritatem. Unde sicut in nobis sapientia, potenlia et voluntas est vere ens et causa rerum, quae a nobis sunt; sic et in Deo sunt, sed tamen unum sunt. Et quaravis unmin sint quia intelle-,rCtus noster non potest infmitatem illius substantiae; comprehendere nec per unum verbura exprimere; ideo nmltis niodis intelligimus Deum et diversis nominibus exprimimus; et secundum quod per illos niodos iMtelliginms, plura enuntiamus, ita quod Deo aliquid attribuimus secundum unum modum, quod non secundura alium, et vere quidera, quia orania in Deo habent veram existentiam. Et ideo cura alio modo intelligamus Deum, cum dicimus Deum bonum, alio, cum dicimus Deum aeternum; concedimus, eum se ditfundere, quia bonus esl, non quia aeternus; haec enim est proprietas bonitatis, non durationis. Hinc est, quod cum intelligiraus, vere voluntatem esse in Deo, et proprietas voluntatis sit producere ea quae exeunt per modum liberalitatis, quod dicimus, Deum, in quantura voluntas est, esse < causam rerum.

Ratio autem, quare voluntati attribuitur cau- 1 salitas, haec est, quia ratio causandi est bonitas et in ratione ejfectivi et in ratione finis. Nam «bonum dicitur diffusivum», «et bonum est joropter quod omnia ». Effectivum aulem non flt efficiens in effectu nisi propter finem. IUud ergo, quod dicit coniunctionem principii effectivi cum fme, est ratio causandi in effectu; sed voluntas est actus, secundum quem bonum reflectitur supra bonum sive bonitatem: ergo voluntas unit effectivum cum fme. Et hinc est, quod voluntas est ratio causare faciens in effectu; et ideo attribuiraus Deo rationera causalitatis sub ratione voluntatis, non sic sub aliis rationibus.

Et hoc coUigitur ex verbis Dionysii in quarto < de Divinis Nominibus, ubi dicil, quod « bonitatem ut continentiam et ut principium et ut finem orania appetunt: xA principium, a quo sunt; ul continentiam, per quara salvantur; ul finem, in quem tendunt». Unde «divinus amor est quidam cyclus

aeternus, ex optimo,per optimum et in optiraum». Ex quo colligitur, quod dicit coniunctionem principii cum fme, et ideo causam actu, quando vult facere; ita quod actualitas in causando referatur ad voluntatem, non pro instanti, in quo habet volunlatem, sed in quo facere vult. Sicut ego volo cras audire missam, et voluntas faciet, me cras esse in actu respectu voliti; sic suo modo est in Deo.

1. Ad illud quod quaeritur: utrum conveniat voluntati ratio causalitatis propter connotatum, vel.j,,.g„ significatam; dico, quod nec propter rem significatam tantum, nec propter connotatimi, sed propter rem sic significatam, quia significatur divina essentia ut voluntas, cui modo signiflcandi respondet veritas. Unde sicut, quando nos dicimus, quod lapis assimilatur Deo in quantum em, animal in quantum vivens, et homo in quantum intelligens, revera essentia, intelligentia et vita idem sunt in beo, tamen idem ipsum alio modo datur intelligi, non propter connotationem, sed propter eiusdem substantiae inflnitateni, in qua omnes nobiles proprietates sunt unum. Non tamen possunt signiflcari nisi per diversa.

2. Ad illud quod obiicitur, utrum sit causa per proprietatem, aut per appropriationem; dico, quod simpliciter loquendo propriissime est causa. Comparando vero voluntatem ad scientiam et potentiam, dicitur causa per appropriationem; et hoc, quia ipsa voluntas signiflcat Deum ut causara actualem. Unde in voluntate primo invenitur ratio actualitatis, non causalitatis Potentia enim et scientia, etsi habeant rationem causae habitualis, non tamen

actualis nisi per voluntatem. Unde voluntas facit de scientia dispositionem, sive facit scientiam esse disponentem, et potentiam exsequentem; ideo enim disponit, quia vult, et ideo facil, quia vult. Et sic patet illud.

3. Ad illud quod quaeritur: quare voluntas dicitur causa, utrum propter virtutem agentemvel propter modum agendi; dico, quod propter?(«r!wnque — Deo enim velle est posse — principalius tamen ratione modi agendi. Productio enim diversi in fornia et natura ex sola liberalitate agentis spectat ad agentem per voluntatem. — Quod obiicitur, quod modus agentis naturalis est nobilior; verum est, ubi voluntas non est omnipotens; sed si ars posset facere omne quod vellet, non minus nobiliter ageret quam natura. — Potest tamen dici, quod modus producendi naturalis competit personae respectu personae, non autem essentiae divinae respectu creaturarum, quia non possunt convenire in forma.

Ad illud quod obiicitur, quod Deus producit simile secundum proprietates; dicendum, quod natura producit simile in proprietatibus specialibus, si est agens particidare; vel si est agens universale, producit necessario, non ex sua liberalitate; Deus autem neutro modo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Deus non est agens praeconcipiens; dicendum, quod hoc verum est de praecogitatione, quae praecedit voluntatem, sed non est verum de praeconceptione respectu operis. Et primo modo loquitur Dionysius; ipse vero opponit secundo modo.

Secundo quaeritur, utrum voluntas ilivina sit causa prima et immediata. Et quod sic, videtur:

1. Per Augustinum tertio de Trinitate: « Vo- Dei est pi'inia et sunima causa omnium specierum et motionum».

2. Item, omnis causa, cuius actus primus et proprius est rei productio, est causa prima et immediata; sed voluntas divina est huiusmodi: ergo etc. Probalio mediae. Super illud Psalmi: lustus Dominus in omnibus viis suis, Glossa: «Deo hoc est velle quod facere, quia ex eius voluntate res habent esse».

3. Item, ratione videtur, quia omnis causa est prima et immediata, qua non est altera prior; sed divina voluiitas est causa, qua non est altera prior, cum sit idem quod Deus: ergo voluntas est causa prima et immediata.

4. Item, omnis causa est prima et immediata, quae est in totum elTectum per actionera suam; sed omne quod fit, est a Deo, et nihil potest operari sine ipso, cum non possit in esse salvari, et Deus toti cooperatur et in totum: ergo etc.

5. Item, omnis qui rem cognoscit certissime et nobilissime, cognoscit per causam proxiraam et imraediatara; sed cognoscens Deum et videns cognoscit in eo res certissirae et nobilissirae tanquam in causis prioribus, ut dicit Augustinus: ergo in Deo est causa proxima et immediata; sed non nisi voluntas, ergo etc.

6. Itera, quod Deo attribuitur, debet attribui ei in fme tolius nobilitatis: si ergo ratio causalitatis convenit ei, nobilissima causalitas debet ei attribui. Sed haec est ratio causae priniae et iraraediatae: ergo etc.

Contra: I. Unius est una causa imniediata: ergo si Deus est causa oraniura imraediata, nihil habet aliam causara quam Deum; et si hoc, cessat oranis operatio, et ita potentia cessat, cessat et bonitas, et cetera sunt otiosa

2. Itera, si divina voluntas est oraniura causa proxiraa et iraniediata; sed posita causa proxima el immediata, ponilur effectus: ergo cum divina voluntas fuerit ab aeterno, cetera sunt aeterna.

3. Item, orane quod habet causam proximam et immediatam et necessariam, est demonstrabile: ergo si divina voluntas est oraniura causa prima et immediata, omnia sunt demonstrabilia.

4. Item, cognita causa proxiraa et iramediata, non est ultra quaerere: ergo scito, quod Deus velit aliquid, stulte laborat qui quaerit causam aliam. Sed de omni bono, quod fit, scimus Deuni causara esse: ergo non est ulterior quaerenda. Pereunt ergo et vanae sunt scientiae doctrinales, inirao oranes scientiae. Voluntas est causa immediata rermn, cum sit causa prima, universalissima et actualissima.

Ad huius intelligentiara est notandum, quod cum in creaturis sit reperire causam universalem el particitlarem, CBLim. nmversalis. mo Ilic modus loquendi iam occurrit in Averroe, XII. Metii))!).

modo plus influit in effectum quam particularis, alio modo minus. Quantum enim ad inlimikUem causa universalis, quia agens prior est, magis influit, sed quantum ad actualitatem et quantum ad ea quae sunt propria rei, minus influit. Et ratio huius est, quia causa universalis creatamn liabet omniraodam actualitatem nec perfectam potentiam; et ideo non potest pervenire ad formam specialem nisi per accidens, ut per formam agentis particularis, quae non est ab ipsa.

Divina autem voluntas est causa prima el uniadminiculo alterius causae; nec aliqua causa potest aliquid vel modicura sine ipsa. Et ideo necesse est, quod ipsa sit causa immediata in omni actione et re. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

Ad obiecla in contrarium intelligendum, quod cum Deus sit omniura causa iraraediata, quorundam taraen est tota causa, sicut eorura quae creantur; quorundam autera est causa cum alia causa parculari, ut eorum quae sunt a natura et a voluntate particulari. Et haec quidem causa concurrit non propter iodigentiam divinae voluntatis, sed propter summam Hberalitatem, quae non tantum dedit rebus esse, sed operationem et diffusionem, et propter ordinem et connexionem universi ad invicem. Nec

I. Oeus vocalur causa prima, quia praecedit et perfectione una causa derogat alteri, sed tolus effectus est a causa creata, et totus a voluntate increata.

1. Et sic patet responsio ad primura obiectum: obiicit enim de causa immediata respectu alterius causae creatae, quia duae causae creatae non sunt iramediatae in eodem genere causae.

2. kA illud quod obiicitur, quod posita causa immediata etc.; dicendum, quod causam poni est dupliciter, vel in esse, vel in operari. Et posita causa, non ponitur effectus in actu, nisi ponatur in operando; et sic non fuit ab aeterno, sed in terapore, in quo disposuit et voluit ab aeterno producere rem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omnia essent demonstrabilia; dicendum, quod verum est, si causa ilia sit propria et deterrainata ad tales effectus.

4. Ad illud quod quaeritur, quod non debet quaeri alia causa; dicendum, quod si plene cognosceretur Dei vohmtas et dispositio in se, nullus unquam desideraret scire aliam causam; ita plene cognosceret in causis primordialibus. Attamen quia divina voluntas non cognoscitur, nec ipsa excludit in agendo operationem causae creatae, non excludit etiam nec in cognoscendo; et ideo bonum est el perutile exerceri in consideratione causarura creatarum, ut aliquo modo semiplene veniamus in cognitionera illius causae supremae, quae est finis omnis cognitionis.

Consequenter quantuin ad tertiuiu articuluni quaeritur de voluntate divina quantum ad rationem significandi, et circa lioc duo principaliter quaerunlur.

Primo quaeritur de convenientia illius divisio-

Et quod prima divisio non sit conveniens, videtur:

1. Quia sicut voluntas est respectu rerum, ita potentia et scientia; sed scientia non distinguitur per scientiam veritatis et scientiam signi, similiter nec potentia: ergo nec voluntas. Situdicas, quod illa non habent signa; contra: sicut cireaturae sunt signa voluntatis, ila etiam innuunt es suo ordine scientiam, et ex sua magnitudine monstrant polentiara: ergo si signum perducit in aliud, patet etc.

2. Item, si contingit divinam voluntatem significari, aut per signa naturalia, aut per signa voluntaria: non per naturalia, quia praeceptio et prohibitio non sunt a natura, sed a voluntate; non per voluntaria, quia signum voluntarium est quod significatex institulione; sed praeceptio et prohibitio significant non ex institutione voluntatem, sed ipsum quod praecipitur: ergo etc.

-3. Item, res significata non comniunicat nomen suum signo — unde quamvis circulus sit signum vini, non tamen est vinum — ergo quamvis praeq. 2. — Dionys. Carlh., hic q. 2. — Biel, hic q. unica. nis divinae voluntatis iii voluntatem beneplaciti et voluntatem signi.

Secundo quaeritur de numero et sufficientia signormii divin:ie voluntatis. ceptio el prohibitio etc. sint signa divinae volunlatis, non tamen debent dici voluntates: ergo non debet dividi voluntas in voluntalem signi et voluntatem beneplaciti.

4. Item, praeceptio eiprohibitio el huiusraodi, aut sunl signa ratione actus, aut ratione obiecti sive connolati. Si ratione actus; sed idem est actus quod divina voluntas et Deus — quia cum dico: Deus praecipit, dicilur de Deo, et ita praedicat divinam essentiara — ergo secundum hoc idem esset signum sui ipsius. Aut ratione effectus, et tunc, cum praeceptio et prohibilio nuUum connotent efTectum, nec consilium, nullum omnino erit signum; et ita nullo modo videntur signa.

Sed contba: i. Scriptura dicit, plures esse to-f luntates Dei; sed constat, unara esse voiuntatera beneplaciti: ergo si plures sunt, oportet, quod stet pro alia voluntate quam beneplaciti. Sed nulla voluntas Dei est nisi beneplacitum, vel signum illius: ergo etc.

2. Itera, contingit cognoscere voluntatem Dei;

3 Cfr. hio lit. MagisU'i, c. 5. seqq. - nisi beneplacitum Vat. nisi beneplacUi.

est ergo, quod cognoscamus per signa. Sed sic nominamus, secundum quod cognoscimus: ergo non tantum debemus dicere voluntatem beneplacili esse voluntatem, sed etiam signum eius.

3. Item, praeceptio alicuius recte dicitur voluntas illius, ergo et praeceptio Dei; sed non est volunlas causans, quia praeceptio est, etiamsi nihil fiat: ergo est voluntas ut significans. Auctoritate et ratione probatur, distinguendara esse voluntatem beneplaciti et signi.

Respondeo: Ad hoc intelligendum est, quod et ratio et auctoritas compeUit nos distinguere voluntatem Dei in voluntatem signi et voluntatem beneplaciti. Auctoritas quidem: quia dicit Apostolus primae ad Thessalonicenses quarto: Haec est voluntas Dei, sanctificalio vestra; sed illud non est dictum per essentiam, ergo vel per causam, vel per significationem; non autem per causam, ergo per significationem. — Item, 7'atio dictat, quia commuiii usu loquendi consuevimus praeceplum nostrum voluntatem appellare.

Propter hoc intelligendum, quod sicut non absurde inlellectus dicitur vis intellectiva et ipsum intellectum, ita voluntas dicitur ipsa vis volendi et ipsum volitum. Et quia voluntas Dei innotescit nobis per volitura tanquam per visibile signuin, et « signum est quod facit in aliud venire, dum offert se sensui); inde est, quod voluntatem Dei dividimus in voluntatem beneplaciti et in voluntatem signi.

Distinctio voluntatis in voluntatem bemplaciti et signi est signi reducatur ad actum beneplaciti, sed inefTicacem, quod Alex. Hal., de tiac et seq. q. S. p. I. q. 36. m. I. — > iMulti codd. et edd. 2, 3, i, S, 6 creans.

1. Ad illud quod obiicitur de scientia et po-s tentia, dicendum, quod ipsa voluntas se habel immediatius ad res, et cuni non sit determinata in futuris indifferentibus, ideo indiget certis signis Et propterea, cum debeamus nos illi conformare, oportet nos ipsam cognoscere. Sed divina scientia est respectu omnium, similiter et potentia, el praeterea, neutri oportet nos conformare; ideo non sic dicitur scientia signi vel potentia, sicut volunlas dicitur.

2. Ad illud quod obiicitur, ulrum sint signa naturalia, vel voluntaria; dicendum, quod signum est ens et est signum; potest ergo dici naturak in quantum em, vel in quantum signum. Signa igitur voluntatis in quantum entia voluntaria sunt, quia a voluntate, sed naturalia sunt in quantum signa quja naturaliter significant, sicut effectus naturaliter signiflcant causam.

3. Ex hoc patet sequens, quia res non communicat signo dato nomen, communicat tamen signo natw-a.li, ut patet: nam urina dicitur sana, quia est signum sanitatis; est enim signum, quod causatur naturaliter. Hoc tamen non est generaliter verum, nec secundum sermonis proprietatem, sed secundum tropum loquendi, sicut tangit Magister in littera. Et ratio transferendi est similitudo comperta inter signum, quod naturaliter significat et significatum.

4. Ad illud quod obiicilur: ratione cuius sunt signa? dicendum, quod ratione actus causati per comparationem ad obiectum. Obiectum enim innotescere facit voluntatem, ut est sub actu praeceptionis et prohibitionis et huiusmodi. Unde hoc quod praecipitur, signum est voluntatis, in quantum praecipitur.

Secundu quaeritnr de numero et sufficientia signorum divinae voluntatis.

Et ponit Magister quinque signa, quae continentur in hoc versu: Praecipit el prohibet, permitlit, consulit, implet.

Et videtur, quod debeat ponere pauciora.

1. Quoniam ««ntMW et signatum dicuntur cort relative, et si unum oppositorum dicitur multipliciter, et reliquum, sed si unum non dicitur multipliciter, nec reliquum, per artem Topicoruni-; sed volunlasDei est una et uno modo se habens: ergo unum solum debet habere signum.

-1. itrni. aut signa haec distinguuntur ratione inoili siijiiiliviuKli, aut ratione rei. Si ralione rei signijicanlis, ergo tot debent esse signa, quot res, quia omnis res signum est divinae voluntatis tanquani causae. Si ratione modi significandi; sed eodem modo signilicant divinam voluntatem praeceptio et prohibitio: ergo sunt ununi signum.

3. Item, volunlas Dei, sicut infra patebit,non est respectu mali. ergo nuUum signum eius debet accipi per comparationem ad malum: cum ergo permissio et prohibilio sint respectu mali, non sunt signa voluntatis divitiae.

Quod smt plura, videtur:

4. Quia cuilibet bono respondet inalum ex opposito, immo uni bono plura mala: ergo tot vel plura signa debent accipi a parte mali, sicut ex parte boni. Cum ergo ex parte boni sint tria: patet etc.

5. Item, sicut impletioni respondet permissio, ita et cohibitio, jmmo multo fortius et magis ex opposito: ergo videtur, quod plura sint signa, (i. Item, sicut praeceptioni opponitur proliibilio, ita consilio dissuasio: ergo videtur, quod sint plura.

2 Aristol., I. Toiic. c. 13.

Numerus et sufpcienlia quimjue signorum voluntatis divinae explicantur.

RiiSPONDEO: Dicendum, quod numerus signo-»' rum uno modo consuevit accipi sic. Voluntas enim divina, proprie loquendo, est praesentium et futurorum; praeteritorum autem aut non est, aut non alio modo quam praesentvuni. — Secundum hoc notandum, quod si est respectu praesentis, aut illud est bonum, et sic impletio; aut malum, et sic permissio. Si respectu futuri, hoc triphciter: aut est malum, et sic prohibitio; aut bonumnecessarium, et- sic praeceptio; aut bonum supererogationis, et sic consilium. Bonuni autem supererogationis non habet maluin oppositum, ideo nec consilium habel signum oppositum.

Alio raodo possunt distingui sic: voluntas di-"' vina, sicut infra patebit, ahquid vult simpliciter, aliquid vult conditionaliter sive quantura in se; et utroque raodo contingit eam signiflcari. Voluntas ergo absoluta potest ad aliquid comparari aut per modum complacentiae, aut per raodum displicentiae. Si per modum displicentiae, illud nullo modo fit: et ita hanc non contingit significari nec sciri aliquo signo exteriori. Si per modum complacentiae, aul quia placet ilhid quod fit, et sic impletio; aut quia placet aliquid ex illo, et sic permissio; et sic habenius duo signa. Potest iterum significari divina voluntas ut antecedens sive conditionalis, et hoc dupliciter: aut per raodum complacentiae, ita quod oppositura displicet, et sic praeceptio; aut per modum displicentiae, eX sic prohibitio; anl per modum complacentiae, ita tamen quod oppositum non displicet, et sic consilium. Per moduni vero displicentiae, ita quod oppositum non placet,

noii est possibile reperiri. — Et seciinclum hoc patet numerus et sufficientia et solutio ol3iectorum.

1. Quod enini obiicitur, quod voluntas benenon est multiplex; dicendum, quod hoc verum est quantum ad substantiam; lamen quantum ad connotata multiplex est, ut visum est. Voluntas enim absoluta connotat effectum, voluntas conditionala connotat naturalem ordinationem rei ad eventum, sicut omnium ad salutem.

2. Ad illud quod quaeritur, utrum- ratione modi significandi etc; dicendum, quod ratione modi significandi. Est enim aliquis modus signiflcandi voluntatem ut detestantem, quod facit prohibitio; alius modus ul approbantem, quod Sa.dt praeceptio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod voluntas non est respectu niali; dicendum, quod per modum approbantis non est respectu mali, sed ex malo eliciti; per modum vero detestantis est respectu mali in'se.

signis ibid. in qq. 37..38. 39.

DUB. i.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram el primo de hoc quod dicit Magister, quod voluntas nunquam dicitur relative. Videtur enim falsum, quia sicut creator dicitur ad creaturam, et praescientia ad praescitum, ita velle dicitur ad volituni; sed supra habitum est distinctione trigesima quinta, quod illa dicuntur relative: ergo et velle.

Respondeo: Dicendum, quod Magister accipit

4. Ad illud quod obiicitur, quod cuilibet bono respondet malum ex opposito; dicendum, quod verum est; sed tamen bono supererogationis potest opponi mulum et non-ratum. In quantum enim supererogationis, opponitur minus bonum; in quantum autem bonum, opponitur mulum, sed non aliud, et illud quidem opponitur bono praecepti; et ideo cadit sub prohibitione.

5. Ad illud quod obiicitur de cohibitione, dicendum, quod illa impedit eflectum, et propter boc privat ralionem significandi, ut visura est.

6. Ad illud quod obiicitur, quod comilio opponitur dissuasio; dicendura, quod, sicut opinio est una contrariorum, quia est acceptio unius partis cum formidine alterius sic consihum, quia non accipit alteram partem determinate, comprehendit suasionem et dissuasionem. Nam qui suadet consulit, et qni dissnadet similiter consulit aliquid. hic dici relative, prout relativus modus dicendi distinguitur a modo dicendi secundum subslantiam, et hic est personalis, et ita accipitur hic. Ipse autem obiicit de relatione respectu creaturae, quae est quantum ad modum intelligendi, nec distinguitur a modo dicendi secundum subslantiam. — potest dici, quod Magister loquitur secundum generalem nominis intellectum. quia velle non est tantum respectu creati, ut praescire et creare, sed etiain respectu Dei.

Drii. 11.

lloiii quaerilur de hoC quod dicit: Deus scU omnia, id est, Deus esl, ctiins.scirnliac, quae est ipsius essentia, subiecta siiiii ininiiii. 'idelur enim niale dicere, quia similiter diviimc vulunlali subiecta sunt omnia, quia voluntati eius nulius resistit: ergo Dens vult onmia; quod non conceditur.

llem ego quaero: cum omnia scibilia sint subiecta divinae scientiae et essentiae, et similiter vojj,..y,qjj jicinius, quod Deus volendo se velit alia, sicut sciendo se scil alia? Quod si tu 'conccdas, tunc celera essent aeterna. S?' lu dicas, quod non est simile; quaeritur: Quare non? et videtur quod sil simile, quia, sicut divinae scientiae actus non dellectitur extra Deum, et ita sciendo se scit omnia. ita et de voluntate videtur.

Respondeo: Dicendum, quod subiecta divinae scientiae non dicuntur, quia sunt inferiora, sed subiecta dicuntur, respeclu qnornni esl aiiiis iliviiiae cognitionis; et haec iniilein siiiil oiiiiii:i iniioscil.iilia: et ideo novit oinnia. Similiter.siibiccla volinilaU sunl -, et haec non sunt omiiia volibilia, ideo patet illud.

Quod quaeritur, utrum volendo se velit orania:

quod velle uno modo dicit complacen- -j,,, abo modo dicit causam. Et prout dicit complacenliam, credo quod bene potest dici, quod volendo se veiit omnia, quia omnia placent ei, quae ab ip.so et ad ipsum sunt. Prout tamen dicit progressum effeclus ab ipso, quamvis actus non egrediatur extra, tamen res egrediuntur, et ideo dicit respectum ad extra. Unde sicut non conceditur: possenilo se polest omnia, sic et in proposito.

[leiii quaeritur ile boc quod dicit: Quare Deus fecit caelum cl lerran? Respondendum est: fjuia voluit. Videtur enim mala responsio. quia tunc videtur facile omnia determinare; videtur etiam, quod voluntas Dei non habeat ralionem. Sed contra: super illud ad Ephesios primo: Secundum comilium volunlatis suae, Glossa: « Voluntas Dei est ex ratione »: ergo est quaerere rationem.

Respondeo: Dicendum, quod voluntas nostra, n = cum excitelur a volito, et causam et rationem habet et ciuantum ad se et quantum ad volitum, maxime cum vult aliqaid, quod esl propter flnem; sed voluntas Dei, cuius actus est ipse, quia non excitatur aliqua ratione alia a se, causam quantum ad se habere non potest. Volitum autem aliquando habet aliam causam quam voluntatem, aliquando solam voluntatem, ut in mundi creatione. Voluntas habet rationem, sed non causam, quia non esl irrationalis. Unde non habet rationem tanquam diversam a se, sed wfcm re; et ideo voluntas Dei non potest esse irrationalis; et propter hoc in actibus, qui totabter sunt ab ipsa, sufficit ipsam scire, nec oportet ulterius aliam rationem quaerere. Et sic patet illud.

DuB. IV.

Itein quaeritur de hoc quod dicit, quod voluntas Dei est causa omnium specierum pt motionum. Videtur enim male dicere, quia tunc, cum voluntas Dei sit agens per intentionem, videtur cjuod nihil fiat casu et fortuna.

Respondeo: Dicendum, quod Deus, quamvis sit causa omnium, non tamen est tota causa, sed ipse cum causis crealis. Propter hoc notandum, quod effectus habet comparari ad causam supremam, quae Deus est, et sic nihil evenit casu et fortuna; habet etiam comparari ad voluntatem sive causam creatam, quae est natura vel intelligentia, et sic, cum niulta eveniant praeter intentionem, multa fiunt casu et foituna.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit, ijuod nihil fit, quod non egrediatur de interiori aula summi Imperatoris. Videtur enim falsum, quia peccata flunt, et non egrediuntur ab ipso.

Respondeo: Dicendum, quod Magister non assucum vull se, et mox cum paucis mss. voci causam praeniillil

ruit haijc auctoritatem, sicut habetur in originali K Nam ihi dicitur, quod non iubeatur, aut permittatur; et ita non habet locum obiectio. Nihilominus tamen potest dici, quod Magister restringit distributionem suam ad res, quae sunt aliqua natura. — Vel dicendum, quod ampliat verbum egrediendi ad facere et permittere.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod monstruosi animantium partus et terrae motus el his similia fiunt voluntale Dei. Videtur enim falsuin dicere, quia monsirum dicit deordinationem aliquam in iiatura: ergo non est a causa suprema.

Respondeo: Aliquibus dicendum videtur, quod monstrum dicit deordinationem aliquain in natura,... substuntiam aliquam Substantia illa causam habet positivam, quae Deus est, sed inordinatio illa non habet causam positivam, sed privationem; et haec est ut phirimum improportio virtutis agentis ad materiam: aut enim materia superabundat, aut deficit secundum proportionein caloris operantis et virtutis. Et Augustinus loquitur de monstris quantum ad id, quod habent substratum.

Tamen aliter posset dici, quod monstra etiam sunt a Deo pwniente, quoniam poenae sunt; et sic habent rationem ordinis. Quamvis enim Deus non faciat contra ordinem in fineni, facil tamen contra solitum cursum naturae frequenter, vel ad vindictam, vel ad misericordiam.

DuB. VII.

Item quaeritur de Iwc quod dicit: Placuitvanitati philosophorum causis aliis attribuere. Videtur enim, quod non bene dicat, quia philosophi causis aliis vere attribuerunt: ergo in hoc vani non fuerunt. ut puta luna eelipsatur, eo quod terra interp:)nitur.

Respondeo: Dicendum, quod non «rfeo dicuntur vani, quia aliis tribuerunt; sed quia sic aliis tribuerunt, ut tamen ad causam praecipuam non referrenl. Et ideo evanuerunt, quia ad causara primam et praecipuarii non venerunt, quae sola esl causa simpliciter priraa et simpliciter generalissima.

DuB. vni.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Divina v luntas non recipit in se multiplicitatem. Videtur enira falsum, quia plures sunt ideae, eo quod plurium ideatorum: ergo similiter plures voluntates, quia plurium volitorum.

Respondeo: Dicendum, quod non est simile, sicut patet in quaestione de ideis; quia voluntas dicit, quod plus se tenet ex parte volentis et secunduin esse et secundura rationem dicendi, et ideo re et ralione una est voluntas beneplaciti: sed idea secundum rationem dicendi plus se tenet ex parte ideati, quia similitudinem eius dicit. Et cognitio secundum rationem inteUigendi et dicendi motum dicit in nobis a rebus ad animam secundura rem, sed in Deo secundum rationem intelligendi; vohmtas autem non. Ideo hac duplici ratione conceditur de ideis, non de voluntate.

DuB. [X.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod volunlas non recipit mutabititatem. Videtur enim falsum, quia Deus nunc vult aliquid esse, quod postea non volet esse: ergo videtur, quod desinal velle et similiter incipiat: ergo videtur divina volunlas mutari.

Respondeo: Dicendum, quod in huiusmodi locutionibus est solum respectu connotati rautatio, quod comparatur ad divinam voluntatem, ratione cuius ponitur inceptio et desilio in actibus iUis, qui connotant aliquid de praesenti. Si enim dicatur: Deus vult, hoc esse futurum, ab aeterno voluit: sed tamen causa in aclu sive acLualiter causans non fuit, nisi quando facero vohxit, id est pro illo instanti, in quo actus voluntatis copulatur operi, non autera ipsi subiecto volenti. Et sic patet, quoraodo sit causa actualis in terapore, nulla facta in ea mutatione, quia continue voluit, et ita actu fuit; sed causans in actu non fuit nisi pro tempore, pro quo voluit, ita quod nuUa circa Deum voluntas incepit. sed solus effectus incepit.

DuB. X.

Item quaeritur de hoc quod dicitur: El Deus iralus dicitur; sed non est ira in eo. Videtur enim

maledicere, quia in Deo est xi» ralionalis et con- 'upiscibilis: ergo pari ratione poneiula est in Deo irascibiUs: ergo sicut vere in eo est actus cognitivae et amoris, ila proprie actus fnroris.

Respondeo: Dicendum, tinod irascibil.is aliqno modo sonat in imperfectionem de ratione sni nomiet ideo ilicniil aliqui, quod nullo modo recipi-...,.,,,,..,„jj,;yg_ — Tamen cum actus huiusmodi vis in nobis sint gloriari et dominari, et hi sunl in Deo; quare non similiter et haec vis?

Et est propterea dicendum, quod in Deo vere est haec vis gloriandi el doininamli, quae est ipsa divina substantia. Tauicn iiiia ini habet passionem coniunctam de ralioiu sni iKnniiiis, ideo non recipitur iu Deo nec irascibilis, nec ira, nisi transsnmtive et sermone tropico. Et notandnm, quod Deus habet signa irae, non quae significent iram in ipso,

eslj in nullo Quod volunlas.Dei, quae ips

cassari potest.

Hic oritur quaestio. Dictum est eiiim in superioribus et auctoritatibus communilum, quod vohuitas Alberl., hic o. 13, et Richard. a Med., hic a. 3. q. 2.

1 Dis(. -LV. — ViK. -t i!iircs rdd. paulo iiiferius, nddilo in nobis sunt.

Diit. XI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, (piod praecepit Abrahae immolare filium, nec tamen voluit; ergo secundum hoc videtur, quod praeceptum falsum signum fuit.

Respondeo: Dicendum, quod voluntas Dei volebat fidem et devotionem Abrahae manifeslari in praeparatione obediendi; et hoc Deus volebat, et hoc signum iniportabat et vere; sed tamen secundum aestimationem Abrahae plus iinportabat, et per illud plus, quod Abraham intelhgebat, Dominus fidem eius probabat, ita quod nec in signo falsitas, nec in Abraham deceptio fuit, sed probatio. caelo et in lerra, secundum Prophelara, omnia quae cwnque ooluit, fecit? Et quomodo voluntati eius, selerusalem voluit, et non fecit*»? Haec enim praedictis plurimum obviare videntur.

C.p. II. Quomodo intelligendum sit illud: Volui. congregare filios tuos, et noluisti, et illud: Qui vult onines homines salvos fieri. accipiendum sit illud quod Dorainus ait, videaraus. gustmus m EnchuMdio, praedictam solvens quaestio-i. potius illa cuidem filios suos ab ipso colligi noluit, voluit; quia in caelo et iii terra noii quaedara voluit

omnes homines salvos fieri, tanquam diceretur, nullum non quod nullus sit hominum, nisi quein salvum fleri velit, sed quod nullus flat salvus, nisi quem velit salostenditur, quod Deus ea voluntate, quae ipse est, non vult aliquid fieri, quod non flat, neque non fleri quod flat.

Cp. III.

Utrum mala Deo volente vel nolenle fiant.

Ideoque cum constet, omnia bona, quae flunt, eius (ieri voluntate, quae si fleri nollet, nullatenus nere. Hoc nisi credamus, periclitatur nostra confessio,

non esset, cuin eius volunlas humanae voluntalis elle. ctu impediretur. Iileoque iion coneediint, Deum velle mala fieri, ne malorum auctor intelligatur; nec concedunt, eum velle mala non lieri vel nolle fieri, ne esse negat dicens: Et sine ipso factum est nihilj id nolente et invito, sed lantum sine eo, id est sine eius sed volens sinere ut ipsa fiant; quia nec mala. sunt bona, nec ea fieri vel esse bonuni est.

Cap. IV.

Quomodo intelligendim sit iUud Augustini:

mala fieri bonum est.

Quod vero Augustinus ait: Mala lieri bonuin est, nec sinerentur mala ab oranipotenti Bono fieri, nisi de raalo». Itein in eodem: « Melius iudicavit Deus de malis bona facere quara mala nidla perinittere ». in bonum cooperantur omnia, etiam raala, quia eis ut Hieronymus super Marcum: Malum, inquit, ludae illi, inde sequitur, quod sirapliciter bonuin sit. Proprie enim ac simpliciter bonum cst, quod in se et facienli bonura est.

De multiplici acceptione boni.

Esl eniin aliquid, quod in se bonuin est et cui dinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut inagis placeant et laudabiliora sint, dura comparantur raalis ».

Cap. VI.

Quod mala umversitati valent.

Hinc patet, quod ex malis, quae flunt, ahquod provenit bonura, dura bona raagis placent el laudabiauctore, quod malum flt ab aliquo, et ita Deo volente mala non flunt.

Cap. VII. Quod in Deo non est causa ut sit homo deterior.

Deinde idem Augustinus quaerens, quae sit causa, ut homo sit deterior, in Deo non esse asserit, in homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus tanlum causa est: ergo aut in homine est, aut in eo quod bona sunt ». — Ecce aperte habes, quod deficere a facere malum est: non ergo Deo auctore vel volente non fiunt mala. Quidam tamen sopkistice incedentes, et ideo Deo odihiles, probare conantur, ex Deo auctore esse, quod mala flunt, hoc raodo. Quod mala fiunt, verum est; omne autem verum, quod est, est Quaestionum ita dicenlis: « Omne verum a veritate verum est; est autem veritasDeus: Deum igitur habet brosius, qui tractans illud verbum Apostoli: Nemo dicit, quod « omne verum, a quocumque dicitur, a Spiritu sancto est ». Cum itaque verum sit, quod mala

fleri; sed furtum fleri verum est: ergo prohibet verum. Non sequitur.

Haec est secunda pars liuius totalis tractatus de voluntate, in qua Magister agil de divinae voluntatis impletione. Et habet haec pars duas partes. In prima, supposito ex praecedentibus, quod Dei voluntas beneplaciti semper inipletur, removet dubitationes. In secunda explicat veritatem, infra distinctione proxima: Voluntas quippe Dei semper efficax est.

Prima pars habet duas partes. In prima Magister removet dubitationem per comparationem ad bona; in secunda per comparationem ad mala, ibi: Ideoque cumconstet, omniabona, quae fiunt etc. Prima pars habet duas partes. In prima Magister obiicit. In secunda solvit, ibi: Sed audiamus solutionem.

Ideoque cum constet etc. Haec est secunda pars, in qua Magister inquirit, utrum voluntas Dei impleatur respectu malorum; et ratione huius inquirit, utrum Deus velit mala fieri. Et quoniam fuerunt hic duae opiniones, quarum una fuit, quod Deus vult mala fieri — et haec opinio est falsa — alia opinio est, quod Deus non vult mala fleri — et haec opinio est vera — ideo haec pars habet duas partes. In prima Magister opponit ad partem falsam. In secunda opponit ad partem veram, ibi: Si quis iffitur diligenter attendat etc. Prima pars Val. aliaeque edd. perperiim ergo, contradicentiliiis codd.

NOTAJl! AD COMMENTARIUM.

1 Vat., paulo ante omissa voce Dei, et dein anle removet interiecta vocula hic, post dubitation.es adiungit qme ex hac neque nolle peri. Omne enim quod vult fieri flt, et omne quod vult non fieri, noii flt. Fiunt autem multa, quae non vult fleri, ul omnia mala. habel duas. In prima adducit rationes ad defensionem falsae opinionis. In secunda parte ponit solutiones, quas assignanl iUi, qui sunt contrariae positionis et hoc ibi: lUi vero, qui dicunt, Dei voluntate mala non fieri. Et utraque partium duas habet. Nam in opponendo duas inducit rationes, quarum una rationi innititur, aha auctoritati; et secimdum hoc pars, in qua solvit, dividitur, quia ponuntur ibi duae responsiones iuxta duas obiectiones.