Distinctio XLVI

Si quis igitur diligenter etc. Haec est pars illa, in qua conatnr Magister ad veram partem astruendam; et haec pars habet duas. In prima inducit rationes veras; in secunda dissolvit quandam rationem sophisticam, et hoc facit ibi: lam sufficienter ostensum est etc. Prima pars habet tres partes secundimi tres rationes, quas inducit. Prima sumta est ab hoc. quod idem esl Deo fieri auctore, et Deo volente, et ponitur ibi: Si quis igitur diligenter etc. Secunda sumta est ab hoc, quod eadem est causa, qua malum flt, el qua homo fit deterior, et ponitur ibi: Deinde idem Augustinus quaerens etc. Tertia sumta est ab hoc, quod malum facit tendere ad non-esse, et ponitur ibi: Item etiam aliter ostenditur, quod Deo auctore etc.

Similiter secunda pars, in qua dissolvit rationem sophisticam, tres habet. In prima illam ponit, ibi: Jam sufficienter ostensum est etc. In secunda dissolvit, ibi: Quibus facile est nobis respondere. In

Ad evidentiam eorum quae determinat Magister in praesenti dislinctione, sex quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum Deus velit omnes homines salvos fieri voluntate beneplaciti.

Secundo quaeritur, utrum Dens velit mala fieri.

De voluntate Dei respectu Utrum Deus velit omnes homines Quod autem Deus velit omnes liomines salvos fleri voluntate beneplaciti, ostenditur sic:

1. Primae ad Timotheum secundo: Vult omnes a.homines salvos /ieri; sed constat, quod hoc non esl dictum de voluntate signi, quia nec praecepti nec

impletionis nec alicuius allerius — hoc enim non cadit sub praecepto — ergo constat esse dictum de voluntate beneplaciti.

2. Item, Damascenus: « Oportet scire, quoniam Deus vult antecedenter omnes homines salvos

fleri, et regni sui potiri fortuna; non enim ad puniendum plasmavit nos Deus »: ergo cum voluntas antecedens sit voluntas beneplaciti, quae est bonorum, quae sunt bona irrefragabiliter, voluntate beneplaciti vult omnes homines salvos fleri sive salvari.

3. Item, oninis habens caritatem vult onines homines salvos fleri, quantumcumque modicam habeat dilectionem. Cum ergo Deus summam habeat dilectionem et caritatem, videtur, quod ipse velit omnes homines salvos fleri.

Tertio, utrum mala fieri sit bonum. Quarto, utrum mala fieri sit verum. Quinto, utrum mala ordinentur a Deo. Sexto et ultimo, utrum mala augeant decorem et respeclu mali. fieri voluntate beneplaciti.

4. Item, sicut vult Philosophus primum uno

5. CoNTRA hoc primo est instantia, quam ad-

6. Item, omnes quos vult Deus salvari, eligit

7. Item, in praedestinatione non sunt nisi haec

Hic c. 1. — Mox pro salvos fieri Vat. cum cod. cc Vers. li. — De propos. minori, quae praecedit, ctr. Vide supra d. 40. a. I. q. I. ad.5, et ibid. q. 2.

bus sit coniiiiunis, si volunlas salulis est respectu omnium, ergo omnes sunt praedestinati. Sed omnes praedestinati salvabuntur: ergo omnes salvabuntur; quod est conlra fidera. Si tu dicas mihi, quod duplex est voluntas, absoluta el conditionalis, et Deus absoluta voluntate solum vult salvare quos praescivit conformes fieri imagini Filii sui, et istos praedestinavit, voluntate vero conditionali vult omnes, si ipsi velint; tunc obiicitur, quod voluntas conditionalis non videtur convenire Deo, quia iiaec est voluntas semiplena, Deus autem quidquid vull, plene vult. Et ilenim, quidquid facit, plene facit. Et itenin. Iiacc cimditionata voluntas aut est voluntas beneplacili, aul voluntas signi. Si signi, tunc nihil ad pfopositum, quia voluntate signi non vult omnes homiiies salvos fieri. Si voluntas beneplaciti; sed haec uiio modo lantum est et dicitur et semper impletur: ergo oinnes liomines salvanlur. El praeterea, haec voluntas conditionata, qua dicitur, quod vult, si ipsi vehnt, locum non potest habere in parvulis. qui moriuntur: ergo adhuc non solvit isla distinctio.

4. Itera, cum sic dicitur: vult hunc salvari, aliquo demonstrato, aut hoc quod est velle aliquid connotat, aut nihil. Si nihil: ergo pari ratione potest dici de lapide, quod Deus vult hunc salvari. Si aliquid, non nisi sahitem: ergo sequitur, si vult hunc salvari. quod iste salvabitur, quahtercumque accipiatur velle. Si dicas, quod connotat possibilitatem et ordinabilitatem ad salutera; obiicitur tunc, quod de quolibet ordinaloih ad aliquid potest dici, quod Deus velit; sed quilibet clericus est ordinabilis ad episcopatum, et quilibet miles ad dignitatem regiam: ergo Deus vult, omnes clericos esse episcopos. et omnes milites esse reges; quod non conceditur.

c 0 N c I. u s I 0. Deus vuU, omnes ooluntate beneplaciti salvos fieri, quod intelligi potest sive cum Augustino de voluntate consequenti, sive cum Damasceno de voluntate antecedenti.

Respondeo: Dicendum, quod cum Apostolus dical,.quod Deus hoc vult, scilicel omnes homines salvos peri, quod necesse habemus concedere, quod c Deus velit. Et cum non possit exponi de voluntate signi, necesse habemus exponere de voluntate be-- neplaciti. Sed cum non omnes salventur, et voluntas Dei nunquam frustretur, ideo necesse est, quod fiat vis in 7nodo distribuendi, vel in modo volendi.

Et egregius doctor Augustinus duplicem facit vim in modo distribuendi in Enchiridio: uno t modo, quod distributio sit accommoda, sicut et haec: omnis hoino timet in mari, secundum communem modum loquendi intelligitur: qui est in mari. Similiter Augustinus exemplificat, si dicatur: «Magister iste docet omnes pueros de ista civitate, quia scilicet docet omnes qui addiscunt. Nullus enini docetur nisi per ipsum». Similiter, «Deus vult omnes homines salvos fieri, quia nullus salvatur, nisi velit Deus, et ideo orandus est, ut velit ». — Facit etiam alio modo vim in distributione secun- dum communem modum distinguendi, quod potesl fieri pro singulis generum, et sic est falsa, et non intelligit Apostolus sic; vel pro generibus singulorum, et sic vera, quia Deus de omni gente voluit et vult aliquos salvari, et de Graecis et Latinis, el de praelatis et subditis, et de omni gente; et ideo dicit Apostolus, pro omnibus esse orandum. Haec est responsio.Vugustini. cui Magister innititur; et Sicut dicinuis de litterarum magislro,,si in civilale solus esl;

est sic vel sic solvere, supposito quod velle dical ibi velle Dei, secundum quod dicitur velle placito quietato sive voluntate absoluta, de qua verum est dicere: Omnia quaecumque voluit, fecitK Sed Damascenus facit vim in modo volendi. i-Distinguit enim in Deo voluntatem antecedentem et evoluntatem consequentem. Et voluntas antecedens est voluntas respectu eius, propter quod Deus hominem facit, et est irrefragabiliter Ijonorum. Voluntas autem consequens est voluntas, non quae sequitur merita, sed quae vult aliqua secundum praescientiam meritorum. Prima, scilicet antecedens, dicitur a magistris voluntas conditionalis sive voluntas, qua Deus vult, quantura in se est. Secunda autem, scilicet consequens, dicitur absohita. Differentia autem inter hanc voluntatem et illam non est secundum diversitatem affectionis sive modi volendi, qni sit in Deo, sed secundum rationem con notandi et intelligendi. — Prout enim Deus dicitur velle omnium salutem, quantum in se est et antecedenter, connotatur in omnibus hominibus ordinabilitas ad salutem, tum ex parte naturae datae, tum ex parte gratiae oblatae. Dedit enim Deus naluram, secundum quara possent ipsura cognoscere et cognitura quaerere et quaesilum invenire et invento inbaerere, ac per boc salutera obtinere. Gratiam similiter obtulit, dura Filium misit et obtubt, cuius pretium omnium saluti suffecit. Leges etiam et mandata tribuit salutis et ostendit. Ipse etiam praesto est oranibus inquirentibus et prope est omnibus invocanlibus eum. Velle ergo hominem antecedenter salvare est ordinatum ad salutera facere et volenti pervenire non deesse. Unde velle antecedenter salvare non connotat salutem, sed ordinabilitatem ad salutem. Velle autem consequenter sive absolute salvare est velle dare salutem ei, quem praescit ad salulem perventuruin per suum

I. Magislur in lioc distinccione non paruni Uiboral, ut susliauxilium et gratiam, et connotat saliUis eventum. Et sic non est dicere, quod Deus velit omnes homines salvos fieri.

Huic responsioni magis consonant inagistri, quamvis utraque bona sit. Secundum hanc igitur respondendum, quod Deus vult omnes homines salvos fieri, quantum in se est sive voluntate antecedente, non autem volunlate.a&*o/tito sive consequente.

1. 2. 3. 4. Et quia illa non connotat etfectus eventum, ideo non impeditur in boc, quod non omnes salvantur. — Patet etiam responsio ad illud quod obikit de praedestinatione sie electione, quia in illis clauditur voluntas absoluta, non solum antecedens. — Patet etiam responsio ad ultimum de connotato.

Ad illud tamen quod obiicitur, quod voluntas condit.ionata non cadit in Deum; dicendura, quod non ponitur in Deo velleitas quantum ad defectum plenitudinis voluntatis nec propter diversos raodos volendi, sed propter aliara comparationem in connotando, et sic patet illud.

1.2. Ad rationes vero ad oppositum, quod Deus vult omnes horaines salvos fieri; responderi potest ad duas primas, quod verum concludunt et vere.

3. Ad illud autem quod obiicitur de caritate hominura, dicendum, quod non est simile, quia nos nescimus merita hominum futura fmaliter; et si quis sciret, ahquos esse praescitos, quaravis, quan tum in se est, deberet eos velle salvari, non taraen voluntate absoluta. Sed haec melius infra patebunt.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Deus uno modo se habet ad omnes; dicendum. quod illud verbum Philosophi habet locura quanluin ad rerum gubernationem, non quantum ad earum productionem; vel quantum ad naturalia. non quantum ad Gratuita.

,uil,,ril,;itn. iw

spcflarc ad ivprobiilio-

Secundo quaeritur, utrum Deus velit mala fieri. Et quod sic, ostenditur:

1. Per Anselmum: Deus non vult, inquit, quod impossibile est fieri: ergo per comequentiam e converso, quod possibile est Heri, Deus vult illud; sed malum possibile est fieri: ergo malum fieri est Deo volibile.

2. Item, oranis iustus vult omne quod iustitiae necessitatem sive coactionem voluntati Dei imponere demonesl; sed «omnis poena iusta est», iit dicit Aiigustiims, et omne malum poena: ergo omne malum, quod fit, a Deo est volitum fieri. Quod omne malum sit i)oena, patet per Augustinum primo Confessionum: «lussisti, inquit, Domine, et sic est, quod omnis inordinatus animus sibi sit poena ».

3. Item, duobus oppositis propositis, inter quae non est medium, necesse est, alterum esse a Deo scilum: ergo pari ratione necesse est, alterum esse volitum. Sed demonstrato peccante, istum peccare, istura non peccare sunt opposita: ergo Deus vult alterum. Sed quidquid vult Deus, illud (it: ergo si vult islum non peccare, iste non peccat, quod est contra hypothesim -: vult ergo istum peccare. Sed lioc est malum: ergo malum lieri est a Deo volitum.

/i. Ilem, omne volens aliquid voluntate consiliata et deliberata vult illud, sine quo illud non potest esse — quamvis enim aliquis velit esse abbas, sed non monachus. tamen, si deliberative velit esse abbas. vult pariter esse monacbus — sed Deus vult aliquod bonum; quod nunquam potest esse sine malo, sicul Sanctos suos probari et pati Filium suum: ergo etc.

CoNTRA:. Nihil est ab aliquo volitum vel vo- » libile, quoil omnino displicet ei et est odiosum; sed Ecclesiastici duodecimo dicitur: Altissimus odio habet pecmtores; sed non nisi ratione peccati sive mali: ergo multo magis odit malum: ergo non vult illud fieri.

2. Item..Augustinus in libro Octoginla trium Quaestionum: «Idem est fieri Deo volente et Deo auctore »; sed malum non fit Deo auctore: ergo maluni non fit Deo volente. Primam supponit ipse, secundam probat, quia «nullo homine sapiente fit homo deterior»: ergo multu fortius nec Deo.

3. Item, ratione videtur: quia omnis voluntas aut denominatur a volito. aut rfe;!OH)/)(flM'olitum. jiHci, quod ipsa est inler taliu, quorum unum sequilur aliud Si ergo Deus vult malum, aut voluntas est mala, aut, si voluntas est bona, volitum est bonum: ergo aut nihil est malum, aut Deus est malus, si vult malum fieri. Sed utrumque falsuni: ergo etc.

4. Item, omnis volens malum vult sub ratione apparentis boni, ergo omnis volens malum decipitur: ergo si Deus vult fieri mala, Deus decipitur: quod est impossiljile..

5. Item, omnis qui vult aliquid, quod non potest, est miser; sed Deus non potest malum, sicut supra probatum est: ergo si vult illud, est miser. Sed hoc est impossibile: ergo etc.

Matinn iiec est a Deo volihilc, vec Deus vult illud fieri ah aliis.

Respondko: Dicendum, quod sicut probant ultiuiae raliones, malum non est & Deo volihile, inalum inquam culpae, quia omnis voluntas inordinata est, cui placet illud maluni: et hoc omnes concedunt.

Sed tamen aliqui voluerunt dicere, quod Deus vult malum /ien, cum ipse non sit causa eius, alius, Deo volenle. Et hoc quidem dicebant Deum velle non ratione sui, sed ratione eius, quod inde elicit. — Sed hoc est contra Augustinum, sicut ostendit Magister in littera, qui hanc opinionem improbat. Ideo neutrum est concedendum, sed si alicubi legitur, exponendum.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, quod Deus non vult quod impossibile est lieri; jjj. cendum, quod non velle dicitur dupliciter, aut negative, aut privative. Si negative, non est verum illud, nec.Anselmus ita intelligit. Si privative, tunc «0)1 vuU est una dictio, et est tertia persona eius.

• Pro hypotliesim Vat. positioneni.

(uod esl iwlo; el lioc modo ilicilui Deus nolle, quod uliitohUe vull nou lieri. Hoc autein luodo non est dicere, quod Deus nolit uiala lieri; el lioc modo uon lenet coiiseqHenlia e cond-dnn, (iiia non tenet in contrariis, seil in contradicloi iis.

2. Ad illud quod oliiicilnr. (]uo(liuilibel iuslus vult iusliliam elc.: diceiKiiiin. (iiiod;diiuid dicitur iustum dniliciler, lii -sc sciliccl el c.v unUne. Quod iustum est in se, secundum id fjuod est, a Deo est volitum. Quod vero est iustuin ex ordine est volitum a Deo, secundum quod ordinatum; et malum uon est volitum, secundum quod malum, sed secundum quod fwnit, et ila secundum quod ordinaltim, et ita, secundum id quod esl, non est volitum.

3..d illud quod obiicitur, quod duobus oppositis propositis, necesse est alterum scire, ergo necesse est alterum velle; dicendum, quod loquendo de voluntate beneplaciti non est simile. Nam scienlia est respectu omnium quae fiunt, voluntas autem beneplaciti non est nisi respectu eoruin quae sunt ab ipso.

4..d illud quod obiicitur, quod qui vult aliquid, vult oinne illi annexum; dicendum, quod velle aliquid est dupliciter: aut vokmtate untecedente, aut vokintate consequciUe. Quod vult aliquis voluntate un- tecedente, vult omiie annexum illi necessario. Quod vero vult voluntate consequente, potesl etiain velle sine annexo. Potest enim ex maio bonum elici, quod non eliceretur, nisi factum illud malum displiceret, et bonum elicitum complaceret ei qui novit elicere. — Potest tamen responderi per interemplionem i quod volens Yolniilalc (oiisili;it;i vidi idiipiid. non tailicii Mlll illiid (]il(i(l ((iiisc(]iiiliil: siciK;ili(]iiis vult alii]ii('Mi siirLicic. scd l;iiiii'ii iioii vull eiim cccidisse.

Taiiien iiotesl aliter dici et melius, quod Lielle'- aliquid sine alio est dupliciter: aut velle hoc et non velle aliud, quia unum placet et aliud displicet; et sic possibile est in his quae inseparabiliter sunt coniuncta. Alio inodo velle aliquicl sine ullo est dicere velle, aliquid sine illo esse; et hoc modo velle aliquid sine inseparabiliter annexo est velle impossibile. Primo modo non sequilur, quod velit illud, quamvis non sine illo. Sensus enim est, non sine illo ente, sed tamen sine iUo volito. Et est exemplum sensibile: volo enim aliquem, qui cecidit, surgere, ita quod non volo, eum cecidisse; non tamen volo, quod surgat, ita quod non ceciderit.

Tertio quaeritur, utrum mala fieri sil bonum. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Quod expedit facienti ad salatem, ilkid est bonum; sed malum est huiusmodi — unde super illud ad Romarios octavo: Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, Ghssa.: n etiam ipse casus»; et Augustinus decimo quarto de Civitate, capitulo decimo tertio: «Audeo, inquit, dicere, superbis utile esse incidere in aliquod apertum manifestumque peccatum, ut inde sibi displiceaiit, qui iani sibi placendo corruerunt» — ergo malum fleri est bonum et utile facienti ad salutem: ergo etc.

2. Item, quod est bonum Deo et universitati est bonum simpliciter, quia bonum commune praefertur bono privato; sed malum fieri est bonura universitati: ergo etc. Boethius in hbro de Consolatione: «Sola divina vis est, cui quaeque mala bona suiit». Et Augustinus in hbro Confessionum: «Tu cui nihil omnino malum, sed nec universae creaturae luae, quia nihil est extra te, quod corrumpat ordinem, quem imnosuisti». Ergo si malum fieri est bonum universitati, patet etc.

3. Item, «cuius usus bonus est, ipsum quoque bonum »; sed usus malorum factorum est bonus: ergo etc. Minor patet per Augustinum undecimo de Civitate: «Neque enim Deus malos esse praescisset, nisi pari ratione pfaesciret, quibus eos bonorum usibus accoramodaret ».

4. Item, «omne quod iustum est, bonum estS); sed mala fieri iustum est, quia poena est peccati praecedentis, sicut vult Gregorius: ergo malum fieri bonum est.

Contra: 1. Malum fieri est malum in esseiprodufi: si ergo malum fieri est bonum, productio mah est bona. Sed regula est in arte Topicorum, «Cuius generatio vel productio bona est, ipsum quoque bonum »: ergo si productio mali est bona, raahim est bonum.

2. Uera, malum fleri est idem quod bonum privari sive corrumpi: ergo si malura fieri est bonum, corruptio boni est bona. Sed regula est: « Cuius corruptio bona, ipsum quoque malum »: ergo si corruptio boni est bona,bonum estmalum, quod absurdum est.

3. Item, de duobus convertibilibus si unum est bonura, et reliquura; sed malum fieri etmalum facere sunt convertibilia: ergo si malum fieri est bonum, et malum facere est bonura. Sed pro bono nullus est puniendus: ergo nullus faciens mala est puniendus.

4. Item, «si oppositum in opposito, et propositura in proposito »: si ergo malum fieri est bonum: ergo bonum fieri est malum. Sed hoc absurdum est, quod malum sit facere bonum: ergo et primum.

5. Item, si malum fleri est bonum: aut ergo in se, aut quia ex ipso evenit vel consequitur bonum. Non in se, constat. Si ergo, quia inde evenit bonum, qui dicit: Faciamus mala, ut eveniant bona, bene dicit: ergo male Apostolus reprehendit. Moral. c. 9. n. 22. ait: Omne quippe peccatum, quod tamen

Respondeo: Ad praedictorum inlelligentiain notanduni, quod in operibus illud est dicere bonuni vel utile sive conferens, quod in finem bonum ducit sive est via ad bunum. Ducere autem ad bonum tripliciter dicitur aliquid, scihcet per modum causae, vel per modum casus, vel per moduni occasionis. Et dilTerunt haec tria. Nani causa per se ducit ita in illud, circa quod ponilur, quod sit producens et intendem. Sed casus privat intentionem, sed non operationem, sicut patet iii fodiente, qui invenit thesaurum praeter intentionem. Occasio autem privat utrumque. Non enim dicit principium producens, sed magis dicit aliquid, quod principium afficit, ul efpciat'-: sicut aliquis ex verbo audito percutit alium; verbum auditum fuit occasio, non etriciens percussionem nec cooperans etBcienti, sed quodam modo afficiens.

Et haec occasio duobus niodis est. Quaedam enim esl, quae quodam modo habet rationem activi, quia quodam modo excitat efficientem, sicut mahim exemplum ad peccalum. Vel quae habet rationem passivi, ut ex quo aliquis sumit rationem. sicut ahquis ex malo alterius excitat se ad faciendum bonum.

Secundum hoc intelhgendum, quod malum duo dicit, scilicet privationem et naturam ordinahilem; et ralione malitiae comparatur ad bonum, quod elicitur, sicut occasio passiua; ratione boni, quod substernitur, sicut occasio ahquo modo activa, propter quod dicitur malum occasio boni.

Cum igitur aliquid ducat in bonum his tribus modis. habet sic differentiam in ducendo. Aliquid enim potest ducere aliquid ad alterum aut ex se vel per ahquid sui; et tunc tenet rationem causae per se. Aut potest ducere per alterum, ad quod tamen non ordinatur, sed ilhid ordinatur ad tertium, sumta occasione ex illo; et sic lenet rationem occasionis. Aut ducit cum alio, ad quod tamen non ordinatur, nec illud ad tertium, sed ambo simul; et sic tenet rationem casus, qui est ex concursu causarum.

Ex hoc igitur patet, quod illud quod ducit per < modum causae, habet in se rationem ordinationis in finem; et ideo in ipso est bonitas, et ideo recte denominatur bonum. Quod vero ducit per modum occasionis, nullam habet intra se rationem ordinationis in flnem, ideo nec bonitatem; et propter hoc non potest denominari bonum per se nisi cum additione illius, per quod ordinatur, in quo scilicet consistit ratio ordinationis et bonitatis, et circa quod ponitur bonitas.

Cum igitur malum non ducat ad bonum ex se, sed per illud, quod ehcitur ex ipso a sapiente absolute loquendo, malum fleri non est bonum; imino omnes consimiles sunt negandae, quia notatur poni circa ipsum malum. — Si autem addatur bonuni, quod elicitur, vel ipse eliciens; concedendae sunt huiusmodi locutiones: inaluin fleri est bonum ei qui novit ordinare in bonum; simihter: inalum fieri est bonuin, nt electi probentur.

I. 2. Ex hoc ergo patent duae primae nes; procedunt enim cum determinatione, sicut patet in ipsis auctoritatibus.

3. Ad illud quod obiicitur tertio: cuius usus bonus etc.; dicendum, quod duplex est usus rei: unus, ad quem res de se ordinatur; et de tali verum est, sicut patet de equo, qiii est ad dum; alius usus, qui esl aliquando et ex facto; et iste potest esse bonus ex bonitate non utilis, quia bonus ulens bene utitur malis. de tali usu non est regula vera: de lali autem quitur Augustinus.

4. Ad illud quod obiicitur: quod iustuni est bonum est etc.; dicendum, quod iusttm dicitur dupliciter: uno modo iuste ordinatum per iustitiam, quae est in ipso, et omne quod sic iustum est, bonum est, quoniam intra se habet iustitiam; vel est declarativum iustitiae, et sic potest malum ostendere. Sicut enim malum potest ad iustitiae disponere, ita et ostendere. Et hoc modo dicit ordinationem iustitiae m aWero, -nec sequitur, quod sit bonuin, quia iustum plus iraportat rationem ordinis. Nihilominus tamen sermo ille non est proprius, quo dicitur: Justum est, at qui in sordibus est, sordescat, immo valde per accidens intelligitur, quia iustum est, ut relinquatur a Deo, et ad hoc sequitur, quod adhuc sordescat: unde per accidens intelligitur.

subUlis et praeclarae solulionis, quae in eo consistil,

Quarto quaeritur, utrum mala fleri sil veruin. Et videtur, quod sic:

1. (( Quia de quolibet affirmatio vel negatio vera'»; sed haec est falsa, nulla mala fiunt: ergo oppositum est simpliciter veruni, scilicet mala fieri.

2. Item, (( veritas est adaequatio rei et intellectus »: ergo quoties homo intelligit, sicut est in re, veritatem habet et intellectus et intellectum. Sed qui intelligit mala fieri, vere inteUigit: ergo si vere intelligit, intellectum est verum: ergo mala fieri. est verum.

3. Item. veritas propositionis asserit veritatem lEgid. R.. hic 2. princ. q. I. — Dionys. Carth.. hic q. 2. in dicto — unde si Socrates currit, Socratem currere est verum — ergo si malum fit, malum fieri esl venmi; sed malum flt, constat: ergo etc.

4. Item, veritas dicentis ponit veritatem in dicto; sed Deus, qui non est mendax, dicit mala fleri, Malthaei nono: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? ergo verum est, mala cogitari; pari ratione verum est fieri.

Contra: 1. Verum et bonum convertuntur;sed iiiaia fieri, non est bonum, ut supra probatum est: ergo mala fieri, non est verum. Si forle dicas, quod verum est de veritate incomplexi; ostenditur

de omiii verilate, quia oranis veritas entitas quaedani est; et omne quod parlicipat rationem entis, participat rationem boni: ergo etc.

2. Iteni, omnis veritas est a verilate prima, ergo et omne verum a primo vero: si ergo malum fleri est verum, malum Tieri est a Deo; sed hoc est supra improbatum: ergo etc. Si tu dicas, quod illud est verum de veritate rei, non signi; hoc nihil est, quia, sicut a Deo sunt res, ita et signa; et Ambrosius dicit, quod «onme verum est a Spiritu sancto, a quocumque dicatur; loquitur ergo de veritate in sermone, el ita de veritate complexionis sive signi.

3. Item, onuiis veritas signi sive complexionis causMin et ortum habet a veritate incomplexionis ergo veritas huius: istum furari, ortum habet a veritale furti; sed furtum non dicit actionem veram, immo defectivam: ergo pari ratione, istum furari non esl simpliciter verum. Si tu dicas, quod verilas complexionis tripiex est, scilicet joo.«&"ow's, privalionis oi iiegalionis, et prima causalur a verilate rei, secunda vero et tertia non causatur; contra: Philosophus generaliter dicit, « quod ab eo, quod res esl vel non est, oratio dicitur vera vel falsa »: ergo hoc ubique verum est.

k. Item, omne quod modo verum est de praesenti, ab aeterno verum fuit de futuro: ergo si raalum hoc est modo verura, ab aeterno fuit verum. Sed nihil aeternaliter fuit verum, nisi esset Deus vel in Deo ut in causa: ergo si malura fore fuit verum et non fuit Deus, fuit in Deo tanquam in cau.sa, ergo a Deo; sed hoc falsum: ergn etc.

Mala fieri esl simpliciter nerum.

Respondeo: Dicendum, quod sine distinctione concedendum est, quod mala fleri esl verum: vere enim enunliatur et vere inlelligitur. Verum enim dictum de coraplexo respicit compositionem, sicut dicil Philosophus, quia veritas et falsitas circa corapositionera consistit; et ideo dicit veritatera signi. Signum autera est verura, quando significat, rera se habere. sicut se habet; tunc enim dicitur adaequari. Et ideo, cum ita se habeal in re, sicut signum exprirait, simpliciter loquendo verum est mala fleri.

1. Ad illud quod obiicitur, quod verum bonum convertuntur; dicendum, quod circa idmi verum est. Unde si res est vera, est bona, et si signum esl verum, est bonum; sed tainen non sequitur, quod si signum sit verura, quod signatum sive res sit bona. Et ideo hic est fallacia accidentis: omne verura est bonum; sed istum furari est verum: ergo istum furari esl bonum, ex variatione minoris extremitatis. Verum enira praedicatur de illo dicto ratione compositionis, cum sit dictio raodalis, bonum vero ratione attrihutionis; et hanc instantiam facit Magister in liltera. Similis modus arguendi est hic: Audio Angelos cantare; sed cantare Angelos est verum: ergo audio verum. ConsimiUs modus arguendi est in illa ratione: orane verum est a Deo; istuni furari est verum: ergo etc; et ideo similiter solvendum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod veritas signi est a veritate rei; dicendum, quod falsum est. Tunc enim signum verura est, quando significat rem non esse, quae non esl; et non habere veritatem, cum illa non habet. Nam sicut aliquid imperfectura perfecte aequatur alii imperfecto, ita res defectiva plene potest signiflcari. Unde Philosophus non dixit: «Ab eo, quod res esl tanlum », sed: est, vel non esl. Et est sensus: ab eo quod res est, est oratio vera, quae significat ipsam esse, et ab eo quod non est, est falsa, quae significat esse; e contrario intelligendum in re, quae non est. Unde quamvis furtum sit ens secundum quid, tamen oratio, quae signiflcat aliquem furari, est vera simpliciter. Verum est tamen, quod omnis veritas complexa super aliquid fundatur; sed non oportet, quod super reni intellectam, sed super inlelligentem-, in quo oratio habet esse. Et sic patet illud.

Posset tamen dici, quod fundatur super ens. secundum quid ratione deformitatis; et lamen verum est simpliciter propter adaequationem, quae est simpliciter.

Nota tamen. quod de fundamento veritatis pro- positionis diversimode sentiunt diversi.

Aliqui enim distinguunt, sicut tactum est. tripliciter veritatem orationis, scilicet positionis, ut cum dicitur: Ciesar est homo; privationis, ut cum dicilur: Caesar est homo mortuus;negationis, ut cum dicitur: Caesar non est. Primam dicunt fundari supra ens simpliciter, secundam supra ens secundum quid, et tertiam non dicunt fundari super aliquid, quia. talis oratio nihil ponit. — Sed tamen illud non videtur sufficere, quia, cum dicitur: haec oratio est vera, verum praedicat aliquam conditionem entis: ergo necesse esl super aliquid fundari, quod sit.

Et ideo dicunt alii, quod fundatur super prmcipia Caesaris. — Sed hoc non sufficit, quia, esto. quod Caesar omnino sit corruptus et secundum materiam et secundum formam, adhuc tamen vera est ista: Caesar fuit sive Caesar non est.

Et ideo dicunt alii, quod fundatur super iitelligentem. — Sed adhuc illud non videtur sufQciens: quia, esto quod nullus intelligat actu, adhuc oratio ista est vera, scripta in pariele: Caesar fuif.

Ideo dicendum, quod cum veritas orationis sit veritas signi, et veritas signi non dicat qualitatem absolutam — sicut nec necessitas consequentiae — sed respectivam, sicut signum; cum orane quod contingit signiflcare, contingat vere signiflcare, et etiam falso: sicut ad rationem signiflcandi non oportet rem esse enlem, sed cognoscibilem, sic nec ad rationem verae signiflcationis. Et quoniam omne quod intellectus capit, vel est ens, vel capit sive imaginatur per comparationem ad ens; ideo omnis significatio et veritas orationis signiflcantis vel fundatur simpliciler super ens, ut si dicatur: Petrus est, vel in ordine ad ens. Unde propositio de praeterito fundatur super ordinem eius ad praesens; similiter propositio de futuro, sicut propositio negativa, utsi dicatur: Caesar non est; aliquod enim ens est, quod non est Caesar, et sic de aliis; similiter si dicatur: chimaera non est hircocervus.

4..d illud quod obiicitur ultimo, quod malitiam fore sit verum ab aeterno; dicendum, quod ad hoc, quod aliquid sit verum, non oportet, quod sit in Deo tanquam in causa, sed sufflcit, quod sit in Dei praescientia, quae non est nisi veri. Ad hoc autem quod aliquid sit in Dei praescientia, sufficit, quod ipsum, vel eius causa, vel eius oppositum sit in Deo tanquam in causa, sicut supra dictum est de cognitione Dei.

ultimae. — In solutione ad i. agitur de quaeslione, aelale illa

Quinlo quaeritur, unum inaluin sit ordinabile a Dei voluntate. Et quod sic, videtur:

1. Quia super illud Psalrai: Domine Deus meus in te speravi, Glossa: « Qui videt, merita animarum sic ordinari a Deo, ut pulcritudo universitatis ex nulla parte violetur, in omnibus laudat Deum», distinguens, Deum aliud fecisse et ordinasse, ut universum bonum, aliud non fecisse, sed ordinasse, ut malum.

2. Item, Augustinus in Enchiridio: « Malum, bene ordinatum et loco suo positum. eminentius commendat bonum».

3. Item, ratione videtur, quia omne meritum = ordinatur ad praemium sive relributionem,: sed malum raeretur poenam, sicut bonum gloriam: ergo, cnm bonum gratiae sit ordinabile, pari ratione malum culpae.

4. Ilem, peccantes in suppliciis ordinantur; sed « propter quod unumquodque, et illud magis »; sed mali non ordinantur in poenis nisi propter raala: ergo malum multo magis est ordinabile. hic q. 2.

5. Item, omne quod auget decorem in re ordinata, est ordinatum; sed malum auget decorem in universo, quod est ordinatum: ergo etc. Probatio minoris: Augustinus in undecimo de Civitate Dei: « Sicut pictura cum colore nigro suo loco posito pulcrior est, ita universitas rerum ex peccatoribus est pulcra ».

Contra:. Augustiims: « Malum est privatio - modi, speciei et ordinis »; sed nulla privatio parlicipat id cuius est privatio: ergo si malum, eo quod malum. privat ordinem, malum non contingit ordinari.

2. Item, quod non est non est ordinabile, nam ordo praesupponit esse; sed « malura, in eo quod malum, nihil est »: ergo non est ordinabile.

3. Item, omne ordinabile est ordinanti possibile; sed malura non est possibile Deo, quia Deus non potest facere malura: ergo non est a Deo ordinabile.

4. Itera, si malura est ordinabile, aut ordine partinra in totum, aut i« fi.netn. Non pnmo raodo,

quia maluni nullius est pars; si secundo modo: ergo cum bonum sit aliquid ex ordine in fineni, tuno malum fieret bonum. Malum est ordinabile a Deo secundum ordinem iustitiae, non sicut ordinis susceptivum infe, sed sicut huius ordinis dispositivum et ostensivum.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod — quemadmodum aliquid dicitur esse sanum tripliciter: aut subiective, ut animal di- - citur sanuni; aut disposilive, ut potio dicitur sana; aut ostensive, ut urina sana — sic aliquid ordinatuni dicitur tripliciter: aut sicul ordms susceptivum, aut sicul dispositivum, aut sicut ostensivum.

Sicut susceptivum, non est aliquid ordinabile, nisi quod est ens et natura aliqua; et ita malum. non est ordiaabile nisi per accidens, scilicet per bonum substratum.

Sicut dispositivum, malum esl ordinabile, sed. non sicut dispositio ponens, sed privans. Duplex enim est ordo, scilicet naturae et iustitiae. Ordo naturae est institutus, ordo iustitiae est acquisitus. Malum autem privat ordinem specialis naturae el illum privando incurrit in ordinem iustitiae, quia offendit; unde ratio ordinandi sicut dispositio in ordine iustitiae est meritum, vel demeritum.

Sicut ostensivum, malum est ordinabile et or-. dinatum, quia manifestat ordinem bonorum per opposituni; « opposita enim iuxla se posita magis ( Rationes igitur probantes, quod malum sit ordinatum, procedunt secundum ordinem iustitiae et secundum dispositionem et ostensionem.

i. Ad illud autem quod obiicitur,. quod est privatio ordinis; dicendura, quod verum est particularis nalurae, sed non est verum, prout ordo dicit dispositioiiem universalis providentiae, de quo dicit Boethius: «Ordocuncta complectitur, quo fit, ut si quis ab assignata,sibi ordinis ratione discesserit, necesse sit, ut in alteram differentiam relabatur ». Exemplum ponitur in circumferentia circumplectente centrum.

2. Ad illud quod obiicilur: esse ordinatum praesupponit esse; dicendum, quod verum est in eo quod per se et ih se ordinatur; malura autem non ordinatur per se nec in se, et ideo non oportet, quod ipsum sit, sed sufficit, quod aliud sit, in quo substantificatur malum: et hoc est bonum, ut dicit Dionysius.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ordinabile est possibile ordinanti; AicmAnm, qnoA esse possibile sive subesse potentiae divinae est dupliciter: aut potentiae producenti, aut providenti; et quamvis malura non subsit divinae productioni, subest tamen pr-ovisioni.

4. Ad illud quod obiicitur, qua ordinatione sit ordinabile; dicendum, quod ordinatione ad finem; sed hoc est solum ex post facto. Et ideo non sequitur, quod malum sitbonum, sed quod ex ipso sequitur bonura. — Posset tamen dici, quod quamvis malura non sit pars, tamen illud in quo est, pars est ef locum et ordinem partis tenet.

Sexto et ultinio quaeritur, utrum maluni sit de complemento universi. Et quod sic, videtur:

1. Ecclesiastici trigesimo terlio: Contra malum bonum est, et contra mortem orta, el sic intuere in omnia opera Altissimi. Si ergo huiusmodi opposilio spectat ad decorem et complementum universi: ergo et malum.

2. Item, Augustinus de Civitate Dei % loquens de malis, quare sinantur a Deo, dicil, quod Deus universum quasi quibusdam antithelis honestavit; et exemphflcat in sermone et in picluris: in sermone, sicut Apostolus utitur, secundae ad Corinthios sexto: Per gloriam. et ignohilitatem. Et in picturis simiUter: sicut enim « pictura alba cum colore nigro suo loco posito pulcra est; sic universum cum mahs »: ergo malum secundum hoc decorat universum. Sed omne tale est de complemento universi: ergo etc.

3. Item, ratione videtur, quia sicut maluni est privatio boni, ita silentium est privatio vocis, et somnus vigiliae; sed ad perfectionem et decorem sermonis necesse est, interponi silentium, et ad perfectionem et decorem animalis necesse est, aliquando vigiliis interponi somnum: ergo ad perfectum decorem universi necesse est, bonis interponi mala.

4. Item, universum est conditum ad Dei manifestationem; sed in operibus Dei maxime manifestantur misericordia et veritas; sed si malum non fuisset, nec misericordia nec veritas ita perfecte manifestaretur, sicut manifestatur in aeterna punitione et peccatorum remissione et redemptione: ergo non esset universum completum.

CoNTiu: 1. Genesis primo: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona; et non fecerat mala, constat: ergo absque malis erant omnia valde bona in universo. Sed universum non esset valde bonum, si deesset ei perfectio: cum ergo deesset ei malum, videtur, quod malum non sit de eius perfectione.

2. Item, Augustinus in terlio de Libero Arbitrio, loquens de perfectione universi, dicit: « Quidquid tibi vera ratione melius occurrerit, scias opiflcem omnium fecisse». Si ergo non fecit mundum cum mahs, sed sine malis, ergo mundus sine malis erat perfectior quam cum malis: ergo malum non est de perfectione universi.

3. Item, ratione videtur. quia « albius est

ijuod esl nigro impennixtius », ergo pulcrius et inelius quod est malo imperinixtius; sed si in mundo nuUum esset maluni, tunc universum esset malis impermixtius, ergo melius, ergo perfectius: ergo ordinatio mali non est de complemento universi.

4. Item, « bonum et pulcrum idem », sicut dicit Dionysius ergo quod est privatio boni est privatio pulcri; sed malum est privatio boni: ergo est privatio pulcri, ergo malum deturpat. Sed quod deturpat et foedat non spectat ad pulcritudinem sive decorem: ergo nec makim sive mali ordinatio. Malum nec per se nec per accidens facit ad.

tialem decorem vel complementum universi;

ad accidentalem autem facit per accidens, et quidem triplici modo.

Respondeo: Ad hoc notandum, quod circa hoc diversi diversa senserunt.

Dixerunt enim aliqui, quod est loqui de malo, i. ut est in potentia facientis, el ut est in opere sive in facto. Si loquamur, ut est in potentia facientis, sic voluerunt dicere, quod posse malum /acere erat de perfectione universilatis, quia creatura debebat fieri, quae posset peccare et posset abstinere, ad hoc quod universum perfectum esset, sicut in tertio de Libero Arbitrio dicitur. Si loquamur de malo, ut est in facto esse, sic dicunt, quod nuUo modo spectat ad complementum universi, nec per se nec accideiis. — Sed cum auctoritates dicant contrarium, quod ex ordinatione mali ad bonum quidam decor resultat, sicut dicit Augustinus expresse, oportet aliter dicere.

Ideo dicunt alii, quod decor universilatis quidaui est substantialis sive quantum ad esse, quijj accidentalis sive quantum ad bene esse. Quantum ad primum decorem mala non sunt facientia decore circumscripto, adhuc esset universum decorum et perfectum, quamvis hunc decorem non haberet.

Ad hunc decorem faciunt mala, non ratione sui, sed ratione subiecti, quod ordinatur in poena ad divinae iustitiae manifestationem; vel ratione ojd- posili, cuius decor magis clarescit ex praesentia mali, sicut « opposita iuxta se posita magis elucescunt », sicut communiter dicitur; vel ratione boni eliciti. Multa enim bona Deus fecit et facta sunt, quae non essent facta, nisi peccatum praestitisset occasionem, sicut illa quae gesta sunt in nostra reparatione. Tamen sine his omnibus esset universum completum.

Si vero quaeritur, utrum tunc essel pulcrius, quam nunc sit, responderi potest, quod se habent sicut excedentia et excessa: sicut duae facies, in quarum una nulla est macula, in altera est cicatrix aliqua bene sita, quae videtur faciem venustare. — Et si ultra procedas: quis decor magis excedit? potest dici sine praeiudicio, quod decor, qui nunc est. Et ratio huius est, quia vis divina, eliciens bonum ex malo, praepotens est malo; et ideo bonum, quod inde ebcil, praevalet bono, quod malum corrumpit. Et ideo plus valet universum nunc, quam valuisset tunc; in quo nunc modo commendatur sapientia Creatoris. Unde Gregorius in benedictione caerei Paschalis: « 0 felix culpa, quae talem meruit habere Redemptorem ». Et exemplum est de scypho sano, qui frangitur et religatur filo argenteo vel aureo, quia melior est post quam anle, non ratione fractionis, sed ratione reiigationis.

Et si tu quaeras a me: Nonne melius valeret, si omnes essent beati, quam si quidam beati et quidam miseri? dicendum, quod, sicut credo, si hoino stetisset, non pervenissent plures ad lerusalem supernam, quam sic perventuri sunt. Unde mali quasi ex abundanti sunt nec sunt in computatione.

Et sic concedendum, quod ordinatio mali facit

3. Verumtamen quoil obiicitur ad primam par- Der sinule in privalionibus; (licendutn, quod non esl smine, quui ulae privationes non sunt aliquid adimentes nec auferenles aliquid de bono vel pulcro; uialuin tamen aulerl. Ideo palet illud.

A..d illud quod obiicilur, quod non uianifestarentur misericordia et iustitia; dicendum, quort quamvis non raanifestarentur in actu, manifestarenmodo, np per accidens (uidcm, spectet i'd complementum unil)VB. I.

In parle ista sunt dubitationes circa litteram et priiiio de illo verbo Augustini; Nisi usque adeo esset omnipotem et bonus, ut bene faceret etiam de malo. Videtur enim indebito modo loqui, quia malitia est privatio; ergo non est materia boni. Si dicas, quod accipitur ratione substrati, scilicet de malo, id est, de illo qui est malus, facit bonum; contra: hoc nihil est aliud quam malura destruere: ex hoc ergo non habetur, quod Deus debeat mala sinere, cum eius sil facta destruere.

Respondeo; Dicendum, quod de non esl ibi tur tamen in sua ori()ine. Qui enim Demn in se cognoscit videt in illo aeterno exemplari, quid Deum (leceat facere et possit — licet non omnino — et ila misericordiam et iustitiani pariter. Nihiloininus tamen misericordia ostenderetur in supererogatione, et iustitia in retributione, licet non ita clare, iil mmc in opere -. versi, cum communi sontentia improbatur. — De quaeslione, causale nec materiale, sed occasionale, quasi dicat: de malo facit bonum, quia post malum facit bonum occasione sumta a inalo. Ipse autem obiicit, ac si hoc quod est de teneretur causaliter sive materialiter.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quod mal.um bene ordinatum et suo loco positum. Videtur enim male loqui, quia quod non est non est locari. Si tu dicas, quod habet locum ratione substrati; contra: locus debitus et conveniens na- 3 Pro debeat Vat. liabeat.

tiirae rationali est gloria: ergo nialuni locatur in gloria.

Rkspondeo: Dicenduni, quod cuni dico inferimm sive locum poenaleni, duo dico: et partem imioersi, et vilitatem. In quantum lociis est, debetur naturae substratae; sed in quantuni vilis est, debetur deformitati culpae: et ila malum locum habet el vilem, sed locum ratione substrati, vilem vero ratione deformitatis.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Si qui horum deuiant et exorbitant, etiam hoc ipsum faciet eis proficere in bonum: ergo videtur, quod raala proficiant sive cooperentur. Contra: mali est bonum corrumpere: ergo nullo niodo est in bonum cooperari sive proflcere.

Respondeo: Dicendum, quod proficere sive cooperari in bonum aliquid alicui potest tripliciter, scilicet adiuvando, ut gratia cooperatur libero arbitrio vel e converso; vel excitando, ut paupertas et miseria, quae excitanl ad amorem Dei sive pungunt et impellunt, sicut dicit Gregorius; vel etiam obsLitendo, sicut aqua cabda fortius congelatur, quia, duin resistil, vigoratur actio contrarii. Et sic malum dicitur- cooperari, vel quia facit hominBm ad bonum magis excitari, vel magis quia, dum obsistit, et homo praevalet, vigoratur virtus gratiae et fervescit.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Augustinus astruit a minori Videtur enini falsuin dicere, quia locus a minori non est destructivus, sed positivus; sed illud argumentum est destructivum: sapiens non potest facere hominem deteriorem. ergo nec Deus: ergo non est a minori.

' Tuni lioc ilubium tum sequens solvuntur etiam a Petro Respondeo: Dicendum, quod revera locus iste non est a minori, proprie loquendo, sed a maiori; quia non dicitur ibi minus res minor, sed illud quod minus videtur inesse. Magis autem videtur, quod horao possit facere malum quain Deus; sed sapiens homo non potest: ergo nec Deus; et ita est a maiori locus. — Nihilominus autem potest dici, quod est a minori; sed reducitur ad rationem affirmativam sic: minus videtur, quod impossibilitas faciendi malum insit homini quam Deo; sed sapiens, manens sapiens, est impotens m minus a faciendo aliquem deteriorem: ergo raulto fortius Deus.

Dun. V.

Item quaerilur de hoc quod dicil. quod cuipa in sapientem. cadere neqiiit. Videtur enim hoc falsum, quia sicut se habet sapientia nA ignorantiam, ita wrto ad culpam: ergo permutatim, scnl virlus ad ignorantiam, ita *ap«eKfta ad culpara. Sed virtus simul stat cum ignnrantia: ergo sapientia simul stat cum culpa.

Respondeo: Dkendum, quod sapientia uno modo dicit cognitionem veram; alio inodo dicit cognitionem veram et nobilissimam, quia per causas altissimas; tertio modo dicit cognitionera veram, nobilem et sapidam; quarlo modo sapimitia non dicit aliam cognitionem quam religionem divinam sive cultum, secundura quod dicitur, quod pietas ipsa est sapientia sive theosebia; et haec consistit, ut dicit Augustinus, in fide, spe et caritate, et hoc modo claudit in se virtutem, et ita opponitur culpae. Et sic patet responsio.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicil, quod Deus non est causa tendendi ad non-esse. Videtur enim falsuin dicere, quia in Cantico Deut(?ronomii dicilur: Ego occidwm, et ego viuere faciam; percutiani, et ego sanabo: ergo videtur, cuni mors sit corruptio lendendi ad non-esse, quod Deus sil huius causa.

Respondeo: Dicenduni, qaod non-esse noii appellatur hic per privationeni qualiscumque esse, sed illius quod definit Boethius dicens: « Esse est quod ordinem retinet servatque naturam ». Et ad illud Deus non deducit; ipse autein obiicit de esse naturali.

Vel potest dici, quod loquitur hic secunduni nalurae institutionem, secundum quam dicilur: Deus mortem non fecit'-. — Quod autem dicilur, quod ipse occidit, hoc est secundum punitionem iustitiae; hof tamen in secundo melius dicetur.

DuB. VH.

Item quaei'itur de hoc quod dicit, quod malum est tendere ad non-esse. Videtur enim male dicere, quia si tendit ad non-esse, aut hoc dicitur quantum ad esse naturae, aut gratiae. Si naturae: ergo malum corrumpit naturam, quod est contra Dionysium, qui dicit, quod « malum nihil corrumpit existentiura, in eo quod essentia vel nalurau. Si autem intelligatur quantum ad esse gratiae, hoc similiter falsum videtur, quia post primam culpam non remanet esse gratuitum secundum aliquid sui, quia totaliter per niortale expellitur: culpa ergo iion tendit ad non-esse, sed iam est iii termino.

Respondeo: Diceiidum, quod iii homine iusto et psi tria considerare. Cum enim habeat natuper gratiam ordinatam, est considerare esse naturae, et ordinabiUlatem ad gratiam, quae communi noniiiie ilicitiir habilitas, et ordinem gratiae sive gratiae ordinationem. Malum igitur, per se loquendo. foiriiinpit ipsam ordinabihtatem, et ex hoc elongat a gratia et facit lendere ad non-esse. Et quia liabilitas nunquam omnino tollitur, salva iiiKnra, et natura non corrumpitur: seinper maluni facit tendere ad non-esse, ita quod nnn(uam est in termino.

D['B. VIII.

Item quaeritur de hoc quod dicil Vmbrosiiis: Verum, a quocumque dicatur, a Spiritu- sancto esl. Videtur enim male dicere, quia si hoc est veruiii, ergo cum detractor detrahendo frequenter dicat verum, videtur quod dicat a Spiritu sancto. Siniililer, diabolus multa vera dicit. Similiter, de verbo illo obiicitur: Nemo dicit: Dominus Lesus, nisi in Spiritu Sancto. Multi enim peccatores hoc dicunt tota die. — Item, veritas appropriatur Filio: ergo magis deberet direre.inbrosiiis. iiiod oinne verum est a Filio.

Respondeo: Dicenduiii, quod aliquid dicitur a Spiritu sancto illustrante intellectum et movente affectum; et illud est verum etbonum, quia dicitur verura aliquid ex caritate. Iteni, est aliquid a Spiritu sancto movente affectum, sed non illustrante intellectum; sicut dixit.postolus, se ituruin ad Hispanos. Falsum dixit, sed tamen in dicendo meruit, quia caritas movebal eum hoc dicere. Aliquid est dictum a Spiritu sancto illustrante intellectum, sed non rectificante affectum; et illud potesl esse malum, et tamen verura est dicere. Ergo perfectum utrumque includit; et sic dicitur a Spiritu sancto et in Spiritu sancto, et ita intelligit.Xpostoiiis;.mbrosius autem iargius dicit.

Et sic patet illud quod obiicitur, quod veritas appropriatur Filio: respondetur enim, quod Spiritui sancto appropriatur interpretatio. — Ve! dicendum, quod lioc non dicitur tanquara approprialura. vel si appropriatuni. hoe est ratione doni.

Qmd uohmlas Uei de homine iinplelur,

quocumque se vertat.

Voluntas quippe Dci seniper efficax esl, ut fiat omne quod velit, el niliil flat quod nolit; quae Nihil enim, ut ail Auguslimis, in libero arbilrio peccaveril, poenitenti vult parcere, ut vivat, in pecravil ad poenam, ita alios praeparavit ad gloriam. flt conlra eius vohmtalcm: quia noii fleret, si nnn si- Ubi enim dicit, non fleri praeter eius voluntatem etiam el permissionem.

Cap. II.

Ex quo seiuu quaedam dicuntur fieri contra Dei voluntatem.

Multa eniin flunt contra Dei praeceptum vel proliihiiionem, (uae tamen noii fiunt sraeter eius joeriiiissioiirni. Ipsius nainque permissione omnia flunt mala, Sicut Augustinus dicit super illinn locum Psalmi: Ut notavit, iil)i ait: Quantum ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipolenliam Dei,

resistentes ohsequuntur; qui;i lioc eius dispositioni miigitur omnipotens, sive per misericordiam cuius vull inique aliquid facit, nec nisi volens quidquam racil, i'l omiiia ([iiaecumque vult, facit».

Supra removit Magister (iiihibitiiines. ex quibus videbatur voluntas Dei;ili(iii:iii(l(i iiiiiediri. Hic determinat veritalem osteiHlens. vdliiniateni Uei semper esse efficacem et nunquam impediri. VA haec pars habet quatuor partes.

In prima auctoritate;ugustii)i ostendit, voIudtatem Dei semper esse elficaceiu et nunquam impediri. In secunda vero, ne hoc intelligeretur de Qimn praecepit Detis omnibus bona facere ei inaki hiles; denique, iit honi ex obedientia gloriam, mali ne cui dicereiiL voluntate signi, distinguit voluntatem, ut ostendat, hoc esse dictum de volmitate beneplaciti, ibi; Veruni, ut supra diximus. In t.ertia Magister ostendit, quod contra quandam voluntatem signi non- potest fieri, ibi: Multa enim fiunt conlra Dei praeceplum etc. In quarla vero epilogat breviter praedeterminata, et hoc ibi: Ex praedict.ii /.iquet, quod vo/.unias Dei, quae ipse est etc.

3 Vidc d..LV. c. 7, nola 3.

1 Plurimi codd. cum ed. I volmitatem.

Ad intelligentiam eoruni quae dicuntur in tiac

parte quatuor quaeruntur-.

Primo quaeritur, utrum voluntas beneplaciti possit impediri.

Secundo, utrani aliqnis possil facere contra vo-

Et quod voluntas heneplaciti non possit impediri, ostenditur primo auctoritate.

1. Genesis ultimo: Nuni Dei possumus resivoluntati? Quasi dicat: non.

2. Iteni, ad Romanos nono: Voluntati eius quis resistit?

3. Item, super illud primae ad Timotheum secundo: Qui vult onines liomines salvos fieri, Glossa: « Rogandus est, ut velit, quod si vult, necesse est fieri ».

4. Itera,super illud Psalmi: lustus Dominus

in omnibus operibus suis, Glossa: « Apud Deum, hoc est velle, quod facere »; sed non potest impediri iie velit, quia libere vult quod vult: ergo non potest impediri, ne fiat.

3. Item, omnis voluntas, quae potest impediri, potest superari; sed divina volunlas superari non potest, cum sit suprema: ergo divina voluntas non potest impediri

4. Item, omnis causa, quae impeditur a prosecutione sui effectus, aut deficit, aut mutatur; sed divina voluntas nec deficit nec mutatur nec potest deficere nec mutari: ergo etc.

5. Item, nobilius agens est et nobilior causa. Tertio, utrum Deus debeat mala permittere. Quarto et ultimo, utrum Deus possit mala

Contra: 1. Oraniscausa, cuius effectus contin- Ad opposi-

2. Itera, omnis causa., quae per aliam agentem

3. Iteni, omnis causa, cuius virtus se extendit

5 Cfr. liic li(. Magistri, c. I. et % August., II. de Gen.

6 Dist. 45. a. 2. q. 1. et 2. In Val. desideratur si explctm:

potest; hoc certum est, alioqain non esset onmipotens — potest ergo facere opposituni eius quod vult. Sed omne possibile ponibile: ponatur ergo, quod Dens faciat oppositum eius quod voluit; si hoc, vohintas Dei est frustra et impedita: ergo etc.

4. Iteni, vohintas vult aliquid, quod Deus vult ipsam velle; aut ergo potest velle contrarium, aut non potest. Si potest: ergo divina voluntas potest impediri; si non potest: ei'go necesse est hbertateni eius arctari.

c 0 N c L u s I 0. Dei voluntas consequeiis non potesl nec superari nec cassari nec impediri; antecedens vero potest impediri, sed non superari nec cassari;

tamen necessitas, qua voluntas consequens connotat eventum, est necessitas comequentiae, non consequenlis.

.d intelhgentiam praedictorum notandum, quod secundum loannem Damascenum voluntas beneplaciti duplex est, scilicet antecedens et consequens: antecedens sive condilionalis, qua vult quantum in se est, omnium salutem, et absoluta, qua delerminate vult aliquid, quod novit certitudinaliter evenire.

Intelligendum est ergo, quod nullam Dei voluntatem possibile est superari; nullam possibile est cassari; aliquam tamen, ut antecedentem, possibile est non impleri; aliquam, ut consequentem, necesse est impleri, et impossibile est impediri.

Nullam, inquam, est possibile superari. Nam si homo non faciat quod Deus vult, quantum in se est, sive voluntate antecedente, Deus facit de ipso, quod vult voluntate consequente; et ita semper impletur vel de homine vel ab homine, et sic nunquam vincitur vel superatur

Non etiam possibile est, voluntatem Dei cassari. Nam cassum dicitur ahquid, dum privatur effectu proprio, ad quem est: voluntas autem nulla privatur effectu, ad quem est proprie. Nam quod dicitur, quod Deus vult, onines homines salvos fieri, quantum in se est, haec voluntas uon connotat salutem, nec proprie est ad elTectum salutis, sed connotat ordinalionem naturae sive naturam ordinabilera ad salutem. Unde nihil plus esl dicere: Deus vult istum salvum fleri, quantum in se est, quam: Deo placuit dare isti naturam, per quam posset pervenire ad salutem, et quod Deus paratus esset iuvare, ita quod salus non deficit propter defectum a parte Dei. Unde non cassatur, quia habet proprium effectum. De voluntate autem absoluta planum est, quod non potest cassari, quia omnem effectum suum ponit nec unquam remanet inexplela.

Ciun itaque verum sit, voluntatem Dei nullo modo posse superari nec cassari, tamen voluntatem absolutam necesse est impleri, conditionalem vero minime.

Sed attendendum, quod est necessitas consequentis el necessitas co)i*e(/t(,e/ift"ae, sicut supra dictum esl de praescientia, quia ipsa non habet necessitatem consequentis, sed consequentiae, quia necessario infert, et sequitur: Deus praescit hoc, ergo hoc erit; sed tamen non necessario praescit, quia in actu praesciendi frequenter notatur effectus contingens. — Sic in voluntate intelligendum, quod voluntas Dei absoluta connotat eventum rei; et ideo est ibi necessitas comequentiae, sed non consequentis, quia non mutat eventum rei, immo vult Deus, quod eveniat consequens contingens. Unde sicut praescientia, quia necessario infert effectum, non potest falli, sic nec voluntas absoluta, quia necessario infert, non potest impediri, immo eam necessarium est impleri. Voluntatem vero conditionatam non necessarium est omnino impleri, nec necessitate consequentis nec necessitate consequentiae, quia non connotat eventum rei, sed connotat illud quod est ordinabile ad eventum, ut praedictum est. Unde bene sequitur: vult istum salvari voluntate absoluta: ergo iste salvabitur; nunquam enim vellet, nisi pariter praesciret, eum esse salvandum. De voluntate vero conditionata, ut visum est, non sequitur.

Si ergo obiiciatiir, quod voluntas Dei est necessaria in se, et necessario infert effectum, ergo omnimodam ponit circa ipsum necessitatem; dicendum, quod quamvis necesse sit, Deum velle et voluntatem eius esse in actu, tamen coraparatio eius est ad futurum contingens, et ideo effectus evenit contingenter.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod potest nae voluntatis sit ad futurum contingens, tamen comparatio divinae voluntatis ad volitum et eventus voliti se necessario concoinitantur, sicut unum contingens aliud; et ideo non potest impediri. Tunc enim impeditur causa, quando, raanente comparatione et ordinatione eius ad eftectum, effectus non evenit. Quod ergo proponitur: oranis causa, cuius effectus est contingens, potest irapediri; falsa est propositio et habet instantiam, si effectus necessario concomitetur et consequatur ad causam; et haec est instantia in proposito.

2. Ad iUud quod obiicitur, quod potest irapediri propter defectura causae cooperantis; dicendura, quod sicut divina voluntas sive divinum velle connotat effectum, ita connotat existentiam causae parlicularis. Cum enim dicitur: Deus vult istum salvari, non est sensus, quod velit in omnem eventum-, sed quod vult istum salvari, et vult istum velle. Unde sicut divina voluntas connotat istum ef-

.S. Bnivw. — Tnm. I. fectum evenire, et ideo necessario sequitur etfectus ad ipsara, ita connotat causam creatam concurrere. Et ideo necessario sequitur, si Deus vult istum salvari, quod iste etiam velit; et ita nunquam deficit, sicut nec effectus, et ita nunquam impeditur.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus potest oppositum eius quod vult; dicendum, ijuod divina voluntas non arctat potentiam in po-ssendo, unde plura potest, quam velit; arctat tamen potentiam in agendo — nunquam enim potentia agit aliquid.nisi quod vult — et impossibile est, quod actio superexcedat voluntatera. Unde nihil potest facere, nisi quod potest velle. — Quando ergo dicitur, quod potest contrarium suae voluntatis; potest intelligi dupliciter: aut voluntate movente ad contrarium, et sic notatur repugnantia voluntatis ad potentiam, el hoc est irapossibile; aut voluntate non movente, et sic non notatur impediraentura nec repugnantia, sed voUmtas libere potesl, quae ita potest hoc, quod eius oppositura. Ita enim vult hoc, quod potest velle eius oppositum absque sui mutatione, sicut supra dictum est de praescientia. Et ralio huius est, quia uno et eodem vult quaecumque vult.

4. Ad ultimum dicendura, quod voluntas Dei secundum convenientiam ad praescienliam vull illa quae vult. Unde sicut praescientia ambit totum velle et posse et agere, et non potest falli ahquid non subtrahendo contingentiae rei evenientis; sic etiam in proposito intelligenduni.

Seciiiido quaeritur, utrum aliquis possit facere conlra voluntatem signi. Et quod non, videtur:

I. Quia signum et signatum conformari debent: ergo quod fit contra unum fit contra reliquum: ergo si noii potest contra signatum. nec contra signum..Mioquin si non fU contra signatum, et coiilra signum, tunc signum est falsum. Si enim signum ducit in signatum, significat. (uod fit contra ipsum fiet'i ronlra signatum.

2. llem. iiiinimuMi inler oiiiiiia sigiui est permissiu, ciiiii sil rcsieclu niali, ad quod minime ordinatur lieiieplacitum Dei: ergo si minime accedit ad volunlitem beneplaciti, si non potest fieri contra permissionem, umlto minus contra alia. Sed non potest fieri cmlra. permissionem, sicut dicit Magister in littera - et Augustinus de Civitate vigesimo: « Sicut nullus hominum agit recte, nisi adiutus divino auxilio; sic nullus hominum atque daemonum agit inique, nisi eodem divino atque iustissimo perniittatur iudicio ».

3. Itera, potentior est voluntas, cui non potest resisti nec in re nec in signo, quam cui potest in 5/10 saltem, etsi non in re; sed Deus est potentissimus: ergo videtur, quod nec voluntati eius nec signo voluntatis possit resisti, et sic etc.

Contba: 1. Inter omnia signa voluntatis praeceptio sive imperium videtur esse potentissimum; sed fieri potest et fit tota die contra divinum mandatum: ergo contra omnia alia.

-2. Item, videtur quod speciahter ccmfra permissionem, quia permissio non est nisi mali culpae; sed malum culpae non est malum, nisi voluntarie fiat, et si voluntarie fit, potest non fieri: ergo permittente Deo aliquem male facere, potest non facere: ergo polest facere contra permissionem.

3. Item, super illud Psalmi: Ecluxit eos cum argento et auro, Glossa dicit, quod idem fuit praeceptum et permissum, scilicet asportatio vasorum: ergo cum possit fleri contra praeceptum, pari ra- 1 Vitle supra pug. 282, nota 2. — Aliquanlo superius tione et contra permissionem et contra alia per consequens: ergo contra omnem voluntatem signi.

0 0 N C Lll s 1 0. Contra tria signa divinae voluntalis aliquid fieri potest, contra duo vero non, quod duplici ratione probatur.

Respondeo: Dicendum, quod contra a/jgwod couchisio signmn divinae voluntatis potest fieri, contra aliquod noii.

Et ratio huius duplex est ex duplici inodo di- niiio istinguendi sigria. Quaedam enim sunt signa respeclu praesentis, ut impletio et permissio; quaedam respectu futuri, ul praeceptio et consilium et prohibitio. Et quoniam de p?'aesenti quod fit impossibile est in praesenti non fleri — quoniam « omne quod est, quando est, necesse est esse » — ideo respectu signorum de praesenti non potest esse resistentia; quia si sit resistentia, iam non sunt praesentia. Quia vero futura vel facienda possunt non fieri, ideo quantum ad signa tria sequentia resistentia potest esse.

.ha ratio sumitur secunduni alium modum «aiio a. distingueridi: quia quaedam sunt signa divinae voluntatis absolulae, quaedam conditionatae. Dico igitur, quod quia contra voluntatem absolutam non potest fleri, non potest etiam fleri contra signa voluntatis absolutae, ut puta &nnt impietio et permis- onomio sio. Quia vero contra voluntatem antecedentem sive conditionatam potest fleri, quia potest homo divertere ab ordine, ad quem ex sui institutione conditus est: hinc est, quod potest fieri contra voluntatem signi, quae illam significat, scilicet contra prohibitionem, coaewo praeceptionem et consilium.

. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod a<i argg. p., contra nullum potest fieri; patet solutio, quod non g.-itiva. sunt falsa