Distinctio XLVII

5 ilanc propositionem Aristotelis intcgram exhibuimus su-

2. Ad illud quod obiicitur, quod mininium est permissio; dicendum, quod maior significatio vel minor niliil facit ad hoc, sed praesenlialitas effectus, vel etiam, quia significat voluntatem absolutam, quae aliquid connotat absolute.

3. Ad illud quod obiicitur, quod potentius est illud, contra cuius signum non potest fieri; dicendum, quod verum est, quando voluntas vult omnino, quod nihil flat, nisi quod ostendit se velle; sed divina voluntas non esttalis, immo vult, quod unusquisque habeat propriam libertatem et faciat quod vult. Unde et potentia faciendi contra divinam voluntatem e.st a divina voluntate; et ideo non esset potentior propter hoc. Unde distinguendum, quod posse facere contra signum voluntatis alicuius,. aut est contra vohmCatem, et sic attestatur impotentiae; aut illud posse est a voluntate, cuius est signum, et sic non attestatur impotentiae, sed magis potentiae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod contra omnia, uquia flt contra praeceptionem, quae est maximum "signum; solvendum est per interemptionem, quod non est maximum signum. Praeterea, hoc nihil facit

(hic q. I. u. 2).

Tertio quaeritur, utrum Deus debeat mala permittere. Et quod sic, videtur.

I. lob duodecimo: Abundant taber-nacula etc, Gregorius: « Omnipotens Deus quod fieri prohibet, iustum est, ut fieri sinat». ad propositum, sed praesentialitas in effectu et absolutio in signato.

2. Ad illud quod obiicitur, quod flt contra permissionem, quia peccator potest non peccare; dicendum, quod Deus non dicitur permittere peccare nisi eum qui actualiter peccat, dum peccat; et tunc impossibile est, eum non peccare.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod idem fuit ibi praeceptum el permissum; dicendum, quod permittit mala, quia non cohibet; et hoc modo est signum voluntatis divinae dJstinctum contra p-acceptum Alio modo, non punire temporaliter; et sic dicitur libellus repudii permitti, Matthaei decimo nono: Moyses ad duritiam vestram permisit. Tertio modo, non prohibere, Psalmus: Irascimini et nolite peccare, Glossa: « permittit quod necessitatis est », id est, non prohibet. Quarto modo permittere est minus bonum indulgere, super illud primae ad Corinthios septimo: Hoc autem dico secundum indulgentiam etc, Glossa: permittit. instituit; sed cum Deus creavit hominem, dedit ei iiberam voluntatem; sed libera volimtas dicitur, eo quod libere potest quidquid vult: ergo si vult malum, potest in malum: ergo cum non debeat auferre homini potentiam, quam dedit, debet ipsum permittere peccare.

4. Uem,. maluin frequenter esl occasio maioris boni, quod uon fieret. nisi malum praecessisset, ut patet in passione Cliristi; sed decet Deum facere et permittere illud quod est via ad melius: ergo cum non possit mainm facere, saltem debet permittere.

5. Item, Dens omnia facit propter laudem suam; sed iii malis manifestatur laus divinae iustitiae et misericordiae: ergo si non debet facere conlra ampliationem suae laudis, non debet impedire, ne mala fiant: ergo etc.

CoNxnA: I. Ad Romanos primo -: Xon soluin qui talia agtmt digni sunt morte, sed qui consentiunt, Glossa: « Consentire est tacere, cum possis arguere»: ergo cum Deus possit corrigere et impedire malum, si perraittit et tacet, consentit; sed qui consentiunt, digni sunt morte: ergo etc.

"2. Item, Augustinus decimo nono de Civitate Dei. capitulo deciiiio sexto: « Ad innocentis officium pertinet non solum nemini malum mferre, sed etiam a peccato coliiiiere »: ergo si Deus non cohibet, cum possil, D.us non est innocens.

3. Item, ratione videtur: quia omnes virtutes nostrae debent habere exemplar in Deo; sed in nobis est virtus zeli: ergo et in Deo. Sed zelus, quantum potest, obviat peccato: ergo si Deus habet zelum, quanlum potest, obviat: ergo etc.

4. Item, universae viae Domini misericordia et ivritds: si (M-ifo permittit iustum peccare, aut est)ni-i'riciir'llal:iul iuslitiae. Non misericordiae, conslat; uec iiAsiitiac, quia iustusnon meruit cadere: ergo etc. Deus ordinatissime permittit mala (leri, tumpropter ordinem in universo, tum propter ordineni in finem, sive hic sit ultimus, qui est gloria divina, sive intermedius, qui est salus electorum.

Dicendum, quod Deus permittit alter in fineni; et uterque exigit, quod Deus permittal mala fieri.

Ordo quippe in uniuerso exigit, quia ad perfectionem universitatis necesse fuit, fieri creaturam arbitrio liberain et peccare potentem; sed adminislratio universitatis est, ut « Deus sic res conditas administret, ut eas agere proprios motus sinat», sicut dicit Augustinus septimo de Civitate Dei. Ideo cum debuerit dare potentiam peccandi et debuerit regere, salvo ordine suae conditionis; si voluit peccare, debuit permittere, et si noluit peccare, debuit conservare: et ita debet permittere mala.

Ordo ad finem hoc exigit, quia duplicem flnem contingit reperire in universo: unus est salus elpclorum, alius divina laus. — Quoniam ergo permissio malorum reddit electos gloriosiores per occasionem, et Deus non curat, utruin per causam, vel per occasionem electorum gloria augeatur; ideo Deus permittit recte. Unde Augustinus undecimo de Civitate Dei dicit,«quod nulluin faceret, quem malum praesciret, nisi pariler nosset, quibus bonorum usibus accomodaret ». Prosunt autem eis exercitando. Et ideo dicit de lapsu mundi, quod permisit plures esse malos, quia si pauci essent, non auderent exercere ijonos. — Divina etiam laus hoc exigit, quia occasione mali summe manifestatur divina misericordia in electis, in Filii unigeniti donatione pro inimicis secundum tempus. Summe etiam manifestatur Dei iustilia iii aeterna punitione reproborum. Unde Augustinus vigesimo primo de Civitate Dei: «Si omnes remanerent in poena, in nuUo appareret misericordis gratia redimentis. Rursus, si omnes transferrentur ad lucem, in nullo appareret severitas ultionis».

1. Ad illud ergo riuod obiicitur, quod permittere est consentire; dicendum, quod;)enm'ae?-e mtlum est dupliciter: aut non cohibendo manum veP animum nec in facto nec in retributione, et sic consentire est; vel non cohibendo manwm, sed tamen puniendo transgressorem et arguendo continue, et sic non consentit; et hoc modo Deus permittit. et non consentit.

s Cap. 1 8; cfr. supra pag. 786, nota 7. In lextu allato

2. Ad illud quod obiicitur, quod ad iiinoceiiteni pertinet cohibere; dicendum, quod illud intelligitur de cohibitione quantuin ad arguitionem et punitionem, non quantum ad voluntatis coactionem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod zelus obviat peccato; dicendum, quod verum est, salvo iure iustiliae; et iustitia. prout est ordo universi, hoc exi-

Quarto et ultirao quaeritur, utrura Deus possit mala praecipere. Et quod sic, videtur:

1. Quia praecepit Oseae primo, ut ducerel uxo- rem fornicariam, et Bernardus exponit ad litteram. Quod si dicas, ad litteram non esse intelligendum; obiicitur tunc: quia praecepit non tantum ducere uxorem, sed etiam facere filios fornicationis; quodsi esset uxor legitima, non essent filii fornicationis.

2. Itera, Exodi duodecirao praecepit facere furtum flliis Israel; sed furtum est malum et contra legem naturae: ergo etc. Si dicas, quod non est malum secundum se, et ideo potest fieri bene; obiicitur: quia praecepit Abrahae occidere fllium innocentem et quem sciebat innocenlera, Genesis vigesirao secundo-'; et hoc est malum secundura se: ergo videtur, quod Deus possit praecipere raalum.

3. Item, ratione videtur: cjuia Deus est super git, ut Deus permittat, liominem ire secundum imperium suae voluntatis.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, patet responsio; cjuia permitlere aliquem peccare est opus iustitiae, non, inquam, iustitiae. quae sit exigentia raerilorum, sed condecentia divinae sapientiae et bonitatis 2. princ. q. 2. oranem legem: ergo in orani mandato potest dispensare: ergo potest omnium praeceptorum et prohibitionum contraria praecipere.

5. Item, plus distat non-ens ab ente quam malum a bono; sed Deus solo iraperio volunlatis ex non-ente facit ens: ergo solo imperio voluntatis ex malo facit bonum: ergo potest praecipere mala, ut videtur.

CoNTfiA: I. Praeceptum est signum voluntatis: ergo aut est falsum signum, cum signiflcet, Deura velle quod praecipit, aut Deus vult illud. Sed si Deus vult malum, est malus; si non vult, et praecipit, est falsus; et utruraque est impossibile apud Deum: ergo etc.

2. Ilem, nullus obediens divino praecepto debet puniri: ergo si Deus potest malum praecipere, potest malum impune fieri. Sed malura remanere impunitum est coiitra divinam iustitiam: ergo Deus potest facere contra se, ergo sibi adversari. Sed hoc esl impossibile: ergo etc.

3. Uem, Deus praecipit mala non fieri: si ergo praecipit fieri, praecipit diio upposita; sed duo opposita fieri est impossibile: ergo Deus praecipit impossibile. Sed ad nuUum tale praeceptum obligamur: ergo Deo possumus non obedire; ([uod absurduin est. Et iterum, omnis praecipiens impossibile est stultus, vel impius: ergo Deus esset stultus, vel impius, quorum utrumque est impossibile. Et ideo dicit Hieronymus: Qui dicit Deum praecepisse impossibile, anathema sit.

c 0 N c L u s 1 0. Deus nuUatenus polest praecipere malum, quod remanetsub ralione mali, et ideo nunquam id quodest mahim secundum se; tamen id quod est malum in se, potest praeeiper-e et praecipiendo facere bonum.

Dicendum, quod cum quaeritur, utrum Deus possit praecipere malum, hoc potest dupliciter intelligi: aut malum manens malum, aut ita, quod praecipiendo faciat bonum. Primum sim-. pliciter est impossibile; secundum vero aliquo modo est possibile, licet non omnino.

Est enim aliquid malum in se, aliquid nialum secundim se. Malum in se potest lieri bene; malum secundum se nullo modo potest fieri bene, immo hoc intelligere quod fiat bene, est intelUgere, quod idem sit malum et bonum. Potest ergo dici, quod.Deus potest praecipere malum in se, et non malum secundum se; quia nihil potest praecipere, quin bonum sit, postquam praeceptum est; et illud est malum in se, non autem5eamrfMTO.se; ideo potest illud praecipere et non aliud.

Et hinc habet ortum, quod dicit Bernardus in libro de Dispensatione et praecepto, quod Deus potest dispensare in praeceptis secundae tabulae et non primae. Et ratio huius est, quia in praeceptis secundae tabulae, quantum est de ratione praecepti, tangitur sive praecipitur ordinatio ad proximum, et prohibetur deordinatio ad eundeni. Deordinatio autem respectu proximi, nisi sit deordinatio respectu Dei, malum est in se; si autem respectu Dei, malum est secundum se: sicut coalienam ex libidine sive non suam malum esl secundum se. Sed Deus iri praeceptis secundae tabulae dispensat et dispensare potest, et contra potest praecipere, i'atione praedicta. Nec ex hoc sequitur, quod praecipiat contraria, quia mandatum speciale absolvit a communi, sicut privilegium speciale =.

In praeceptis autera jorMae tabulae non Deus dispensare, quia eorum opposita sunt mala secundum se; ipsa enim praecepta dicunt ordinationem ad Deum sive in fmem de sua ratione, et eorum opposita deordinationem. Et ideo, si contrarium praeciperet, praeciperet contra se; contra se autem non potesl facere. Et si illa praeciperet — cum illa sint mala secundum se, ita quod nuUo modo possunt bene fieri — aut Deus vellet malum, quod est inconveniens; aut impune fieret malum, aut idem esset bonum et maluni, quorum utrumque est inconveniens simpliciter.

Et ideo concedendae sunt rationes probantes, quod Deus non potest omne malura praecipere, ut puta malum manens malum, et hoc est malum secundum se. — Tamen ultima ratio de hoc, quod praecipit malum, non valet, et iam soluta est.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Osea, di- cendum, quod illud fuit raalura in se, scilicet co- gnoscere non suara, et divino praecepto factum est ei bonum. Sed secundum quod fornicatio dicit actum libidinosum et cognoscere ahquara ex libidine, boc Dorainus nunquam praecepit.

2. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Exodi, quod praecepit filiis Israel furtum; dicendum, quod. illud similiter praecepit, in quantura fuit raalum in se, scilicet accipere rera alienam; et hoc potuit facere, quia, cum sit Dominus oraniura, dominium potuil Iransferre. Sed nunquam praecepit, quod ex libidine hoc facerent; illud enim est malum secimdum se.

Ad illud quod obiicitur de eo iuod praecepit Abrahae de Isaac; dicendum, quod illud non erat nialum secundum se, quia fsaac, quamvis non esset reus mortis sibi infligendae ab homine, tamen ratione peccati originalis reus erat raortis temporalis sibi infligendae a Deo, ad quara habebat necessitatem; et ideo Deus habebat auctoritatem, et ita de iure potuit illam Abrahae ex causa coramittere. — Tamen aliqui volunt dicere, quod non praecepit occidere, sed offerre. Sed contra hoc est Glossa,

et lextus, quia dicitur, quod portavit ignem et gladiim.

3. Ad iiiud quod obiicitur, quod polest super omnem legem datam; dicendum, quod verum est, quod potesl, quia potest imponere, sed non potest destruere iam positam. Quoniam enim ordinationem ad ipsum dicunt aliqua mandata, sicut non potest contra suam iustitiam facere, sic nec contra illa praecipere.

I. ManifesUim est, Deum non posse praccipere malum, unaquaqiic (abula scripta essent quinque praecepla.

m parte ista sunt dubitationes circa litteram el primo de illo verbo Augustini: Ad eorum damnalionem, quos iuste praedestinavit ad poenam. Videtur enim improprie loqui, quia supra quadragesima distinctione dicitur, quod praedestinatio est de bonis salutaribus. — Item, Damascenus: « Non ad puniendum plasmavit nos Deus »: ergo raale dicit. — luxta hoc quaeritur, cum Deus sit summe iustus, sicutsumme misericors: quare magis (jjgity,. pfoprium Dei misereri, quam condemnare sive punire.

4. Ad illud quod oljiicitur, quod de non-ente potest facere ens; dicendum, quod verum est, quod potest facere, sed hoc non potest facere, quod aliquid sit simul ens et non-ens; et quia non-ens non habet necessitatem ad hoc, quod sit non-ens, ideo potest fieri ens. Sed aJiqua sunt mala, quae si sunt, de necessitate sunt mala, sicut mentiri et odire Deum. Et ideo non est simile, quia si faceret ista esse bona, faceret, quod idem simul esset bonum et malum.

Respondeo: Dicendum, quod Damascenus distinguit voluntatem Dei in antecedentem et quentem. Potest igitur praeparatio esse quantum ad utramque; et sic est praeparatio bonorum, et hoc modo est praeparatio simpliciter et praedestinatio proprie dicta. Alio modo praeparatio accipitur large, secundum quamcumque voluntatem; et sic est malorum et est praedestinatio la7-ge. Magister autem et Damascenus supra acceperunt proprie, sed Augustinus accipit communiter; et sic patet contrarii solulio.

Ad iUud quod quaeritur de opere dicendum, quod magis est proprimn Dei misereri.

quia ad opus misericonliae non reiniiMtur nisi Dei benignitas: sed ad hoc, quod severilateni iustiliae faciat, praesupponitur nostra iniquitas: et ideo illud magis appropriatur ipsi Deo quani loe.

Item quaeritur de hoc quod dicit Magister, quod mala fi.unt praeter Dei voluntatem, sednonpraeter permissionem. Videtur enim male loqui, quia cuni permissio sit signum voluntatis divinae, si fuint praeter vohmlatem, ergo etiam praeter permissionem. Item, quaeritur, quae differentia est inter fieri praeter voluntatem et contra; et videtur quod nuUa, quia Matthaei duodecimo: Qui non est niecum, contra me est.

Respondeo: Dicendum, quod fieri praeter voluntatem iioc est, quia voluntas Dei nec est in /loc fieri, nec in eius oppositum; et ita praeter voluntatem fit quod non fit secundum voluntatem nec contra et inter haec medium est. Dominus autem in Matthaeo intelligit de praeceptis, quae qui negligit inimicus Dei efQcitur. — Quod ergo obiicilur, quod permissio est signuni voluntatis beneplaciti; dicendum, quod non est signum, quod Deus velit illud quod permittitur, sed quod velit illud quod ex eo elicitur. Et sic patet illud l

DlIB. III.

Item, quaeritur de hoc quod dicit: Sed non praeter eius permissionem, quae ipse non est. Secundum hoc videtur, quod permissio non sit Deus. Contra: Deus est sua actio: ergo Deus est sua permissio, cum permissio sit actio Dei. Si tu dicas, hoc esse dictum ratione connotati; timc obiicitur, quod voluntas Dei similiter aliquid connotat circa volitum.

Respondeo: Dici potest, quod Magister loquitur opinionem illorum, qui dicunt, nomina sex geiieruni non praedicare aliquid de Deo vel in Deo, sed a Deo. Sed haec opinio supra improbata est. — Et ideo potest dici, quod Magister loquitur de permissione ratione sui connotati, quod importat ratione sui nominis. Et si tu obiicias de voluntate, quod connotat; dicendum, quod verum= est ex adiuncto, sed non est ita de principali significatione nominis.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Netiue ideo praecepit omnibus bona pro eo, quod vellet ab omnibus bona, quae praecepit fieri. Videtur enim falsum dicere, quia praeceptum Dei est signum voluntatis Dei, sicut praeceptum nostrum est signum voluntatis nostrae: sed rectus homo nunquam praecipit aliquid alicui, nisi quod vult fieri: ergo multo fortius nec ipse Deus.

Respondeo: Dicenduni, quod Augustinus et Magister sequens Augustinum, quando de voluntate beneplaciti loquuntur, semper accipiunt pro voluntate, qua Deus absolute vult aliquid evenire; et de hac non est dubiuin illud quod dicit. Sed ulterius magistri secundum Damasceiiuin distinguunt voluntatem antecedentem sive quantum in se est, el huius signum est praeceptum; et de hac non loquitur Augustinus nec Magister.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod praecipit et in nova et in veteri Lege, quae ab eis quibus praecepit, fieri noluit. Videtur enim male dicere, quia praeceptum est signum divinae voluntatis: ergo si praecipiebat quod nolebat, videtur quod illos decipiebat, quibus praecipiebat. Ilem, videlur falsum dicere, quod noluit immolationem Isaac, quia Abraham volebat: ergo voluntatem suam divinae non conformabat: ergo non merebatur, ut videtur. Item, quare Abraham paravit se ad obediendum, non autem curatus in Evangelio"?

Respondeo: Dicendum, quod quaedam praecepit Dominus ad faciendum, ut praecepta moralia, quaedam ad probandum, id est probatum ostendendum, quaedam ad erudiendum; et horum duorum exempla tanguntur in littera. In praecepto igitur Abrahae signiflcatur, non quod Deus velit immolationera, sed quod vult Abraham velle; et ideo, cum voluit, se sibi conformavit. In praecepto vero, quod fecit curato, signiflcavit, se velle contemptuni laudis; et ideo Abraham laudandus est in voluntate obedientiae, et curatus in lioc, quod non tacuit. de lioc pro et de hac. — Cfr. supra q. I, nec non Petr. a Tar.

Quod homo cdiquando bona voluntate aliud vuU aliquid, quod Deus non vult bona multo amplius multorectuni; et ideo non est bona voluntas.

Cap. II.

ijuod Dei voluntas per malas hominum

voluntates impletur. catum. Actum quippe ludaeorum non voluil Deus, Cap. 101. n. 26. — Vat. cum pluribus edd. omitlit in- Vat. ciim paucis edd. addit velle.

.s. Bonnc. — Tom.!. cruciflxionem a ludaeis illatam, verus est sensus; est; et hoc bonum quia Petrus nolebat, ideo redaigutus est.

Cap. III.

Utrum placueril viris sanclis, quod Christus pateretur et moreretur.

Ex quo solvitur quaestio, qua quaeri solet, ulrum

causis corda eorum varie movebanlur.

Cap. IV.

Ulrum passiones Sanclorum debeamus velle.

Si vero quaeritur, ulrum eodem modo sentiendum sil de passionibus et martyriis Sanctorum; dicimus, sicut futuram- credebant; passiones vero Sanctorum possunius velle el nolle, et utrunique bona voluntate,

De conformilate volimtatis Sciendum quoque est, quod

Haec est tertia pars, in qua agil Magister de conformatione voluntatis nostrae ad voluntatem divinam. Et dividitur haec pars in quatuor partes.

In prima Magister ostendit, quod ad conformitatem voluntatis nostrae et divinae non sufGcit conformitas in volito. In secunda ostendit, quod non sufficit conformitas in operatione sive in opere operato, ibi: Ilhid quoque non est praetermittendum. In 1 Cod. D dolorem, C dilectione, E dilectionem. voluntatem, quae voluntati eius congruebal, qua cupiebal dissoioi e( esse cum Christo. Qui autem voluit, Explicit liber primus; incipit secundus.