Distinctio XLVIII

ad voluntatem divinam. mala est voluntas hominis etc. tertia Magister solvit ex lioc quandam quaestionem a latere, utrura scilicet Sancti debeant passionem Christi velle, ibi: Ex quo solvitur quaestio, qua quaeri solet. In quarta vero et ultima Magister movet quaestionem iuxta hanc et deterniinat, ibi: Sivero quaeritur, utrum, eodem modo sentiendum sit; ubi ostendit, quod dissimiliter iudicandum est de passionibus Sanctorum et ipsius Christi. twbct: quia id ipsum quidem, sed ipse per cos bona, illi au-

Ad intelligentiam praesentis distinctionis quaeritur de conformitate voluntatis nostrae ad voluntatem Dei. Et circa lioc duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de ipsa conformitate quantum ad quidditatem.

Secundo quaeritur de ipsa quantum ad tentionem.

Utrum possibile sit, voluntatem Quod autem non sit possibile, nostram voluntatem conformari divinae, ostenditur sic.

1. Isaiae quinquagesimo quinto: Sicut exaltan-. tur caeli a terra, ita exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris. Sed sicut est in viis et cogitationibus, sic et

in voluntatibus: ergo si caelum et terra non habent conformitatem, immo difformitatem, videtur similiter, quod nec voluntas nostra et voluntas divina. Si dicas, quod auctoritas intelligitur et loquitur de malis; contra: super illud Psalmi: Exultate iusti, Glossa: « Quantum distat Deus ab homine, tantum distat voluntas Dei a voluntate hominis »: ergo etc.

2. Item, infmite distantium nulla est conformitas; sed Deus et homo distant in infmitum, cum unum sit finitum et aliud infinitum: ergo nulla est conformitas voluntatum.

3. Item, si voluntas nostra conformatur divinae, aut ergo se ipsa, aut in tertio. Si in te?'tio: ergo divina voluntas et humana conveniunt in aliquo com-

Circa primum articulum duo quaeruntur. Primo quaeritur, utrum possibile sit volunta-

Secundo, utrum conformitas voluntatis nostrae

divinae voluntati conformari.

4. Item, si voluntas nostra est conformis divi-

= Nempejllud commune, in quo conveniunt. Cfr. Aristot.,

« Scilicet, quod nostra voluntas non possit discordare a

tialiter est conforme alicui, essentialiter convenit ciim illo, et quod essentialiter convenit, est eiusdem essentiae: ergo etc.

Contra: 1. Primae ad Corinthios sexto: Qui Deo unus spiritus est; sed non est unus spiritus per unitatem nalurae: ergo est unus per conforuiitatem voluntatis.

2. Itera, Matthaei duodecimo: Omnis qui facit voluntatem Patris mei, qui est in caelis, ille meus frater et soror etc.; sed non est verum, quod sit frater per propinquitatem sanguinis: ergo est frater per conformitatem voluntatis et dilectionis.

3. Item, quascumque vohintates contingit velle idem et velle opposita, contingit conformari et difformari sive eontrariari; sed voluntas divina et humana sunt liuiusmodi: hoe patet, ergo etc.

4. Item, quascumque voluntates contingit ad invicem ordinari per perfectam praesidentiam et obedientiam, contingit ad invicem conformari; sed voluntatera humanam contingit divinae per omnia subiacere et obedire: ergo elc. Voluntas humana potest conformari voluntati divinae per similem habitudinem ad actum, ad obiectum el ad finem.

Respondeo: Dicendum, quod aliquid conformai'i alicui contingit dupliciter: aut quantum ad similitudinem, aut quantum ad habitudinem.

Quantum ad similitudinem contingit tripliciter: aut quando aliqua duo participant tertium, in qno tri- assimilantur, ut cygnus et nix in albedine; aut cum aliqua duo sie se habent, quod unum est simihtudo alterius, ut species coloris sive idolura assirailatur eolori sive conformatur; aut quando aliquid parlicipat sirailitudinein. ut speculum vel oculus assimilatur vel conforraatur corpori obiecto.

Prirao raodo non est possibile, aliquam creaturam Deo conformari. Secnndo modo aliqua creatura Deo conformatur, ut puta gratia, quae dicitur similitudo Dei, vel gloria, quae est deiformitas. Tertio modo assirailatur et conformatur anima, quae habet gratiam et gloriara. De hac conformitate nihil ad praesens.

"Alio raodo contingit conformari aliquid alicui secundum consimilem habitudinem sive comparationem, quae potest dici proportio, cum est rerum eiusdem generis, et proportionalitas, cura est rerum diversorum generum sive non coraraunicantium, ul fiat vis in verbo. Large taraen loquendo utraque potest dici proportio; et haec nihil ponit comraune, quia est per coinparationem duorum ad duo, et potest esse et est inter suinme distantia.

Et secuiidura hanc potest voluntas nostra formari divinae, videlicet per siraileni habitudinem ad actum, ut, sicut Deus quod vult vult hberaliter et caritative, ita et homo; t per similem comparationem ad obiectum, ut quod vult Deus, vehthomo; et eodemfine, quovuItDeus, velit homo. Hoe totum possibile est esse, et totuin possibile est non esse; et ideo possibile est, voluntatem nostram divinae conformari et difformari. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod distat Deus ab homine, et humana voluntas a divina in infinitum; iara patet responsio: quia hoe non impedit conformitatera comparationis, licet impediat conforraitatera aequalitatis et uniuocationis.

2. Ad illud quod obiicitur, utrum se ipsa vel in tertio conformetur; dicendum, quod non se ipsa% nisi loquamur de conformitate longinqua, quae attenditur in imagine. Si autem loquamur de conformitate propinqua, quae consistit in similitudine, sie non se ipsa conformatur, sed mediante gratia, quae non est tanquam tertiura ab utroque participatum, sed est sicut similitudo unius et proprietas alterius. Unde gratia est similitudo essentialiter; non tamen oportet, quod essentialiter conveniant in tertio, quia similitudo se ipsa convenit eum eo cuius est similitudo; et sic patent arabo obiecta.

Simililer si loquamur de conformitate quantum ad habitudinem, dicemus, quod voluntas non se ipsa conformatur, sed per comparationem ad alterum, quod tamen neque est de essentia divinae voluntatis, nec humanae, nec tanquam tertium participatum ab utroque. Et sic patet illud.

in analogiam atiributionis (proportionis) et proportionatitatii.

Utrum conformitas vohuntalis Secundoquaeritur, utrum conformilas voUintatis noslrae ad divinam faciat eam iustam. Et quod sic, videtur:

1. Quia super illud Psalmi: Reclos decet collaudatio, Glossa: «Recti sunt qui dirigunt cor suum secundum voluntatem Dei, quae recta est».

2. Item, secundae ad Corinthios sexto: Quae participatio iustitiae cum iniquitate? aut quae societas lucis ad tenebras? quasi dicat: nulla. Si ergo divina voluntas iuslitia est et lux, si humana voluntas sit iniqua, non potest esse conformis: ergo si est ctmformis, necesse est esse iustam.

3. Item, conformari regulae iustitiaenihil aliud est quam iustificari; sed voluntas divina est re-

4. Ad illud quod ultimo quaeritur, utrum conformetur per essentiam, aut per parlicipationem; dicendum, quod nec sic nec sic, sed conformatur per proporlionem sive per consimilem habitudinem. Et sic patet iUud. hac el seqq. qq. hic q. unica. ad divinam faciat eam iuslam. gula iustitiae, quia non polest obliquari ad aliquod iniquum: ergo conformari voluntati divinae est iustificari.

5. Item, intellectus noster non potest conformari divino, quin eflTiciatur verus: ergo nec affectus nosler potest conformari divino, quin efficiatur iustus; sicut enim veritas est rectitudo intellectus, sic iustitia est rectitudo affectus.

Contba: 1. Magister dicit, et est verbum Au-: gustini, quod « voluntas Dei bona per hominum malas voluntates impletur »; sed unus effectus non procedit ab una causa per aliam, nisi illae causae ad invicem conformentur: ergo contingit malam voluntatem divin.ae conformari.

2. Item, conformitas vohintatutn consistit in volendo et nolendo ideni; sed impius potest velle et nolle quod Deus vult et non vult, nt ponit exempluin Auguslinus de pravo lilio, qui vult patrem mori, quod et Deus vult: ergo eoiiformilas non facit voluntatem instam.

3. Item, quamvis voluntas Dei sit beata, tamen voluntas illi conformis non propter Iioc est beata: ergo pari ratione, quamvis sit iusta, non propter lioc voluntas conformis est iusta.

4. Itein, si conforraitas facit voluntatem iustam, cuin - velit hominem, qui patitur iniuriam, vindicare, si ille qni patitur iniuriam, vult se vindicare, iuste vull: ergo iustum est exigere vindictam. Si tu clicas, quod Deus vult hominem vindicare, sed non vult, quod homo vindicet se; hoc non solvit, quia saltem tunc liceret homini appetere, quod Deus ipsum vindicaret. Conformitas voluntatis nostrae acl divinam et secimclum actum et secundum volitum facit ecmi iustam; non cmtem sola conformitas in volito.

Respondeo: Dicendum, quod conformitas voluntatis nostrae ad divinam attenditur secundum pro- portioiiem, sicut dictum est. Duplex est autem proportio voluntatis, scilicet ad actum et ad volitim. Similis proportio ad actum consistit in hoc,

quod, sicut Deus quod vult vult ex caritate et liberaliter sive iuste et recto ftne, sic et homo velit. Similis proportio ad obiectum est, ut quod vult Deus, etiain homo velit.

Potest igitur conforinitas attendi secunduin Aawc duplicem similitudinem et comparationem; et sic est sufficiens et facit voluntatem iustam. Potest iterum attendi solum secundum alteram, ut puta secundum volitnin; et sic est deficiens, cum careat siinili habitudine, et hoc non sufflcit ad iustitiara.

De priraa conformitate procedunt primae rationes, de secunda secundae.

3. Ad illud tamen quod tertio obiicitur, quod conformitas non facit beatam aniraain, ergo nec iustara; dicendum, quod beatitudo dicit iustitiam consummatam. Unde plus requiritur ad hoc, ut voluntas fiat beata, quam ut fiat iusta; et ideo non sequilur, quodsi non facit beatara, quod non faciat iustam. Tamen, sicut conforraitas sufficiens, quae est in volito et ratione volendi, facit voluntatera iustara, sic conforinitas superexcellens facit eam beatam. Illa autem est superexcellens, quando in omnibus divinae conformatur et ex nulla parte est difforrais, nec in aliquo, saltem in modico.

4. Ad illud quod obiicitur ultirao, iam patet responsio; quia appetens vindictam non conformat se Deo in modo sive in ratione volendi. Deus enim tanquara iustus iudex vult hoc zelo iustitiae; qui autem appetit ultionem sui sive suae iniuriae ut plurimum vult libidine vindictae. Si autem aliquis appetat solum zelo iustitiae, sicut Deus, et ex caritate, tunc dicerem, eum habere voluntatem iustara. Deus, et propter quid vult. Imperfecta vero conformatio, eum

De conformilate voluntatis Consequenter quanlum ad secundum articulum quaeritur de tentione ad conformitatem voluntatis divinae. Et circa hoc duo quaeruntur.

Primo quaerilur, utrum teneamur conformare

Quod autem teneamur in ratione volendi, videtur:

1. Quia tenemur, quod facimus facere iuste.

Deuteronomii decimo sexto: Juste quod iustum est exsequeris; sed non fit iuste, nisi quod homo facit secundum conformitatem voluntatis quantum ad rationem volendi, ut velit ex caritate: ergo etc.

2. Ilem, tenemur diligere Deum ex toto corde, quia hoc praecipitur Deuteronomii sexto et Dominus idem iterat Matthaei vigesimo secundo; sed hoc non potest fieri nisi ex caritate: ergo tenemur ad conformitatem in ratione sive in forma volendi.

3. Item, tenemur Deo veraciter obedire; sed veraciter non obedit Deo, nisi qui facit ea voluntate, quam acceptat Deus. Haec autem est voluntas informata caritate: ergo etc.

4. Item, « propter quod unumquodque, et illud magis »; sed propter conformitatem voluntatis in ratione volendi obligamur ad conformitatem voluntatis in volito, quia finis praecepti est caritas, ut dicit Apostolus primae ad Timotheum primo: ergo multo fortius obligamur ad conformitatem in ratione volendi, ut quod volumus velimus ex caritate.

CoNTRA: 1. Deus vult et praecepit parentes esto quod opportunitas se offerat, et aliquis honoret patrem ex naturali pietate, non ex caritate, constat quod non peccat; et non conformat voluntatem suam nisi in volilo: ergo non tenetur ad rationem volendi.

quantum acl obligationem. voluntatem nostram voluntati divinae in ratione volendi, ut velimus ex caritate quod volumus.

Secundo, utrum teneamur conformare in volito.

2. Item, si tenemur conformare voluntatem nostram divinae in ratione volendi, sicut in volito, ergo quotiescumque volumus aliquid non ex caritate, deficit illud ad quod tenemur: ergo peccamus in omni actu: nullus ergo actus est indifferens.

3. Item, si tenemur conformare in ratione volendi, cum ergo vir peccator habeat voluntalem a Deo continue in hoc deficientem, quia non habet caritatem: ergo continue in omni instanti peccat.

4. Item, nullus potest conformare voluntatem suam divinae in ratione volendi, nisi habeat caritatem; sed non est in nostra poteslate habere caritatem: ergo homo tenetur ad impossibile. Si dicas, quod potest facere, quo facto habebit caritatem, quia potest se disponere ad caritatem; obiicitur de obstinato, et de eo qui actualiter esl in peccato: dum peccat et est in actu illo, non potest se conformare: ergo non tenetur. Quodsi non tenetur, et ahi tenentur, reportat commodum demalitia; quodsi hoc non est conveniens, nulli ergo tenentur. Voluntas nostra tenetur conformari vokmtati divinae in ratione volendi et quidem, quatenus est praeceptum negativum, semper et pro semper, quatenus vero esi affirmativum, non pro semper, sed pro loco et tempore.

Respondeo: Dicendum, quod tenemur confor-( mare voluntatem nostram voluntati divinae in ratione

volendi, ut si velimus aliquid, veliuius ex caritate; et lioc patet, quia tenemur eum diligere ex caritate.

Attendendum autem, quod laaec est obligatio tivum ol)ligat semper et ad semper; affirmativum autem tantum obligat semper, sed non ad semper, sed pro loco et tempore; et sicut non obligat ad semper, ita nec ad omnem actum voluntatis, nec ad omne praeceptum, sed tunc solum, quando tenemur exire in actum caritatis.

Unde notandum, quod sic tenemur ad hoc, -3. quod mniquam ad contrariuni: sicut velle, quod Deus vult, ex libidinel Ad hoc etiam tenemur pro loco 3. e« tmipore, si habemus caritatem; si autem non habemus, non ad hoc tenemur, sed ad aequivalens, quia tenemur facere quod in nobis est, ut habeamus; et ad hoc simihter pro loco et tempore obhgamur. Ex his patet responsio ad obiecta.

1. 2. 3. Quod enim obiicitur, quod aliquis sine op- peccato honorat parentes etiam ex naturali pietate; jj(,gjjjy- qygj verum est; et ex hoc sequitur, quod non in omni actu tenetur conformare% non

I. Quod onines leneiitur semper et pro semper se divinae tamen sequitur, quod non teneatur. El per hoc patet sequens, quod obiicit de generalitate actuum. Patet etiam aliud quod obiicit de generalitate temporis.

4..d illud quod ultimo obiicitur, quod non est in potestate nostra habere caritatem; dicendum, quod in potestale habentium caritatem est, et in potestate non habentium, non propinqua, sed dispositiva. Potest enim quilibet facere, quo facto habeat caritatem; et ideo, si non faciat, imputatur sibi, nec excusatur per impossibilitatem, quia non est impossibilitas, ubi succurrit aUunde potestas, et non deficit, nisi propler nostram negligenliam.

Ad illud quod obiicitur de obstinalo, dicendum, quod nuUus est adeo obstinatus, qui non possit facere quod in se est, et qui non possit redire ad cor; et ideo tenetur sicut et alu, licet non pro quolibet instanti, sed pro loco et tempore.

Si autem tu ([uaeras, quid sit locus et tempus; melius docet unctio quam ars; tamen, quando Dominus visitat eum interiori allocutione vel exteriori praedicatione vel aliquo tali, in quo est opportunitas redeundi ad cor, si tunc negligat, incidit in contemptum et omissionis peccatum. lansenistae et nonnulli i'igidioris etliices patroni inter calholicos

Utrum tenecmiur voluntatem nostram Secundo quaeritur, ulruni teneamur conformare voluntatem nostram voluntati divinae in volito. Et quod sic, videtur.

1. Matthaei duodecimo: Qui non est mecum, contrarii, tenemur velle quod Deus vult.

2. Item, super illud Psalmi -: Non adhaesit mihi cor pravum, Glossa: « Pravum cor atque distortum habet qui non vult hoc quod Deus vult»; sed tenemur vitare cordis pravitatem: ergo tenemur velle quod Deus vult.

3. Item, TuIIius deflniens amicitiam dicit, quod araicitia est idem velle et idem nolle in rebus honeslis; sed teneraur Deo servare amicitiam: ergo et idem velle in honestis. Sed Deus non vull nisi iustum et honestum: ergo debemus nostram voluntatem suae conformare in omnibus.

4. Item, omnis inlellectus, qui discordat a prima veritate sive cognitione, est falsus: ergo omnis affectxis est iniquus, qui non concordat cum divina voluntate in voiito: ergo etc.

5. Item, tenemur velle quod Deus praecipit, aut ergo quia praecipit, aut quia vult. Non quia praecipit, quia illi qui fuerunt raundati, quibus datum est praeceptum a Domino de tacendo, non peccaverunt in revelando, quia divina inspiratione cognoverunt, Deum non velle illud quod praecipiebat: ergo tenemur ad praeceptum, quia tenemur ad voluntatem: ergo tenemur velle quod Deus vult.

6. Item, tenemur credere non tantum quod mluntati divinae conformare in volito. praecipit Deus credere, sed etiam omne quod dicit esse verum: ergo a simili tenemur velle non tantum quod praecipit Deus velle, sed omne quod Deus indicat se velle tanquam bonum: ergo tenemur velle omne quod scimus Deum velle.

Contra: 1. Augustinus in Enchiridio: Aliquando homo bona voluntate vult quod non vult Deus.

"2. Item, viri sancti frequenler volunt opposita, sicut Apostolus volebat alligari in lerusalem, et discipuli nolebant, Actuum vigesimo primo; sed constat, quod Deus aliquid illorum volebat: ergo licet contrarium divinae voluntati velle meritorie: ergo etc.

3. Item, si tenemur in vohto conformare; ergo cum in indifferentibus non sit nobis voluntas divina determinata, quicumque vult aliquod indifferens deterrainate, committit se discrimini: ergo peccat mortaliter, quod absurdum est. Si dicas, quod tenetur, quando scit Domini voluntatem; contra: scientia non inducit novum peccatum neque tentionem, sed solum aggravat peccatum: ergo propter scientiam nemo tenetur, sicut nec ignorans.

4. Item, leremias dolebat super destructionera lerusalem, in Threnis; Christus flebat super lerusalem, Lucae decimo nono; Beata Virgo et Apostoli super passionem Christi. Si flebant et dolebant, et dolor est de rebus, quae nobis nolentibus accidunt: ergo nolebant. Et constat, quod omnes hi merebantur, et sciebant, Deum velle contrarium: ergo licite et meritorie possumus velle contrarium divinae voluntati, etiam ubi scitur.

5. Item, quantumcumque praelatus meus velit 5 Marc. 'I, U. — Vat. cum cod. cc in hoc argumento ter

aliquid, non teneor illud velle, nisi inilii praecipiat, etianisi sciant ipsuni velle: ergo pari ratione, quantumcumque velit Deus aliquid, non teneor illud velle, quantumcumque mihi iiinolescat, nisi Deus mihi praecipiat.

6. Item, quod Deus consulit vult, et nos sciraus eum velle, tamen non tenemur velle, quamvis multum sibi placeat, etiam plus quam praeceptum: ergo non tenemur velle onme quod scimus Deum velle.

c 0 N c L u S I 0. Non tenetur uoluntas nostra conformari voluntati divinae in quocumque volilo, sed tantum in omni eo quod nobis innotescit Deum velle voluntale absoluta, vel in eo in quo consistit substantialiler ordo salutis.

Respondeo: Ad hoc dicunt aliqui, quod nnn 1. leiiemur conformare voluntatem nostram voluntati divinae in omni quod vult Deus — sed hoc est perfectionis et supererogationis, et hoc erit in patria — sed ad hoc solum tenemur, quod ipse nos vult velle. Dicunt autem, quod Deus nos vult velle solum quod praecipit, et nolle quod prohibet. Haec enim sunt signa, per quae sufficienter indicat nobis suam voluntatem, qua- vult nos velle aliquid. In aliis volitis, sive innotescant sive non, licet velle contrarium sine peccato. Et per hoc solvunt ad utramque parlem. Unde dicunt, quod licet nobis aliqua velle proprie, quia non decet velle opposita, ut esl de destructione gentis nostrae, et Ae, calamitatibus iustorum, et consimilium. Etiam si Deus pluat vel disponat pluere, oppositum possum petere et velle. — gg jjgg jgj yj. gj faciUor, tamen quia Augustinus dicit, quod impius est, cui non placet divina providentia, non tantura videtur, quod homo teneatur velle Dei mandata, sed etiam, quod teneatur velle Dei opera. Et iterum, quomodo non recalcitrat voluntas nostra voluntati divinae, quando Deus vult aliquid, et nos omnino volumus contrariuni? Omnino videtur ei repugnare. Etiterum, Glossa praedicta videtur dicere. quod homo, qui non vult quod Deus vult, habet cor pravuin; non Val. consuluit. dicit, quod Deus vult ipsum velle, vel (luod Deus praecipit.

Propterea aliter dicendum, quod revera non tenemur velle omne quod Deus vult, sed solum quod vult et innotescit, nec adhuc illud omne. — Ideo notandum, quod aliquid ostendit se Deus velle absolute et quantum in se est, ut bona, quae facil. Et haec tenemur velle simpliciter et absoluta voluntate, quantum in nobis est.

Aliquid ostendit se velle voluntate absoluta, sed oppositum velle, quantum in se est, ut niala, quae infligit. Et haec tenemur velle voluntate absoluta et deliberativa: tamen oppositum possumus velle voluntate pietatis, ut dicit Ilugo =. Unde sicut Deus non delectatur in nostris poenis, sed magis dicit: Heu, heu consolabor super hostibus meis, Isaiae primo; sic et nos. Unde Hugo distinguit in nobis tripliceni voluntatem, scilicet rationis, pietatis el carnis, el in Christo quadruplicera, extendens noraen voluntatis. Unde dicit in libro de Voluntatibus Christi, loquens de Christo: «Voluntas Deitatis per iustitiam sententiam diclabat; voluntas rationis per obedientiam veritatem approbabat; voluntas pietatis per compassionera in nialo suspirabat; voluntas carnis per passionera in malo proprio murmurabat». Et ideo voluntate rationis debemus etiam velle malum poenae, quod scimus Deum velle; sed voluntate pietatis possuraus eonditionaliter, sive quantura est in nobis, si Deo placet, non velle. Nam et ipse Deus, quantum in se est, non vult, sicut praedictum est.

Aliquid ostendit Deus se velle, quantura in se est, circa quod consistit substantialiter ordo salutis, ut sunt ea quae praecipit fleri, et praecipit non fieri; et haec tenemur velle.

Aliquid ostendit Deus se velle, quantura in se est, circa quod consistit expeditio salutis, ut sunt ea quae consulit. Et ad talia non obligat nec vult obligare: vult enira aliquos salvare sic, aliquos latiori via ire.

Ex his igitur patet, quod teneraur generaliter velle conformare voluntatera nostram, non in omni vohto, sed in omni eo quod innotescit tribus modis

praedictis, alioquin frangeretur amicitia; et de tali volito currunt rationes et auctoritates. Ideo enim praeceplo tenemur nos conformare, quia vult, nos velle quod praecipit; et hoc scimus. Et praelato meo leneor conformari in lioc, quod expresse scio ipsum velle me velle; sed in praelato nescio nisi per mandatum, sed in Deo scio per alia signa, sicut praedictum est K

4. Ad illud ergo quod obiicitur, quod in nullo potest discordare intellectus, quin sit falsus etc; dicendum, quod non est simile de bofio et vero. Nam vei-um dicitur absolute, bonum vero in relatione ad finem. Et quia duo opposita nou sunt simul, ideo non possunt intellectus discordantes esse veri. Sed bonum dicitur in relatione ad finem. Et quoniam opposita volita possunt ad eundem finem ordinari, ideo siraul possunt esse bona, et affectus respectu eorum esse recti. Ideo non necesse est in omni volito conformari, quia oppositum possumus sancte velle, quia ordinate in finem; sed oppositum eius, quod Deus vull nos veiie, non possumus ordinare in finem, quia Deus non acceptat iiiud.

I. Praeter duas sententias in responsione positas Alex. Hal.

Ad illud quod obiicitur in contrarium, quod non tenemur ad omne volitum; dicendum, quod verum est, quia nec ad voiitum, quia volitum, nec quia scitum, sed quia scitum esse uotoiim a Deo. ita quod nos veUmus illud. — Aliter tamen potest dici, quod tenemur, quia absolute voiitum, sed excusamur per ignorantiam, maxime ubi adhibetur debita diligentia, sicut aliquis obhgatur, ne cognoscat non suam. Unde de obligatione inducente culpam falsum est quod dicit, quod scientia non inducit novam obligationem. Sicut enim ignorantia facti excusat a toto, ita scientia per oppositum cum divina voluntate facit aliquem esse obligatum, ut nullo modo possit in contrarium sine culpa. Et sic in proposito; et sic patet illud.

4. Ad illud quod obiicitur de Christo et beata Virgine et aliis compatientibus, dicendum, sicut dictum est, quod voluntate absoluta volebant quod Deus volebat; tamen voluntate conditionata sive voluntate pietatis debebant velle contrarium; et hac voluntate inerebantur, quoniam haec non est naturae tantum, sed etiam rationis.

DUB. 1.

In parte isla sunt duiitationes circa iitterani et primo de iioc quod dicit Augustinus: Multmn interesl, quid velle Deo, qtiid homini congruat. Ergo ex lioc videtur, quod aliquid licite possil iiomo velle sciendo. quod Deus velit contrarium. Ponatur ergo per impossiijile. quod alicui reveietur sua damnatio; constans esl, quod Deus vult istum damnari voluntale absoluta. Aut ergo iste tenelur uelle, aut non;...- vel — quidquid sit de tentione — quid est perfectius velle, utrum velle damnari, vel non? Si vult damnari: ergo vull a Deo separari; hoc- voluntas recta nunquam potest appetere. Si non vult damnari: ergo perfecte se non conformat: ergo perfectior est voluntas opposita.

Respondeo: Dicendum, quod illud est impossibile, quod alicui reveletur sua damnatio; et impossibiii posito, non est mirura, si sequatur impossibile — Tamen, si tu quaeras. quid est perfectius? respondeo, quod in aeterna damnalione sunt duo, sci- 'licet poenae inflictio et aeternaa Deo separatio. Separalionem aeternam a Deo nullo modo credo quod aliqua anima recte debeat velle, immo semper velle contrarium; sed poenani veiie, si revelatum est sibi, debet. Et hoc patet, quia quilibet iustus de se et de alio debet veiie, quod omnis peccans finaliter aeternaliter puniatur: ergo si ponitur praeexistens cognitio certitudinaliter circa se, credo, quod quamdiu durat ei bona voluntas, quod lioc voiet.

Si autem quaeras de eo, qui peccat, ulrum 1 P]-o qmd Viil. cuius. Pnnlo i.iite pr-o Ergo ex hoc ed. 1 velle debeat gratiam sibi subtrahi; quia quod sic, cum Deus veiit, et ipse sciat hoo esse iustum; dicendum ad hoc, quod gratiam subtrahi alicui sub triplici conditione potest respici, aut simpliciter, aut ad tempus. Et ad tempus adhuc dupliciter: vel in se, vel prout habet ralioneni poenae. Hoc modo vult Deus subtrahere, el hoc niodo debet peccans velle, ut eum Deus puniat. — Unde regula generalis est, quod in omnibus, quae scimus Deum veiie absolute, tenemur voluntate absoluta velle; tamen licet nobis veiie contrarium voluntate conditionata, sive quantum in noliis est, quia lioc decet nos; et propter hoc dicit Augustinus: Multum interest etc.

DuB. U.

Item quaeriter de hoc quod dicit Magister, quod actio ludaeorum fuit mala. Videtur enim falsum dicere, quia actio ludaeorum fuit causa passionis; sed si causa immediata mala, et effectus: ergo si actio fuit mala, et passio.

Respondeo: Dicendum, quod istud est verum de actione et passione in eodem genere bonitatis, secundum quod unum est causa alterius. Dicendum ergo, quod actio ludaeorum fuit causa passionis in genere nalurae, et in illo genere, sicut actio fuit mala, ila et passio; sed non fuit causa in eodem genere moris, immo Christi l3ona intentio, quae passionem voluntariam dirigebat in bonum flnem; econtra in actione ludaeorum nnn habente rectum

firiem: el ideo in genere moiis actio fuit mala et Deo displicens, et passio Ijona et Deo placens. Et sic patet totum.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod voluit Christum pati et mori etc. Videtur enim male dicere, quia occidere Christum erat malum facere: ergo Christum occidi, fuit malum fieri: si ergo Deus voluit Christum pati, Deus voluit malum fleri; quod supra negatum est.

Respondeo: Dicendum, quod occidere Christum fuit niahim per comparationem ad subiectum. Quando. ergo accipitur passio, aut simpliciter accipitur in comparatione ad patientem sive ad sustinentem poenam, et sic simpHciter est bonum; aut in comparatione ad inferentem, el sic ex illo respectu iudicatur malum, quia malitia moris potius intentionem respicil quam actum. Et primo modo est sensus: Christum pati a ludaeis est bonuni, id est Christum sustinere poenam, quam ludaei intulerunt, est bonuni. Secundo modo est sensus: Christum pati a ludaeis est bonum, id est passionem inferri Christo a ludaeis est bonuni; et sic falsum, quia illatio passionis non fuit nisi mala, sed sufferentia non fuit nisi bona; et sic distinguit Magister

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Hoc bonum tantum fuit, ut Apostolus Petrus, qui id fieri nolebat, ab ipso qui occisus est, satan diceretur. Secundum hoc videlur, quod quicumque dolet et tristatur circa passionem Christi, est redarguendus: ergo peccavit beatissima Virgo, dum doluit, sicut dicitur Lucae secundo: Tuam ipsius animam

perlransibil gladius. Peccaverunt similiter Apostoli. Falsum etiam dicit Apostolus secundae ad Timotheum secundo: Si compatimur, et conregnabimus.

Respondeo: Dicendum, quod dolere de aliquo est dupliciter: aut ita quod dolens voluntate rationis absoluta velit contrarium eius, de quo dolet; et sic nulli licuit dolere de passione Christi, et Petrus, quia voluntate rationis contrarium volebat, est redargutus. Alio modo dolere de aliquo est ferri ad contrarium voluntate pietatis, tamen nihilominus Aoc velle voluntate absoluta; sic bonum est condolere Christo et pie alTici circa eum, et sic afciuntur viri sancti, qui magnas gratias agunt Deo de passione Christi; sed tamen moventur pie in consideratione dolorum. Sic etiam piissima anima beatae Virginis dilectissimo Filio suo patienti, quantum sustinere poterat, compatiebatur. Nullo tamen modo est dubitandum, quin virilis eius animus et ratio constantissima vellet etiam Unigenituni tradere pro salute generis humani, ut Mater per omnia conformis esset Patri. Et in hoc miro modo debet laudari et amari, quod placuit ei, ut Unigenitus suus pro sahite generis huraani offerretur. Et tantum etiam corapassa est, ut, si fieri posset, omnia tormenta quae Filius pertulit, ipsa multo libentius sustineret. Vere igitur fuit fortis el pia, dulcis pariter et severa, sibi parca, sed nobis largissima. Haec ergo praecipue est amanda et veneranda post Trinitatem summam et eius prolem beatissimam, lesum Christum Dominura nostrura, a cuius divinitatis mysterio enarrando ceterae linguae deficiunt, quia etmsummatio sermonum ipse est. Ei igitur, qui potest omnia facere superabundanter, quam petimus aut intelligimus, secundum virtulem, quae operatur in nobis, ipsi glo7'ia in Ecclesia et in Christo Iesu in omnes generationes saeculi saeculorum. Amen.