Distinctio III

Tertio quaeritur, utrum sit una numero, aut secundum idenlitatem aliam.

Qnaeritnr ergo primo, utrum in Angelo sit conipositio ex diversis naturis, scilicet ex materia et forma. Et quod sic, ostenditur:

1. Per ralionem mutalionis. Nullum iriutahile siiiiplex; sed Angelus de natura sua est mutabilis et mutatur: ergo habet compositionem. Sed ulterius, quod ex materia: cuicumque inest mutatio, inest principium mntabilitatis; sed principium mutabilitatis est materia: ergo etc. Prima manifesta est; secunda patet per Augustinum duodecimo Confessionum; « Omne mutabile insinuat quandam intbrmitatem, qua forma capitur, vel mutatur, vel vertitur». Et Boethius in secundo capitulo liljri de Trinitate; « Nihil, quod est mere forma, accidenlilnis potest subiici ». Et ibidem expresse dicit, quod « lorma non suscipit accidentia, quia haec non suscipit, nisi materia subiecta». Si tu dicas mihi, quod mulabilitas venit rebus, quia sunt ex nihilo, sicut in pluribus locis vult Auguslinus; sed constat, quod mutabilitas non est pura privatio, immo dicit aliquam positionem: ergo non habet causam ipsam puram privationem. Necesse est ergo, quod habeat causam dicentem positionem; sed non positionem omnimodam, cum eliam dicat privationem: ergo aliquid. quod non est omnino aliquid, nec oranino nihil. sed quod est mediuin inter aliquid et nihil; hoc autem dicit Augustinus materiam: ergo etc.

2. Item, boc ipsum ostenditur per rationem actionis et passionis: quia nihil idem et secundum idem agit et patitur; sed Angelus idem agit et patitur: ergo habet aliud et aliud principium, secundum quod agit, et secundum quod patitur. Sed principium, secundum quod agit, est forma, principium vero, secundum quod patitur, non potest esse nisi materia; ergo etc. Maior per se manifesta est; minor similiter patet; nam Angeli est recipere illuminationes et dare: ergo etc. Si forte des instantiam, quod medium per eandem naturam recipit lumen et dat, ut latet in aere; nulla est instantia, quia medium non habet rationem activi nec cooperativi. Et rursus, haec instantia non potest fieri in vera actione et passione: Angelus enim agit et patitur; dum enim agit quod non debet, patitur quod debet; dum agil culpam, patitur poenani, ut nullo modo sit dedecus peccati sine decore iustitiae, et haec est passio proprie.

3. Item, hoc videtur per rationem individuationis. In Angelis enim est distinctio hypostasum, non per originem. Fiat ergo talis ratio: omnis distinctio secundum numerum venit a principio intrinseco et substantiali, quia, omnibus accidentibus circumscriptis, differentia numero sunt diversa; sed non venit a forma; ergo venit a principio materiali: ergo etc. Maior per se manifesta est; minor patet per Philosophum, qui dicit de Caelo et mundo: « Cnm dico caelum, dicn formam; cum dico hoc caelum, dico materiam ». Et idem in pluribus locis dicit, quod « omnino materia numerabiliter se hahet n. Si lu dicas, (w materia vocatur ipsa hypostasis, sive ipsum quod est; ego quaero a te de hypostasi: aut addit aliquid supra essentiam et formam, aut nihil. Si niliil addit, ergo non contrahit: ergo sicut ipsum universale est natum semper cuisti me, quod priusquam istam informem materiam formares

esse et ubique, sic ipsa hypostasis, sicut patet in - divitiis, quia persona non addit supra essentiam, sed est ubique et immensa, sicut essentia. Ergo cum hypostasis Angeli sit flnita et arctata et limitata, et ita hic et nunc, necessario oportet, quod ultra formam addat aliquid arctans substantiale sibi; hoc autem non potest esse nisi materia.

4. Ilem, hoe ipsum ostenditur per naturara essentialis compositionis. Angelus enim de/initur, etita participat naturamgeneris et dilferenliae: naturam. in qua convenit cum aliis, et "naluram, in qua diflert-. Ergo cum necessesit, totam veritatem definitionis realiter inveniri in quolibet Angelo, necesse est in eo ponei'e naturarum diversitatem. Sed irapossibile est, plures naturas concurrere ad constitutionem tertii, quin altera habeat rationem possibilis, altera rationem actualis; quia ex duobus enlibus in potentia nihil fit, similiter nec ex duobus entibus in actu: ergo necesse est etc. Si tu feras mihi instantiam in albedine et in aliis Ibrmis, quae habent detiniri et habenl genera et differentias, nec tamen habent maleriam partein sui; instantia omnino nulla est, quia secus est in naturis accidentium, quae habent ortuni ex substantia et eius principiis, et de naturis sive differenliis substantiae, quae non habent ortum ex alio genere. Unde necessario sequitur, vel quod albedo habeat diversas naturas in se, vel natura speciei et generis primi et subalterni rausentur a diversis naturis repertis in subiecto; quodsi ita non potest poni in Angelo, priinnm ponendum est.

Sed contra: 1. Boethius in fine libri de Duabus Naturis et una persona Christi: « Omnis natura incorporeae substantiae nullo materiae fundamento innititur; nullum vero corpus est, cui materia non sit subiecta >i. — Et iteruin: « Cum alia res fundamento materiae innitatur, ut corpus, alia vero oinnino subiecto materiae non egeat, ut incorporeum; nullo modo fieri potest, nt corpus in incorporalem speciem permuletur ». Ex hac auctoritate expresse habetur, quod Angelus non habet materiam.

a. [tem, Philosophus de Anima /' dicit, quod « neque corpus est, neque forma in corpore est, neque mixtum cum materia omnino; et hoc dicit esse verum de intellectu; sed Angelus est huiusmodi: ergo non habet materiam.

3. Item, ostenditur ratione. Universum est perfectissimum secundum ordinem naturarum, ita quod perfectius non potest cogitari rationabiliter; sed cogitari potest rationabiliter aliqua substantia spirituahs et immaterialis: ergo illa est in universo: ergo etc. Maior patet per hoc, quod Deus fecit omnia vakle bona; patet etiam per Damascenum capitulo vigesimo nono: « Omnia quae per Dei providentiam fiunt, deductionem convenientem suscipiunt, et ut non est melius. facta sunt >>. Augustinus de Libero Arbitrio: « Potest esse aliquid in reruin nalura, quod tua ratione non cogitas;non esseautem, quod vera ratione cogitas, non potest ». Minor patet, quia rationabiliter cogitatur substantia Deo similis per spiritualilatem et immaterialitatem; et hoc videlur: cum enim sit aliqua natura, quae secundum substantiam et esse est actus niateriae, ut formae materiales et corporales; alia, quae secimdum actuiv essendi, non secundum essentiam, ut anima rationalis; erit igitur teriia, quae secundum actum et essentiam erit separata.

4. Ilein, videtur per deductionem ad inconve- - niens. Inconveniens enim est, quod aliqua natura creata sit nobilior Angelo; sed omnis causa nobilinr est suo effectu: ergo Angelus non habet aliam causam, quam increatam. Sed illa non potest esse causa materialis nec formalis: ergo Angelus non habet nec materiam nec formam aliani, sed essentialiter est forma. Si materia large sumitur extendendo nonien ad omne potentiale constitiUivum, ipsa substantia Angeli composita est ex materia et forma.

Respondeo: Dicendum, quod cerlum est, Angelum non habere essentiam simplicem per privationem omnis compositionis; certum eniin esl, quod Angelus compositus est compositione multiplici. Poquod esset sicut sensilivo; nunc autem nulluni est i..verroes

test eniin considerari in ciimparatione ad suum principium; et sic in lantum est compositus. in quantum Imbet ad ipsum dependentiam. Simplicissimum enim aijsolnlissinuim est, et omne dependens hoc ipso cadit in aliquam compositionem. — Ilabet secundn considerari in comparatione ad suum e/fectum; et sic habet componi ex substantia et potentia. — Habet nihilominus considerari ut ens in genere; et sic secundum metaphysicum componitur ex actu el potentia, secundum logicum vero ex genere ei differenlia. — Item, habet considerari ut ens in se; et sic quantum ad esse actuale est in ipso compositio entis et esse, quantum ad esse essentiale, ex quo est et quod est, quantum ad esse individuale sive personale, sic quod est et quis est. — Cum ergo angelica essentia dicitur simplex, hoc non est per privationeni haram compositionum.

Sed hoc certum est, aliqoas compositiones a substantia Angeli removeri, utpote composilioneni ex partibus quantitativis, compositionem ex partibus helerogeneis et corapositionem ex natura corporali et spirituaU, qualis est in homine.

Sed de compositione materiae et formae sive materialis et formalis, de hac dubium est. Et voaliqui dicere, quod talis removetur ab Angelo, et sunt in eo compositiones prius dictae. — Sed, sicut ostensum est supra cum in Angelo sit ratio mutabilitatis non tantum ad non-esse, sed secundum diversas proprietates, sit iterum ratio passibilitatis, sit iterum ratio individuationis et limitationis, postremo ratio essentialis compositionis secundum propriam naturam: non video causam nec rationem, quomodo defendi potest, quin substantia Angeli- sit composita ex diversis naturis, et essentia omnis creaturae per se entis; et si composita est ex diversis naturis, ill le duae naturae se habent per modum actualis et possilnlis, et ita materiae et formae. Et ideo illa positio videtur verior esse, scilicet quod in Angelo sit coiiipositio ex materia et forma.

1. ± Quod ergo obiicitur in contrarium de auctoritate Boethii dicendum, quod loquitur de materia appropriate, scilicet ratione potentiae passivae, « quae est principium patiendi et transmutandi ab alio». Et hoc patet, quia ipse vult probare, quod corporalia non convertuntur in spiritualia, nec e converso. Similiter Philosophus vult dicere, quod aninia denudata sit a ratione materiae, secundum quam est causa perraixtionis et corruptionis. Et ideo non loquuntur generaliter de materia, sed appropriate; alioquin ipse Boethius contradiceret sibi in pnncipio de Trinitate, ubi dicit, quod nihil subiicitur accidentibus nisi per materiani; et ibidem, quod solus Deus est immaterialis.

2. Quod obiicitur, quod creatura siinplex rationabiliter potest cogitari etc; dicendum, quod consideratis proprietatibus creaturae, quia creatura eo ipso quod creatura non est actus purus, oportet quod habeat possibilitalem; quia mutabilis est, oportet quod habeat fundamentum; quia limitata et in genere, oportet quod compositionem habeat: undenon potest rationabiliter cogitari quod non potest esse nec fieril El si ubiicias milii, quod Deus potest facere, quod forraa accidentahs sit sine materia, ut in Sacramento altaris; dicendum, quod nunquam facit, quin semper sit nata esse in niateria, et ad illam, quantura est de sui natura, habeat inclinationem. Si ergo Deus res condidit, secundura quod competit naturis ipsarum, patet, quod nunqnam debuit facere, formam stare sine materia in conditione rerum, quamvis in miraculis faciat contra naluram et supra naturam. « In conditione enim rerum non quaerimus, quid Deus possit, sed quid congruat naturae ipsius creaturae», sicut dicit Augustinus.

3. Quod obiicitur, quod causa nobilior est effectu; veruin est de efficiente et /inali, quae proprie tenent rationem causae; sed de m.ateriali et formali, quae sunt priiici)ia ordinata ad compositionem, non habet iiv..X&m simpliciter, sed solura secundum quid.

alicuius substanliae communis sit in cis; proprietas aiilem mul-

Secunclo dato, quoil habeant coinpositioueni ex materia et forma, large sunito noniine materiae ad 07nne poteiitiale, quocl eum alio venit ad constitutionem tanquam fundamentuin rei; quaeritur de illa materia, utrum sit eadein cuiu materia corporalium. Non loquor de identitate secundura essentiam nitmerafem, sicut Socrates senex esfidemsibi puero secundum substantiaiu; sed loquor secundum identitatem naturae communis, ut sicut omnes anuli de auro dicuntur habere eandem materiam per naturain sive essentiam, cuni tamen numeraiiter varietur, et alia pars secunduin substantiain sit in uno, alia in alio. Et quod sit idem per essentiam, videtur.

1. Auctoritate Augustini de Mirabilibns sacrae Scripturae primo capitulo: «Omnipotens Deus e.v informi materia, quain ipse prius de nihilo rondidit, cunctarum rerum, hoe est sensibilium et insensibilium, intellectualiuni et intellectu carentiuin, species multiforines divisit». Quid hoc expressius? in genere substiiitiae est unum aliquod. c(uo niensurantur omiiia in illo genere. Sed illud nnn potest esse [irincipium extrinsecum, cum secundum huius maiorem et minorem participationeiu intrinsecam res illius generis magis et minus sint: ergo cuni principium intrinsecum non sit nisi forma, vel materia, erit vel materia, yel forma. Si materia, habeo propositum; si forma; sed unitas formae necessario praesupponit unitatem materiae: ergo etc.

3" Item, quandocumque aliqua passio communis inest aliquibus subiectis, necesse est, quod insit eis secundum aliquod commune; sed numerus est in spiritualibus et corporalibus uiiiforniiter, quia eodeiu numero'% quo numeras decein homines, et decem Angelos — numerus eniin Angelorum supplebitur ex hominibus — ergo necesse est. aliquam naturam communem in eis reperire, secundum quam haec passio insit. Sed hoc non potest esse forma: restat ergo, quod materia.

4. Item, abstrahatnr materia corporalium ab omni forma, iterum materia spiritualium; mtdistinguitur, aut non. Si non: ergo sunt idem per essentiam;si sic: cum oinnis distinctio sit aforma, ergo haberit formam. Si tu dicas, quod distinctio perfecta est a forma,.sed sicut materia habet esse incompletum, ita et distinctionem incompletani; cmitra: illud in quo luaxime differunt spiritualia et corporalia, est simplicitas et compositio: sed materia abstracla ab omni forma est ita simplex, ut punctus: ergo nullam partibilitatem liabet: ergo si in hoc non differunt, non videtur, quod in alio. Si dicas, quod per capacitateni; contra: materia non est sua capacitas per essentiam: ergo contingit eam abstralii a capacitate. Aljslrahatur ergo materia spiritualjum el corporalium a capacitate; quaero, per quid differant; nullam omnino est dare, nuUam assignare differentiam: ergo essentia est eadem per nnluram.

5. Item, forma generis est abstrahibilis a formis specierura sive a differentiis; sed substantia dicit formam generis, corporeum et ineorporeum sunt dilferentiae: ergo ab his potest abstrahi. Sed forma generis naturaliter est prior quam forma differentiarum, sicut dicit Philosophus, quod prius est animal quam homo. Consideretur igitur maleria spiritualium et corporalumi sub forma generis: nec differunt quantum ad formam, quae consequitur ipsam essentiam materiae: ergo multo fortius non differunt quoad ipsam maleriam, ut videtur.

6. Ilem, cum dicitur: materia rerum corporalium est materia. spiritualium materia est materia; aut est convenientia in solo nomine, aut in habitudine, aul in essentia. Si in soJo nomine: ergo cum sit aequivocatio in primo principio, ergo nuUa esl univocatio. Si in comparatione; abstrahatur ab illa comparatione, tunc aut erit dictum per convenientiam in essentia, auL aequivoeatio pura.

Contoa: i. Augustinus duodecimo Confessionum: «Duo fecisti Domine, uiumi prope te, aliud prope nihil». Et iterum in duodecimo: « Duo sunt carentia temporibus: unum. quod sine ullo defectu contemplationis el sine uUo intervallo mutationis tua aeternitate perfruatur; alterum, qaod ita informe erat, ut ex alia forma in quam formam mutaretur, non haberet». Si ergo, quae recte dividuntur, unum non inlivat in constitutionem alterius, si angelica natura dividitur contra corporalem naturam sive corporalium: ergo etc. Si tu dicas, quod loquitur de ea secundum esse; hoc nihil est, quia loquitur de ea, sicut patet in antecedentibus et consequentibus, secundum quod omni forma erat privata, sive ut intelligitur sub omnimoda informitate, et sic consideratur ut immutabilis: ergo etc. Beda etiam et alii Sancti sic dividunt.

"2. Item, quaecumque communicant in materia, sunt ad invicem transmutabilia, sicut dicit Boethius de Duabus Naturis et una persona Christi; sed spiritualia et corporaha non sunt huiusmodi: ergo etc.

3. Item, ratione videtur: sicut potentia oefidz essentialiter consequitur formam, ita potentia suscipiendi essentialiter, immo essentialius consequitur materiam; sed necessario sequitur, quodsi sunt diversao potentiae primae et essentiales aliquarum formaruni, ita quod ad aliquem elTectum vel actum ordinatur una for.ma, ad quem noii alia, quod differunt per essentiam. Cum ergo materia subiecta corporalibus formis nullo modo possit capere formas spirituales per individuam perfectionera, nec e converso, quia nunquam de Aiigelo potest fleri corpus, nec e converso: ergo differunt per essentiam.

h. Item, partibilitas inest rebus corporalibus: aut ergo a parte formae, aut a parte materiae radicaliler. Non a parte form.ae, quia « oranis forma est in simplici essentia consistens »: ergo principaliter a parte materiae et originaliter. Aut igitur consequitur ipsam materiam secundum se, aut non; si non, ut si materia sit simplex, quantum est de se, ut punctus: ergo sicut punctus non potest esse materia vel pars superQciei, ita nec materia pars corporis. Quodsi hoc absurdum est — quia dimensiones secundum rationem inflnitam consequuntur materiam secundum se: cum ergo sit in corporalibus et spiritualibus, palet etc.

0. Item, ostenditur hoc a parte flnis, quia Angeh facti sunt ad videndam claritatem sumraae hicis: sed materia corporaliura de se tenebra est quod magis permiscetur et magis unitur ei, tanto minus cognoscit et magis est tenebrosum. Si ergo forma Angeli unitur suae materiae niaxima indivlsione, substantia eius esset ineptissima ad contemplandam lucem. Si ergo propter hoc sohnn factus est, nunquam habet materiam conformem per unitatem naturae materiae corporali.

1. Item, videtur, quod non sit ponere materiam tanquam mensuram generis substantiae rerum, quia quae magis participant de ratione materiae, minus sunt entia, et ipsa est quid ignobihssimum in genere entium, quia « prope nihil"». Si ergo illud unum, quod est mensura generis, debet esse perfectissimum in genere illo, ut albedo in genere coloris: patet etc.

c 0 N c L u s 1 0. Duplici via monstratw, solutionem tum negantem tum afjfirmantem verum dicere; eos autem melius iudicare asseritxir, qui metaphysice materiam secundum suam essentiam intelligunt et eandem esse ponunt.

Respondeo: Dicendum, quod circa hanc quae-, stioiiem sapientes videntur contrariari sapientibus. Nara magni et profnndi clerici et in theologia et in philosophia, qui magis fuerunt veritatis inquisitores, diversihcati sunt.

Quidam enim posuerunt, quod materia in spiuna per essenliam. — Si quis autem veiit diligenter considerare, quae istarum positionum sit probabilior et verior, et attendere ad rationes moventes, videbit. quod utraque opinio secundum ivg;.gjg yias verum dicat, ita quod neutri sunt decepti.

Ratio autem huius diversae positionis fuit diversus modus cognoscendi materiam. Materia enim duphciler est scibilis, scilicet per privationem et pe analogiam. Cognitio per privationem est prius removendo formam, deinde disponens ad formam, et considerando ipsam essentiam nudam in se quasi 1 Cfr. supra pag. 15, nota 10. — Non pauci codd. cuni tenebram inte.lligibilem — Cognitio autem per analogiam est per consimilem habitudinem; habitudo autem materiae est per poten.tiam, et ita haec cognitio est per comparationem materiae ad formam mediante potentia Potentia autem materiae citer potest comparari ad formam: aut in quantum praebet ei fulcimentum in ratione entis, et sic considerat metaphysicus; aut sub ratione mobilis, et sic considerat naturalis philosophus.

Considerantes igitur materiam secundum vationem omnis formae, tam substantialis quam accidentalis, dixerunt, quod eadem est in spiritualibus et corporalibus per essentiam; si enim ab omnibus formis et ab omnibus accidentibus separetur utraque raateria, nulla omnino diversitas apparebit.

Considerantes autem materiam secundum analogiam, scilicet sub ratione potentiae, in quanlum praebet fulcimentura forraae in ratione entis, dixerunt, esse eandeni secunduni analogiam, quia est ibi consimilis habitudo. Sicut enim materia corporalium sustinet et dat suis formis existere et subsistere, ita etiam raateria spiritualiuin. Est etiam ibi ratio participationis secunduin plus et ininus. Nam in spiritualibus substat formae substantiali tantum, in corporibus superioribus forraae substantiali et quantitali, in inferioribus formae substantiali et quantitati et contrarietati. Et quoniam quod pure est in genere substantiae plus participat de ratione per se stantis et independentis, quod autera plus accedit ad naluram accidentium niagis elongatur; hincest, quod substantiae spirituales per prius et verius sunt substantiae, deinde corpora superiora, postremo corpora inferiora. Et hi non dixerunt, quod esset eadem proprie, quia nec raateria corporalium est nata sustinere forraas spirituales, nec e converso. — Considerantes autem secundum analogiam sub ratione potenhae, in quantura praebet fulciraentum forinae in ratione mobilis, dixerunt etiam, esse eandem jjer a/ia%«Vw«. Quoniara, sicut in corporalibus est aliquid, quod sustinet variationes quoad proprietates corporales, ita in spiritualibus quoad spirituales; et est ibi ratio prioris et posterioris in participando. Nam materia potest esse fulciraentum variationis secundum situm et formam.

ut in corporibus corruptibiliijus; aut ad situm tantum, ut in superioribus; aut ad receptioriem influentiae et habituum, et perditionem, ut in substantiis spiritualibus. Et secundum hanc considerationcin pvoprie est niateria in corporibus corruptibilibus, minusproprie in corporibus incorruptibilibus, minime in spiritibus — et inde etiam est, quod dicuntur aliquando immateriaks, quia minimum habent de hac possibilitate — et secundum hoc sibilitalem ad transmutationem formarum substantialium nec est possibilis ad recipiendum tbrmas corporales. Et inde est, quod dicit Philosophus, quod spiritualium et corporalium non est materia una -, considerans potentiam materiae in relatione ad formam ut mohilem.

Ex his patet ratio diversitatis et via harum positionum, et quod verum dicunt secundum diversas vias et secundum diversos modos intelligendi. Et sic currunt diversae rationes, et auctoritates inveniuntur ad partes oppositas. Et patet responsio obiectorum. Nec est contradictio, si quis recte intelhgat ulramque.

Vel aliter potest dici, quod cum loquimur de unitate materiae, loquimur de ipsa, prout ad eam stat resolutio principiatoruni; ideo t?'ipliciter posad materiam resolvit naturalis, qui considerat generationem et corruptionem: ad eam resolvit physicus universalis, qui considerat omne corpus mobile sive ad situm, sive ad formam; ad eam resolvit metaphysicus, qui considerat omne ens: et unusquisque resolvit secundum ampliludinem suae considerationis.

Nam physicus inferior, qui negotiatur circa sic est solum in his inferioribus. Et quoniam omnia talia sunt ad invicem transmutabiiia, ideo solum dicit eandem materiam generabilium et corruptibilium. — Physicus superior considerat ipsam materiam mutabilem sive ad situm, sive ad formam, et videt eandem passioneni in inferioribus et superioribus, per quam mutabilia sunt ad situm, ut parlibilitatem mobilis, cuius prmcipium est materia; el ideo resolvit ad materiam omnis rei corporalis, et secundmn hunc physicum est eadem materia in omnibus corporalibus. — Metaphysicus considerat naturam omnis creaturae, et maxime substantiae per se entis, in qua est considerare et actum essendi, et hunc dat forma; et stabilitatem per se existendi, et hanc dat et praestat illud cui innititur forma; hoc est materia. Et quoniam per se esse in spiritualibus et corporalibus dicit communitatem, non aequivocationem, et communitatem generis et rei, non analogiae solum- ideo oportet recurrere ad principii unitatem; ideo secundum metaphysicum in omnibus per se entibus est ponere unitatem materiae.

Omnium istorum philosophorum consideratio vera est, sed differenter iudicant. Physicus enim non dicit, eandem esse materiam nisi in corporalibus, quia nunquam venit ad considerandum materiam secundum essentiam, sed solum secundum e,s5e; et abscpie dubio aliquod esse habet in corporahbus, quod non in spiritualibus, et aliquod in corruptibilibus, quod non in incorruptibilibus. — Metaphysicus vero non tantum secundum esse, sed secundum essentiam considerat; et quia, abstracto omni esse, non est reperire nec etiam flngere diversitatem in materia; ideo dicit, esse unam per essentiam. metaphysicus, quia ipse potest accipere modos omniuffi scienliarum, cum ei famulentur. Si ut naturalis, sic dicet, non esse eandem; si ut metaphysicus, dicet eandem esse per e*?e?Umm, differentem secundum esse. Et quoniam nobiliori modo iudicat metaphysicus quam scientiae inferiores, ideo hi qui posuerunt materiam eandem in spiritualibus et corporahbus, altius elevati, melius iudicaverunt, quamvis secundum diversas considerationes utrique potuerint dicere verum, ut prius ostensum est. quid, quod animatur per animam aut vivit per vitain, sed sunt

Concedendae igitur sunt rationes probantes materiam eandem per essentiam in spiritualibus el corporaliljus, sicut manifeste innuit Augustinus in libro de Mirabilibiis sacrae Scripturae, qui fuit altissimus metapliysicus.

1. Quod ergo obiicitur, quod distinguitur materia contra angelicam naturam; dicendum, quod loquitur de materia secundum esse, non secundum. essentiam. — Vel aliter, distinguitur ratione actualitatis, quae est in Angelo, ratione cuius summe inter creaturas appropinquat Deo, et ratione possibilitatis, quae est in materia de se, ratione cuius est prope nihil.

2. Quod obiicitur: quorum materia est una etc; dicendum, quod loquitur de materia secundum esse, hoc est de materia transmulabili, ratione cuius dicuntur res ad invicem transmutabiles; et ideo sermo ille secundum physicum et in genere physici est intelligendns, et ahi sermones consimiles, qui dicunt, materiam esse diversam. Omnes enim loquuntur de materia secundum esse.

3. Quod obiicitur de potentia suscipiendi, dicendum, quod potentia materiae secundmn se consideratae non est magis ad hanc formam quam ad aham, immo indifferenter se habet ad omnem. Nam materia in se considerata nec est spiritualis, nec corporalis; et ideo capacitas consequens essentiam materiae indifferenter se habet ad formam sive spiritualem, sive corporalem; sed quia materia nunquam exspoliatur ab omni esse, et quae semel est sub esse corporali nunquam exuitur, et similiter illa quae est sub esse spirituali: hinc est, quod materia consequens esse in spiritualibus et corporalibus est'alia et alia.

4. Quod obiicitur de partibilitate, dicendum, quod hoc non est ratione ipsius materiae, quia materia, abstracta omni forma, simplex est; non lamen habet actualem simplicitatem, ut punctus, sed est

simplex, quia caret actuali extensione, habet tamen possibilitatem ad illam; et cum natura formae corporahs illi materiae datur, tunc reducitur ad actum. Unde cum dicitur, quod extensio est a materia, non est intelligendum, quod a materia secundum suam essentiam, sed secundum esse, prout suscipit formam corporalem, quae non est nata esse in materia nisi cum extensione, quamvis ipsa in se sit « simplici essentia consistens *».

5. Quod obiicitur, quod materia est tenebra; dicendum, quod tenebra dicitur ratione privationis formae, quae forma lumen est; et ideo materia cum privatione repugnaret contemplationi. Et quia in Angelis facta est sub actu perfecto, sublata privatione; hinc est, quod remota est ab ea ratio tenebrositntis; et sic patet illud. Non enim est tenebra per essentiam, nisi quis forte dicat tenebram comparative: sicut creatura oranis tenebra est respectu summae lucis, sic et materia tenebra potest dici et respectu Dei et respectu formae, qua perficitur.

6. Quod obiicitur, quod materia non est illud quo omnia mensurantur; dicendum, quod licet aliqui voluerint dicere, quod materia, ratione qua est fundamentum, dat esse fixuni, et in ea ratione est 7'atio memurandi, quia plus sapit et participat de natura generis substantiae, quod magis in se ipso fulcitum est; lamen illud non est conveniens dicere, quod ipsa materia sit illud unum, cum hoc debeat esse completissimum, sicut dicitur in decimo primae Philosophiae, « quod aJbedo est mensura omnium colorum». Et ideo dicendum, quod non ponimus materiam unam, quia ipsa sit mensura, sed quia, si non est materia una, impossibile est ponere aliquod unum mensurans, cum illud praesupponat illam. Quid autem sit illud unum, quod est mensura omnium, quae sunt in genere substantiae, hoc est alterius inquisitionis.

pars recipit praedicationem totius.

Utrum materia corporaliim et Tertio quaeritur, utruni materia spiritualium et corporalium sit una secundum numerum, aut secundum unitatem aliam. Et quod sit una numero, Yidetur sic:

1. Omne illud quod ita est unum, quod non distinctioneui, est unum nimiero; materia per essentiam suam ita est unum, quod omnino nullam habet distinclionem secundum suam essentiam, quia oranis distinctio est a forma: ergo necesse est, materiam in omnibus esse unam numero.

2. Item, « omne quod est unum, est ununi vel genere, vel specie, vel numero »; sed materia non est eadem in spiritualibus et corporalibus unitate generis, vel speciei, cum illa sit solum a forma: ergo a divisione materia est una numero.

3. Item, status perfectus non potest esse nisi in uno ergo sicut est status in genere efficientis et finis, ita in genere materiae; sed in genere efficientis primi et finis ultimi sic est status, quod unum solum est primum efBciens per essentiam, ad quod omnia reducuntur: ergo videtur similiter, cum ex parte resolutionis sit status in essentia materiae, quod illa sit una numero.

4. Item, cum dicitur: materia lapidis est materia, et materia Angeli est maleria, aut dicitur univoce, aut aequivoce, aut idem praedicatur de se. Sed non aequivoce, quia tunc Angelus et lapis aequivoce dicerentur substantiae; non univoce, quia univocatio est soluiu in formis et in his quae dicunt formam: ergo oportet, quod idem praedicetur de se: ergo si materia lapidis et materia Angeli non sunt plures materiae, sed unica, restat, quod materia est in spiritualibus et corporalibus numero una.

o. Item, intelligamus materiam sive spirituasententiis iudicium proferat. incorporalium sit una numero. lium, sive corporalium per abstractionem ab omnibus formis; intelhgitur materia ut simplex, intehigitur materia ut unica, nuUo modo multiplicata nec distincta; sed formae supervenientes non mutant essentiam materiae, sed solum esse: ergo si p?-ius erat quantum ad essentiam unica numero, ergo nunc, cum habet formas.

6. Item, intelhgamus per impossibile, quod Deus de uno lapide faceret Angelum; tunc mutare-' tur forma et esse materiae, sed essentia esset salva: ergo materia, cum sit una per essentiam, etiam in hac transmutatione est illius mutationis subiectum; sed illa mutatio est una numero: ergo materia per essentiam manet una numero. Arguitur ergo sic: si in illo Angelo sic producto et lapide praeexistente est materia una numero, et tantum distat ille Angelus a natura corporali, quantum ahus Angelus: ergo videtur, quod in aliis Angelis et in aliis rebus corporalibus sit materia una numero CoNTRA: 1. Unum numero respicit esse individuum sive individuatum; sed materia in corporalibus et spiritualibus non est una unitate individuali: ergo nec una est secundum numerum. Maior patet; minor probatur per hoc, quod « quaecumque sunt eadem numero ahcui individuo, inter se sunt una numero »; sed Angelus a sua materia non differt numero, nec lapis a sua: ergo si materia lapidis et Angeli est una numero, ergo lapis et Angelus sunt unum numero; quod falsum est.

7. Item, unum et multum sunt differentiae entis, et entis in actu; sed niateria est omnino ens in potentia: ergo si dividentia non conveniunt nisi eis, quibus convenit divisum: ergo nuUo modo potest dici materia per essentiam una numero.

8. Item, si de auro uno fiant diversa vasa

postquam facta sunt, iam illud aurum desinit esse unum propter distinctionem superinductam: cum ergo de materia fiant creaturae genere et specie differentes, videtur ergo, quod materia numeretur in illis: ergo etc.

4. Item, opposita non sunt compossibilia circa idem numero — hoc planum est, quia mutuo se expellunl — sed oppositae formae sunt circa materiam, ut est in diversis: ergo impossibile est, materiam esse unam numero.

5. Item, impossibile est, idem nuinero esse ens et non-ens, quia inter ens et non-ens summa est distantia; sed Angelus secundum suam formam et maleriam est in actu; anima antichristi nec est secundum materiam nec secundum formam, immo creanda est secundum suum totum-: ergo impossibile est, quod Angeh et animae sit eadem materia, vel alterius creaturae diversae.

(i. Item, creatio non solum terminatur ad esse, sed etiam ad essentiam: ergo ubi sunt diversae creationes, necesse est, diversos esse terminos per essentiam; sed creatio animae Petri et animae antichristi est alia et alia, et utrobique producitur essentia materiae: ergo necesse est, materiam hic et ibi aliam esse per essentiam: ergo impossibile est, esse numero unam.

7. Item, esse simpliciter unum in phirilius, hoc est proprietas Dei, sive esse unum in omnibus ergo non competit alii, vel si competit ahi, minime competit ei quod maxime distat a Deo; sed materia maxime distat a Deo, cum sit prope nihil: ergo nuUo modo videtur ipsi convenire, quod ipsa sit una numero in omiiibus, vel etiam in phiribus.

c 0 N c L u s 1 0. Materia rerum spiritualium et corporalium, cum 11011 habeat unitatem nec universalitatis nec individuationis, secuiidum essentiara dici potest una numero per homogeneitatem.

Respondeo: Dicendum, quod positio philosopho- 1. rum ct phvsicorum virorum haec fuit et est, quod materia in quibuscumque est, per essentiam est una et una numero. — Et rationem huius assignant, quia materia, hoc ipsum quod est, est ens omnino in potentia; et ideo oportet, quod in quibuscumque est, quod sit per essentiam numero una.

Haec autem ratio bona est, quod mehus patet, Expianatar si pertractetiu. Quia enim materia omnino est ens in potentia, ideo per sui essentiain nuUum habet actum, nuUam formam, ergo nuUam distinctionem; si nuUam distinctionem Iiabel et non est nihil, oportet ergo, quod sil una sine multitudine, et ita numero um. — Amplius, quia ens omnino in potentia, ideo nec genus nec species esse potest, quae dicunt aliquo modo actum; et ideo non potest esse communis eis, quibus est communis, unitate universalitatis vel univocationis: ergo nec genere nec specie est una, et tamen nihilominus est una, et ita est una nur mero. — Rursus, quia est ens omnino in potentia, ideo de se est infinita et ad formas infmitas; sed Deus, quia infinitus est, ubique unusest sua infinitate, quae venit ex actualitatis summae perfectione: sic et materia, quia inflnita, in omnil3us materialis est una propter inflnitatem eius, quae venit ex summae possibilitatis imperfectione. — Postremo, quia materia est ens in potentia, unitas eius nou potest esse unitas individuationis, sive per continuitatem, sicut mons est unus, sive per actualem simplicitatem, sicut Angelus estunus; sed si habet unilatem, unitatem homogeneitatis habet. Haec autem unitas simul manet in diversis, sicut patet: si de eodem auro flant multa vasa, illa sunt de eodem auro per homogeneitatem; sed aurum, quod est in uno, differt ab auro, quod est in alio adeo, ut non sint unum per continuitatem. Si igitur materia! non est una actuali simplicitate, ut Angelus, nec j eontinuitate, ut mons vel auri frustum, sed sola: homogeneitate; et haec non tollitur per adventum formarum: ita est materia una sub omnibus formis, sicut omnibus formis abstractis. Sed abstractis omni- i bus formis, nulla est distinctio in materia, immo ij intelhgitur ut simpliciter una. Nunc igitur materia est in omnibus materialis numero una, quia est ens I omnino in potentia; et haec_est recta ratio et causa.; Ex his pro magna parte patent obiecta, quoniam ex praedictis colligi potest, qualis est illa Qualis siji unitas, qua materia dicitur una. Non enim est unitas actualis, cuiusinodi est unitas Corisci in foro et theatro, et cuiusmodi est unitas Dei; sed illa est

unitas magis possihilitatis et potest dici homogeneitatis, quae adeo ampla est, ut sustineat receptionem maioris multitudinis diversitatis formarum superadiectarum quam unitas formae alicuius universalis, etiam generis generalissimi; et hoc est propter summam possibilitatem. Unde dicitur una numero, 3. quia est tma *me nmiero, quemadmodum ovis, carens signo respectu ovium habentium signum, dicitur esse signata; per hunc modum intelligi potest materia numero una

1. Quod ergo obiicitur: unum numero respicit individuum; dicendum, quod verum est, prout unum numero dicit accidens, vel prout consequitur esse actuale; non autem est verum, prout respicit essenliam, quoniam hoc modo se extendit ad unitatem maioris capacitalis, quam sit unitas individualis; el de illa non sequitur, quod quae sunt eadem uni etc, sicut non sequitur, quod homo et asinus uniuntur in animali, ergo sunt unum inter se.

2. Quod obiicitur, quod unum numero est differentia entis in actu; dicendum, quod verum est de uno, quod dicit unitatem completam. Unitas enim et veritas et bonitas proprie et complete sunt in creatura completa; nihilominus tamen, sicut dicit Augustinus de Vera Rehgione, incomplete reperiuntur in materia. Sicut ergo materia inconvpleta est de se, ita unitatem secundum se habet incompletani, possibilem tamen, quantum ad esse, compleri per formam, cuius adventu constituitur individuum numero ununi unitate actuali et completa, ex cuius eliam adventu fit clistinctio, et surgit in rebus multitudo.

3. Quod obiicitur de auro, non est simile, quia aurum habet unitatem continuitatis et individuationis, quae opponitur numerationi et discontinuitati; et hoc est, quia aurum, etsi sit raateria scyphi, est ens in actu; non sic materia prima respectu materiatorum, ut ostensum est prius

4. 0. 6. Quod obiicitur, quod opposita non possunt se compati circa unum, et quod idem non potest esse simul ens et non-ens, et diversis mutationibus introduci in esse; ad haec tria unica est responsio, scilicet quod illud est verum de eo quod

est ita unum, quod eius unitas repugnat multitudini, sicut est unum individuum; sed de eo quod est ita unum, quod multitudini non repugnat, immo propter suam possibihtatem admittit omnem diversitatem, non habet veritatem; immo simul et semel habet opposita, simul etiam et semel potest esse in re, et polest esse in potentia agentis, et diversis productionibus produci, sicut diversis formis inforniari. Et hoc patet, quia forma humanitatis una est unitate universalitatis; ideo simul verum est, quod est homo, qui generatur, et est homo, qui generandus est, et est homo albus, et est homo niger, et in omnibus his est forma universalis una. — Quod si dicas, quod non est simile, quia humanitas non est una numero, ut materia; dico, quod quamvis non sit una numero, sed specie, tamen unitas materiae, quae est unitas hoynogeneitatis, maioris amplitudinis est quam humanitas ipsa, et maiorem diversitatem admittit. Et ideo nulla est oppositio, nulla omnino contradictio ex comparatione oppositorum ad unitatem materiae per essentiam, sed solum ex comparatione oppositorum ad unitatem materiae secundum esse. Unde sicut, si duo scyphi facti sunt de auro conformi, potest unus destrui, altero remanente, vel unus produci, altero in esse producto; sic intelligenduiu est in proposito.

Si quis eniin vult unitatem materiae intelligere, oportet ab unitate individuali animum abslrahere et super actum imaginationis conscendere et omnino ens in potentia per privationem cogitare; et sic poterit aliqualiter capere. Quamdiu enim materia ut moles extensa cogitatur, ad unitatem essentiae consideratam nullo modo pertingitur.

7. Quod ultimo obiicitur satis planum est. Sicut enim Deus est infinitus, et materia infinita, alio tamen modo inflnitatis, quae potius est per recessum quam per accessum; unde non competit formae, sed materiae: sic intelligendum est de illa unitate. Deus enim est unus in pluribus, ita quod perfectissimus et omnino actus, et hoc est eius solius; sed materia est una in omnibus, et hoc quia per suam essentiam non potest esse distincta; non sic est de forma. Et sic patent omnia.

tuum. Non enim propter hoc oportet ponere, spiritus fieri

Consequenter quaeritur de secundo attributo, scilicet de discretione personali. Circa quani tria quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum in Angelis sit raera di-

Quod autem in Angelis sit 7nera discretio personalis, ita quod Angeli aliqui differant solo nuiuero, videtur.

1. Danielis septirao: Millia millium miniei; ct constat, quod non tot habebant.-Uictores vide iii Schol. ad praeced. quaest. scretio personalis.

Secundo tiuaeritur, utrum haec proprietas sit accidentalis, aut substantialis.

Tertio vero, utrum sit materialis, vel formalis. miriisteria differentia specie, quot Daniel enuraerat: ergo nec rainistri omnes differebant specie: ergo aliqui, vel omnes differebant numero solo. Quodsi dicaSj quod tot, quos ministeria; obiicitur de secunda parte auctoritatis: Et decies centena millia Plures codd. cum ed. 1 hic ct infra dislinctione.

Vers. 10.

assistehant ei. Constat, quod tanta diversitas non poterat cadere nisi secundum nunierum, cum haberent unum stalum, scilicet assislere.

2. Iteni, gloria est regi habere multos ministros uniformes: ergo si «gloriosum est regnum, in quo cum Christo gaudent omnes Sancti », videtur, quod multi sint uniformes in illo superno palatio, et ita solo numero vel persona differentes.

3. Item, personalis discretio est in Deo, Angelis et hominibus; et cum natura angelica sit divinae propinquior quani humana, ergo et discretio personalis; sed in Deo sunt plures personae differentes sola personalitate, simihter in hominibus; ergo videtur, quod similiter in Angelis: ergo sunt ibi aliqui solo numero differentes, aut omnes.

4. Item, omne animal per naturam desiderat societatem similis in specie — nam omne animal ad sibi simile copulabitur, et vokuilia ad sibi similia conveniunt — ergo Angelus per naturam desiderat societatem similis in specie. Sed desiderium eius non est frustra, maxime in Angelo beato: ergo etc. Si tu dicas, quod illud est verum in animalibus, non in substantiis spirituahbus; tunc quaero a te, utrum in Angelis sit socialis el amicabilis affectus. Constat quod sic; sed in quocumque est ponere affectum talem, est amare similem et appetere habere: ergo redit idem quod prius.

Contra: 1. Diversitas, quae est numero solo, causatur ex divisione materiae: inde est, quod sol non multiplicatur, quia eius essentia est ex tota sua materia, ita quod materia eius non est divisibilis nec multiplicabilis; sed talis ratio est in Angelis: ergo etc.

2. Item, ratio flnalis multiplicationis secundum numerum venit ex parte corruptibilitatis; ideo enim multiplicalur secundum numerum, ut, quia non poterat salvari in uno, ipsa species salvetur in pluribus; unde sol et luna, quia perpetua sunt, non habent nisi unicum individuum in eadem specie: ergo etc.

' Antiphona ad Magn. II. Vesp. in festo Oninium Sanctorum.

3. Item, si reperire contingit extrema, et medium, si illud est possibile esse; sed contingit reperire pluralitatem personarum in una natura in Deo, et e converso pluralitatem naturarum in una persona, ut in homine et in Christo: ergo contingit pluralitatem naturarum reperire in pluribus personis, ut tot sint naturae differentes, quot sunt supposita, et tol species, quot individua.

4. Item, distinctio personalis pura est in Deo quantum ad originem et in homine similiter, ergo videtur, quod origo sit tota et principalis ratio discretionis personalis: cuni ergo in Angelis non reperiatur origo, nec pura distinctio personalis per consequens.

c 0 N c L u s I 0. In Angelis, vel in aUquibus vel in omnibus, est discretio solummodo quoad personalitatem, non quoad speciem.

Respondeo: Dicendum, quod hic fuit duplex positio.

Quidam enim dixerunt, quod in Angelis est discretio personalis, sed nunquam pure, immo sunt ibi tot species, quot individua; similiter dicunt in luminaribus mundi. — Sed licet hoc aliquam probabilitatem habeat in corporibus, non tamen videtur rationabile in spiritibus, ut nuUus communicet cum alio in natura speciali. Sicut enim innotescit per Scripturam, multi Angeli ad idem officium ordinantur et communem videntur liabere operationem eandem. Nobis autem nec per Scripturam nec per dicta Sanclorum nec per oflicia innotescit tanta diversitas; ideo non videtur nisi praesumtio hoc dicere, maxime cum non appareat in promptu aliqua ratio cogens.

aliquibus. — Et concedendae sunt rationes ad hoc inductae tum ex parte minislerii, tum ex parte assirailalionis ad Deum, tum ex parte assimilationis mutuae.

1. 2. Quod ergo obiicitur, quod diversitas seop- cundum numerum venit ex divisione materiae; di- (.gjj(],jj qfj falsum est; sed multitudo per generationem venit ex divisione materiae, quia generans dat generato partem suae substantiae. Diversitas autem Angelorum non est per multiplicationem unius ab altero, sed omnium Angelorum a Deo. — Et per hoc patet sequens obiectum de fine, quia ille non est finis midtipUcationis, sed midtiplicationis successivae. Sed ratio potissima multiplicationis in hominibus et in Angelis est divinae potentiae et sapientiae et bonitatis declaratio et coliaudatio, quae manifestantur in muUitudine et gloriae Beatorum amplificalione, quia amor caritatis exsultat in multitudine bonae societatis. Unde credo, quod erunt in magno numero et perfectissimo, secundum quod decet illam supernam civitatem, omni decore fulgentem.

2. Quod obiicitur de medio, dicendum, quod Angelus non potest esse medium, quia, sicut in

3. Cum magnus sit numerus Angeloi'um (hic fundam. I. praecedentibus probatum est quamvis in Angelo non sit tanta naturarum diversitas, quanta in honiine, nihilominus aliqua est. Et praeterea, quamvis non diversificelur m hominibus pluribus humana natura, tanien multiplicatur in illis;et ideo non est quaerere aliud mediura.

4. Quod ultirao obiicitur de origine, quod est principalis ralio discretionis personalis; dicendum, quod quamvis Richardus dicat, quod personae in hominibus distinguanlur origine, tamen hoc non habent ratione principii; nam pauci homines sic distinguuntur per illam habitudinem. Ad soluni enim unum hominem habeo ego illam habitudinem, et tamen ab omnibus differo personaliter. Sed ratio distinctionis personalis, quantum ad veritatem, venit exprincipiis coustituenlibus et particulantibus, quantum ad notitiam, venit ex qualitatibus; quorum utrumque est in Angelis reperire secundum diversitatem; diversa enim habent principia individuantia et diversas proprietates innatas. Sicut enim homines diversas habent facies, sic diversas habent mentes et proprietates mentales; ita intelligendum est in Angelis suo modo. a Tar. autem, saltem quoad factum, has Ires opiniones omnes

Utrum personalis proprietas in Secundo quaeritur, utrum personalis proprietas sit in Angelis accidentalis, vel substantialis. Et quod accidentalis, videtur sic.

1. Boethius dicit, quod « omne proprium manat de genere accidentium, non solum proprium individui, sed etiam speciei»; sed individuum magis approximat accidenlibus quam species: ergo raulto fortius proprietas individualis de genere accidentinra est. Sed discretio personalis est proprietas individualis: ergo etc.

2. Itera, Richardus de sancto Victore ait, « quod in divinis est personalis discretio per originem., in Angelis per qualitatem, in hominibus utroque modon: si ergo tam qualitas quam origo dicit proprietatem accidentalem in creaturis, patet etc.

3. Item, Porphyrius dicit, «quod individuum constat ex proprietatibus, quarura coUectionem irapossibile est in altero reperire»: sed tales sunt proprietates accidentales: ergo individuatio est per accidenlia. Sed per eadem est personalis discretio, per quae est individuatio: ergo etc.

4. Item, humana natura in Christo non habuit personalitatem nec discretionem personalem; sed constat, quod habuit quae sunt essentiaha substantiae rationah: ergo personahs discretio non est substantiahs sive essentialis nec homini nec Angelo.

5. Item, circinnscriptis omnibus accidentibus, res non cadit in sensu, sed solura in intelleclu; sed «universale, dum inteUigitur, singulare, dum sentitur»: ergo circumscriptis accidentibus, circumscriliitur individnatio, ergo et personalis discretio, et sic idem quod prius.

6. Item, discretio personalis est discretio secundum numerum; sed circumscripta quantitate, non est inteUigere numerum: ergo nec discretionem personalem. Sed substantiale intelligitur, circumsit substantialis, vel accidentalis. scripto accidentali: ergo si discretio personalis non potest intelligi, accidentibus circumscriptis, ergo non est substantiahs Angelo, sed potius accidenlahs.

CoNTRA: 1. Arguitur prirao per textum. Magister enim dicit, quod «prima consideratio est de substanha», et sub prima consideratione coraprehendit personalem discretionem: ergo videtur, quod personalis discretio est Angelo substantialis.

2. Item, «persona non est aliud quam individua substantia rationalis naturae »; sed individua substantia, in quantura huiusmodi, est in genere substantiae non per reductionem, sed directe, secundura rectam lineara: ergo, in quantum huiusmodi, est in genere substantiae: ergo personalitas non est in genere accidentis, quia in eodem genere est albura, in quantum album, et albedo: ergo in eodera genere personalitas et persona.

3. Item, «nuUura accidens est nisi in substantia individua *»: ergo orane accidens consequitur individuitatem essentiae, et tam in rationah quam in irrationali hoc habet veritatem: ergo prius per naturam est aliquid individuum substantiae rationalis, quam habeat accidens: ergo per prius persona: ergo et discretio in personalitate.

4. Itera, quae differunt personalitate differunt in suis principiis substantiahbus, sicut patet in Petro et Paulo; et quae sic differunt substantialiler discernuntur: ergo discretio personalis dicit differentiara substantialera: ergo non est proprietas accidentalis.

5. Item, non est raaior discretio in accidentibus quam inter opposita; sed opposita non faciunt discretionem personalera, quia unus homo pruis est albus, postea niger, prius puer, postea senex; et tamen idem individuum est et una persona: ergo etc.

G. Item, accidentia diversa, cum sunt in uno

supposito, sunt unum numero, ut grammaticum et musicum: sed hoc non esset, si diversitas secundum numerum vel secundum discretionem personalem veniret ab accidentibus: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0. Personalis proprietas non causatur ab accidentibus, sed ab actuali coniimctione principiorum, et in se est aliquid substantiale; quod autem ad hoc consequitur, hoc est aliquo modo in genere accidentium.

Repsondeo: Ad praedictoruiii intelligentiam notandum, quod circa hjc est triplex modus dicendi.

Quidam namque dicere voluerunt, quod perii- sonalis discretio est accidentalis proprietas, quia jjpmj[? qQj ggf i genere accidentis, et quod eliam causatur ab accidentibus, sicut discretio numeralis. Sed in hoc differentia est, quia discretio numeralis causatur a diversitate proprietalum, in quibus communicat creatura rationalis et irrationalis; sed discretio personalis a proprietatibus, quae insunt proprie rationali creaturae. — Sed illud improbatur in opponendo per nuiltas rationes. Nec potest habere veritatem, quod distinctio individualis sit ab accidentibus, cum individua differant secundum substantiam, non soluni secundum accidens; et siraihter de discretione personali intelligendum est.

Et ideo alius modus est dicendi, quod discretio stantia sive principiis substantialibus; sicut unitas, quae esl principiura numeri, est in genere accidentis, tamen immediate habet ortum a substantia. — Sed cuni persona dicat idem quod suppositum rationalis naturae, ut est in genere substantiae; non videtur probabile, quod personalis discretio dicat proprietatera accidentalem solum.

Et ideo est tertius modus dicendi, quod discredicit quid substantiale; et si aliquo modo importat accidens, hoc est consequenter; illud tamen immediate habet ortum a principiis substantialibus. — Et hoc patet sic. Discretio personalis addit supra discretionem individualem; discretio autem individualis duo dicit, scilicet individuationem et consequenter distinctionem. Individuatio autera est ex. principiorura indivisione et appropriatione; ipsa enim rei principia, dum coniunguntur, invicem se appropriant et faciunt individuum. Sed ad hoc consequitur esse discrelum sive esse distinctum ab alio, et surgit ex hoc numerus, et ita accidentalis proprietas, consequens ad substantiara. — Et sic individualis discretio dicit aliquid accidentale, et aliquid substantiale; personalis tem addit supra hanc dignitatem personalitatis. gnitas autem illa duo dicit, scilicet nobilitatem rationalis naturae, quae est, quod natura rationahs tenet principatum inler naturas creatas; unde non est ordinabilis ad perfectiorem formam. Et haec nobilitas, etsi )er modum qualitatis habeat intelhgi, tamen essentialis est naturae rationali. — Dicit etiam illa nobilitas actualem eminentiam, ita quod in supposito nuUa sit alia nalura ita principalis, ut natura rationalis, ut quasi sit per se sonans-. El ideo, quia hoc deficit ei in Christo, natura rationalis creata non facit personalitatem, et hoc est accidentale. — Dicendum igitur, quod quemadraodum individualis discretio est ex existentia formae naturalis in niateria, sic personalis discretio ex existentia naturae nobilis et superemineniis in supposito. Et ideo, quaravis utrobique importetur quid substantiale, et similiter accidentale consequens — hoc dico in creatura — non tamen imporlatur accidentale, quod causetur vel ortum habeat ab accidente, sed potius consequitur formam in materia, vel naturam in supposito.

Ex his palet veritas problematis et dissolutio obiectionum pro parte. Si enim quaeratur, utrum personalis discretio sit proprietas substantialis, vel accidentalis; si substantialis proprietas dicatur, quia immediate sequitur substantiam; sic dicendura est, esse substantiale. Si substanliale dicalur, quia non exit genus substantiae; dicendum, quod quodammodo sic, et quodammodo non. Similiter si dicatur accidentalis proprietas, quia causatur ab accidentibus; sic dicendum sirapliciter, quod non; si vero accidentalis, quia est in genere accidentis; sic potest dici. quod quodamiuodo sic, quodammodo non, secundum distinctionem primo faclam.

Quod ergo obiicitur, quod personalis discretio pertinet ad subslanliam, et non causalur ab accidentibus; hoc totum concedendum est.

1. Quod obiicitur in oppositum, quod proprium omne manat de genere accidentium; dicendum, quod Boethius loquitur de propria passione, et hanc 5 Vat. hic inlerserit dicit.

dicit manare de genere accidentiiini, non quia non causetur ex principiis subiecti, sed quia, etsi ex ipsis causelur, fornialiter tamen est in genere accidentium. Dupliciter ergo deflcit illa ratio. Primo, 1 quia peccatin intellectu Imius mmnis proprium. Est enim proprietas quantum ad rem, et est proprietas quantum ad modum; el Boethius intelligit de eo quod realiter est propria passio, non de eo quod est proprietas quantum ad modum. Proprietas autem individuatis aut proprietas personalis, etsi videatur dicere proprietatem consequentera esse, sicut accidens, realiter lamen non dicit nisi appropriationem principiorum per indivisionem; hoc dico quantuni ad proprietatem individualem. Similiter proprietas personalis non dicit ultra hoc nisi dignitatem sive nobilitatem naturae rationalis, quae nobilitas non est ei accidentalis, nnmo simpjiciter et omnino essentiahs.

Peccat etiam praedicta ratio in malo intellectu i.praedicati, quia proprium dicitur mcuiare de genere accidentium, non quia m?im, db accidentibus, sed quia manat a substantia, existens de genere accidentium; sic in proposito. Unde sicut unitas, quae est principium numeri, ortum habet a principiis substantiae, accidentahter ad ipsam relalis, non autem a principio aliquo, quod sit in genere accidentis; sic intelhgi potest de discretione personali, secundum id quod in ea accidentale est, utpote comparatio ad alteram personam, respectu cuius habet distingui et numerari; et eminentia dignitalis in supposito respectu alterius naturae. quam non habuit humana natura in Christo.

2. 3. Quod obiicitur, quod discretio personahs est per qualitatem; dicendum, quod intelligitur de quahtate, quae est in genere qualitatis quantum ad modum, non autem quantum ad rem. His enim duobus distinguuntur praedicamenta vel quantum ad essentiam, vel quantum ad modum; et aliquid

I. In lianc quaestionem Incidit problema de principio inest in genere substantiae, quod nihilominus habet modum accidentis; unde etiam consuevit distingui qualitas duplex, scilicet substantialis et accidentalis — Vel dicendum, quod Richardus loquitur de distinctione personali quantum ad nostram cognitionem; et quia cognitio nostra est per accidentales quahtates, dixit, personas creatas distingui quahtate. — Et per hunc modum intelligitur verbum Porphyrii, qui dicit, individuum constare ex coUectione proprietatum; loquitur enini secundum rationem et cognitionem, non secundum rem; et sic patet tertium.

4. Quod obiicitur, quod in Christo humana natura non habuit personahtatem; dicendum, quod hoc est ratione illius eminentiae, quae consequitur ad nobilitatem; et illa supereminentia dicit quandam dignitatem accidentalem, sicut prius ostensum est, quae amitti potest non solum per deperditionem, sed etiam per dignioris super-inductionem, sicut alibi raelius dicetur.

5. Quod obiicitur de sensu et intellectu, dicendura, quod etsi sensus solummodo sit singularium, intellectus tanien potest esse non solum universalium, sed etiam singulariura: unde non est intelligenda illa difTerentia cum praecisione. Et hoc patet, quia solus intellectus comprehendit inlrinseca principia Petri et Platonis; et circurascriptis oranibus accidentibus, dicit, eos esse discretos et distinctos

6. Quod obiicitur de nuraero, dicendum, quod sicut unitatem subslantialem consequitur unilas accidentalis inseparabiliter, quae non est principiura indivisionis, sed consequens ad illam; sic diversitatem substantialem consequitur numerus inseparabiliter; tamen secundum rera et naturam distinctio illa est a substantiali principio, non accidentali. Et sic patet totum.

Utrum d.iscretio personalis sit a Tertio quaeritur, utrum discretio personalis sit a parte priiicipii formalis, vel materialis. Et quod a parte principii formalis:

1. Ricliardus dicit, « quod tam in Angelis, in liomiiiibus est discretio personalis per qualitateni»; sed qualitas aut est forma, aut tenet se ex parte formae: ergo etc.

2. Item, si aliquid inest aliquibus et est in eis commune per analogiam, necesse est, quod insit per aliquid analogice repertum in eis -. Personalis autem discretio est in divinis et in Angelis analogice; sed in divinis nullo modo est a materia, quia Deus est pura forma: ergo etc.

3. Item, personalis discretio in creatura dicit maxiniam nobilitatem;.sed quod magis nobile est maxime elongatur a materia et maxime accedit ad formam: ergo etc.

4. Item, personalis discretio dicit maximam actualitatem in creatura, quia quod tale est nullo modo est ad alterum possibile; omne autem tale consequitur formam, non materiam: ergo etc.

1 Libr. IV. de Trin. c. 14. Clr. supra pag. 104, nota 5. Miquaestiunc. 2. — Richard. a Med., hio a. 4. q. 1. principii formaUs, vel materialis.

3. Itera, nihil quod est unum in omnibus, est principium discretionis; materia, quantum est de se, unica est: ergo nullo modo est principium discretionis: ergo nec discretionis personalis.

G. Item, «definitio, ut vult Philosophus S est aggregati»: ergo cum definitur homo, non forma tantum, sed compositum ex materia et forma deflnitur: ergo si homo in communi claudit in se materiam, et natura rationalis similiter; si persona addit aliquid super naturam, cum non possit addere materiam, oportet, quod addat aliquid formale.

Contra: 1. Boethius: «Speciesest totum me individuorum»; sed esse est a forma: ergo individuum supra speciem non addit foirmam, ergo nec persona supra naturam. Si ergo aliquid addit, aut materiam, aut accidentia; sed ])er accidentia non potest esse discretio personalis vel individualis: ergo necesse est, quod per materiam.

2. Item, si persona adderet aliquam formam supra naturam, ergo sicut species est definibilis, quia addit dilTerentiam et formam supra genus, ita

etiam individuum esset definibile; quod falsum est.

3. Item, si individuum sive persoiia addit formam individuantem supra speciem specialissimam, quaero, utrum Conditor possit facere aliam formam per omnia illi consimilem. Constat, quod sic, quia nuUa est forma accidentalis, cuius similem non possunms cogitare: ergo similiter in substantiali. Sed si facit similem, illa est communis pluribus; sed nihil tale est individuum: ergo impossibile est, discretionem personalem esse a principio formali superaddito speciei.

4. Item, ab eodem est discretio personalis, a quo est distinctio secundum numerum; sed illa est a materia, sicut dicit Philosophus in prima Philosophia: « Omnino materia numerabiliter se habet»: ergo etc.

y. Item, ab eodem est personalis discretio, a quo est esse hoc, sive hic et nunc; sed hoc est materia, quia in libro de Caelo et mundo dicitur, «quod differt dicere caelum et hoc caelum, quia., cum dico caelum, dico formam; cum dico Iioc caelum, dico materiam»: ergo etc.

6. Item, in creaturis, in quibus est personalis discretio per originem, non est ob aliud, nisi quia generans generat aliud;'sed, ut dicit Philosophus «generans non generat aliud nisi propter materiam»: ergo in rebus creatis est personalis discretio propter materiam. Qualenus personalis discretio dicit singularitatem, ipsa, sicut individuatio, consurgit ex coniunctione duplicis principii; quatenus dicit dignitatem, sequitur principaliter rationem formae.

Respondeo: Dicendum, quod haec eadem est quaestio de individuatione, quae nunc movetur de personali discretione; et de ipsa fuit contentio inter philosophicos viros.

Quidam enini innitentes verbo Philosophi dixerunt, quod individucUio venit a materia, quia inodividuum supra speciem non addit nisi materiam. Et hoc ponebant, quia dixerunt, universalia solum dicere fo7-mas; et tunc primo tangitur materia, quando pervenitur ad hoc aliquid

Aliis vero aliter visura est, scilicet quod individuatio esset a forma, et dixerunt, quod ultra formam speciei specialissimae est forma individualis. Et quod movit hos ponere illud fuit, quod intellexerunt, ordinem in formis secundum generationem et naturam esse per eundem modum, per quem ordinantur in genere, ita quod forma generis generalissimi primo advenit materiae; et sic descendendo usque ad speciem. Et adhuc forma illa non constituit individuum, quia non est omnino in actu, sed ultra hanc formam indloidualis suLisequitur, quae est omnino in actu, sicut materia fuit omnino in potential

Quaelibet istarum positionuin aliquid habet, quod homini non multuni inteliigenti rationabiliter videri poterit improl)abile. Quomodo enim materia, quae omnibus est communis, erit principale principium et causa distinctionis, valde dilBcile est videre. Rursus, quomodo fonna sit tota el praecipua causa numeralis distinctionis, valde difficile est capere, cum omnis forma creata, quantum est de sui natura, nata sit habere aliam similem, sicut et ipse Philosophus dicit etiam in sole el luna esse. Vel quomodo dicemus, duos ignes differre formahter, vel etiam alia, quae plurificantur et numero distinguuntur ex sola divisione conlinui, ubi nuUius est novae formae inductio? cum forma, ex qua coniunctione unum sibi appropriat alterum; sicut patet, cum impressio vel expressio fit multorum sigillorum in cera, quae prius erat una, nec sigilla plurificari possunt sine cera, nec cera numeratur, nisi quia fiunt in ea diversa sigilla.

Si tamen quaeras, a quo veniat principaliter dicendum, quod individuum est hoc aliquid. Quod

sit aliquid, habel a forma. Individuum enira habet esse, habet etiam existere. Existere dat materia formae, sed essendi actum dat forma materiae. — Individuatio igitur in creaturis consurgit ex duplici principio.

Personalis autem discretio dicit singularitatcm et dignitalcm. Iii quantum dicit singularilatem, hoc dicit ex ipsa coniunctione principiorum, ex quibus resultat ipsum quod esl. Sed dignitatem dicit pHncipaliter ratione formae; et sic patet, unde sit personalis discretio originaliter, in creaturis loquendo, sive in hominibus, sive in Angelis.

Quae ergo obiiciuntur ad primam partem, proin cedunt ratione nobilitatis et dignitatis, prout ta-.. supposito, sive quodest, cuius dislinctio venit in divinis ex origine, in creaturis ex principiis originalibus, sicut in primo libro fuit oslensum.

Si autem quaeratur: quid est illud commune, secundum quod inest? dicendum, iuod proprietas dignitatis incomraunicabiliter existens in hypostasi;

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit, quod quatuor quidem Angelis videntur esse attributa. Primum, quia videtur sibi contradicere in enumeratione; enumerat enira sex, sicutpatet, quae sunt: essentiae simplicitas, personalis discretio, meraoria, intelligentia, voluntas et liberum arbitriura. — Item. videtur sibi contradicere in repetitione; dicit enim in sequenti capitulo, quod circa tria est consideratio, scilicet circa substantiam, formam et potestatem. — Quaeritur ergo de sufficientia illorum quatuor. Videtur enim, quod multo plwa debent attribui, scilicet incorruptibilitas, spiritualitas et huiusmodi ex parte essentiae; ex parte potentiarum etiam irascibilis et concupiscibilis; et ita competit eis ingenium, sicut memoria. — Item, videtur superfluitas, quia liberum arbitrium non discernitur a ratione el voluntate: ergo non deberet quarto loco connumerari. — Item, tertium attributum, quod est ratio, aut accipitur pro cognitiva tantura, aut pro cognitiva et motiva; si primo modo: ergo male dividitur in inlelligentiam el voluntatem; si secundo modo: ergo superfluit liberura arbitrium. aliter tamen reperitur hic, aliter ibi. Omnes rationes sequentes procedunt via praedicta. rationes illae probant, ut patet, quod non totaliter est a forma, quia forma nulla est individua, nisi propter coniunctionem sui cura materia. Et universalia similiter, quia dicunt formas, non concernunt materiara nisi ratione suorura individuorura, pro quibus supponunt, quando definiuntur vel subiiciimtur. Unde illae rationes concedendae sunt, quod individuura non addit aliam formam, quae sit individualis de se.

4. b. 6. Quod obiicitur, quod individuatio est a materia; dicendura, quod per illas auctoritates non datur inlelligi, quod materia sit principium individuationis, nisi sicut causa sine qua non, non autem sicut tota causa. Nec tamen ita potesl attribui materiae personalis discretio, sicut individuatio, propter hoc quod dicit dignitatem, quae principalius respicit formam, sicut ostendunt rationes ad primam partem.

Respondeo: Dicendum, quod illa attribula sunt convenientia Angelo per naturam suam et in sui creatione tanquam principalia, a quibus alia habent ortura. Et sumitur sufpcientia sic: in Angelo enim est considerare esse et posse, sive substantiam et potentiam. Et circa substantiam duo, scilicet qiio est, et penes hoc est substantiae simplicitas; vel ipsuni quod est, et penes hoc est personalis discretio. Similiter circa posse est considerare ipsam potentiam, et penes hoc esttertium, scilicet ratio naturaliter insita. Est iterum considerare facultatem potentiae, et penes hoc est quartum attributum, scilicet liberura arbitriura.

Vel aliter: Angelus habet quadrupliciter considerari, scilicet in se, et sic essentiae siniplicitas; ad alterum Angelum, et sic personalis discretio; ad Deum, el sic raeraoria, intelligentia et voluntas, in quibus consistit ratio imaginis; in comparatione ad ea quae subiecta sunt eorura regimini, el sic habet liberum arljitrium.

Vel aliter, et magis secandum consonantiam ad ea quae dicuntur in litlera: in Angelo est considerare substantiam, formam et potentiam. Subslantia autem considerari potest dupliciter, sicul dictum est, et sic compelit ei simplicitas et personalitas. dunt particulam et; cod. bb vero snbsiiluil /»'0((Y; cod. F hic

Formae attribuitur imaginis pulcritudo sive venustas. Potentiae attribuitur libertas. — Et sie patet, quomoclo quatuor reducuntur ad tria. Patel etiam,quomodo tertium attributum in tria dividitur, in quibus consistit imago. Patet etiam, quomodo tertiuni attributum differt a quarto. Patet etiani sufficientia et responsio ad obiecta, quia hic enumerantur attriJjuta principalia

DlB. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Differentem essentiae tenuitateni habuisse intelUgitur. Contra: simplicitas respicit essentiam sive substantiam. sicut dicit in littera; sed substantia non recipit juagis et minus: ergo etc. — Item, simplex dicit privationem compositionis; sed privationes non recipiunt magis et minus: ergo etc. — [tem. magis et minus si alicui imponitur, hoc est per impermixtionem cum suo opposito; sed simplex spiritus non est permixtus alicui compositioni, quae sit opposita simphcitati angelicae. et omnes habent easdem compositiones: ergo omnes sunt aequaliter simplices.

Respondeo: Ad hoc dicendum, quod in Angelis est gradus simplicitatis, et hoc manifestat gradus quia unus Angelus est potentior altero;et quanto in spiritualibus aliquid est siniplicius, tanto virtuosius Hoc etiam manifestat approximatio ad Deum; si enim per naturam unus est Deo proximior altero et similior, ergo magis accedit ad divinam simplicitatem. Manifestat ulterius hoc ipsa cognitio, quia unus alterum purgat pellendo ignorantiam: ergo unus altero purior et simplicior. — Et ideo bene dicit Magister, quod est gradus in simplicitate essentiae.

Quod ergo obiicitur, quod subslantia non reci- P niagis et minus; responderi potest per interem- ptionem, quia una creatura veriori modo est ens quam alia. Et quod dicitur, substantiam non recipere magis et minus, hoc intelligendum est logice. 3. — Vel dicendum, quod aliud est dicere essentiam, ahud simplicitatem essentiae; et simplicitas est proprietas essentiae.

Quod obiicitur, quod dicit privationem; dicendum, quod etsi dicat privationem, non tanien pure privationem, quia ahquid ponit; et ideo potest recipere magis et minus.

Quod obiicitur de permixtione, flicendum, quod illud non habet ubique veritatem, sed in his oppositis, quorum utrumque est aliqua natura; in ahis vero est per maiorem accessum ad suum summum. Unde maior simplicitas est in Angelo non propter paucitatem compositionis. sed propter accessum maiorem ad summe simplex; iioc autem est propter maiorem nobilitatem formae, sicut ignis potest dici in corporalilras simplicior aere.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In ipsa facultate arbitrii differentia animaduertenda est. Contra: Liberum arbitrium est liberum ab omni coactione, nec potest aliquo modo cogi: ergo in lil3erta(e arbitrii non potest esse gradus.

Respondeo: Dicendum, quod libertas arbitrii dupliciler potest considerari: aut in quantum dicit facultatem et facilitatem ad exeundum in opus; et sic dicit positionem et consequitur rationem et voluntatem, et istae potentiae consequuntur substantiam; et secundum quod substantia simplicior, sic etiara potentiae excellentiores et facultas maior, et sic est ibi gradus; et hoc modo loquitur Magister. Alio modo accipitur privative, ut dicatur libertas per privationem coactionis; et hoc modo est aequalitas, quia est privatio in termino; et sic opponit.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod aequales sunt in hoc quod spiritus sunt et immortales sunt. Contra: Ideo sunt spiritus et immortales, qui considerat rem sub motu et varielatc. Cfr. 1. Sent. d. 17.

ista esse aequalia; nihilominus tamen, si attendatur ad id quod positionis est ibi, sic posset esse gradus, sicut opponit. Magister accipit secundum sensum verborum magis consuetum, et secundum quod huiusmodi nomina consueverunt intelligi a nobis ponit opinionem veram, similiter cum sua confirmatione, ibi: Aliis autem videtur etc. In tertia opinionem falsam exterminat et rationes eius et auctoritates explanat, ibi: Ideoque Augustinus exterminans etc. Et sic in grosso - tria determinat: primo, quales creati sunt Angeli quantum ad bonitatem et malitiam; secundo, quantum ad cognitionem; tertio, quantum ad dilectionem.

Tertio vero de naturali dilectione.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo, utrum Deus fecerit ipsum malum.

Secundo, dato quod non, utrum in primo instanti suae creationis ex propria volunlate fuerit malus. videtur, quod Deus non tantum fecerit Angelos bonos, sed etiam malos et caput malorum, scilicet ipsum luciferum. Et hoc est quod videtur dici Ecclesiastici trigesimo tertio: « Contra malum bonmn, et contra mortem vita, et contra virum iustuni peccator: et sic intuere in omnia opera Altissimin.

2. Item, hoc videtur ex ordine. Inter naturam, quae est apta nata habere iustitiam et habet, et

iriter naturam, quae non est apta nata habere nec habet, cadit media illa natura, quae est apta nata habere et non habet iustitiam; sed Deus potest facere extreraa et congruit eum facere: ergo pari ratione potest et congruit ei facere mediam: ergo naturam, quae est apta nala habere iustitiam, et non habentem congruit Deum facere. Sed talis est natura mala, scilicet creatura rationalis mala: ergo etc.

3. Item, hoc ipsum videtur a simili. Sicut natura rationalis est mala, quae non habet iustitiam, ad quam est nata, ita creatura irrationaUs — unde canis, cum sit natus ad latrandum, si non hal)et latratum, est malus — ergo cum Deus possit creaturas facere deficientes operationibus, ad quas natae sunt, ut puta canem non latrantem et oculura caecum, pari ratione potest facere voluntatem carentem iustitia. Si tu dicas, quod non esl simile, quia crealura rationalis immediate ordinatur ad Deum, non sic irrationalis; obiicitur tunc ulterius, quod intellectus noster immediate ordinatur in Deum. Sed Deus potest facere intellectum carentem scientia, ad quam est sive quam debet habere, scilicet ignorantem; sicut dicit Augustinus in tertio libro de Libero Arbitrio quod si Deus talem condidisset hominem ante peccatum, qualis nunc est, nemo posset ex hoc accusare.

4. Itera, hoc ipsum videtur a minori. Plus dependet materia a forma perfectiva et magis est imperfecta in genere creaturarum sive entium, quani facias rationalis natura a iuslitia — sed hoc manifestum est, quia materia sine forma est ens oninino incompletum — sed creatura rationalis sine iustitia habet quodam modo esse completum. Cura igitur Deus fecerit materiara inforraem, ad rainus sine distinctione formarum, sicut dicunt multi Sancti: ergo pari ratione potuit facere Angelum sine iustitia, quam debebat habere. Sed Anselmus dicit, «quod malum nihil aliud est quam privatio boni, ubi debet esse»: ergo videtur etc.

CoNTn.: f. Genesis primo: Viclit Deus cuncta feccrut, ct erant valde bona: ergo, cum valde bona supponanl bomim, cuncta quae Deus fecit, erant bona: ergo nihil malum.

2. Item, Dionysius: «Optimi est optima adducere»: ergo si Deus est optimus, non potest ergo producere raalum, ita quod faciat malitiam in eo. Et eodem libro de Divinis Nominibus dicit, « quod sicut a caJido non egreditur nisi calidum, ita nec a summo bono nisi bonum ».

3. Item, omne quod Deus indidit unicuique rei a sua conditione, est ei naturale: ergo si Deus fecisset Angelum malmn, esset ei mahtia naturalis. Sed pro naturalibus nemo est vituperandus, nerao puniendus: ergo nec vituperandus nec puniendus esset diabolus.

4. Item, si aliquod factum vitium facit aliquem dignum poena, magis facit actorem dignum quam alium: si ergo diabolus ob suam malitiara dignus est poena, si Deus eum fecisset malura, niagis esset Deus dignus poena quara diabolus; sed hoc est absurdissimum: ergo etc. Falsum est et impossibile, Deum fecisse Angelum originaliter malum.

Respondeo: Ponere, quod diabolus a Deo habuit originaliter sibi innalam malitiam voluntatis, non tantum falsum esl, imrao haereticuni; et est falsum, quod in se habet evidentiam suae falsitatis, si quis advertat.

Nam opus Dei, eo ipso quod opus Dei est, necesse est, ipsura esse laudabile, ordinabile, acceptabite, perfectum vel perfectibile. lis nimis, et in tantum laudabilis, quod non tantum in se, sed etiam in nullo opere potest vituperari iuste, immo in omnibus digne laudari: impossibile est, quod faciat opus vituperabile, quantum est de ipso auctore. Sed malum, eo ipso quod malum culpae, dignura est vituperio: ergo impossibile est, quod aliqua creatura ab ipso habeat istam conditionem. Et rursus, non lantum malum dignum est vituperio, imrao est quodam modo in Dei vituperiiun. Si ergo Deus faceret creaturam malam, ipse faceret sibi vituperium et conlumeliam.

Necesse est etiam esse ordinahile, quia nihil facit, nisi quod deceat suam sa.pientiam; sed nihil qjj pgg j.jgjj gg ordinabile mpoena, quia tunc Deus destrueret opera sua, et ita se praevaricatorem constitueret. « Deus enim illius rei est ultor, cuius non est auctor». Ergo si Deus facil creaturara malam malitia culpae, erit ergo ordinabilis; et non in poena: ergo malum culpae maneret inultum sive impunitum, salvo ordine universi. Sed hoc est impossibile per se, quia tunc malum esset bonum per se, si aliter esset ordinatum: ergo si Deus faceret creaturam malam, creatura non esset mala.

Necesse est etiam, quod sit accepiabik. Nihil facit Deus, nisi quod vuU; sed omne quod Deus vult, iusta et bona voluntate vult: ergo cum omne quod iusta et aequa voluntas approbat, sit omnibus acceptabile, si Deus faceret malum, malum esset omnibus acceptabile: ergo acceptare malmn esset bonum, pari ratione et facere: ergo malum esset bonum.

Necesse est etiam, quod omne quod Deus facit, sit perfectum vel perfectibile, cum Dei perfecta sint opera. Ergo omne quod est in opere Dei a Deo, vel est de perfectione, vel inclinat ad perfectionem. Si ergo malitia est a Deo in creatura rationali, ergo vei est de perfectione Angeli, vel disponit ad perfectionem; sed nihil tale deordinat: ergo malum non deordinaret, et si non deordinaret, non noceret: ergo malum esset aliquid et non noceret.

Cum igitur hic sint qualuor incompossibilia manifesta, manifestum est, quod falsum est et impossibile, Deum fecisse Angelum originahter malum. Et venit ista impossibilitas ex summa perfectione et nobililate operantis et vilitate mali culpae: privat enim illas quatuor conditiones nobiles, quas necesse est esse in omni divino opere, non quia Deus teneatur operi illas dare, sed quia noii decet eius voluntatem aliter operari vel facere.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod facit ad decorem; dico, quod est ma.i productio, el pvoj,,t ordimitio. Productio mali foedat et turpat.

quantum est de se, sed ordinatio decorat. Et quoniam Deus non potest foedare, sed decorare; ideo non potuit producere, sed ordhiare secundum antithesim. Et secundum hoc intelligit Ecclesiasticus: Contra bonum malum, non quia Deus fecerit, sed quia quod in suis operibus factum invenit ordinavit.

2. Ad illud quod obiicitur de natura, quae nata est habere iustitiam etc.; dicendum, quod cum dico naturam privatam iustitia, duo dico, scilicet quod natura est, et quod prioata. In quantum natura, tenet medium et sequitur argumentum; in quantum vero privata, non tenet medium, immo locum infimum, immo ipsa privatio nullum, quantum est de se, quia nihil est. Et ideo non valet, quod eam privatam fecerit. Et si tu obiicias, quod maior privatio est non habere nec actum nec aptitudinem, quam habere aptiludineni et non actum; dicendum, quod maior est privatio, si accipiatur large privatio; sed tamen ista est deformis, illa non. Unde cum dico: lignura non videt, dico negationem, sed non deformitatem; cura dico: homo non videt, dico utrumque. Et sic patet illud.

3. 4..d illud quod obiicitur a simili in aliis naturis, et a mi.nori in ipsa materia; dico, quod non est ibi locus a simili nec a minori, si bene consideretur. Malura enim culpae aliter importat deordinationem sive privationem ordinis quam malum naturae vel pnenae, quia, sicut dictum est distinctione quadragesima septima primi libri, malum culpue dicit deordinationem sive privationem ordinis principalis, qui scilicet est iraaginis ad Deura immediate; malum vero nalurae vel poenae deordinalionem ordinis non principalis, sed particularis. Et hinc est, quod Deus, salva condecentia suae bonitatis et sapientiae, potest facere rem malam malitia poenae, vel defectu naturae % non sic privatam ordine iustitiae ex ea parte, qua procedil ab ipsa dispositione divinae sapientiae. Unde non sequitur: potest Deus facere hominem caecum: ergo potest facere iniquum.

Secundo quaeritur, utrum Angelus in primo instanti suae creationis fuerit malus actu propriae Yoluntatis. Et quod sic videtur:

1. Auctoritate canonicae loannis tertio: Diabolus ab initio peccamt; sed nihil est ante initium duratione: ergo nulla creatura praecessit duratione angelicum peccatum.

2. Item, Augustinus undecimo super Genesim ad litteram: « Non frustra putari potest, in initio temporis diabolum superbia cecidisse, nec fuisse ullum antea tempus, qno cum Angelis sanctis pacatus vixerit et beatus, sed in ipso primordio creaturae a suo Creatore apostatasse ». Si tu dicas mihi, quod hoc non dicit secundum suam opinionem, et bene, quia ibidem, ubi Augustinus ponit istam opinionem, ahas etiam ponit, quas non tenet; obiicitur, quod hoc dixerit secundum suam opinionem, quia ipsius opinio fuit, quod omnia simul essent condita, et per luceyyi intelligit angelicam creaturam formatam, per tenebras intelligit aversam a De.o: ergo si simul lux facta est et a tenebris divisa, simul cum rerum prima conditione fuit peccatuni Angeli; et ita videtur, quod nulla fuit omnino ibi mora.

B. llem, ratione videtur: aliqua creatura corporalis est, quae simul et in eodem instanti est et operatur, sicut lux statim cum est, lucet; et Augustinus dicit, « quod lux et s;ilendor sunt coaeva, et si esset lux neterna, splendor esset aeternus»: ergo cum spiritualis natura sit niagis vel aeque actualis, ut corporalis: ergo potest esse, quod in primo instanti cuin est, sit in suo actu. Sed actus eius est velle: ergo statim cura est, potest velle, ita quod esse non praecedit velle tempore sive duratione, sed solum natura; sed qua ratione velle potest bonum, eadem ratione raalum: ergo cum volens ma- 1 Epist. 1.."!, 8: Quoniam ab initio diabolus peccat. — In lum sit malus, in primo instanti potuit esse malus. Si tu dicas, quod potest habere operationem coaevam naturalem, sed non liberum arbitrium; contra: « liberum arbitrium est sub Deo potentissimum », sicut dicit Bernardus et nihil habet retardans in Angelo nec ligans, sed statim cum est, perfectum est et potest operationem illam habere.

4. Item, si oculus crearetur cura actualitate virtutis visivae et impressione speciei, simul esset et videret. Cura ergo Angelus a sui prima conditione habuerit intellectum agentem et species rerum innatas, ut post patebit: ergo simul fuit et intellexit, pari ratione et siraul fuit et voluit. Si tu dicas, quod intelligere et velle flunt in diversis instantibus; contra: intelligere Angeli est simplex et in instanti potest esse, similiter et velle; sed nihil prohibet, duo indivisibilia esse simul: ergo nihil prohibet, quod intelligere et velle, cum sint indivisibiiia, saltem ratione indivisibilis simul sint, sicut ultima duarum linearum contiguarum siraul sunt.

5. Item, hoc ipsum ostenditur per siniile. Quia anima rationalis simul tempore conditur et vitiatur, nec est ibi aliqua oppositio: ergo similiter videtur, quod in Angelo esse potuerit, quod simul fieret et vitiaretur, non tamen a Deo, sicut nec originale peccatum est a Deo. Aut si non esl siraile, ego quaero rationem: quare anima haec duo potest habere simul, et non Angelus? Si dicas mihi, quod ab actu alieno inflcitur aniraa, scilicet a corpore, sed Angelus a se; hoc nihil est, quia ita cito Angelus fuit cognitus a se, sicut ab alio: ergo pari ratione ita infici potuit ab actu proprio, sicut ab alieno.

Sed contra: I. Ezechielis vigesimo nali convenit creaturae », ac a manet tam integra pro suo modo

In deliciis paradisi fuisti, plenus sapientia et perfectus decore, ergo etc.: ergo cuni hoc intelligatur de diabolo, sicut exponunt Glossae, fuit ergo aliquando sine peccalo.

2. Itera, hoc dicit Augustinus undecimo de Civitate Dei, capitulo decimo quinto: « In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es; ubi aliquando intelligitur fuisse sine peccato».

3. Item, ratione videtur: onine peccatum actuale exit in esse per actum deliberationis; sed ubi deliberatio, ibi collatio et successio de necessitate: ergo si peccatum sequitur deliberationem Angeli, peccatum sequitur Angelum non tantum natura, verum eliani duratione. Si tu dicas, quod Angelus propter intellectum deiformem deliberat in inslanti, et simul videt et deliberat; ostendo, quod non potest esse. Angelus enim ad hoc, quod appeteret, necessario tria praecognovit: et appetibile, et cui appetebat, et rationem moventem — aliqua enim ratio fuit, qu;ie excitavit — sed ista sunt diversa, et impossibile est per naturam, aliquam potentiam simplicem simul et semel ad plura converti; propLer quod etiam rlicil Philosophus -, « quod intelligimus unum solum »: ergo si non simul, successive ergo cognovit.

4. Item, Angelus, quando conditus est,aut factus est cum sua operatione actuali, aut absque operatione actuali. Si absque operatione actuali: ergo post tempus peccavit necessario. Si cum sua operatione; sed non decuit Deum concreare alicui rei nisi operationem suae naturae convenientem: cum ergo actio deformis potius sit naturae disconveniens, patet etc.

b. Item, haec duo sunt vera per se, quod nullus in illo instanti, quo peccat, potest vitare peccatum; et nullus peccat actuali peccato in eo quod vitare non potest; sed si Angelus peccavit in illo instanti, non potuit in illo vitare, nec in aliquo, quod esset ante illud,nec post: ergo non potuit vitare. Sed si non potuit vitare, non peccavit: ergo si peccavit in primo instanti, non peccavit.

6. Item, malum est corruptivum boni; sed nihil corrurapitur nisi quod est vel fuit: ergo in Angelo aliquid fuit, quod aniisit per peccatum. Tunc ergo quaero, utrum in primo instanti peccaverit, an non. Si non, tunc habeo propositum; si sic, ergo peccavit subito. Sed cum in subita rautatione simul j sit fieri et factum esse, siraul erit corrumpi et corruptuni esse, et ita non esse: ergo bonura in primo instanti non est. Sed non corrumperetur, ji nisi fuerit: ergo in eodem instanti fuit et non fuit, j et ita contradictorie opposita sunt simul vera. Sed i hoc est impossibile, et propter hoc vult Philoso- phus % « quod inter mutationes contrarias de ne- cessitate sit quies media»: ergo inter illius boni; productionem et aderaptionem fuit quies media, et j ita morula. Si tu dicas — sicut dicitur de anima rationali, quia similiter potest ibi obiici — quod j non adimit bonum, quod infuit, sed quod infuisset, j si non peccasset; nunquam enim fuit iustus et bonus, j sed fuisset, si non peccasset; contra hoc est Augu-, stinus de Correptione et gratia: «lUe in veritate 7ion stetit, dictum est de diabolo, quia ibi fuit, sed non permansit»: ergo illa responsio nihil valet hic. j 3Iorula fuit ialer creationem Angeli j et lapsum eius.

Respondeo: Dicendum, quod antiqua positio op ' fuit aliquoruni, quod siraul lempore fuit diabolus! et peccavit, nec unquam fuit nisi malus; el vide- i tur Augustinus illam approbare super Genesim ad lilteram -: et ideo aliqai moderni eam tenuerunt. — Sed quoniam, sicut expresse dicit Augustinus unde- improbatur. cimo de Civitate Dei, praedicta positio accedit ad primam, quae est haeretica, et ita quasi haeresim sapit; communis opinio magistrorum Parisiensiuni est, quod duratione conditio Angeh praecessit lapsum; et de communi consilio magistrorum positio opposita excommunicata est ab episcopo Parisiensi. illam esse tenendara,.quod morula fuit inter creationem et lapsum, licet parvnla. Propter quam Sancti et expositores et ipsa Scriplura loquitur de malitia diaboli, quasi seniper fuisset in ea. quia illud modicum quasi pro nihilo reputatur.

op- dicit Augustinus, sensus est: diabolus ah inilio pec- j j ggj g,jj pggj initium.

2. Ad illud quod obiicitur de Augustino, dico, quod dicit secundum alienam opinionem; quod patet, quia contrarium dicit undecimo de Civitate Dei. — Et quod obiicitur, quod ipse posuit omnia simul facta; dicendum, quod verum est quantum ad esse naturale, sed non quantum ad bene esse. Unde posuit, quod lux corporalis simul esset et divisa esset a tenebris, similiter, quod non est ordo materialium dieruni; sed bene posuit ordinem spiritualium dierum secundum septemplicem conversionem intellectus angelici supra res

3..d illud quod obiicitur, quod statim fuit in actu; dicendum, quod quidam hoc negant in omni creatura; quia tamen Augustinus videtur

Angeli naturalem cognitionem duo quaeruntur.

Utrum Angelus omnia creata, quae Quaeritur ergo primo, utrum Angelus omnia creata, quae cognoscit, cognoscat per species innatas, an aliqua per species acquisitas. Et quod omnia creata cognoscat per species innatas: dicere contrarium in luce et splendore, concedamus etiam in Angelo. Sed tamen non fuit statim in actu electioms, quia illum antecedit deliberatio et praecognitio pluriuni; quia, sicut dictum est in opponendo non possunt esse simul, non ob repugnantiam actuum vel simplicitatum, sed propter simplicitatem intellectus angelici, quia una conversione totus capitur intellectus ab uno obiecto, ita quod incompossibilis est in illo instanti conversio ad aliud obiectum.

4. S. Et sic patet responsio ad duo sequentia. — Ad illud autem quod obiicitur de peccato animae, dicendum, quod non est simile, quia peccatum in anima non fit per actualem deliberationem, sed fit per unionem ad carnem infectam: et quoniam unio est in instanti, deliljeratio et coUatio non: ideo non est simile hinc et inde.

Primum est de cognitione ipsius creaturae.

Secundum de cognitione creatricis essentiae.

cognoscat per species innatas.

1. Videtur sacra Scriptura velle, Ezechielis gesimo octavo: Tu plenus sapientia et perfectus decore — dicilur ad diabolum — sed non esset a sui origine plenus sapientia, nisi esset in eo plenitudo

specierum, per quas contingit res cognoscere: ergo cum pleniludo sufficiat unicuique, videtur, quod species innatae sufficiant Angelo ad omnia cognoscenda.

2. Item, per Augustinum, nono de Trinitate: « Mens igitur ipsa sicut rerum coriorearum notitiani per sensum corporis coUigit, sic incorporearum per semetipsam». Et huius rationem aliam non assignat, nisi quia species incorporalium non potest fieri in sensu, et species acquiritur mediante sensu; sed Angelus nullum liabet sensum — supponatur niodo — ergo nullius notiliam acquirit suscipiendo speciem sive acquirendo speciem novam.

3. Item, hoc ipsum videtur per auctori tatem lilori de Causis: «Omnis intelligentia est plena formis»; sed si species reciperet, non esset plena: ergo etc.

4. Item, talis consuevit assignari differentia mter intellectum angelicum et huinanum, quod humanus propter coniunctionem cum corpore est possibilis, angelicus vero est actualis; si ergo recipere non est nisi rei existentis in potentia, secundum quod huiusmodi: patet etc.

5. Item, quod ista dijferentia sit conveniens, videtur. Intellectus enim divinus est in omnimoda actualitate, ita quod oninino nihil potest recipere; intellectus vero humanus, quando creatur, esl sicut tabula rasa, et ita in omnimoda possibilitate: ergo si inter haec extrema possibile est reperire medium possibile, scilicet in quo sit possibilitas actui coniuncta, et talem non est dare nisi angelicum, ergo etc.

6. Item, triplex est esse rerum: habent enim res esse in Verbo, et in intellectu Angelico, et in mundo, secundum quod triplex esse dicit Augustinus illud esse dictum: Fiat, et fecit, et factum est. Sed esse rerum in intellectu angelico magis accedit ad esse rerum in Verbo, quam ad esse rerum in mundo: ergo cum in Verbo sint plenissime, in maiori plenitudine sunt in Angelo quam in mundo, vel in aeque magna. Sed Deus ab initio mundi indidit rebus rationes causales, secundum quas cetera fierent, et nihil diceretur novum, quia requievit Deus die septimo: ergo multo fortius videtur, quod Angelo impresserit similitudines et rationes, secundum quas posset cognoscere cetera facienda: ergo sine receptione nova.

Sed contra: 1. Ad Ephesios tertio: Ut innotescat Primipalibus et Potestatibus nndtiformis sapientia Dei; Glossa dicit ibi, « quod Angeli multa didicerunt ab Ecclesia»: ergo multorum species receperunt et acquisierunt.

2. Item, si per species innatas omnia cognoscit, ergo a natura sua omnia scit, ergo praesentia et futura, necessaria et contingentia, naturalia et voluntaria: quod manifeste falsum est et conlra Scripturas

3. Item, si omnia cognoscit per species innatas, habet penes se ipsum rationem cognoscendi omnia: ergo ita bene cognoscit absentia sicut praesentia, ita longinqua, sicut propinqua: ergo diabolus esistens in inferno scit quidquid fit in mundo, et Angelus, qui est hic, quidquid fit in Aiiglia; quod manifeste falsum est et contra Scripturam, quae de multiplici missione Angelorum loquitur.

4. Item, si omnia cognoscit per species innatas, aut non cognoscit singularia, aut habet species omnium singularium. Primum est falsum et inconveniens, quod Angelus singularia non cognoscat, cum hominibus specialibus ministret et ad specialia et singularia ministeria dirigalur. Si autem habet species omnium singularium, ergo cum possint augeri in infmitum, habebit species infmitas; aut fiet aliquando aliquod singulare, quod non poterit cognoscere. Siludicas, quod Angelus cognoscit singularia per species universalium; contra: in specie universalium non distinguuntur: ergo non cognoscit distincte. Praeterea, species universalis non assimilatur cuilibet singulari assimilatione perfecta: ergo perfectius cognoscit homo quam Angelus. Si tu dicas, quod Angelus appropriat illas species applicando ad singularia; contra: oninem apphcationem non fortuifam praecedit cognitio: si enim non cognoscit illum cui applicat, quomodo vull illi speciem applicare? Et iterum, quare magis illi singulari applicabit speciem hominis quam asini? Ergo ante applicationem cognoscit singulare. Praeterea, aut cognoscit post applicationem, aut non. Si non, ergo Angelus non potest tenere in memoria cognilionem alicuius singularis, quod manifeste falsum est; si sie: ergo remanet in memoria aliqua nova species, cum aliquid cognoscit, quod prius non cognovit, et ita illa recipit aliquam speciem: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0. Angelus omnia cognoscere potest per species concreatas universales, per quas cognoscit etiam singularia, sed non nisi clirigendo aspectum super cognoscibile et species ad invicem componendo.

Respondeo: Dicendum, quod omnes qui aliquid 1. intellexerunt, hoc posuerunt, quod Angelus cognoscit res creatas per species, nisi sit talis, quae essentialiter sit in Angelo. Cognoscere autem rem omnino per se ipsum. hoc est solius illius qui est actus purus et perfectissimus, et ideo idea et - causa omnium et efficiens et exemplaris se ipso, iion alio quodam. Sed tamen in modo ponendi species diversiflcati sunt.

Aliqui enim posuerunt, quod Angelus omnia, 1. quae novit per species, scit per species innatas; et huius positionis tradunt modum et causam. Modus enim hic est. Quamvis in Angelo sint innatae species in numero finito. scilicet rerum, quae sunt de prima constitutione mundi; tamen, sicut Deus in prima conditione indidit rationes causales et seminales rebus ad se multiplicandas, ila tradidit etiam speciebus, quas impressit angelico intellectui; et ita omnia possunt sine extrinseca receptione cognoscere. — Causam auteni huius assignant, quia cum receptio fiat per quandam abstractionem et proportionem, ad quae concurrunt tanquam dispositiva organum et medium et virtutes inferiores, et hoc non sit in Angelo reperire; dicunt, quod nihil ab Bxtra potest recipere. — Sed huius positionis modum facile non est intelligere, quia difficile est videre, qua ratione species possint multiplicari. Nam species unius rei non generat speciem omnino differentis rei, nec eadem species se multiphcat in anima secundum numerum, cum in una sit anima, sicut unius obiecti una est species in uno speculo indiviso. — Causam autem credo esse falsam, quia planum est, quod Angelus habet intellectum pqssi- la bilem, cum non sit purus actus. Planum etiam est, quod habet agentem maioris virtutis, quam si esset corpori alligatus. Si ergo alligatus potest abstrahere et possibili imprimere, quanto magis intellectus hber et separatus hoc potest?

Ideo est alia positio, quod Angelus quaedam cognoscit per species innatas, ut puta necessaria el naturalia, et quae fuerunt cum Angelo concreata; sed fortuita et voluntaria et futura contingentia intelligit per species acquisitas et receptas. Angelicus enim intellectus est possibilis respectu huiusmodi specierum; non tamen est tanta possibilitate possibilis, ut humanus, quia humanus est possibilis omnino propter nuditatem, et etiam possibilis propter coniunctionem cmn phantasmatibus; angelicus vero neutro modo, sed possibilis est respectu praedictorum cognoscibilium. Cum enim non habeant causam cerlam, solus Deus, qui se ipso cognoscit, est in actu respectu talis cognitionis, et ille qui cognoscit in Deo, vel per revelationem factam a Deo; Angelus vero, qui indiget informatione speciei per naturam, est respectu talium in potentia, non in actu. — Sed haec positio videtur in se claudere duo opposita, scilicet quod Angelus habeat species universalium et suscipiat post species svngularium. Species enim singularium eiusdem speciei non differunt nisi numero, et impossibile est, accidentia eiusdem speciei diversa numero esse in eodem subiecto: ergo nullus inlellectus potest habere plures species hominis; sed si habet unam innatam, non potest aliam eiusdem speciei recipere, sicut nec duae albedines sunt in eodem corpore. Quod si dicas, duarum albedinum similitudines esse in eodem aere et diversa lumina eiusdem naturae, ut dicit Dionysius, et facies duorum homi-.nima sive in libro sexto Naturalium, c. 3: Cum autem aliquam

num in eadem imagine; non est simile, quia idola et lumina in medio distinguuntur per suas origiries, et diversae figurae possunt in genere figurae differre specie, aliter sufQcit species figurae cum nuniero, sicut possum tres species omnino similes conflngere. Et sic videtur dicta positio contraria implicare. — Amplius, si « species est totum esse formale individuorum », ut dicit Boethius nec est individuatio nisi ex coniunctione formae cum materia; si species existens in intellectu omnino abstrahit a materia, nullo modo in eodem intellectu est ponere diversas species sive formas solo numero differentes. Et sic redit idem quod prius, scilicet quod, si intellectus angelicus habet omnium universahuni species innatas, nullam ulterius speciem recipit, sed sutTicienter per illas omnia cognoscit.

Et ideo est tertia positio, quod Angelus omnia et cognoscit per species innatas, non quia noii possit recipere species; tunc enim si Deus crearet aliquid novum in specie, necesse esset Angelum ignorare; quod si falsum est, posset recipere. Et ideo haec non est ratio, sed hoc, quod Deus intellectum angelicum possibilem tot speciebus implevit, quod per illas poterat omnia cognoscere sine omni receptione nova. Et ideo dicitiu intellectus angelicus esse in actu respectu rerum, non quia se ipso sit in actu, vel quia sit aclus, sed per species factus est in actu.

Et modus et intelleclus istius positionis est hic. Deus enim in Angelis concreavit species universales onmium fiendarum rerum, et per illas certum est, quod potest orania universalia cognoscere; potest etiam et singularia, sed non nisi componat ad invicem, ut patet: si ego habeo penes me speciem figurae, speciem hominis, speciem coloris et temporis, et componam ad invicem; sine nova receptione speciei cognoscam individuum in propria natura. Sed quia talis compositio, nisi esset secundum certitudinem et correspondentiam ad ipsam rem, esset 3. fictio et deceptio; ideo Angelus huiusmodi individua et singularia non cognoscit, nisi dirigat aspectum supra ipsum cognoscibile, et secundum illud quod est in re, ipse componat species in se; et tunc habet ita claram el certam cognitionem de re, sicut si speciem statim reciperet. — Et liaec positio magis placet, quia concors est rationi et philosophiae et sacrae Scripturae. Et patet responsio ad omnia obiecta, si bene intelligatur. didicerunt etc.; dicendum, quod haec positio bene ponit, Angelos multa discere, sed non propter hoc species novas recipere. Nec illud est incompossibile. Ego enim habeo speciem hominis et animalis, dum scio unam conclusionem de eis; sed per multiplicem conversionem et collationem poterit circa easdem res per easdem species nova cognitio generari secundum diversas operationes et habitudines, et ita aliquid addiscam, sed non novam speciem recipiam. Sic et Angeli multa didicerunt tum ex propria industria, tum ex revelatione, tum ex experientia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod tunc cognosceret contingentia et absentia; dicendum, quod sicut tactum est, ad cognitionem harum rerum particularium, et maxime contingentium, non sulficit habere species innatas nisi aspectus angelicus convertatur; et conversio requirit rei existentiam vel in se, vel in causa; requirit etiam praesentiam, eo quod virtus angelica est finita, ideo in approximatione aliqua proportionali est, cum se convertit ad rem extra. Et ita patet, quod non propter hoc cognoscit futura, vel etiam contingentia.

3. Ad ilhid quod obiicilur, quod aut non cognoscit singularia, aut habet species inflnitas; dico, quod cognoscit singularia per species universalium applicando et appropriando. Unde per appropriationem proprie et distincte cognoscit, nec oportet novas species recipi, nec oporlet infinitas esse, quia singularia ad numerum flnitum universalium reducuntur; sed flnitae species inflnitis modis coraponi possunt. Et ideo nunquam tot singularia cognoscit Angelus, quin adhuc possit cognoscere plura sine receptione speciei novae, non tamen sine directione aspectus supra rem. Ex qua directione non recipit speciem a cognoscibili, cum sit in actu per speciem, quam habet; sed dirigendo aspectum speciem appropriat et appropriando componit, et rem singularem sub sua proprietate cognoscit et percipit, quia tota cognitio est a forma, et forma haec «species est, quae est totum esse individuorum ».

4. Ad illud quod obiicitur de applicatione, quod supponit cognitionem; dicendum, quod verum est, quod praesupponit cognitionera et relinquit cognitionem, sed lamen aliam /)/-ae5(fpjJ0)wY, aliam relinquit. Angelus enim sine conversione aliqua habet cognitionem loci, et cum convertit se supra locum, coest quod fortasse appellamus esse proprium. — Cod. cc et ed.

gnoscit omnes res, quae sunt in loco, applicando species iiniversales ad singularia et componendo; et illae species sub tali applicatione et compositione remanent in angelico intellectu, et ita relinquunt cognitionem novam sine receptione speciei — Ponatur etiam, quod nuUam haberet cognitionem, sed solum specieni universalis in intellectu suo; adhuc poterit applicare et appropriare non casualiter, sed certitudinaliter. Quod patet sic. Homo enim, cum nascitur, non habet cognitionem nec speciem singu-

1 Codd. V cc et ed. I distinctius novae speciei. larium, nec communem nec pro[)riam; sola tamen directione aspectus super res cognoscit omnia visibilia et recipit simul cognilionem certam et speciem, quia denudatus erat a forma recepti. Quodsi haberet species, multo melius posset, dirigendo aspectum ad res mundanas, eas cognoscere, non suscipiendo species, cuni iam habeat, sed ex directione, et applicare et appropriare et componere et distincte nosse

Q bb (a secunda manu) interserunt post et applicare.

Ulrum Angelus per cognitionem

Secundo quaeritur circa lioc de naturali cognitione Angeli respectu creatricis essentiae. Et est quaestio, utruni.ngelus per cognitionem naturalem divinam essentiam cognoverit in se ipsa sine onini medio et creaturae admmiculo. Et quod sic, videtur.

1. « Angelus per naturam liabet deiformem intellectum «, sicut vult Dionysius in libro de Divinis Nominibus; sed intellectus humanus, quando factus est deiformis, cognoscere potest Deuni in luce sua — non enim efficitur deiformis nisi per gloriam — ergo et hoc poterat Angelus per naturam.

2. Item, « Angelus per naturam est speculum clarum ipsius supremi luminis - «; sed illud lunien seniper, quantum est de se, et naturaliter supersplendet speculo intellectuali. Si ergo speculum mundum, obiectum soli, claritatem suscipit per naturam, ergo et Angelus claritatem illius supernae lucis: ergo cum possit oculum ad illam supernam lucem, nullo obsistente, dirigere, sed et dirigendo cognoscere, ergo videtur, quod naturali cognitione ipsam divinam lucem in se ipsa cognoscat. Si dicas, quod acies intellectus angelici retunderetur propter improporlionabilitatem luminis: contrci: semper manet improportionabilitas, qnidqnid detur Angelo: ergo nunquam videret.

3. Item, quae sunt essentialiter et praesentialiter in potentia cognoscente cognoscuntur per sui praesentiam et essentiam, sicut dicit Augustinus de Trinitate et super Genesim ad litteram, quod « anima se ipsain et habitus suos per essentiam et praesentiam cognoscit». Si ergo Deus praesentissimus erat intellectui angelico, et hoc per naturam: ergo naturaliter ipsam divinam essentiam in se ipsa cognoscebat.

4. Item, omne illud quod est ens cognoscibile per se, aut cognoscitur per sui essentiam, aut per speciem. Si ergo Angelus cognoscebat Deum naturaliter, ut dicit Magister in littera, aut per speciem, aut in sua essentia; sed non per speciem; ergo etc. Quod autem non per speciem, videtur.

cUvinam esxentiam cognoverit Species enim est maioris siraplicitatis et abstractionis et puritatis, quani illud cuius est species; sed nihil Deo simplicins: ergo Deus speciem non habet: ergo non poterat Angelus Deum nosse per speciem; et noverat per speciem vel essentiam: ergo etc.

5. Item, Angelus per naturalem cognitionem Deum cognoscebat, aut ergo sub velatione, aut facie revelata. Non sub velatione, quia velamen non esl nisi propter culpam vel propter molem carnis coniunctam; sed in Angelo nulla erat inacula culpae nulla moles carnis coniuncta nec phantasmatum obsistentia: ergo sua naturali cognitione summam essenliam in sua luce videljat.

6. Item, si Angelus cognoscebat Deum, aut ergo per medium, aut sine medio. Si sine medio, ergo videbat Deum in se ipso. Si per medium. ergo inter mentein Angeli et Deum aliquid erat medium; quod est contra Augustinum et contra rationem. Nam illud medium aut esset magis proportionabile Deo quam mens Angeli, aut minus. Si magis, ergo aliqua creatura superior Angelo; si minus, ergo potius impediebat cognitionem, quam adiuvarel. Restat igitur, quod Angelus per cognitionem naturalem cognoscebat divinam essentiam in se ipsa.

CoNTRA: 1. loannis decinio septimo: est vita aeterna, ut cognoscant te Deum, ergo in visione Dei est beatitudo summa: si ergo hoc habebat Angelus per naturam, ergo per naturam erat beatus.

2. Item, adhuc naturalia salva sunt in Angelis malis, maxime quae spectant ad intellectura: si ergo per naturam pnterant divinam lucem conspicere in se, ergo et nunc possunt: ergo non sunt in tenebris damnationis, quod aperle falsum est.

3. Item, proxiraior est Deo aninia Iiabens gratiam, quam sit Angelus habens sola naturalia; sed anima exuta cum gratia non potest aspicere lucem summam, nisi adiuvetur per gloriam, sicut patet de his qui sunt in purgatorio. et fuerunt in limbo: ergo videtur, quod nec Angelus per naturam.

4. Item, lux divinae essentiae est supra oiiinem intellectum creatum, quantumcumque ille intellectus sit excellens in naturalibus: ergo nunquam intellectus creatus in illani intuendam ascendet virtute sua, nisi Deus condescendat per graliam: ergo impossibile est, quod Angelus naturali cognitione cognoscat divinam esentiam in se ipsa.

5. Item, multo plus est Deus supra intellectum angelicum, quam sit Angelus supra intellectum humanum; sed homo non potest nosse Angelum, nisi Angelus condescendat ei: ergo nec Angelus ipsam divinam lucem in se ipsa.

6. Item, impossibile est, quod aliquis oculus perveniat ad cognitionem luminis solaris nisi per immissionem radiorum solis, quantumcuraque habeat alia lumina: ergo impossibile est, quod aUquis ad contuitum supernae lucis perveniat per illuminationera aliquain naturalem, vel acquisitam, nisi Deus suae lurainositatis radium immittat; sed immissio haec non est nisi per gratiam: ergo impossibile est, quod aliqua creatura, quantumcumque nobilis, divinam lucem in se ipsa per naturam cognoscat. Angelus naturali cognitione divinam essentiam in se ipsa videre non polerat.

Respondeo: Dicendum, quod Angelus naturali cognitione divinam essentiam videre non poterat in essentia sive claritale sua. Et hoc patet, quia haec cognitio est primum praemium, quo habito, mens creata quiescit tanquam beata et perfecta; hoc autem praeraium nemo obtinet nisi gratuita Dei influentia.

Si autem quaeratur ratio huius, sane dici potest, quod divina lux propter sui erainentiam est inaccessibilis viribus omnis naturae creatae; et ideo per quandara benignitatis condescemionem facit se cognosci, ita quod in illa cognitione cognoscens multo plus agatur, quam agat. Illa autera condescensio bonitatis quid gratuitum dicit; sed constat, quod non dicit divinae essentiae humiliationera, quia non potest minorari, sed dicit alicuius radii gratuitara immissionera, per quam anima clare cognoscit, cum est iraniissio in abundantia, sicut erit in gloria. Et ita Angelus divinam essentiam non potest per naturam cognoscere in se ipsa, sicut osten- 1 Fide codd.. H M N Q X Z aa bb cc et ed. I supplevidunt ratiories inductae, et sicut colligitur a Dionysio in principio mysticae Theologiae.

1..d illud ergo quod obiicitur, quod est deiformis per naturam; dicendum, quod lioc non dicilur, quia habeat deiformitatein, quam habet inlellectus gloriosus per assimilationem, quae est in statu perfecto, sed deiformis dicitur, quia sine susceptione specierum, per id quod habet in se, actu cognoscit.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est speculum ciarum; dicendum, quod Deus refulget in orani creatura tanquam causa in effectu suo, el ex omnibus potest cognosci, et maxime in creatura, quae ipsius Dei est insignita imagine. Sed illa refulgentia luminis, per quam videtur Deus facie ad faciem non est naturae, sed condescensionis et gratiae. Nec est simile de luce corporali, quae naturaliter influit lumen in haec inferiora; non sic debet intelligi de luce aeterna.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus praesentialiter est in anima etc.; dicendum, quod esse praesentialiter hoc est dupliciter: vel ut principium conservans et continens, vel ut obiectum immutans et movens. Primo modo est Deus praesens Angelo, et lux caeco; secundo modo non. Et ideo non est simile de anima et eius habitibus, quoniam praesentes sunt animae utroque modo. Et ratio liuius est, quoniara haec cognoscibilia non superexcedunt cognoscentis potentiam et naturam.

4. Ad illud quod obiicitur, quod aut per speciem, aut per essentiara etc.; dicendura, quod adhuc est tertius modus cognoscendi, scilicet per effectus. Cognoscitur autem Deus per effectus visihiles et per substantias spirituales et per influentiam luminis connaluralis potentiae cognoscenti, quod «est similitudo quaedani Dei non abstracta, sed infusa, inferior Deo, quia in inferiori natura», sicut dicit Augustinus in nono de Trinitate, et habituin est in primo. Et ita respondetur illi rationi, quod procedit ex divisione insufficienti.

5. Ad illud quod obiicitur de velatione, dicendum, quod non posse perlingere ad alicuius cognitionem, hoc est dupliciter: vel propter cordis obscuritatem, vel propter cognosciliilis profunditatem. Si primo modo, sic dicitur impediri velatione; si secundo raodo, sic impeditur non propter interpositionem velaminis, sed propter sublimitatera cognoscibilis. Primo modo impeditur liomo peccator, secundo modo Angelus. Unde nec videbat sub vela- 5 Episl. I. Cor. 13, 12.

mine aenigmatis, nec taiiien facie ad faciem, quia medium est inter utrumque, videlicet Deum videre in speculo al3sque aenigmate.

6. Ad illud quod obiicitur, quod aut cognoscebat Deum per medium, aut sinemedio; dicendum, quod per medium, scilicet per effectum: non quia illud medium niagis esset proportionale Deo, sed quia magis erat proportionale intellectui angelico;

Consequenter tertio loco quaeritur de naturali Angeloruni dileclione, et de ipsa duo quaertmtur.

Primo de dilectione, qua diligejiant Deum.

Quaeritur ergo primo de modo naturalis dilectionis ad Deum. Et est quaestio, utrum Angeli naturali dilectione dilexerint Deum propter se et super omnia. Et quod non, videtur:

1. Quia Bernardus dicit, quod « natura est. curva »: ergo ad se ipsam reflectitur, ergo magis diligit se quam alia, et alia propter se: ergo etc.

2. Item, qui diligit aliquid supra se elevatur supra se. « Amor enim iungit amantem cum amato ». Si ergo magis diligit quod est supra se quam se, ergo supra se elevatur; sed nihil per se elevalur supra se: ergo necesse est, quod talis amor aliud principium habeat quam naturam.

3. Item, actus dilectionis est nobilissimus inter unde naturaliter videbatur per speculum et per vestigium, quamvis non per aenigma. Nec illud est contra Augustinum, quia, sicut infra melius patebit-, Augustinus vult, quod inter menteni et Deum non cadit medium in ratione causae effcientis, vel influentis, cadit tamen medium manuductionis, quod tamen non habet rationem medii proprie, quia magis subservit potentiae cognoscenti, quam praesit.

Secundo de dilectione, qua unus Angelus diliaebat aUeruin. omnes aclus animae, et motus isle, scilicet diligere propter se et super omnia, est niotus, quo nuUus potest cogitari nobilior: ergo si natura potest in hunc sine gratia, mullo forlius et in qnemlibet alium, et ila nuUa est opportunitas graliae nalurae inslilulae. El iterum, si nobilissimus est, Deo est placitus et acceptus: ergo dignus remuneratione: ergo gratia non esl necessaria ad merendum.

4. Item, naturalis dileclio diligit quod diligit per modum desiderii sive cnncupiscentiae: sed omnis concupiscenlia naluralis supponit aliquam indigentiam: sed quandocumque aliquis diligil aliquid propter suam indigentiam. magis diligil illud in quo est indigentia, quam illud quod supplet — ut et nuani homo perdidit, aniniam vocat curvam, quae quaerit

cum appeto vestimentum propter indigentiani corporis et similiter cibum, magis diligo corpus quam vestimentum vel cibum — ergo si Angelus naturaliter diligit Deum propter suam indigentiam, ergo magis diligit se quam Deum.

CoNTRA: 1. Augustinus de Fide ad Petrum: « Tales Deus creavit Angelos, ut ipsum prae se diiigerent, cuius opere se tales creatos esse cognovissent 1).

2. Ilem, ratione videtur, quia aflectus angelicus amaial bonum naturali dilectione; aut ergo quia bonum, aut quia bonum sibi. Si qmn. bonum, cum Deus esset summe bonus, magis ergo ipsum Deum quam aliquid aliud diligebat. Si quia bonum sibi; sed Deus adlmc melius erat ei quam aliquid aliud, quia bonus, immo optimus est alTectui quaerenti illum-: ergo quocumque modo videtur, quod ipsum propter se et super omnia diligebat.

3. llem, gustus sanus, non errans in iudicio, id magis desiderat et magis amat, quod est magis delectabile; sed Deus est m<ixime delectabilis: ergo cum Angelus a sua conditione hoc nosset et affectum sanum haberet, ergo in eo propter se et super omnia delectabatur. Sed illud magis diligit, in quo magis et propter se delectatur: ergo elc.

4. Item, hoc mandatum de dihgendo Deum propter se et super omnia erat scriplum in corde Angeli, ergo conscientia diclabat ei, quod ad hoc tenebatur: ergo si non sic diligebal, contra conscientiam faciebat, ergo peccabat: ergo ante peccatum Deum super omnia diligebat. Si tu dicas, quod conscientia non obligabat eum nisi pro tempore gratiae, quia ante non*poterat: contra: affectus Angeli ante peccatum non repugnabat intellectui, alioquin ante peccatum erat bellum; sed intellectus dicit, nihil esse diligendum super omnia nisi Deum: ergo cum oporteret, Angelam aliquid diligere super omnia, necesse erat % quod aut diligeret Deum propter se et super omnia, aut faceret contra conscientiam, et ita peccaret.

5. Item, Angelus diligebat Deum, aut ergo fruens, aut utens. Si fruens: ergo propter se et super omnia; si utens: ergo cum « summa perversio sit uti fruendis'», erat perversus, et affectus erat in eo inordinatus, cum faceret de via terminum, et e converso; patet ergo etc.

c 0 N c L r s I 0. Tam Angelus quam homo tempore naturae institutae habiles erant ad diligendum Deum propter ipsum et super omnia.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio tempore naturae institutae tam homo quam Angelus habilis erat ad diligendum Deum propter se et super omnia.

Et hoc patet: impossibile eniiii erat, eum aliter esse rectum. Rectitudo enim mentis consistit radicaliter in amore. Amor autem rectus esse non potest. si aliquid diligat supra Deum vel aeque, vel aliquid diligat propler se, et Deum propter aliud. Si ergo Deus fecit hominem et Angelum rectum, patet, quod unicuique dedit habilitatera ad amandum se, Deum, super omnia et propler se.

Patet etiam hoc planius, si attendamus, quid est diligere propler se, et super omnia. — Contingit enim, aliquid diligi dileclione concupiscentiae, sicut aliquis amat vinum, vel amicitiae, sicut aliquis amat socium. — Propter se vero aliquid d.iligere amore concupiscentiae est non alterius gratia, sed ibi sistere, sicut ebriosus diligit vinum propter se. Propter aliud, est alterius gratia, sicut sobrius diligit polum propter salutem. — Similiter in amore amicitiae propter se diligere est non alterius gratia velle alteri bonum, sicut dicit Philosophus, quod « diligimus amicos propter se, etsi nihil omnino boni debeat nobis ab ipsis esse». Propter aliud vero est alterius gratia, sicut aliquis diligit hominem propter commodum suum, sicut dicit idem, quod « inimicos nostros volumus esse iustos, ut nihil nobis noceant». — Diligere vero aliquid super

omnia aiiiore amiciliae est nuUo commodo vel incommodo velle ipsum offendere nec amicitiam solvere; similiter diligere dilectione concupiscentiae est ijullo commodo vel incommodo velle illud perdere.

Quoniam igitur affectus Angeli Deum habere cupiebat propter se, quia summe bonum et summe reflciens, non alterius boni gratia, et Deo volebat bonuni propter se, muUo magis quam amicus amico; similiter nullo commodo vel incommodo volebat Deum offendere vel perdere, ut manifestum est el patet intuenti; dico, quod Deum diligebat propter se et super omnia.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod motus naturae curvus est; dicendum, quod aut Bernardus jjjfgiijgjf (jg natura, qua communicanms cum brutis; aut si de rationali, intelligit prout lapsa est; aut hoc vocat curvitatem, quod appetit sibi. Sed esto, quod Deum appetat sibi, non tamen aliquid magis diligit sibi quam Deum, et ita nihilominus propter se et super omnia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod elevatur supra se; dicendum, quod elevari supra se est dupliciter: aul supra suum posse, et hoc est impossibile, nisi adiuvetur natura; aut supra suum esse, et hoc est possibile et naturale. Unde bene concedo, quod homo naturaliter natus est elevari supra se, contemplando et amando.

3. Ad illud quod obiicitur, quod inotus iste videtur nobilissimus et difficillimus et Deo gratissi- "i'is: dicenduui, quod motus iste aliler est (/raft'ae aliter est naturae institutae. Naturae institutae est ex quadam habilitate et rectitudine respectu boni; gratiae vero est, quia caplivatur affectus in obsequium Christi, sicut intellectus per fidem -. Tunc autem captivatur intellectus in obsequium Christi, quando contra illud quod ratio sua dictat, assentit primae veritati; sic et affectus, quaiido id ad quod diligendum naturaliler inclinatur, amore Cliristi paratus est odire; vel e converso, quando id ad cuius

4. Vocabulum natiiraU n lilulo quaeslionis intelligitur, quaodium naturaliter inchnatur, paratus est amare. Kt talis est affectus, qui contemnit vitam et honores et omne desiderabile, et amat odientes se et laedentes propter Deum; et hic est solus affectus, qui Deo famulatur, et quem Deus acceptat et remunerat; et hic non est a natura, sed sokim a gratia.

Aliter etiam ditlert hic motus ab illo, ille a cognitione naturali, scilicet qui est dilecticnis naturalis, alius est a cognitione fidei. Et differt haec cognitio ab illa, quia cognitio naturalis cognosciL Deum sumrae bonum propter ditfusioneni sive communicationem bonitatis in effectibus crea tis; sed fldes dictat Deum summe bonum per communicationem bonitatis in divinis personis. Et utraque cognitio dicit Deum summe bonum et sumrae diligendum; sed raulto nobilius fides sive cognitio gratuita. Per hunc modum utraque dilectio Deum diligit summe, sed magis et nobilius dilectio gratuita.

Alia differentia consuevit dari, quod naturali diligit Deum animus sive affectus rectus, quia bonus sibi; et ideo summe diligit, quia summe bonura sibi: et omne bonum, quod est et quod habet, pendet ex ipso et iiihil esset nisi per ipsura: ideo plus Deuin diligit quam etiam se ipsum. Sed dilectione gratuita diligit quis Deum, quia6o?nts; et quia summe bonus, diligit summe; et quia non est bonus ipse homo, nisi in quantum est ad Deum, non diligit se nisi propter Deum; et hoc dico dilectione gratuita.

Et sic triplex est differentia: prima est a parte modi diligendi; secunda a parte cognitionis disponentis sive principii; tertia est a parte motivi. Omnes autem sunt rationabiles, sed primae magis innitendura.

4. Ad ultimum solvendum est per interemptionem'-', quia natura ralionalis, de qua nunc loquimur, non tanlum amat ratione indigentiae, sed etiam ratione comenientiae et complacentiae; et ideo magis illud quod natum est summe delectare et summe placere.

II. Quaestio sohitur a Sera]5hico ajfirmative quoad amo-

Circa secuniium sic proceditur et quaeritur, utrum Angelus naturali tiilectione magis diligat suferioreni, an parem, an inferioreni.

Et quod magis superiorem, videtur.

1. Si Angelus Angelum naturaliter diligit, aut bonus; et iterum amplius est beneflcus, quia Angelus inferioris ordinis a superiori recipit illuminationes per eum modum, per quem Dionysius - dicit: ergo etc.

2. Item, Angelus per naturam inslilutam Deuni super omnia diligebat: ergo si illud quod magis approximat ad summum, in omni genere est raagis intensum, ergo si summe diligebat Deum, id est super omnia, ergo magis illud quod Deo erat similius et proximius; sed Angelus superioris ordinis est huiusmodi: ergo etc.

3. Ilem, Angelus inferioris ordinis nolebat aequiparari Angelo superioris ordinis, quantum erat de naturali appetitu, ergo magis et eminentius bonum illi volebat quam sibi: sed super omnes Angelos pares et inferiores se diligebat: ergo etc.

Quod autem magis diligeret Angelum eiusdem ordinis, videtur.

4. Dilectio naturalis concernit similitudinem; unde Ecclesiastici decimo tertio: Omne aninial diligit siniile sibi; sed Angelus eiusdem ordinis similior est Angelo sui ordinis quam alterius: ergo magis diligit.

5. Item, naturalis dilectio intenditur per familiaritatem et domesticitatem — unde magis diligit homo naturaliter domesticum et socium suum quam extraneum — sed maior est familiaritas et societas Angelorum eiusdem ordinis: ergo etc.

6. Item, Ecclesia triumphans conformis est Ecclesiae militanti: sed in Ecclesia militante est distinctio ordinum et religionum, et recto et ordinato affectu, qui non repugnat gratiae, plus iungitur homo ei qui est eiusdem professionis: ergo pari ratione et Angelus naturali dilectione plus diligebat Angelos eiusdem ordinis.

Quod autem magis Angelos inferioris ordinis, videtur.

7. Primo, quia « probatio dilectionis est exhibitio operis »; sed Angelus superioris ordinis plus se communicat Angelo inferioris quam paris vel superioris, et ad hoc faciendum ordinatur per naturam. non solum per gratiam: ergo etc.

8. Item, per naturam plus amat rationalis creatura. praeesse quam subesse; sed Angelus medii ordinis ideo subest, quia habet superiores, ideo praeest, quia habel inferiores: ergo si magis diligit praeesse, magis per naturam diligit habere ordines inferiores quam superiores: ergo etc.

9. Item, nos videmus in liriea consanguinitatis carnalis, quod niagis diligit hoino eum qui est infra, quam eum qui est supra, vel iuxta, ut puta magis filium quani patrem vel fratrem, et hoc est per naturam: ergo videlur pari ratione, quod in ordinibus Angelorum magis affectio convertatur ad eum qui i.nfra est, cum nullum sit vinculum consanguinitatis, nec supra nec iuxta. Angelus ratione maioris boni optati magis diligit superioren Angeluni; ratione intensioris affectus plus diligil aequalem; ratione vero impensi beneficii plus diligit inferiorem.

Respondeo: Dicendum, quod magis diligere aliqueni, oc. potest esse tripliciter: aut ratione 6o;w optati, aut ratione ajfectus intensi, aut ratione effectus impensi.

Ratione boni optati dicitur quis aliquem magis diligere, quando maius bonum optat; et sic dicitur diligere magis, quia ad maius. Hoc modo naturali

dilectione, procedente ex iudicio rationis rectae, i. magis diligebat Angelus Angelum superiorem. Volebat enim, ipsum excellere et plus boni habere, sicut et Deus conditor voluit sic ordinare. — Ratione affectus inlensi dicitur aliquis magis alterum diligere, quando affectio eius plus trahit ad alterum, et magis consolatur de eius societate; et sic dicitur aliquis magis iUum dihgere, cum quo libentius cohabitat. Et sic Angelus magis dihgebat per naturam Angelum eiusdem ordinis; quia, sicut naturali affectu magis diligit quis compatriotas suos, maxime quando confnrmantur sibi in moribus; et sicut magis diligit homo eum qui est eiusdem professionis et officii, niii invidia non interponit partes suas: sic Angelus alterum Angelum eiusdem ordinis magis dilectione naturali amplecti intehigendus est % cum se videret a Conditore in ofTicii aequalitale et naturae simihtudine illi sociatum, nec esset tunc morum diversitas nec invidiae malignitas. — Ratione effectus sive beneficii impensi dicitur quis magis eum diligere, cui plura bona impendit, et circa quem magis

I. Eliam Pctr. a Tar. (hic q. S. n. 2.) adhibet tlistinctionem, scil. quod Angelus naturaliter Angelum superiorem magis diligc-

DUB. 1.

In parle ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de intellectu illius verbi lob: Hoc est initium fi.gmenti Dei etc, quare dicitur figmentum. Si ratione corporis aptati, ut infra exponit, quomodo hoc veruin est, cum illud non habuerit ab initio? — Item, Deus vult onmes salvos fieri: ergo fecit Angelum illum, ut beatificaretur, non illuderetur: ergo male dicitur, ut illudatur ei etc.

Respondeo: Dicendum, quod omnis creatura ratione suae fragilitatis fignientum dicitur, maxime rationalis, quando non consolidatur per gratiam.

1 In sola Vat. omittitur ad. Codd. A M aa bene trahitur solhcitatur: sicut mater magis confovet filium tenellum et soUicitior est circa illum quam circa adultum, et magis circa infirmum quam circa sanum. Et huius ratio est consideratio maioris indigentiae. Et hoc modo dici potest, quod superioris ordinis magis diligit Angelum inferioris, quia Angelus paris vel superioris ordinis non indiget sic sua instructione, sive purgatione, secundum quod Angelus inferioris ordinis.

Et sic secunduni diversas vias membra propositae qnaeslionis se habent sicut excedentia et excessa, et ideo rationes ad tria praedicta membra decurrentes sibi non obviant,et concedi possunt, quamvis non sint multum cogentes. — Si autem quis ex praedictis rationibus simpliciler velit inferre maioritatem dilectionis, unica responsione potest omnibus obviari, scilicet quod omnes procedunt ab insufficienti. Si vero concluditur excessus dilectionis determinatae vel in hono optato, vel in affectu inteiiso, et in effectu impenso, satis de plano omnes possunt concedi. bat i ([uam sibi magis propinquum vcl aequalem, et bonum Quoniam igitur lucifer excellens fuit inler ceteras creaturas, et ipse sprevit gratiam et in veritate non stetit; ideo dicitur initium fi.gmenti. Unde et alia translatio habet: ipse est principium viarum Dei. Hunc autem quaravis Deus praesciret futurum esse malum, tamen fecit, quia et simul praevidit, quibus bonis usibus accommodaret, scilicet Sanctorum victoriae et amplificandae coronae. Potest igitur intelligi haec coniunctio ut consecntive, vel causaliter. Coiisecutive, sicut frequenter accipitur in Evangelio: hoc autem factum est, ut impleretur, quia consecuttnu est ad hoc; sic diaboli ludificatio subsecuta est, quamvis propter illam non fuerit factus. Si aulem infelligatur causaliter, tunc punitur consequens pro aiilecedenle. Finaliter enim diabolus factus est ad exercitium et propter proinolionem bonorum, ad quod consequitur ipsius diaboli ludiflcatio, qui, dum intendit deiicere, promovet. Unde sensus est, quod Deus fecit diabolum, quem praevidit malum, ad exercitium bunorum, ad quod consequitur eius ludificalio.

Item quaeritur de intellectu illius verbi: Sapientia est frmtiis pietatis, quomodo sit intelligen.dum, quia magis videtur esse principium pietatis, quam fructus. — Itera, niliil videtur ad propositum, quia praescientia casus non est sapienlia, sed tantum scientia.

Respondeo: Dicendum, quod sapientia non dicitur hic a sapore, sed a sapere; et dicitur hic sapientia cognitio desursum descendens per inspirationem sive per revelationera. Haec autem est cognitio desursum descendens, quia futurum est contingens, de quo nuUa potest haberi certitudo secundum causas inferiores; aut igitur est in Verbo, aut a Verbo. Si in Verbo, sic est fructus pietatis;

Cap. I.

An perfecti et beati creati sint, an miseri el imperfecli.

Post haec videiidQm est, ulrum perfectos et beatos creaverit Deus Angelos, aii iniseros el imperfectos. — Ad quod dici potest, quod ncc in heatitudiiie nec in potuerunt, sed nolncrunl, et ita erant stulti el maligni. «Quoniodo, inquit, beatus inter Angelos fuit qui fuluri peccati atque su)plicii praescius noii fuit? Quaeritur nenio enim pervenit ad visionem Verbi, nisi per pietateiii animi; et quia lianc non habuit diabolus, ideo noii potuit hoc nosse in Verbo. Si a Verbo, sic esl fructus pietatis, quia a misericordia Dei excludente ignorantiam. El hoc modo, si praescientia casus daretur innocenti, non esset ex pietate, sed ex crudelitate, sicut infra patebit % quia cruciaretur innocens siiie culpa. Et sic patet intellectus verbi illius, el qualiter valet ad propositura.

DlB. III.

Item quaeritur de intellectu illius verbi: Triplex erat naturalis cognitio: aut distinguit /brmaliter, aut materialiter. Si materialiter, tunc multo plures; si formaliter; contra: unus erat modus cognoscendi.

Respondeo: Potest dici, quod est distinctio quantum ad numerum cognoscibjlium, et quantum ad gradum. Quantum ad numerum, quia cognoscibile aut est Creator, aut creatura; et creatura aut corporalis, aut spiritualis. — Ordo etiam est, quia cognoscibile aut supi-a, aut infra, aut iuxta; et sic clauditur omnis cognoscibilis differentia, ratione cuius Magister distinguit cognitionem niagis quam ratione modi cognoscendi. autem, cur non fuerit. Forte Deus revelare diabolo noluit, quid facturus vel passurus esset; ceteris vero revelare voluit, quod in verilale mansuri essent». — His verbis videtur Augustinus significare, quod Angeli, qiii comierunt, noii fuerunt praescii sui casus, ideoque Sed hoc magis opiiiando el quaerendo dicit Auguconsequenter subdit: « Sed quare discernebautur illi a nec illi ([iii perstiterunt, usque ad consummalionetn beati fucriiiit; quia beati non poterant esse, si de beabeali non luerunt, quam reli(ui (ui ceciderunt Mihi autem quod posterius dictum est probabilius videtur. feeti. Non enim uno modo aliquid dicitur perfeclum, 3. scd pliu'ibus. — Dicitur iiamque pevfeclum tribus ino-

De habitibus Angelos in

Supra egit Magister de habitilnis naturalibus, et de habitibus ad perfeclionem praep:irantibus. In hac parte agit de habitibus in statu perfecto constituentibus; unde inquirit, utrum Angeli sint creati sive fuerint beati et perfecti. Dividitur autein haec pars in duas. In prima prosequitur quaestiones de beatitudine; in secunda deper/ecftone, ibi: Ad hoc autem, quod quaerebatur.

Priina pars habet tres. In prima determinat quaestionem quantum ad illos qui ceciderunt, ostendens, quod nun(tuam fuerunt beati. In secunda quantum ad eos qui remanserunt, et hoc ibi: Boni vero qui perstiterunt etc. In tertia breviter resumit

Ad intelligentiam huius partis quaeruntur tria.

Priinum est, quales creati sunt Angeli quantum ad gloriam.

Secundum, quantum ad futuri eventus praescientiam. boni scilicet et non mali, et iusti, id est innocentes, tudo accipiatur, ut iam dictum est, ille status innocentiae el bonitatis, in quo conditi sunt. perfectionis constitnentibus. praedeterminata de utrisque, ibi: Ex praedictis consequitur etc.

Ad hoc aulem, (juod quaerebatur etc. Haec est secunda pars, in qua prosequitur, utrum Angeli sint creati perfecti, el habet haec pars tres parliculas. In prima innuit, quod per distinctionem est respondendum. In secunda subiungit distinctionem. ibi: Dicitur namque perfectum etc. In tertia vero resumit praedeterininata et breviter ostendens, qualis facta fuerit natura angelica, resumendo prae- (iicla, ibi: Quales facli fuerunt Angeli in creatione.

Tertium est, quantum ad cognitionem matutinam.

Circa priinnm (juaernntur duo.

Priuuun est, utruin iii sui creatione habuerint gloriam.