Distinctio VIII

Quod Deus in specie, qua Deus esl nunquam apparuit mortalibus. nibus apparui.sse asserit, perplexam quaestionem proponit, quani nec absolvit, quaerens, utruin in illis ad illud opus tantuin, iii qua Deus honiinibus appareret; an AngLli, qui ante eranl, ita milterentur, ut. manenles in suis si)iritualibus corporibus, assumereut speciem corporalem, quain coaptatam quasi ali(iiiam assumentes corporalem speciem de creatura corporea corporis qualitate, per haiic oceiiltius operantes assuquod sibi coaptatuin quasi aliquani vestem inutent et vertaiit in (jiiaslibet species corporales, el ipsas veras, tur, servatis suis propriis spiritualibus corporibus, supervestirentur aliqua corpulenliori specie, in qua 'j possent videri; an ipsum corpus mutarent et transfor- j marent in quaincunKpie vellent speciem, iii qua pos- j stari, Angelos esse corporeos ac propria et spiritualia ii habere corpora. [ uon sit mutabile"». «Ideo substantia sive essentia potest per se ipsam esse visibilis. Proinde illa omnia, quae patribus visa sunt, cum Deus illis praesenlaretur, est atque id ipsuin esl, uUo modo esse nuitabilem, ac

Cap. IV. Quomodo dimntur daemones intrare in homines.

llliiil eliam consideratione dignissinnum videtur, utrum daemones, sive corporei sive incorporei sint, voUintale sua trahendo. — Quod in homines inlroeant atral. commemorans daemonia in quosdam ingressa et incorporeus capabilis est suae facturae». — Ecce hic

De potestate daemonum, quam

Supra egit Magister de potestate daenionum respectu creaturarum corporalium communiter; in hac parte agit de eoruni potestate respectu hoiuinum. Dividitur autem haec pars in duas. In prima agit de potestate daenionum sive Angelorum super corpora similia humanis. In secunda vero agit de potestate, quam habent super homines, infra distinctione eadem: Illud quoque consideratione etc.

Prima pars habet duas. In prima determinat, qualiter Angeli assuinunt corpora. In secunda vero incidenter duhiam quaesfionem Augustini inducit, Beda, alia translatio: Quare implevit satanas cor tuum; notanoslenditur, quod daemones non substnnlialitci intrant corda hominum, scd propler maliliae clfecluni, de quibus pel/i dicuntur, cum nocere nou siuunlur.

super corpora similia humanis. quae tangit hanc materiam, et eani determinat, ibi: Sed ubi Deum Iwminibus in corporalibus etc. Priina pars habet duas. In prima deterininat modum, per quem daemones habent corpora sibi coniuncta. In secunda vero deterrainat aclum, ihi: Et aliquando quidem loculi sunt etc. Similiter secunda pars habet duas. In prima movet quaestionem; in secunda determinat. Primum facit ibi: Sed ubi Deum hominibus etc. In secunda vero determinat certa, relinquens dubia, ibi: Ceterum haec velut nimis. dum, quod menlem etc. Cod. Erf. hic annotat:...ct ilhid cst

Ad intelligentiam huius partis tria quaeruntur circa assumtionem corporum ab Angelis, tam bonis quam malis.

Primum spectat ad corporis et spiritus unionem.

Secundum ad corporis assumti formationem.

Tertium spectat ad corporis formati et assumti

De assumtione corporum

Circa primum sic proceditur et oslenditur, quod Angeli habeant corpora sibi naturahter unita:

1. Primo auctoritate. Augustinus oclavo de Civitate Dei, ubi deflniens daemones dicit: « Daemones sunt genere animalia, mente rationaha, animo passiva, corpore aerea, duratione aeterna »: si ergo eadem est natura Ijonorum spirituum et malorum, patet etc.

2. Item, Gregorius in homilia de Epiphania: «lurtaeis tanquam ratione utentibus rationale animal, id est Angehis, nuntiare debuit »; sed onuie animal habet corpus naturaliter sibi unitum: si ergo Angelus est animal, ergo etc.

3. Item, Bernardus in Canticum homilia tertia: Liquet, omnem spiritum creatum corporeo prorsus indigere solatio »; sed Angelus habet omne illud quo naturahter indiget: cum ergo sit spiritus creatus, haljet sibi corpus naturaliler unitum.

4. Item, ad hoc est ratio. Quanto substantia est nobilior, tanto in potentiis est multiplicior; sed Angelus est nobilior substantia quam anima: ergo si anima nata est viviflcare corpus, multo magis et Angelus. Sed habet illud naturaliter sibi unitum, ad quod viviflcandum naturaliter est aptus natus: ergo etc.

5. Item, nobiliori modo vivit quod vivit et influit vitam, quam quod non influit; influentia operationem.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum Angeli habeant corpora naturaliter sibi unita.

habeant corpora voluntarie Secundo, ulrum assumta. corperis et spiritus unionem. enim signum perfectionis est et complementi: ergo si Angelus est ita nobile vivens, sicut anima, et anima potest aliquid vivificare, ergo et Angelus. Sed non potest viviflcare nisi corpus naturaliter sibi unitum: ergo etc.

Ad oppositum: 1. Damascenus definiens gelum dicit, quod « Angelus est substantia intellectualis, incorporea )>: ergo Angelus non habet corpus sibi unitum, quia, si haberet corpus naturaliter sibi unitum, sicut homo dicitur esse corporeus, ita et Angelus.

2. Item, Dionysius in pluribus locis dicit, quod Angeli sunt « divinae mentes et spiritualia lumina, immateriales e.t incorporei ».

3. Item, hoc ipsum ostenditur ralionibus sic. Tanto substanlia nobilior % quanto Deo est similior; sed Deus omnino caret corpore: ergo substantia spiritualis omnino carens corpore est nobilior inter substantias creatas: ergo vel est eam ponere in universo, vel in universo deficiet nobilissima creatura; et tunc universum esset acephalum, quod est inconveniens.

4. Item, si aliquid componitur ex diversis naturis, et alteram illarum est reperire per se, contingit similiter per se reperire et reliquam; sed liomo componitur ex substantia spirituali et corporali: cum ergo sit reperire substantiam pure cor- Cod. K interserit sicut dicit Gregorius, de quo cfr. XX.

poralem, per se est reperire snhstantiam pure spiritualem; hanc autem dicimus Angelum: ergo Angelus non habet corpus.

S. Item, quia homo componitur ex corpore et anima, cum peccavit, effectus est passibilis et mortalis: ergo si Angelus haberet corpus sibi unitum, sicut et homo, videtxu- saltem, quod Angeli, qui peccaverunt, sint mortales; quod si plane falsum est, manifestum est etc. Angeli boni et mali non habent co?-pora nec naturaliter sibi unita, nec inseparabiliter alligata.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam notandum est, quod circa istam quaestionem dubitaverunt aliquando magni doctores. utrum scihcet Angeli habeant corpora naturaliter sibi unita; unde super hoc dubie loquilur tam Augustinus quam Bernardus Sed nunc satis certitudinaliter tenetur, et Richardus afflrmat, quod Angeli sunt naturaliter incorporei, nec habent corpora naturaliter sibi unita. — De hoc lamen plures dubitant, utrum de daemones habeant corpora sibi inseparabiliter alligata, in quibus torqneantur. — Sed satis planum est, quod sicut boni Angeli non habent corpora nisi voluntarie assumta, sic nec mali. Et huius signum est, sicut dicit Richardus, quod corpus modicae quantitatis a maxima mnlfitndine daenionum aliquando obsidetur, sicut legitur Marci quinto - de illo qui dixit: Legio mihi nomen est. « Legio enim, ut idem Richardus dicit, continet sex millia sexcentos sexaginta sex »; unde, si daemones corpora haberent, cnm suis corporibus nuUo modo possent subintrare corpus ita modicum.

Propter quod satis probabiliter dici potest, quod nou solum non habent corpora sibi naturaliter unita, verum etiam nec boni nec mali habent inseparabiliter alligata, quantum est de lege communi. Nec obstat eorum cruciatus, quia, sicut in quarto libro ostendetur, spiritus absque corpore secundum ordinem divinae iustitiae potest ab igne materiali puniri. — Concedendae igitur sunt rationes ad hanc partem.

1. Ad illud vero Augustini, quod inducitur, octavo de Civitate Dei; dicendum, quod ibi loquitur Augustinus secundum opinionem Apuleii; et frequenter circa hanc materiam plus loquitur secundum opiniooem aliorum quam secundum sententiam suam.

2. Ad illud Gregorii, quod Angelus est animal; dicendum, quod aliquid esse animal dupliciter dicitur: aut ratione formae, aut ratione operationis animali debitae. Ibi autem dicitur Angelus animal non ratione formae, sed potius ratione operationis conseqnentis. — Vel aliter. Esse aninial dupliciter potest dici: vel secnndnm yerjtotem, vel secundum ostensionem sive apparentiam. Gregorius autem loquitur secundo modo, quia Angelus apparet esse animal, cum assumit corpus. Ipse autem obiicit secundum primum modum accipiendi animal.

3. Ad illud quod obiicitur de Bernardo, quod omnis spiritus creatus indiget corporeo solatio; dicendum, quod indigere corpore potest esse dupliciter: aut propter se, ant propter alios. Spiritus indigens propter se est spiritus brntalis, vel humanus; et de hoc verum est, quod habet corpus naturaliter sibi unitum. Spiritus vero indigens propler alios est spiritus angelicus; et iste non habel corpus sibi naturahter unitum, sed assumtum voluntarie, nt ministret ahis. Unde Bernardus: « Angelici spiritus ad ea capienda, quae bonam faciunt creatnrara, nuUo modo suis corporibus adinvantur ». Et ideo non habent ea coniuncta propter indigentiam supplendam in se ipsis, sed in nobis; et quia hanc supplent ad tempus, ideo non habent ea unita simpliciter, sed ad tempus.

4. Ad illud quod obiicitur, quod substantia nobilior est, quae mulliplicior est in potentiis; dicendum, quod verum est de illis potentiis, quae simphciter attestantur perfectioni. Potentia autem vivificandi corpus, etsi quodam modo sit perfectionis, nihilominus tamen coniunctam habet quandam indigentiam et imperfectionem, et ideo ab illa substantia, quae perfectissima est inter creaturas, est aliena; haec autem est substantia angelica, nec de hac potentia concludit ratio supradicta.

5. Ad illud quod obiicitur, quod influens vitam et habens vitam nobilius est quam habens tantum; dicendum, quod aliquid communicare sive dare vita.m alii potest dupliciter: aut per modum efficientis, et hoc simpliciter perfectionis est, et sic competit soli Deo; aut per modum informantis, et sic non est simpliciter perfectionis, immo perfectionis cum imperfectione innctae. Et ideo neutrum convenit Angelo, quia perfectio sua maior est, quam sit perfectio vivificantis per modum Ibrmae, et minor, quam sit perfectio dantis vitam per modum causae. El loquor de vita, quae competit substantiae rationali.

conveniunt in solutione negativa.

Secundo quaeritur, utrum Angeli aliquando assumant corpora. Et quod sic, videtur.

1. Bernardus in Canticum homilia tertia: « Discucrere el de loco ad locum moveri non est nisi corporum »; sed Angelus ad ministerium discurrit et de loco ad locum venit: ergo yel est corpus, vel habet corpus naturaliter unitum. vel corpus assumtum; sed non primo modo, nec secundo: ergo terlio.

2. Ilem, nulli potest impendi hospitalitatis oiisequium, nisi habeat corpus naturaliter unitum, vel assumtum; sed Angelis ahquando impensa sunt haec ofBcia, sicut dicitur ultimo ad Hebraeos, quod quidam placuerunl Deo, Angelis hospitio recejHis: ergo vel habuerunt corpora unita, vel assumta; sed non habuerunt naturaliler unita: ergo etc.

3. Iteni, nuUa substantia spiritualis ex sui consortio praebet solatium sensui, nisi per inhabitationem corporis fiat visibilis; sed Angeli frequenter praebent solalia non solummodo secundum spirilum, sed etiam secundum sensum, sicut patet in Angelo Tobiae: ergo inhabitant corpora. Sed illa non habent semper unita: ergo volimtarie assumta.

4. Item, nullus spiritus polest visibiliter demonstrari ad demonstrationem corporis, nisi sit aliquo modo corpori illi coniunctus; sed Angelus, qui loquebatur Tobiae, visibililer poterat demonstrari, et vere dici: hic est Raphael, vel: hic est Angelus: ergo habebat sibi corpus illud aliquo modo coniunclum; sed non per naturalem coniunctionem: ergo per voluntariam assumtionem.

o. Item, nihil est organum vel instrumentum alicuius immediatum, nisi immediate assumatur ab illo, vel naturaliter coniungatur illi; sed Angelus multa exercet opera circa nos, sicut loqui et nianducare, quae non possunt exerceri, nisi mediante corpore organico, vel instrumento: ergo etc. de hac et scqq. qq. hic q. 1.

CoNTRA: 1. Maiorem convenientiam habet anima rationalis ad corpus, quam iiabeat angelicus spiritus; sed anima exuta corpus non assumit: ergo nec spiritus angelicus.

2. Item, proportio debet esse assumentis ad assumtum; sed spiritus angelicus est omnino incorporalis: ergo non haljet proportionem ad corpus: ergo nunquam assumit illud.

3. Item, aut competU Angelo habere corpus, aut non competit. Si competit habere, ergo videtur, quod Angeli non sint perfecti, quando non habent corpus. Si non compelit, ergo quando assumit, habet quod non decet ipsum: ergo si Angelus bonus non facit, nisi quod decet ipsum, non assumit corpus.

4. Item, si assumit, aut propter aliquid, aut propter nihil. Si propter nihil, ergo frustra; si propter aliquid, aut est bonum, aut malum. Si bonum, ergo per corpus assumtum meretur; si malum, ergo per corpus assuratum demeretur: ergo Angelus debet puniri el praemiari cum corpore assumto; quod est inconveniens et plane falsum.

5. Item, ubicumque est assumtio, ibi est aliqua unio vel in persona, vel in natura, sicut patet in assumtione humanae naturae a Filio Dei: ergo si Angelus assumit corpus, unit sibi vel in persona, vel in natura. Sed non in nalura unit sibi, quia non resultat tertium; non in persona, quia non est communicatio idiomatum: ergo nuUo modo est ibi unio, ergo nec assmntio.

c 0 N c L u s I 0. Angeli boni interdum corpora assumunt huniana sicut instrumenta, signa et habitaciUa.

et sic non iiicligent solatio assumti corporis. Secundum administrativam descendunt ad nos, et condescendunt nobis; et ut nobis congruentius condescendant, indigent solatio assumti corporis, indigent inquani, ad aliquas operationes exercendas, indigent ad se ipsos manifestandos, indigent ad nosmetipsos laetificandos sive confortandos. — El ideo i. assumunt corpora sicut instrumenta vel organa ad operandum, sicut signa ad manifestandum, sicut cooperimenta vel habitacula ad conversandum. Unde corpus assumtum coniungitur illis sicut inslrumentum motori, sicut signum significatori, sicut habilaculum inhabitatori. — Hoc autem niagis exi- 2. git indigentia ex parte nostra quam indigentia ex parte sua; et quia flnis imponit necessitatem his quae sunt ad hnem, et corpus eiBgiatum vel organizatum humana efflgie maxime compelit operationibus spiritus rationalis, et expressius significat, et tanquam pulcrum indumentum quodam modo de-:s. corat: Ideo Angelus assumit corpus,non qualecumque, sed humana effigie insignitum. — Et concedendae sunt rationes hoc ostendentes. Ad rationes ad oppositum iam patet responsio.

1. Ad illud enim quod obiicitur de anima exuta, satis plana est responsio. Non enim est si-.. habet vim administrativam nec usum administrandi; ideo nec corpus assumit nec habere dicitur potentiam assumendi.

i. Ad illud quod obiicitur, quod proportio est assumentis etc; dicendum, quod proportio attenditur et invenitur ibi per eum modum, per quem est assumtio. Cum enim non assumat in unitatem naturae, non xequiritur, quod sit ibi pro))ortio sicut perfectionis ad perfectibile; sed sufficit, quod sit proportio sicut motoris ad mobile.

I. Ut patet per totam lianc quaestionem, praecipue per per visiones imaginarias. Quam sententiam S. Thomas in Commenlario vocat erroneam, sulTragantibus comniuniter aliis ma-

Consequenter quaeritur de secundo articulo, scilicet de formatione corporis assumti. Circa quod duo quaeruntur.

I Id est: exsequilur.

3. Ad illud quod quaeritur, utrum competat Angelo habere corpus etc.; dicendum, quod conipetit habere corpus ut voluntarie assumtum ad complendum ministerium, sed non conipetit ad suuni esse completum; ideo nec carentia generat indigentiam, nec assumtio generat indecentiam.

4. Ad illud quod quaerit: propter quid assumit? utrum propter aliquid, vel propter nihiU dicendum, quod propter aliquid, sicut praedictum est. illud tamen, propter quod assumit, non perficit per corpus, tanquani anima per corpus propriuni, sed tanquam artifex per instrumentum; et ideo, sicut instrumentum, per quod quis meretur, non remuneratur, sic nec corpus ab Angelo assumtum.

5. Ad illud quod obiicitur, quod ubi est assumtio, debet esse unio in persona, vel natura; dicendum. quod non sufficienter dividit, quia homo assumit vestimentum, cum se induit, non tamen unit sibi in persona nec in natura; sed illud locum habet in illa assumtione, in qua est unio perfecta, qualis est, cum Dei Filius assumsit humanam naturam.

Ex dictis igitur patet quaestio proposita et responsio ad obiecta; patet etiam, pro quanto dicitur Angelus corpus assumere, quia non solum pro-Fi pler hoc, quod moveatur "- vel operetur aliquid circa corpus, sed quia illud accipit ad se, ut in illo operetur, ut in illo manifestetur, ut in illo converseiur. Et quia in illa coniunctione sive acceptione corpus potius sequitur modum spiritus quam e converso, quia ab illo formatur et conservatur et regitur; ideo Angelus se habet in ratione assumentis et habentis, corpus vero in ratione assumti et habiti.

Primo quaeritur de ipso corpore assumto quontuni ad principium formale.

Secundo, quantum ad principium materiale.

Utrum corpus assumtum habeat Quaeritur igitur primo, utruni illud corpus habeat veram formam corporis humani. Et quod ita sit, videtur:

i. Quia, cum appareat esse corpus humanum, aut est verum, aut est ibi error et deceptio; sed error et deceptio non competit Angelis sanctis: ergo cum assumunt corpora, quae videntur esse humana, vere habent formam humanam.

2. Item, ad corpus humanum niliil plus requiritur nisi aequalis complexio et debita organizatio, sicut dicunt naturales; sed corpus, quod Angelus assumit, debilam habet organizationem: si ergo organizatio praesupponit complexionem, ergo videtur quod habeat totum, quod est de veritate humani corporis.

3. Item, quod Angelus vere possit formare corpus humanum, videtur. « Corpus humanum, sicut dicit Augustinus, est in rationibus seminalibus, sicut et alia corpora »; sed quia formae quorundaju animalium, ut serpentium et huiusmodi, habent rationes seminales dispersas in rebus: ideo dicit Augustinus. «quod ministerio daemonum vere educuntur»: ergo pari ratione, ut videtur, et corpora hominum. Quodsi tu dicas, quod non valet, quia maior requiritur dispositio ad producendum corpus humanum; hoc non solvit, quia quod potest disponere a remotis in principio operationis, continuando actionem, cum non sit distantia infmita, poterit venire ad dispositionem immediatam: ergo si Angeli possunt veloci operatione producere corpora animalium minus perfecta, ergo et pari ratione corpora animalium magis perfecta: ergo et corpus humanum.

4. Item, si aliquod agens indifferenter se habet ad aliqua producenda, qua ratione potest in unum, potest in alterum; sed Angeli non habent maiorem convenientiam in - corporibus serpentium quam in corporibus hominum, immo magis e converso: ergo si possunt auxilio naturae producere vera corpora serpentium, possunt auxilio naturae producere vera corpora hominum, ergo et assumere.

b. Item, quod potest in maius potest in minus; « sed anima, quantumcumque sit modicae nobilitatis, excellit nobilitatem cuiuscumque corporis», sicut dicitur in octavo de Civitate Dei et in aliis multis locis: cum ergo ministerio Angelorum educi possint et educantur animae vegetabiles et sensibiles quorundam animalium, multo fortius producere possunt vera corpora hominum. veram formam corporis humani.

Ad opposilum sic: I. Eiusdem virtutis est corpus formare et informare, quia vis formativa est ab informativa sive perfectiva; sed nuUus spiritus angelicus potest humanum corpus perficere: ergo nec formare.

2. Item, Angeli nihil possunt operari circa creaturas nisi adiutorio naturae; sed nulla natura potest generare corpus humanum, nisi illa quae est similis in specie: ergo Angelus non potest formare verum corpus humanum nisi mediante homine. Sed homo non potest corpus humanum educere nisi generando: ergo nec Angelus vera corpora humana formare nisi per generationem hominis. Sed cum assumit corpora, non indiget huniano auxilio: ergo nunquam assumit vera corpora humana.

3. Item, si possunt corpus de novo formare, ergo pari ratione et corruptum reparare: ergo possunt mortuos suscitare, quod est solius Dei proprium.

4. Item, si corpora assumta ab Angelis essent vera corpora humana, haberent appetitum ad animam rationalem; sed Deus complet appetitum naturae: ergo statim infunderetur eis anima rationalis.

5. Item, si vera corpora humana assumerent, aut secundum statum gloriae, aut secundum statum viae. Non secundum statum gloriae; hoc constat, quia iam ulterius corpus illud non esset corruptibile nec ab Angelo separabile. Si ergo assumunt, hoc est secundum statum viae; sed corpora humana secundum statum viae sunt ponderosa et gravia, sive in statu naturae corruptae, sive in statu innocentiae: ergo non essent habilia ad motum nec ad velox ministerium: ergo si non assumunt corpora nisi propter ministerium, ergo non assumunt vera corpora humana.

c 0 N c L u s 1 0. Corpora ab Angelis assumta non habent veram formam et complexionem corporum humanorum nec completam organizationein.

Respondeo: Dicendum, cfuod corpora assumta ab Angelis non habent verain formam et complexionem corporuin humanorum, nec etiam organizationera completam, sed solum effigiem.

Et ratio huius est duplex: una, quia non competit Angelis tale corpus ad ministerium, sicut nunc 3 Cap. 15; et I.X. c. 9; de Imniort. animae, c. 8. n. 13.

ultimo ostensum est; alia ratio est, quia.ngelus non potest educere lormam riaturalem in esse, nisi adiutus a virtute naturae, sicut habitum fuit in praecedenli distinctione In virtute aulem naturae est producerB corpora omnium animalium. verumtamen aliter et aliter. Ad quaedam enim educenda sufficit causa universalis sine adiutorio agentis particularis, consimilis in specie naturae, cuiusmodi sunt animalia, quae generantur per putrefactionem. Quaedam autem sunt, ad quae non sufficit, nisi adiuvetur ab agente consimilis speciei, sicut sunt corpora animalium, quae producuntur solummodo per propagationem; et istud planum est ad sensum.

Si autem quaeratur ratio huius, prima est divina institutio, secundum quam est limitatio in virtutibus et naturis rerum: et hoc secundum legem, quam indidit eis ab initio. Unde sicut dixit: Germinet terra herbam virenlem, non dixit, quod germinaret hominem; homini autem dixit, quod se multiplicaret. Sic terra germinat herbara, et homo hominem. — Haec autem lex sive institutio non est absque ratione, quia quaedam sunt animamalia imperfecla lam in organizatione quam in duratione; quaedam vero perfecta utroque modo. Quia vero quaedam corpora animalium sunt imperfecta et in organizatione et complexione; ideo non indiguerunt agente tantae virtutis, sed potuit virtus productiva ipsorum dari terrae tanquam matri, et soli tanquam patri cum adiutorio aJiorum corporum simplicium, tam elementarium quam caelestium. Quia vero sunt iraperfecta cluratione et aliquando pereunt; ideo oportuit hoc communicari agenti alterius naturae; quia ad hoc dala est vis generativa rebus, ut dicit Philosophus «ut perpetuentur in — E contrario est de animalibus utroque modo; et ideo virtus productiva ipsorum raaiorem exigit actualitatem, et ratio seminalis cum maiori difficultate profertur in actum; ideo maiori indiget adiutorio. — Illa igitur animalia, sive eorum corpora, quae ad primum genus spectant, educi possunt ab Angelis, mediante naturae adiutorio, velociter et quasi subito, veraciter tamen. quia, per vim naturae. Sed animalia et eorum corpora. quae spectant ad secundum genus. educi non possunl veraciter nisi cum auxilio naturae et cum diuturnitate et tempore Et quoniam assumtio corporum ab Angelis est velociter et quasi repente, ideo vera corpora humana non assumunt, quia non possunt ilia per se formare veraciter; et cum alterius adiutorio non possunt facere, quod exeant in esse velociter. — Et esto quod educerentur, adhuc non competerent, sicut tactum est in obiiciendo. tum propter appetitvm, quem hal)erent ad animam rationalera, tum propter gravitatem; quae duo repugnant fini illius corporis. Nam si haberet animam rationalem. non esset competens signum ad apparendum: si haberet gravitatem, non esset competens instrumentum ad operandum, maxime ad motum; non esset etiam competens habitaculum ad inhabilandura. — Concedendae sunt igitur raliones probantes, quod Angeli non assumunt vera corpora humana, sive boni sive mali. quia non assumunt illa corpora, ut ostendant, se esse homines et veros homines, sed ut ostendant se rationales; et quoniara illa corpora signiftcant, ipsos esse rationales, et ad hoc formata sunt finaliter; ideo vera sunt, quamvis non sint vere humana, sicut in primo libro dictura fuit de igne et de columba.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est ibi organizatio et aequalis complexio; dicendum, quod falsuiu est. Non enim est ibi vere organizatio, quae competit corpori humano, quae quidera est a virtute formativa, cum seminihus delata, sed potius quaedam lineamentorum protractio secundum illius conformitateni; et haec non praesupponit aequalitatera coraplexionis, quia talis protractio potest fleri ab artifice in ligno et lapide. Nec quaecumque qualitas mixtionis est illa quae facit ad verilatem corporis humani, sed illa quae habet virtutem specificatam, hominis completivara et directivam

3..d illud quod obiicitur, quod corpus hueducitur, nisi concurrat virtus agentis exterioris, quae residet in lumbis viri et in matrice mulieris; et ideo sine his nunquam potest illa ratio seminalis ad actum perfectum educi. — Et si obiiciat, quod potest disponere dispositione remota etc; dicendum, quod illud habet locum, ubi dispositio remota fit necessitas sola intensione; tunc enim sufficit virtutis activae continuatio et intensio; non autem, quando requiritur novae formae, vel alterius formae secundum speciem operatio; et sic est in proposito.

4. Ad illud quod obiicitur, quod indifferenter se habet Angelus ad orania corpora aniraaliura; dicenduiu, quod etsi hoc verum sit de ipso Angelo in se. non tamen est verum de virtute naturae, ex cuius adiulorio Angelus operatur. Et ideo, sicut Angelus per se non potest educere corpus humanum.

ita nec corpus alicuius animalis; et sicut natura quaedam potest faciliter, quaedam cum maiore difficullate, ut prius visum est; sic et Angelus ipsius virtute adiutus.

0. Ad illud quod obiicitur, quod potest in magis nobile; dicenduni, quod illud non habet semper veritatem, quia homo potest generare horainem.

I. Quod quaedam impeifocta aninialia generari possint minime ita intelligere, ut faveant erroribus plurium. qui no-

Utrum corpora ab Angelis assumta Secundo quaeritur de corpore assumto a parte principii materialis. Et quaeritur, utrum corpus illud, quod assumit Angehis, flat de natura caelesti, an elementari. Et quod fit de natura caelesti, videtur.

1. Finis imponit necessitatem his quae sunt ad fmem; sed Angelus assutuit corpus ad sui ipsius ostensionem: cum ergo Angeh per naturam sint himina, debent ergo assumere corpora de natura lucis: ergo de natura caelesti.

2. Item, organum sive instrumentum debet conforiuari moventi sive motori; sed Angelus assumens corpus ut instrumentum est immutabilis et impassibilis per naturam: ergo et corpus, unde corpus assumtum formatur, debet esse incorruptibile et impassibile. Tale autem non est nisi corpus caeleste: ergo etc.

3. Item, locus maxiiue competens Angelo est corpus caeleste, ut caelum: si ergo.ngelus in corpore assumto locatur tanquaui in habitaculo, videtur, cjuod corpus illud sit sumtum de caelo, aut non competit ipsi Angelo.

4. Item, corpus assumtum aut est de natura caelesti, aut elemenlari. Si de natura caelesti, habeo propositum; si de ekmentari: aut gravi, aut levi. qui est nobilior, et non potest generare asinum; maxime autem tunc deficit, quando et res nobilior est facilioris productionis, sicut frequenter contingit. Et sic in proposito; nam facilius educitur anima vegetabilis vel sensibilis animalis per putrefaclionem educti, quam educatur et organizetur verum corpus hominis. —.Egid. R., hic q. I. a. 2. dub. lat. I.

de natura caelesti, an elementa.ri. Sed si est de gi-avi, cum difScultate movetur sursum; si de levi, violenter movetur deorsum. Ergo si neutrum horum competit velocitati angelicae, corpus, quod assumunt, non est elementare: ergo est corpus caeleste.

0. Item, si est elementare, aut est mixtum, aut simplex. Si simplex, ergo non est aptum ad colorem nec ad effigiem nec ad organizationem. Si mixtimi, ergo cum corpus raixtum sit resolubile et rarefactibile, videtur, quod sicut corpus humanum ex separatione animae fit putridum, sic et corpus ab Angelo assumtum; quod apparet esse falsum. Restat ergo, quod non est corpus elementare; sed est elementare, vel caeleste; ergo etc.

1. Item, si est corpus elementare, habet contrarium. sive sit simplex, sive sit mixtum: ergo si transeat per regioneiu ignis, videtur, quod quidquid est in eo humidum, consumatur; si vero per regionem aquae, quidquid est in eo igneum, extinguatur. Quod si hoc constat esse falsum, ergo si.Vugelus sine laesione pertransit regiones omnium elementorum cum corpore assumto, constat, illud non esse de nalura elemenlari; et est de natura elementari, vel caelesti: ergo etc.

3 Averroos, III. de Anima, t"t. 9: Motor et motum ilobent osse eiusdem spociei.

Ad oppositum arguitur sic: I. Primo cmct07-i- Gregorius ait enim sic: «Nunquam Abraham Angelos videre potuisset, nisi corpus ex aere assumsissent». Et Beda de Natura rerum: « Angeli ad nos venientes corpus ex aere sumunt ».

2. Item, rcUione sic. Angeli assumunt corpora maxime propter motum et discursum; sed corpus caeleste non est habile ad motum rectum, sed circuiarem: ergo non competit in ministerio angelico assumere corpus de caelo.

3. Item, Angelus assumit corpus ad apparenduni, et hoc in humana effigie; sed corpus caeleste nec est terminativum visus nec est flgurabile: ergo non videtur ad constitutionem corporis assumti ab Angelo tunc habile

4. Itera, si assumit corpus de caelo; cum non assumat de toto, assumit de parte: ergo separat et dividit partem caeli a loto. Sed omne divisibile est corruptibile: ergo videtur, quod natura caelestis sit corruptibilis; sed hoc est falsum: ergo et primum.

5. Item, si assumit corpus de caelo; cum assumat partem, quam fert secum deorsum, aut aliquid subintrat locum eius, aut nihil. Si nihil, ergo remanet vacuum; si aliquid, aut oportet ilhid de novo creari, aut oportet corpus illud rarefleri: ergo si haec omnia sunt inconvenientia, patet etc.

6. Item, angelus satanae frequenter se traiisfigurat in angelum lucis, et tunc constat, quod assumit corpus ita pulcrum, sicut et Angelus bonus; sed daemones non assumunt corpora de natura caelesti, quia usque ad illam non conscendunt, sed solum de natura elementari: ergo similiter videtur, quod et Angeli boni.

c 0 N c L u s 1 0. Angeli assumunt corpora ex natura non caelesti, sed elementari, non simplici, sed imperfecte commixta, utpote ex aere vaporabili.

Respondeo: Ad horum intelligentiam est notandum, quod circa hoc diversae fuerunt sapientium opiniones.

Quidam enim dicere voluerunt, quod Angeli 1. assumunt corpora ex natura elementari, ita tamen, quod non ex uno tantum, sed ex omnibus simul mixtis, aliquo tamen eorum praedominante; unde dicunt, corpus illud ab Angelo assumtura esse vere 1 Libr. XXVlll. Moral. c. 1. n. 7: Aliquando imaginibus, corpus raixtum, quamvis non sit vere corpus hunianum. Illam autem formam mixtionis dicunt esse ab Angelo tanquam a prueparante solum, sed a Domino tanquam a dante, dante, inquam, non per creationem vel infusionem, sed per intrinsecam operationem, secundum quam dictum est supra quod indidit rebus naturas et virtutes seminarias, secundum quas, Deo cooperante, cunctae naturales formae producuntur in esse.

Sed cum corpus illud quasi repente formetur et destruatur, aliis non videtur probabile, quod sit plena mixtione raixtum, raaxime cum in eius resolutione nec appareat temporis longitudo nec putrefactionis corruptio; et ideo dixerunt, quod corpus illud est de natura elementari simplici, ex qua dicunt illud corpus assuratum formari hoc modo. Natura enim elementaris, ex qua corpus sibi format Angelus, est aeris elemenlum, quod de sui natura est rarefactibile et condensabile, si adsit virtus, quae hoc possit. Unde sicut videraus, aquam solidari in crystallum vel glaciem ex frigore; sic contingit ahqua virtute occulta, quae non latet Angelos, aerera condensari posse secundum plus et rainus ad voluntatem Angeli operantis. Hoc autem corpus, dura condensatur, potest suscipere figurara et effigiem, et ita corpori organico effici conforrae. Potest nihilorainus in una parte condensari plus, in alia rainus, in alia minime, et sic conformari nervo, ossi et carni. Potest etiam in una sui parte intercipere plus de luce, in alia minus, in alia minime, et secundum hoc habere in se diversos colores; et ita corpori humano efflci quasi in omnibus conforme, quamvis non sit in suis principiis multitbrme, et ita idoneum esse instrwnentum, signuni et habitaculum nt ab Angelo assumatur.

Sed quia adhuc hoc difficile est intelligere, quomodo scilicet ex aere sive alterius elementi commixtione flat corpus solidum et diversis coloribus coloratum, cum colores producere non sit artis, nisi mediante auxilio naturae; ideo tertia via adhuc videtur esse probabilior, scilicet quod corpus assumlura ab Angelo corpus elementare est, non quia sit ex qualuor elementis plena mixtione comraixtura. sicut corpus complexionatum, nec quia sit ex puro et siraplici elemento formalum, sed quia principaliter formatur ex aere cum aliqua admixtione alterius elementi; sicut videraus in nube, quae non est corpus plene mixtum, habet tamen in se naturas pluriura elementorum. Per hunc modura et corpus ab Angelo assuratura principaliter ab aere intelligitur esse formatura, concurrente ad hoc natura aUcuius vaporis terrei vel aquosi, qui quidem faciat tara ad varietalem condensationis, quam ad multiforraitatera coloris. Hanc autera non oportet Angelum de longinquo mendicare, cum aer pro magna sui parte sit commixtum vaporibus. — Et hanc positionem mediam inter utramque, tanquam ex utraque constitutam, ad praesens possumus sustinere.

Ad quaestionem igilur propositam breviter respondendum, quod Angelus tam bonus quam malus assumit corpus ex natura non caelesli, sed elementari, non simplici nec plene commixta, sed medio modo, utpote ex aere vaporabih; angelus tamen malus ex parte inferiori, bonus vero ex parte superiori, non inquajn superiori, in qua nulla reperiatur natura alterius eleraenti, sed superiori comparatione et respectu eius parLis, de qua assumunt corpora angeli mali. — Ideo concedendae sunt rationes, quod corpora ab Angelis assumta non sint de natura caelesti, sed elementari.

1. Ad illud quod obiicitur, quod Angelus assumit corpus ad sui oslensionem; dicendum, quod Angelus non tantummodo se ostendit, pensata dignitate sive nobilitate sua, sed etiam idoneitate signi et necessilate ex parte nostra. Licet igitur eius dignitas omnis corporis nobilitatem praecellat, quia tamen corpus elementare facit ad eius manifestationera, secundum quod noslra exigit indigentia, et ad hoc est idoneum, ut sit corporis organici materia: ideo raagis competit, ut Angelus de ipso suraat corpus quam de caelesti natura.

2. Ad illud quod obiicitur, quod instrumentum debet conformari raotori; dicendum, quod verum est, quando orgarium sive instrumentum est ei per-

De hac quaestione nunc obsoleta agunt Alex. Hal., S. p. II. (]. 34. m. 4. — S. Thom., S. I. q. 51. a. 2. ad 3. — B. Alljert,, hic a. 4; S. p. 1. Ir. I S. q. 73. m. 2. et S. —

Consequenter quaeritur de tertio, scilicet quas operationes exercet Angelus in corpore assuiulo; et circa hoc quaerunlur duo.

Primo quaeritur, utrum ilM exerceat operaliopetuo coniunctum; sed quando coniungitur solum ad tempus, sufficit, ut sibi pro opportunitate loci et temporis et operis conformetur; et sic est in proposito reperire.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Angelus locatur in corpore assumto tanquara in habitaculo; iam patet responsio, quia non est habitaculum debitum Angelo quantum ad excellentiara suae dignitatis, sed quantum ad indigentiam nostrae infirmitatis. Et quoniam statui nostrae infirmitatis plus conformatur elementaris natura quam caelestis; ideo, etsi habitaculura caeleste plus competat Angelo ad contemplandum, lamen habitaculum ex corpore eleraentari plus competit Angelo ad ministrandura.

k. Ad illud quod obiicitur: aut est corpus grave, aut leve; dicendum, quod nec siraphciter grave nec siraphciler leve, tura quia est ex aere, tum quia ex aere commixto vapori; et ideo est habile ad motum secundum omnera positionem; quod non esset, si esset corpus- simplex ponderosum, aut leve.

5. Ad aliud iam patet responsio, quia nec est oranino simplex, immo quodam modo mixtiim, ut competat colori et organizationi, nec adeo mixtum, ut subiaceat putrefaclioni, sed medium tenet, ut praedictum est.

6. Ad illud quod obiicitur, quod patitur a contrario; dicendura, quod sicut formatio illius corporis, quamvis sit ex adiutorio natur.ae, tamen principaliter est a virtule spiritualis substantiae, propter hoc, quia elllgies illius corporis phis est artificialis quam naturalis; sic et conservatio ilhus corporis est a virtute angelica. Unde sicut sua virtute absque manibus corpus illud effigiat, sic sua virtute protegit et conservat; et ipso deserente, redit corpus ad praeiacentem materiam. Ideo sicut eius conservatio non pendet ex simili, ila nec corruptio fit a contrarjo. Pctr. a Tar., liic q. unica, a, 2. quaesliunc. 3. — Richard. a Wed., hic a. I. q. 3. —.'Egid. R., hic q. I. a. 3. cum dubiis nes aniraae vegelativae.

Secundo, utrura ibi exerceat operationes potentiae sensitivae.

3 Cod. aa phis competat Angiio ad miiMtrandum, ele-

Circa primum proceditur sic el ostenditur, quod operationes potenliae vegetativae exerceat in corpore assumto tam bonus Angelus quam raalus. De bono sic.

1. Cibari sive comedere est aclus spectans ad potentiam vegetativam; sed hunc actum exercent Angeli in corpore assumto, sicut probatur ex eo quod scribitur Genesis decimo octavo, ubi Abraham Angelis exposuit cibaria, et sicut ibidem legitur, coniederunt.

2. Ilem, non decet nuntios veritatis falsis ostensionibus decipere oculos hominis intuentis; sed Angeli apparentes comederunt cum bis, ad quos mittebantur, sicut frequenter legitar in Scriptura: ergo vere cibabantur. Sed iste est actus vegetativae potentiae: ergo etc.

3. Item, lingua congruit in duo opera naturae, in locutionem et cibationem; sed Angeli in assumtis corporibus per linguam vere et proprie loquebanlur: ergo vere cibabantur. Redit ergo idera quod prius, scilicet quod boni Angeli in assumto corpore vegetativae potentiae actum exercent.

4. Item, hoc ipsum ostenditur de malis. Generare enim est actus potentiae vegetativae; sed daemones raediantibus corporibus assuratis generant, sicut dicit losephus, narrans illud quod scribitur Genesis sexto de generatione gigantium: Videntes filii Dei etc: ergo etc.

5. Item, coramunis opinio est de Merlino, quod generatus fuit a daemone ineubo: sed si hoc daemon incubus non potuit nisi mediante corpore assumto, ergo idem quod prius.

6. Item. actus ordinatus ad generationem est per commixtionem cum sexu femineo, vel virili; sed daemon succubus se viro subiicit subiectione, in qua est effusio seminis, et daemon incubus mulieri incumbit: ergo videtur, quod si possint coire, quod possint etiam generare: ergo in assumto corpore exercent actum potentiae vegetativae.

Ad oppositum arguitur sic et ostenditur, quod verbum Raphaelis Angeh: Videbat quidem vobiscum comedere el bibere; ego vero cibo et pqtu invisibili utor: ergo non vere Angelus comedebat cibum corporalem, etsi videbatur coraedere.

2. Item, ubicumque est vera cibatio, ibi est deperditi restauratio; sed in corporibus assumtis ab Angehs nulla fit deperditio, quia non est ibi caloris consuratio: ergo etc.

3. Itera, ubi est vera cibatio, ibi est separatio puri ab impui'o; hoc autem non facit Angekis beatus in corpore assurato: ergo etc.

4. Item, quod nialis angelis non competat neratio, videtur, quia generatio est consimilis in specie; sed daemon, assumens corpus, non assirailatur homini, sed daeraoni: ergo non generat horainem, sed si generat, generat daemonem; quod patet esse falsum: ergo etc.

5. Item, ad hoc quod flat generatio, necesse est quod, secundum medicum, concurrat triplex spiritus, scilicet naturahs, vitahs et animahs, secundum Philosophum, triplex calor, videhcet calor animae, calor caeh et calor elementi: ergo cura daemon nec spiritura aniraalem nec calorem aniraalem in corpore assumto possit habere, videtur, quod nuUo modo possit generare.

6. Item, generare non est actus animae et corporis, sed coniuncti; sed ex daemone et corpore non fit unum: ergo nunquara potest per corpus exire in actum generandi.

c 0 N c L u s 1 0. Angehts in corpore assumto non habet operationem animae vegetativae, nec quoad cibationem nec quoad generationem, sed operationes aliquatenus his conformes.

Respondeo: Dicendum, quod spiritus angelicus, sive bonus sive malus, in corpore assurato non habet operafionem animae vegetativae, nec quantum ad cibationem nec quantum ad generationem; quia nec habet vim nutritivam nec habet vim generativam, habet tamen aliquo modo operationes his conformes, hcet non plene.

Et hoc patet, si attendatur natura cibationis, et generationis. In cibatione enim est cibi sumtio et consumtio, est nihilominus conversio et unio; et quantum ad primum competit Angelo in corpore assumto cibatio sive comestio non simulate, sed vere, quia cibum sibi appositum vere sumel)ant et consuraedere, ultimam partem sic exhibet: sed ego cibo invisibili et

bant. Verumtamen cilras assumtus eorum indigentiam vel deperditionem nnn restaurabat, quia talis cibatio ex potentia, non ex indigentia est in Angelis; his vero, quae vegetantur, non tantum est potentia, sed etiam indigentia. Et hoc est quod dicit Augustinus, quod sicut « aliter absorbet aquam terra sitiens, aliter radius calefaciens», sic aliter competit cibatio homini, aliter competit Angelo, sive aliter homini viatori, aliter beato. — Per hunc etiam modum jj. actum generationis in aliquo conformatur spiritus assumens corpus, in aliquo vero non. Nam in actu generationis et est seminis constitutio secundum nervos et virtutes et calores lali speciei competentes, el est seminis sic perfecti transfusio et susceptio. Primum est solius illius, cui Deus dedit vim propagativam; et hoc nullo modo competit daemonibus assumentibus corpus. Secundum vero, videlicet seminis susceptio et transfusio eis potest competere. Primo enim succumbunl viris in specie mulieris et ex eis semen pollutionis suscipiunt el quadam sagacitate ipsum in sua virtute custodiunt, et postmodum, Deo permittente, fiunt incubi et in vasa mulierum transfundunt, ex qua transfusione homines generari possunt -.

His visis facile respondetur ad quaestionem propositam et ad argumenta: ad quaestionem, quia

1. Utramque liuius iirliculi quaestionem alii comnientatores, simpliciter concedendum est, quod non habent opera potentiae generativae et nutritivae, quae suiit generare et alimento uti, sicut ostendunt rationes ad hoc inductae. Habent tamen aliquas operationes his conformes, non in toto, sed in parte; et hoc probant rationes ad oppositum inductae, ostendentes videlicet, quod Angeli boni comedunt, et quod mali generant. Verum enim est, quod boni Angeli cibum sumserunt, sed non ad suam refectionem, sed ad dantium consolationem; et ideo non erat ibi error j nec deceptio nec illusio, quantum erat ex parte ipso- ii rum Angelorum, licet aliquis ignorans illorum na- l turam posset ex hoc accipere occasionem opinandi i 4.. 6. Concedendum est etiam, quod daemo- jj nes secundum viam praedictam semen possunt su-!,; scipere et transfundere, si Deus permittat; sed non, quod possint alimentum in verum semen propria j virtute convertere. Ideo dicuntur quodam modo generare, sicut ostendunt tres rationes sequentes. — Attamen ultima ratio non cogit; plus enim est generare quam coire; et ideo non sequitur, si possunt coire cum muliere, quod propter hoc possint eam impraegnare vel ex ea prolem generare. de facto, sed tantum modum explicans, quo hoc fieri possit, si

Secundo quaeritur circa lioc, ulrumAngeli in assumtis corporibus habeant operationes convenientes potentiae sensitivae; et quod sic, videtur.

1. «Idem est principium motus et sensus», sicut dicit Pliilosoplius; sed Angelus corpori assumto dat motum: ergo et sensum.

2. Item, sicut Angelus assumit corpus habens organa apta ad molum, ita assumit corpus habens organa apta ad sensum — sicut enim illud corpus assumtum habet manus et pedes, ita habet oculos et aures — sed organa sentiendi sine sensu sunt inutilia: ergo si non frustra assumit ilia organa, videtur, quod illa sensificet et per illa sentiat.

3. Item, quod habet operationem consequentem proprium speciei habet operationem consequentem proprium generis -; sed sicut proprium hominis est risibile, ita proprium animalis est esse sensibile: ergo sicut Angelus in corpore assumto potest ridere et lugere, sic etiam potesl videre et audire.

4. Item, aut Angelus de sua natura habet sensum, aut non habel. Si non; cum sensus sit cognitivus particularium, non cognoscit particularia, quod plane falsum est. Si vero sensum habet; cum sensus sit potentia, qua mediante sensificantur organa corporalia, patet etc.

5. Item, Angelus existens in corpore assumto cognoscit haec sensibilia; aut igitur potentia ««Mnateriali, aut potentia, quae nata sit alligari corpori. Si polentia immateriali, ergo ita i)ene cognoscit distans, sicut propinquum — igitur Angelus, qui est Romae, audit nos loquentes Parisius — ergo non indigeret moveri et discurrere. Quodsi hoc est falsum, restat, quod illa cognoscit potentia, quae est corpori proportionabilis et concernit determinatam distanliam. Si ergo iste est sensus, patet elc.

6. Iteni, nihil patitur a corpore, nisi sensum habeat corpori proportionabilem; sed Angelus crematur ab igne: ergo si sensus eius potest pati a corpore, multo fortius potest per corpus sentire, cum per naturam magis sit natus in corpus agere quam a corpore poenam suscipere.

7. Item, Angelus, aspiciens me in assumto corpore, suscipit in oculo meam similitudinem, et cum oculus sit corpus pervium et tersum, ulterius de sua simihtudine iudicat; hoc planum est: si ergo ad sensum niliil plus requiritur quam receptio et iudicium, videtur, quod sentiat per corpus assumtum.

Ad oppositum: 1. Sensus praesupponit sed Angelus corpus assumtum non vivificat, sicut probatum est supra: ergo nec sensiflcat, ergo per ipsum non sentit.

2. Itera, sensus praesupponit actum vegetativae; sed Angeli in corporibus assumtis non habent opera vegetativae: ergo nec opera sensitivae.

3. Item, si Angelus sentiret per corpus, cum sensus ille, qui fit mediante organo corporah, sit naturae corporeae alligatus, Angelus natus esset, sicut et anima, per naturam uniri corpori: ergo quando non haberet corpus. non haberet esse perfectum.

4. Item, si Angelus sentiret per corpus, cum sentire sit actio coniuncti, Angelus suas operationes ministeriales communicaret corpori: ergo deberet coramunicare poenam et gloriam, quod est falsum.

5. Item, sentire proprium est animalis: ergo nulli competit sentire, nisi cui competit esse animal; sed hoc nullo modo corapetit Angelo: ergo elc.

6. Item, si sentire est mediante organo corporeo, ergo non cognosceret hominem clauso oculo nec cognosceret hominem a tergo nec cognosceret hominem in obscuro; quae orania cum sint falsa, restat, quod Angelus in corpore assumto non habeat opera competentia potentiae sensitivae.

Quaeritur igitur, quae opera conveniant exerceantur ab Angelo in corpore assumto.

c 0 N c L u s 1 0. Angelus iii corpore assumto opera potentiae sensitivae non exercet, quatenus sunt actus sentiendi per organa, sed quatenus sunl ab anima ut movente.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod cuin aniraa uniatur corpori ut

parlim sic, et partim sic. Differenti autem modo Nam operationes, quae consequuntur animam ut motorem, sic exercet per corpus, quod illas easdem exercet in corpus, quia non solum movet alia corpora, sed etiam corpus proprium. Operationes vero, quae consequuntur animam in corpore, ut est perfectio, sic exercet anima m corpore per corpus, quod exercet eas cum corpore, sicut patet: anima clauso oculo corpus aliquod videre non potest. Tertias autem operationes exercet in corpore quasi utroque modo. Et ideo priniae competunt animae, ut est hoc aliquid et motor cUfferens a mobili, secundae vero. ut est forma iuncta materiae.

Quoniam igitur Angelus unitur corpori assumto non ut perfectio, sed ut motor, ideo primas operationes exercet plene in eodem corpore, secundas minime, tertias vero quodammodo sic, quodammodo non. — Et lioc melius patet, si descendamus exempliticando. Molus pror/ressivus, sive quicumque alius sit membrorum exteriorum, est ab anima in corpore, ut est motor vel motrix; et ideo competit Angelo. Sentire vero per organa corporis competit animae, ut est illorum organorum perfectio — sicut enim anima perficit totum corpus, ila visus sive potentia visiva perficit oculum — et hoc non convenit Angelo in corpore assumto. Ridere vero est operatio, quae partim competit animae, ut est motor, partim ut est perfectio. Ibi enim est quaedam cordis exhilaratio, et haec est ab anima, ut est perfectio; est ibi etiam quaedam genarwm motio, et haec est ab anima, ut est motor. Ratione prirai non convenit Angelo. sed solum ratione secundi.

Ex hoc patet responsio ad quaestionem propositam. Si enim vocenlur opera potentiae sensitivae jpj j sentiendi per organa, sic breviter dicendum, quod Aagelus non exercet ea per corpus assumtum. Si autem extendantur opera potentiae sensitivae ad ea quae sunt ab anima ut movente, sic communicat ea corpori. — Rationes igitur probantes, Angelum non sensificare corpus assumtum, concedendae sunt.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contrarium, quod idem est principium motus et sensus;,i(.g-,„ qyfifj Philosophus loquitur de animalibus, in quibus vult, quod cor sit principium sensus, si- cut et principium motus.

2. Ad illud quod obiicitur, quod corpus illud habet organa facta ad sentiendum; dicendum, Angelus non tantum assumit corpus humanum ut instrumentum ad operandum, sed etiam ut signum conveniens ad se ostendendum. Et quia corpus rens organis debitis homini non esset convenienter angelici spiritus ostensivum; ideo corpus habens omnia organa assimiit, non ad ipsorum organorum sensiflcationem, sed potius ad sui ipsius

3. Ad Ulud quod obiicitur, quod communicat corpori operationem consequentem speciem etc.; cendum, quod ridere non est actus consequens speciem hominis, prout dicit motum solum exteriorum, quia sic consequitur animam ut motorem, sed prout cum hoc dicit aliquem actum interiorem, qui consequitur existenliam animae in corpore, ut est perfectio; hoc autem raodo non corapetit Angelo, sed solum primo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Angelus habet sensum, quia cognoscit singularia; dicendum, quod rem ut praesentem cognoscere, secundum quera modum accipit Augustinus ad Paulinam in hbro de Videndo Deo. Secundo modo sentire idem est, quod rem ut hic et nunc cognoscere; et sic accipit Boethius, cum dicit, quod « sensus est particularium, et intellectus universalinm ». Tertio modo sentire idem est, quod speciem existentem in materia praeter materiara mediante organo corporeo suscipere: et sic accipit Philosophus in secundo de Anima, cum dicit, quod « sensus est susceptivus specierum in materia praeter materiam ». Primis duobus modis non differt sensus ab intellectu re, sed ratione tantum, et lioc modo bene ponitur in Angelo; Angelus enim per suam potentiara intellectivam cognoscit rera ut praesentem et ut hic et nunc, dirigendo aspectum super ipsam. Tertio vero modo differt potentia sensitiva ab intellectiva re et ratione. et illo tertio raodo sensus est potentia alligata corpori; et hoc modo spiritui angelico non convenit.

b. Ad illud quod obiicitur, quod si cognoscat potentia immateriali. tunc niliil facit ad hoc distantia; dicendum, quod dum singularia cognoscit et sentit, potentia immateriali cognoscit, aspectum tanien super rem cognitam dirigit; et ideo, si res illa non est ei praesens sive imraediate coniuncta, necesse est, vel virtutem Angeli deferri usque ad ipsam, vel e converso. Et quoniam tam virtus Angeli quam obiecti est virtus finita, ideo nec cognoscit nec potest cognoscere in quantacuraque distantia. Hoc autem non est propter virtutis inaterialitatem, sicut est in sensu corporis, sed propter virtutis finitatem.

6. Ad illud quod obiicitur, quod patitur ab igns; dicendum, quod illud non concludit. sicut melius ostendelur in quarto; sensus enira et affectus spirilualis sufQcit ad sentiendum verura dolorem, sicut ostendetur ibidem.

7. Ad illud quod obiicitur, quod recipit el iudicat; dicendum, quod cum ista duo sint in sensu,, videlicet receptio et iudicium; receptio est principabter ratione organi, sed iudicium ratione virtutis. In sensu autem corporeo sic est receptio in organo, quod est receptio pariter et in virtute: et sic est

In parte ista sunt dubitationes circa litterani, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Deum in fonnis corporalibus apparuisse. Videtur enim, quod talis apparitio potius sit occasio erroris quam veritatis. Deus enim caret forma et figura in corpore el corporeitate secundum veritatem, et qui credit vel opinatur contrariura, errat. Si ergo frequenler ojinamur quae apparent sensibus, videtur, quod talis apparitio sit erroris occasio.

Respondeo: Dicendum, quod forma et figura corporalis non ducit immediate in cognilionem Dei, sed raediante spiritu rationali, cuius ministerio fiebat illa apparitio. Et quia in ascendendo prius flt abstractio a corporali forma et Qgura, quam perveniatur ad Deum, dum a corpore ad Deum ascenditur mediante spiritu incorporeo; ideo talis apparitio potius scala est perducens ad cognitionem veritatis, quam sit occasio deviandi. — Quod ergo obiicit, quod illa opinamur interius, quae apparent exterius; dicendum, quod illud verum est, si opinio vel ratio descendat ad sensum et ei innitalur; cum autem a sensu abstrahit et innititur fldei et revelationi, non haliet occasionem errandi. sed potius veritalera inquirendi.

Item quaeritur de hoc quod dicit; Non videbit me homo, et vivet. Contrarium huius habetur Exodi trigesimo lertio: Loquebatur Domiaus ad iudicitmi virtutis illius in organo, quod non praeler organum: et ideo tara receptio quam ludicum est totius coniuncti. In oculo vero Angeli sic est receptio in organo, quod non est receptio in virtute aliqua illi organo alligata; et sic est iudicium a virlute in organo, quod etiam praeter organum. Unde Angelus ita bene perciperet aliquem clausis oculis, sicut apertis; et ideo nec est ibi receptio et iudicium, secundura quod competit sensui; ac per hoc non est ibi sensus exterior. Nec etiam oculus Angeli dicitur oculus nisi aequivoce; et tale corpus plus habet rationem insirumenti quara organi, licet organicum possit dici propter assimilationem, quam habet cum corpore naturali. Et sic patet totum Moysen facie ad faciem. Et Nuraerorum duodecimo: Palam et non per /iguras el aenigmata Deum videt; dicitur de eodera Mojse.

Respondeo: Dicendura est ad hoc. quod in priraa auctoritate signiflcatur, quod Deus non potest videri a viatore in sui essentia et clarilate; sed in duabus sequentibus insmuatur familiaritas Dei ad Moysen, quantum ad apparitionem et quantum ad contemplationem, in quarum utraque Prophetas alios excellebat. Familiaritas apparitionis notatur, cum dicitur, quod loquebatur ei facie ad faciem — subintelligendum est in subiecta creatura — eminentia contemplationis, cum dicitur: Palam et non per figuras et aenigmata Deum videt, quia non tantum fulgebat visione corporali, aut imaginaria, sed eliam intellectuali

Item quaeritur de hoc quod dicit: Visibile enim quidquam non est, quod non est mutabile. Corpus enim caeli empyrei visibile est, et tamen non est rautabile. — Item, quaero, de qua mutatione intelligat; aut de mutatione ad situm, aut de mutatione ad formam. Si de rautatione ad situm, hoc nihil est, quia ista nihil facit ad visum; si de rautatione ad formam, illud similiter falsum est, quia corpora supercaelestia sunt incorruptibilia et inalterabilia, et tamen sunt visibilia.

luxta hoc quaeritur etiain, de quo visu intelhgat; aut enim intelligit de visu corporali, aut de visu mentali. Si de mentali, falsura est; si de visu

oem incid... -i -i i, »,,,

tare'possint in huraanis corporibus.

Secundo, utrura illaliantur animabus.

Augi;stini, de quibus lioc dubium instituitui.

I. Sent. d. 8. p. I. a. 2. q. 2. et p. II. q. 2.

3 Vat. inutabiUa.

aliis corporibus caelestibus, dicendum, quod nec empyreum nec aliud corpus caeleste nec corpus, quod est vel possit esse, omnino est immutabile. Quamvis enim non mutentur mutatione, quae esl de es.se in aliud esse sive de una forma in aliam: mutata tamen sunt mutatione, quae est de '/io?iesse in esse, et mutabilia sunt per naturam mutatione, quae est in non-esse; ethoc, quia sunt composita, et ideo non sunt suum esse. Nullum eiiim ens est suum esse nisi summe simplex, sicut nullum agens est suum agere nisi summe simplex. Et propter hoc, quia mendicat suum esse aliunde, dicit Hilarius, quod omnibus creatis accidit esse; et ideo per naluram suam omnia sunt possibilia ad non-esse. Et sic patet responsio ad totum. per auctoritatem Evangelii, ibi: Quod in homines introeant etc. In tertia vero explanat per auctoritatem Gennadii, ibi: De hoc aiUem Gennadius etc. In quarta et ultima illam explanat per auctoritatem Bedae presbyteri, ibi: Beda quoque super illum locum etc.

Terlio, utrum possint ludificare himianos sensus.

Quarto, utrum possint cogitationes immittere.

Quinto, utrum possint affectiones incendere.

Sexto, utrura possint scrutari secreta nostrae conscientiae. cut legitur in Evangeliis, de obsessorura corporibus sunt electi a Christo et eius Apostolis: ergo aliquando habitaverunt in eis.

2. Item, Augustinus de Divinatione daemonum, dicitur, quod esse ipsi non sit accidens. Cfr. I. Scnt. d. VIII.

loquens de daemonibus dicit: « Suadent niiris et invisibilibus iiiodis, per illani subtilitatem suorum corporum hominum corpora non senlientium penetrando »; sed si potest corpus penetrare, cum possit ibi quiescere, potest et inhabitare.

3. Item, constans est, quod ahqui a daemonibus obsidentur: ergo obsessi dicuntur, aut quia daemon habet in eis ejfeclum, aut quia est in eis secundum sub.stantiam. Si quia habent in eis effectum: ergo omnes peccatores essent obsessi a diabolo, quod falsum est: ergo quia sunt in eis secundum substantiam, obsessi dicuntur: ergo habitant in suis corporibus.

4. Item, nuUum corpus potest praebere obstaculum spiritui: ergo si daeraones spiritus sunt, nuUum corpus est eis obstaculum: ergo sicut lumen penetrat aera usque in profundum et ibidem manet, sic spiritus daemoniacus corpus humanum subintrare potest per totum: ergo si non expellatur ab agente maioris potentiae, videtur, quod ibi possit inhabitare.

Ad oppositum arguitur sic. 1. Super illud Habacuc secundo: Dominus in templo sancto suo, ritus, intrinsecus esse non potest»: ergo si non potest in simulacris, multo minus nec in corporibus humanis.

2. Item, Beda dicit, et Magister adducit in littera, super illud Actuum: Cur tentavit satanas cor tuum: « Implet satanas cor ahcuius, non quidem ingrediens in eum nec in sensum eius»: ergo non videtur, quod daemon ingrediatur secundum substantiam corpus alicuius hominis.

3. Item, anima unitur corpori ut motor el ut perfectio; sed quia coniungitur ut perfectio, impossibile est, in eodem corpore esse aliam naturam perficientem: ergo cum coniungatur ut motor, impossibile est, in eodem corpore esse alium spiritum iit moventem. Si ergo daemon in corpore huniano non potest essenecut motor nec ut perfectio: ergo nullo modo.

4. Item, sicut supra dictum est % nuUo modo competit, duos spiritus angelicos esse siraul in eodem loco primo: ergo pari ratione non videtur, quod in eodem loco primo possit esse anima et.ngelus; sed anima est in toto corpore suo, sicut vult Augustinus: ergo in nulla parte corporis potest esse daemon.

Deo permiltente, daemones possunt corpora humana intrare et vexare.

Respondeo: Dicendum, quod sicut innuit textus evangehcus et Augustinus etiam in libro de Divinatione daemonum, daemones per naturam suae subtilitatis et spiritualitatis possunt quaecumque corpora penetrare et in eis sine aliquo obstaculo et impedimento subsistere; ratione vero suae potestatis possunt ea corpora, in quibus sunt, commovere et conturbare. Ideo daemones, quantum est de potestate et.mbtil.itate naturae, possunt corpora humana intrare, possunt etiain et vexare, nisi prohibeantur a superiori virtute. Et cum permittuntur introire et vexare, tunc dicuntur corpora obsidere. ad peccantis correctionem, sive ad noslram erudi- tionem. Sed ex qua istarum causarum deterininate perrailtat, latet hoc humanam industriam, propter hoc quod occulla sunt Dei iudicia. Hoc tanien planum est, quod non sunt iniusta; et ideo non permittit talia sine causa. — Concedendae sunt igitur rationes, quod daemones possunt humana corpora subintrare. trinsecus in aliquo, hoc potest esse dupliciter: aut sicut contenlum respectu continentis, ut aqua respectu vasis; et sic daemon bene potest esse intrinsecus in simulacris. Alio modo esse intrinsecus dicitur aliquid, quod influit in intima rei et influendo conservat et perficit; et hoc modo non congruit daemoni nec respectu simulacri nec respectu hominis; et sic loquitur illa Glossa.

2. Ad illud quod obiicitur de Beda, quod non ingreditur in hominem; dicendum, quod non loquitur de ingressu in hominem, qui attenditur ex parle corporis, sed qui attenditur ex parte spiritus rationalis.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod anima comparatur ad corpus ut perfectio et inotor etc.; dicendum, quod non est simiie de comparatione per moduin motoris et per inodum perfectionis, quia unius perfectibilis una sola est.perfectio perfectio enim appropriat sibi perfectibile, et e converso; sed unius mobilis potest esse multiplex motor, et unus motor multa potest movere, maxime quando illa habent aliquem ordinem. Et quia divino iudicio aniina peccatrix subiicitur daemoni obsidenti sicut toriori et affligenti, hinc est, quod simul in eodem corpore esse possunt. — Et per hoc patet responsio ad ultimum, quod obiiciebatur de coexistentia duorum spirituum. Non enim est simile, pro eo quod illi, ut supra dictum fuit, repugnat ordo univer-.silatis; huic autem consonat ordo divinae aequit.alis, secundum quem anima peccatrix affligitur; nec repugnat ordo universitatis, quia diversimode ad illud habitaculum comparantur.

• In Val. additur: Sicut enim spirilus spiritui penetrabilis

Secundo quaeritur, utrum (laemones illabi possint animabus. Et quod sic, videtur.

1. Lucae quarto: Ecce homo habens claemoniuni, ibi Glossa: «Intraverat diabolus, unde exierat Christus»; sed Christus non exierat de corpore, sed de spiritu: ergo diabolus subintrat spiritum.

2. Item, si impartibile adiungatur impartibili, secundum totum applicatur ei, et quod applicatur alicui secunduin totum applicatur ei secundum suum intimura; sed illabi non est aliud quam secundum intimum profundari: ergo cum daemon sil impartibilis et obsidendo hominem animae applicetur, videtur, quod eidem necessario illabatnr.

3. Item, sicut est ordo in corporibus, ila est ordo in spiritibus; sed in corporibus videmus, quod agens influit virtutem suam passo usque ad intimum, aliter enim non alteraret totum: ergo pari ratione et in spiritibus: ergo daemon potest influere virtutem suam usque ad intima animae. Sed virtus daemonis non est spintualior quam substantia: ergo videtur, quod daemon usque ad intima aniiuae illabi possit.

4. Item, sicut homo efficitur templum Dei per gratiam, ita efficitur templum diaboli per peccatum; sed omnino ibidein, ubi prius erat gratia, incipit esse culpa: ergo ubi prius Uabilabat Deus, potest habitare diabolus.

CoNTR.: 1. Augustinus de Fide ad Pelrum: «inest singulis spiritibus naturalis terminus, quo a se invicem distinguuntur, et unus in altero non est»; sed anima humana spiritus est: ergo non potest esse in daemone nec daemon in ea: ergo nec illabi: ergo etc.

1 Vers. 33. — Glossa cst ex Bedn, in hunc locum, ubi q. hic q. 2.

2. Item, si unus spiritus illabitur, aut alter potest illabi, aut non. Si sic; pari ratione et tertius et quartus, et sic de aliis, et ita omnes spiritus mali possent illabi uni animae, quod plane falsum est. Si non potest; ergo unus spiritus ituplet totain animam. Sed hoc est falsum, quia imaginem Dei nihil minus Deo implere potest, sicut dicit Augustinus et Beda

3. Item, si daemon illaberelur animae, esset inliraus animae: ergo per totum dominaretur ei, ergo posset pertrahere ad raala, qiuiecumque vellet, et ila anima liberum arbitriura non haberet. Quodsi anima liberum arbitrium non potest amittere: ergo nec daeraon ei illabi potest.

4. Itera, si illaberetur aniraae, nihil esset ita intimum in aniraa, in quo non esset et super quod non posset daemon; sed sicut Deus illabendo aniinam rectiflcat et conservat, sic daemon, quod potest, deordinat et depravat: ergo si daeiuon illaberetur aniraae, daeraon posset s.ynderesira vel volunlatem naturalera depravare et ad raalura inclinare; quod esl irapossibile.

c 0 N c L u s 1 0.

Daemones aiimabus humanis illabi nequeunt.

Respondeo: Dicendum, quod illabi aliquicl alicui importat, quod illud intimum sit ei et quod intime operetur in illo; nihil autem tale est respectu animae nisi solus Deus: ideo solus divinus spirilus animae potest illabi. — In anima namque humana idem est intimum et supremum; et hoc patet, quia secundum sui supremmn maxime approximat Deo, 5 Augusl., XII. De Civ. Dei, c. I. n. 3; XIV de Trin.

similiter secundum sui inUmum; uiide quaiito magis redit ad interiora, tanto magis ascendit et unitur aeternis. Et quia « solus Deus superior est mente humana'» secunduni sui supremuni, solus Deus potest menti esse intimus; et ideo illabi spiritui rationali est divinae substantiae proprium. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod animabus humanis illabi non potest malignus spiritus.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de Glossa, quod intravit diabolus etc; dicendam, quod hoc non dicitur de ingressu secundum subslantiam, sed secundum effectum sive conlbrmitatis malitiam; unde non vult Glossa plus dicere, quam quod,ubi fuit gratia, ibi incipit esse malilia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod impartibile irapartibili applicatur secundum totuni; dicendum, quod aut intelligitur de iunctura situali, aut de iunctura virtuali. Si de situali, sic potest habere veritatem; sic aulem non est intelligere applicationem substantiarum spiritualium, quia non sunt situales. Si autem intelligatur de applicatione virtuali, sic sermo non habet veritatem; quoniam in simplici substantia reperitur magnitudo virtutis, et secundum illam considerari potest in anima maior et minor ratio dignitatis secundum accessum ad originem illius virtutis

3. Ad illud quod obiicitur, quod sicut est ordo in corporibus, ita est in spiritibus; dicendum, quod etsi sit aliqua similitudo, non tamen omnimode perfecta, nec quantum ad ordinem nec quantuin ad intimilatem. Non quantura ad ordinem, quia omnes

mum Angeli sil superius supremo animae per naturam; tamen

Tertio loco quaeritur, utrum daemon possit sensus illudere. Et quod sic, videtur.

1. Super illud Exodi septirao: Fecerunt magi incantationcs et arcana quaedam similiter, conscientia. Itaque hoc bonum habet intimum. Quare superbia substantiae rationales immediate sunt natae ferri in Deum, nec quantum ad hoc una praeest alteri; hoc autem non contingit in corporalibus inveniri. — Non est etiam simile quantum ad intimilateyn, quia quod est intus et extra in re corporali est eiusdem naturae, non differens dignitate, sed magis partium positione; in anima vero quod est intimum, hoc est maxime supremum et Deo proximum. Ideo in rebus corporalibus quod potest influere exterius, magis el magis agendo, potest pervenire ad inlerius et ad intimum; non sic in spiritu, ubi idem dicitur esse intimum, quod est in eo supremum et dignissimum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod ibidem est culpa, ubi fuit gratia; dicendum, quod veruni est; sed ex hoc non sequitur, quod ibidem sit diabolus, ubi et Deus; quia aliter est gratia a Deo, aliter cidpa a diabolo. Gratia enim est a Deo ut praesente et influente et intime operante et raedullas affectionis penetrante, secundum quod innuit.postolus ad Hebraeos quarlo: Viuus esl sermo Dei et effimx etc. Sed culpa dicitur esse a diabolo solura sicut a suggerente et impellente, quodam modo quasi exterius instigante; et ideo non oporlet, diabolum habitare in intimo cordis peccatoris, quantunicumque medullitus adhaereat peccatum. Ulterius, peccatum non ponil aliquid, sed potius privat; ideo secundum ipsum non dicitur aliquid iUabi animae, sed potius ab eo aliquid corrumpi. Et sic patet, quod non est siraile de culpa et gratia, quamvis sint circa idem. dicit Glossa Rabani: « Diabolicis figmentis spectantium oculos illudebant, ut res in sua specie remanentes aliae viderentur >>.

3. Item, in Itinerario Clementis dixit Niceta

ad Petrum, narraris praestigia Siraonis: «Vidimus canes cantare et iniagines ambulare »; constat, quod hoc non fiebat nisi virtute daemonum. Si igitur daemones liaec et his similia plura faciunt, quae nullo modo nisi miraculose fieri possunt: ergo oculos spectanlium illudunt, maxiaie cum illa facere yidentur, ad quae per auxilium naturae iuvari non possunt.

3. Item, in vitis Patrum legitur, quod quidam adduxerunt quandam puellam ad sanctum patrera, quae videbatur eis esse equa; sed sanctus pater deprehendit, quod esset puella: ergo si hoc fiebat arte diaboHca, apparet etc.

4. Item, plus est decipere intellectum quam sensum; sed daemones multos decipiunt et seducunt quantum ad intellectum: ergo multo fortius seducere vel illudere possunt quantum ad sensum.

CoNTnA: 1. «Sensus particularis non errat, ut (licit Philosophus, circa proprium obiectum », ergo non percipit nisi quod veruai est; sed delusio sensuum non potest esse sine errore et jdeceptione: ergo etc.

2. Item, cum diabolus facit, aliquem videre asinum, vel aliquod aliud animal, ubi non est secundum veritatem, necesse est, quod faciat similitudinem illius animalis in oculo; sed illa similitudo non potest generari nisi ab illo animali, cum non possit educi de nihilo: ergo vel oportet, quod afferat asinum, vel nunquam faciat eum videri. Sed si asinum affert, non est ludificatio; si non affert, non immutat: ergo nunquam potest deludendo immutare vel iramutando illudere.

3. Ilem, cum hominem facit videri capram, aut similitudo hominis pervenit usque ad oculum, aut non. Si sic: ergo cum iudicet secundum similitudinera receptam, iudicabit, illura esse hominem: ergo non decipietur. Si non pervenit; quaero, quid impedit? et videtur, quod nihil possit. Existente enim medio illuminato, necesse est, obiectura raultiplicari per medium, si uon adsit corporeura obstaculum: ergo videtur, quod nullo modo possit ibi esse ludificatio sensus.

4. Itera, cura facit videri quod non est, aut hoe facit imrautando virtutem, aut imuiutando oculum, aut obiectum. Si inr.mutando obiectum, ergo est verura rairaculum, non ergo praestigium. Si irarautando organum vel virtutem, cum haec sint digniora, tunc erit maius miraculum: ergo falsa miracula erunt maiora veris; quod si hoc est falsum, redit idera quod prius.

C 0 N C L U S I 0. Daemon sensus aostros illudere potest, sive ostenclendo praesens esse quod non est, sive aliter ostendendo quam est, sive abscondendo quod praesens est.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam attendendum est, quod absque dubio daemones sensus possunt deludere, sicut multiplex experientia docet. Modum autem assignare est valde difficile, el ad hoc plures doctores conati sunt diversiraode.

Quidam namque voluerunt inodura huius delusionis assignare dicentes, hoc supra naturam esse; tripliciter autem hoc fleri posse. Potest enim hoc facere daemon a superiori influendo, ab intrinseco phanlasmata movendo, ab extrinseco species obiiciendo. A superiori influendo, dicunt hoc modo fleri posse: quia daeraon per naturam superior est sensu corporeo; et quia superiora nata sunt influere in inferiora, daemon potest species, quas habet in se, sensui imprimere, tam interiori quara exteriori; quae tanien rainus sunt spirituales in suscipiente quam in dante, quia « quod recipitur in aliquo est per modura recipientis, non per modum recepti ». — Similiter ab interiori phantasmata movendo, dicunt sic posse accidere: sicul accidit in soranis, ex raotu phantasmalum et defluxu ab organo excitari virtutem sensitivam interius et fieri somnium, in quo videtur homini, quod videat vel audiat veritatem, cum phantasraa rei pervenit ad organum visus vel auditus: sic et in proposito daemon potest phantasmala existentia in organo interiori facere defluere ad organa sensuum; et sic videtur homini, quod videat vel sentiat ipsara rem; dum ex rei phantasmate forraatur organum, et intentio sensus super illud convertitur, iudicat de similitudine, ac si esset veritas. — Ab exteriori vero species obiiciendo, potest hoc modo sensum ludificare. Unaquaeque enira res nata est speciem suam susceptibili dare. Et si esset aliquid, quod non tantum susciperet speciem, sed etiam tenere posset; posset circumferri et alicui pro veritate offerri; sicut ostenditur luna in puteo. Quia ergo non latet daemonem natura specularis, non solura susceptiva specierum, sed etiam retentiva; mediante illa potest, quamcumque vult et cuiuscumque rei vult. speciem pro veritate sensibus nostris offerre; quara cum pro veritate accipiunt, ludificantur. — Hunc igitur triplicem moduin dicunt daemoni esse possibilem; et eum modo uti hoc, modo de Consol. prosa i. — Hunc modum tangit.ugusl., XII. de

litatis. Non enim videtur possibile, quod substantia spiritualis, quae habet in se species omnino immateriales, possit eas sensibus imprimere, cum omnino sit virtus improportionabiiis. Nec etiam videtur, quod species ab organo interiori regrediatur, cum iste sit ordo retrogradus. Praeterea mirum valde esl, si daemon invenit ita niagnum speculum, in quo in sua magnitudine et latitudine possit ostendere unum castruni, sicut pluribus aliquando est ostensum. Mirum etiam est, si videt quis ita rem, quod non potest videre speculum. Mirabilis est etiam natura talis rei corporaJis, quae speciem potest suscipere et tenere, cum videamus, speciem ab obiecto sensibiliter separari non posse.

Ideo alius est raodus dicendi, qui magis est consonus naturae et intelligentiae, quod daemon po- 2. lest ludificare sensus, sive ostendendo praesens esse quod non est, sive aliter ostendendo quam est, sive abscondendo quod praesens est. Primum quidem facit species offerendo, secundum facit sensuni vel obiectura divariando, tertium vero facit impedimentum praestando. — Primum intelligi potest sic. Quando pliantasmata existentia interius offeruntur forti oblatione ipsi virtuti interiori, vel virtus interior fortiter illis intendit; similitudo rei videtur esse veritas. Hoc manifestum est per naturam. Nam phrenetico propter ascensum fumositatum ad cerebrum ex modica occasione exteriori videtur ei, quod videat multa, quae non sunt sibi praesentia, vel quod audiat. Similiter per fortem conversionem intentionis pliantasma videtur veritas, sicut Augustinus exemplificat in libro de Trinitate, quod quidam tanta conversione recogitabat cuiusdam mulieris imaginem, quod ei carnahter commisceri videbatur, etiam vigilando.

Per hunc modum daemon potest sive intentionera ad iraaginem convertere, sive fumos aliquos immittendo spiritum animalem immutare et phantasmata diversimode variare el intentioni olferre, et sic diversa homini facere apparere; et hoc modo utitur freqnentissime. Et huius signum est, quia nunquam facit hominem aliquid sentire, cuius iraaginem non habeat in interiori organo virtutis imaginariae. Nunquam enira caecos naturaliter facit 1 Sub lioc respeclu.Arislol., in flne de Sensu 'l sens. ait: soraniare de coloribus, nec surdos de sonis, nec eis talia repraesentat in vigilia vel in soninis. — Secundum inodura iMSSuraus intelligere sic. Quod res alio niodo vel sub alia dispositione appareat sensui. quara sit naturaliter, potest contingere propter variationera aliquara ex parte orcjani; sicut quando humor sanguineus vel vapor igneus descendit ad oculos, videtur homini, quod ea quae exterius sunt, sint rubea; vel propter variationem aliquam ex parte obiecti, sicut contingit aliquando, quod ex posilione candelae et dispositione palearum videntur paleae serpentes esse operatione naturali. Simile est in aliquibus virtutibus quarundam rerum mineralium. — Et quia iste raodus non latet daeraones, et sunt ministri veloces, potentes quae necessaria sunt ad haec statim afferre; ideo sensus nostros frequenter deludunt, ostendentes rem aliter, quam sit, dum eam faciunt aliter, quara se habeat, apparere. Quod quidem fit variationem modicam inducendo circa organum vel obiectum; quae quidem variatio non mutat forraam, sed solum est ex quadam accidentali adhaerentia, et est ut passio, non ut passibilis qualitas. — Tertium modum sic possumus intelligere. Res siquidem, quae praesto est, sensum nostrura sine visibih obstaculo dupliciter potest latere: aut quia impeditur virtus seiisus, ne perveniat ad sensibile; aut quia impeditur species sensibilis, ne perveniat ad sensum; et ulroque modo impeditur sensus, ne percipiat quod sibi est praesto. — Utrumque autem horuni satis credendum est esse possibile virtuti daemonis. Et ideo dicilur posse facere per hanc viam, ut hominem reddat invisibilera, quod taraen certura non est; si tamen est, hac via posse fieri, non est multum incredibile.

His visis patet responsio ad quaestionem propositam, quoniam terminanda est in partem aflirmativam; patet etiam in parte responsio ad obiecta.

1. Ad illud enim quod obiicitur, quod sensus non errat circa proprium obiectum; dicendum. quod hoc inlelligitur, quantura est de sui natura, salva scilicet media dispositione organi, medii et obiecti. Intelligitur etiam de sensu particulari per se. In hac aulem deceptione sensus comnmnis sive phantasia, quae dicitur collativa, admiscetur sensui particulari et iudicat, esse alterius quod est suura.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nulla res potest videri nisi per suain speciem; dicendum, quod speciem nec de novo dal nec de novo aflert; sed illara quae erat in piiantasia, tam vivaciler virtuti illi interiori obiicit, ut credat, se rem exteriorem sensiljileni intueri.

3. Ad illud quod obiicitur, qund facit hominem videri capram, utrum illa species hominis deferatur ad visum; dicendum, quod fortassis impedit, ne perveniat ad visum, vel visus ad eam, vel sallem impedit, ne perveniat ad iudicium, dum loco illius offert speciem caprae, quam habet in phantasia; et sic, dum aspicit ad corpus humanum, aestimal se videre capram.

I. Ex principio communiler concesso, quod subslantia spi-

Quarto quaeritur, utrum daemon possit cogitationes immittere. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate veteris Testamenti, in Psalmo: Jmmittit Angelus Domini in circuitu ti- mentium eum; si bonus Angelus potest immittere, cum bonus et malus sint eiusdem naturae, patet etc.

2. Item, auctoritate loannis, decimo tertio: Cum diabolus misisset in cor, ut traderet eum Judas; sed mittere in cor non est aliud quam immittere: ergo etc.

3. Itein, Gregorius in Moralibus: «Maligni spiritus in cordibus malignorum cogitationes iminittere non desistunt».

4. Item, suggestio est aculeus diaboli; sed suggestio nihil aliud est quam pravae cogitationis immissio: si ergo dialjolus potest mala suggerere, ergo et potest malas cogitationes immittere.

Contra: 1. Matthaei decimo quinto super illud: NiJdl quod in os intrat, coinquinat hominem, dicit Glossa Bedae, quod « diabolus non est malarum cogitationum immissor».

2. Item, si potest cogitationera immittere, cum in cogitatione formetur acies intelligentiae: ergo potest mentem nostram formare; quod falsum esl.

3. Ad illud quod quaeritur, ubi faciat immutationem, vel circa organum, vel obiectum, vel virtutem; dicendum, quod potest facere et facit circa omnia haec pro loco et tempore, sicut sibi videtur expedire. Nec tamen sequitur, quod sit verum miraculum, quia non est ibi vera formarum transmutatio aut inductio, sed solum quaedam transitoria et quasi momentanea imnuUatio, quae, cum ostendat, circa rem veram transmulationem esse, non est verum miraculum, sed vanum et falsum praesligium. dnb. lat. 1. — Durand., hic q. 4. cuin hoc dicat Augustinus esse proprium

4. Item, nihil nobis intimius est quam cogitatio: ergo si diabolus potest cogitationes tere, potest ad interiora nostra spiritualia introire; sed hoc nihil aliud est quam illabi: ergo menti nostrae illabi potest, quod supra est improbatum.

5. Item, si potest cogitationes immittere, ergo potest, quando vult, malum facere cogitare; sed ipse continue nobis optat malum: ergo nunquam periiiitteret, nos a cogitationibus malis desistere; quod manifeste falsum est.

Est igitur quaestio, quantum posse habeat bolus respectu cogitationum generandarum in nobis, utrum scilicet possit efficere, vel tantum offerre; et si offerre, utrum necessario possit nos compellere nnstrorum, necessarium est, nos videre, et sic de aliis sensibus: ergo similiter videtur de cogitationibus. Quod si verum est, videtur, quod amalis cogitalionibus non possimus evadere, et quod mala cogilare non sit reprehensibile, cum tamen Dominus reprehendat Matthaei nono: Quid cogitatis mala in cordibus vestris?

« Libr. 83 Qq. q. 81. n. 2. et 4; ibid. q..53. n. 2. Cfr.

Daemon potest aniniae humanae cogitationes suggerere, non ut principaliler agens, sed ut excitans.

Respondeo: Dicendum, quod immissio dicil acluni, cuius effectus terminatur in eo quod inlus est. Hunc autem actum dupliciter potest dicere respectu illius effectus: aMi imi causae priiicifpaliter agentis et efTicientis, aut sicut excitantis vel impelientis. Prinio modo proprie accipitur; et sic competit soli Deo respectu animae; ipse enim solus est, qui per raodum principalis agentis potest in eius intimis cogitationes el affectiones gignere et formare. Alio modo accipitur large et minus proprie. Quoniam immissio de ratione sui nominis quandam virtutem et auctoritatem sufficientem respectu effectus importat; ideo, quando solummodo dicit excitalionem vel impulsionem, /arpe accipitur et minus proprie. — Et sic competit daemoni respectu ani- 3. mae, quoniam eius officium est sive perversura studium, eidem malas cogitationes suggerere.

Et sic patet responsio ad rationes ad utramque partera. Nam rationes et auctoritates ad primam pgpjg,j inductae procedunt de immissione commu-

I. Haec et seq. quaest., infra d. 10. a. 2. q. 1. quoad Ansicut ad cetera phanlasmata; si non vult, se non oonvertit».

Quinto quaeritur, utrura daeraones possint raalas affectiones incendere. Et quod sic, videtur.

1. Oseae septirao: Omnes adiilterantes sicut succensus a coquenle; et Glossa exponit quod aclibanus est fornicator, et coquens, diabolus »: ergo etc.

1 Cfr. August., Enarrat. in Ps. 118. Serm. 18. n. 4. — niter dicta; rationes vero ad oppositum procedunt de immissione proprie dicta.

Ad illud vero quod quaeritur ultimo, quantum posse habeant daemones respectu malarum cogitationum nostrarum; dicendum, quod pliantasmata possunt offerre.

Ad illud autem quod quaeritur, utrum cessario possint compellere; diversimode a diversis respondetur. Quidam enim dicunt, quod necessario possint compellere ad cogitationes malorum-, non tamen malas. Cogitatio enim, quae est de malo, non est mala, nisi eam coraitetur affectio mala, quae est in potestate nostra. — Aliis vero videtur et probat3uius, quod non possunt facere, quo facto necessario cogitemus malum, nisi in casu, videlicet cum cogitatio animae non est circa utilia occupala. Cura enira evagatur et est otiosa tune potest ei diabolus offerre imaginem turpem et vanam. Et ideo volenti malas cogitationes et imaginationes effugere sollicite et diligenter cavendum est, ne contingat aliquando animum a bonis et ab utilibus cogitationibus revocari Hoc tamen non difficile est ei qui solitus est in bonis animum exercere, cui raulto facilius est et delectabilius in bonis versari cogitationibus, quam sit viris carnalibus in foedis et turpibus imaginibus.

II. De hac et seq. quaest.: Alex. Hal, S. p. II. q. 101.

2. Item, Beda super Actuum quinto dicit, quod « diabolus fraudulenta et callida deceptione animam in affectum malitiae trahit »; sed iioc nihil aliud est quam pravam affectionem incendere: ergo etc.

3. Item, diabolus potest carnem nostrara coramovere, sicut dicitur lob nono. Super ilhul: Terra tradita est in manu impii, exponit Gregorius, id est «caro in manu diaboli. Si ergo carne commota excitatur slimulus concupiscentiae. qui est in nobis tanquam igniculus pravae affectionis, videtur, quod diabolus possit in nobis incendere affectionem concupiscentiae.

4. Item, igneni incendere non est aliud quam igni pabuium ministrare; sed malae imaginationeset exteriores opportunilates et occasiones sunt fomenta concupiscentiae: ergo videtur, quod diabolus lumc ignem concupiscentiae possit in nobis accendere.

5. Item, calidum potest calefacere, ergo inflammatum potest inflammare; sed dialiolus totus est inflammatus, immo in eo sunt tlammae et incentiva vitiorum, sicut dicitur lacobi tertio et Beda dicit et Magister inlittera: ergo diabolus potest nos ad malum inflammare, ergo et incendere.

Ad oppositum: 1. Imago maxime perficitur in affectione et voluntate ergo si diabolus non habet posse super animam, in quantum est Dei imago, ergo non videtur, quod possit affectionem nostram incendere.

2. Ilem, libertas arbitrii maxime consistit in affectu sive in volantate; sed liberum arbitrium est illud, super quod minime potest diabolus: ergo videtur, quod minime possit in nostrum affectum: ergo si non potest intellectui cogitationem immittere, ergo multo minus affectionem incendere.

3. Item, cogitatus praeambulus est ad affectionem; sed quod non potest in dispositionem, non potest in complementum: ergo si diabolus non potest immittere cogifatum, non potest incendere affectum.

4. Item, si posset malas affectiones incendere: cum huiusmodi affectiones semper sint culpabiles, continue posset nos facere peccare, quod nefas est dicere.

Est igitur quaestio, quae differentia sit inter incendere et immittere; et pro quanto diabolus magis dicitur incemor quam immissor, cum e contrario videatur, cum multo plus sit affici ciuam cogitare.

Utrum daemones scrutari Sexto et ultimo quaeritur, utrum daemones possint scrutaii secrela nostrae conscientiae. Et quod sic, videtur. Daemon potest nos ad malas cogitationes et affectiones excitare, non autem eas ut principaliter agens in nobis efficere.

Respondeo: Dicendum, quod incendere est actus 'i translatus a corporalibus ad spiritualia. In corporalibus autem incendere est non ignem generare, sed potius igni pahulum ministrare, vel applicando ignem combustibili, vel combustibile igni. Sic et in spiritualibus. Ignis autem iste concupiscentia est sive libido perversa: pahulum istius ignis sunt cogitationes et affectiones carnales et terrenae et delectationes foedae; et ita incendere in spiritualibus non tantummodo accipitur respectu affectionum, immo etiam cogitationum; et respectu utrarumque non dicit actum sicut principaliter agentis, sed solum sicut excitantis et suhministrantis. — Quoniam igitur diabolus potest nos ad malas cogitationes et affectiones excitare, licet non possit eas in nobis sua poteslate efiicere; ideo recte et proprie a Sanctis et a doctoribus sacrae Scripturae incensor dicitur, non immissor. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. 2. kc illud ergo quod obiicitur, quod diabolus non potest super imaginem nec super liberum arbitrium; dicendum, quod non potest sicut agens et movens principale, potest tamen sicut suggerens et inducens. Et hoc est quod dicit Damascenus: « Violentiam alicui inferre non possunt; in nobis enim est suscipere eorum immissiones».

2. Ad illud, quod non potest in cogitationem; dicendum, quod, sicut non potest cogitationem formare, sic nec affectionem principaliter causare vel movere; sicut autem potest affectionem incendere, sic etiam cogitationem.

4..d illud quod ultimo obiicitur, quod tunc posset nos facere peccare; dicendum, quod verum est, si potentia incendendi importaret necessitatem, vel praecipuam et effectivam potestatem respectu affectionis pravae; sed, sicut praedictum est, non dicit causam efjicientem, sed disponenteni; quae quidem dispositio efBcaciam non habet, nisi nos demus ei vigorem ex nostra negligentia, vel consensu. secreta conscientiae nostrae.

1. Daemonum olficium est accusare, secundum quod legitur Apocalypsis duodecimo: Proiectus est accusator fratrum etc.: ergo si in iudicio arguemur de secretissimis cogitationibus, videtur, quod hae non lateant accusatorem nostrum.

2. Item. peccatum est character bestiae, secundum quod insinuatur Apocalypsis decimo quarto. Sed unusquisque cognoscit proprium signaculum, ubicumque ponatur: ergo diabolus cognoscit peccatum, ubicumque sit. Sed nihil est in nobis secretius, quam sint peccata cogitationum et affectionum nostrarum: ergo si haec diabolus potest videre, secreta conscientiarum nostrarum rimari potest.

3. Item, Augustinus duodecimo super Genesim ad litteram -: « Mali angeh cogitationem noverunt, quia multa praedicunt, quae non praedicerent, si cogitationes non novissent».

4. Item, hoc videtur per rationem. Notior est operatio quam potentia, et potentia quam substantia quia per cognitionem operationis et potentiae pervenitur in cognitionem substantiae; sed substantia animae non potest latere diabolum: ergo nec eius operatio nec virtus: ergo si cogitatio et aflectio sunt actiones animae, ergo nou possunl latere daemonem.

5. Item, substantiae spirituales, sicut dicit Dionysius, per sui naturam sunt specula; sed sic est in speculo materiah, quod quando unum obiicitur alteri, non solum repraesentat ipsum, sed etiam omne quod relucet in ipso: ergo si maioris communicationis sunt specula spiritualia, videtur, quod quando daemon intuetur et aspicit animam, non solum ipsam videat, sed omne quod est in ipsa.

G. Item, nihil potest oculus meus videre in me, quod non possit videre oculus alienus: si ergo sic est in oculo corporali respectu rei visibilis corporalis, pari ratione sirailiter erit in oculo spirituali respectu cognoscibilis spiritualis. Ergo si oculum meum spiritualem non latet secretura conscientiae meae, pari ratione nec oculos daemonum.

Ad oppositum: 1. Tertii Regum octavo: 7m nosti corcla fiUorum hominum: non ergo daemon vel alius.

2. Item, leremiae decimo septimo - Ego Dominus, scrutans corcla et renes: ergo si Dominus hoc sibi attribuit tanquam proprium, videtur, quod non communicet diabolo.

3. Item, primae ad Corinthios secundo: Nemo scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui est in illo; sed daemon nec est spiritus nosler nec est in nobis: ergo non novit secreta conscientiae nostrae.

4. Item, Augustinus in libro de Ecclesiasticis Dogmatibus: «Internas cogitationes nostras diabolum non videre, certum est».

5. Item, ralione videtur: quia si internas cogitationes cognosceret, cognosceret et virtutes, ergo beati lob patientiam cognovisset; quod si cognovisset, non tentasset, cum nolit superari; sed tentavit: ergo nec virtutem nec cogitationes eius cognovit K Nulla creatura potest nosse conscientiae humanae secreta nisi per signa, vel per coniecturam.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod sicut Deus voluntati rationalis creaturae dedit clominium sive arbitrium, cui nulla praesidet nisi divina potentia; sic eius cognitivae dedit conscientiae secretum, cuius secreta et profunda non penetrat nisi divina sapientia. Et ideo dico, quod nuUa creatura, nec humana nec angelica, potest conscientiae humanae nosse secreta, nisi per signa vel per coniecturas, vel nisi noverit Dei revelatione, aut hominis denuntiatione sive detectione. Et quoniam pauca simt ita secreta, quin prodeant in opera exteriora, vel appareant per signa exteriora faciei, vel per signa cordis, quod diversimode movetur secundum diversitatem afTectionum; hinc est, quod multae cogitationes et affectiones nostrae deprehendi possunt a malignis spiritibus, nisi arceantur Dei virtute. Haec autem cognitio potius est coniecturae quam certae scientiae. — Et ideo concedendae sunt rationes ostendentes, quod angelus malus secreta conscientiae nostrae perscrutari non potest.

. Ad illud ergo quod obiicitur primo in contrarium de accusatoris ofiicio, dicendum, quod non solum ipse daemon erit accusator, immo etiam cor nostrum; unde etsi de exterioribus et visibilibus accusari possumus a diabolo, de occultis et secretis non. Neutra tamen impunita relinquentur, quia non deerit accusator et testis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod peccatum est character diaboli; dicendum, quod peccatum tunc dicitur esse character, quando scribitur in fronte; hoc autem est, cum peccat sine rubore et publice, ut iam possit ei dici: Frmis mulieris meretricis facta est tibi, noluisti erubescere; et tunc ajjsque

dubio peecalimi iiostrum rliabolo est cognituni, quia iam non est secretum, sed raanifestum.

3. Ad illud quod obiicitur de.ugustino, quod cogitationes noverunt; dicendum, quod loquitur de cognitione coniecturae, non certae scientiae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod notior est operatio quam substantia; dicendum, quod verum est de operatione extrinseca; de intrinseca autem non habet semper veritatem. Multae enim res sunt nobis notae, quarum virtutes et operationes nos latent. — Vel dicendum, quod hoc locum habet in operatione naturali, non in operatione voluntaria. Operatio enim naturalis, secundum quod naturalis est, ita se naturaliter nata est repraesentare nec se occultare potest, sicul nec substantia; immo per ipsam manifestatur substantia, dura plus habet de ratione actualitatis, ac per hoc manifestationis et lucis. In operatione autem voluntaria secus est. Nam cum substantia se naturaliter repraesentet, sicut naturaliter est, et se occultare non possit; operatio vohmtaria, sicut voluntarie exit in esse, ita et voluntarie manifestatur; et ita occultari potest, immo non manifestatur, nisi homo velit. Talia autem sunt quae latent in secreto nostrae conscientiae. Ideo quamvis diabolus possit videre animam propria virtute, non tamen potest tuam conspicere.

b. Ad illud quod obiicitur, quod speculum repraesentat aliud speculum et quae sunt in eo contenta; dicendura, quod duplex est speculum, quoddam naturale, et quoddam voluntarium. Speculum naturale, sicut naturaliter suscipit, ita et naturaliter reddit, et ita nihil occultat; ideo speculum sibi oppositum non solum ipsum, sed etiam omne quod lucet in eo, repraesentat. Speculum aulem vohmtarium non est in actu manifestationis eorum quae in se continet, nisi cum hoc facit voluntas-; et tale est speculum spirituale. Ideo non est sinule.

6. Ad illud quod obiicitur de oculo corporali, per hanc ipsam rationem iam patet responsio. Ocuhis enim unus corporalis videt quidquid videt alius, si obiectum sit utrique revelatum; si autem uni aperitur et aUeri legitur, unus potest videre quod non videt alius. Quia ergo nullus se sibi nec vult

I. Secundum titulum quaeslionis taiitum de daemonibus nec potest velare, quia sibi semper praesens est; ideo oculum proprium, si quid in se est, non potest latere; alienum vero oculum potest subterfugere et se iUi velare quoniam non est ipsi praesens nec super eum potens: et ideo omnem oculum spiritualem potest conscientia nostra latere, excepto se et illo qui est supra se. Et ideo dicit Augustinus super Genesim ad litteram, quod « sicut substantiae corporales habent aliqua velamenta, quibus se alienis conspectibus occultant, sic in substantiis spirituaUbus suo modo esse intelligendum est »; haec est verborum suorum sententia.

Et si tu quaeras, quomodo possit hoc esse vel intelligi, cum substantia spiritualis sit simplex et uniformis per totum, et ita videtur, quod qui videt modicum, nihil latet, et cum uniformis sit, non potest esse ibi aliquid occultans et aliquid occultatum; dicendum, quod obstaculura illud non habet intelligi per interpositionem alicuius natarae opacae, sicul est in visu nostro corporeo, vel obscurae, vel minus clarae; sed ibi abscondere idera est quod manifestare nolle. Et licet non sint ibi diversitates plicarum ex compositione diversarum naturarura, sunt taraen in aniraa gradus potentiarura et statuum, secundum quos quaedam dicuntur animae esse raagis intiraa, utpote quae respiciunt potentias superiores et simpliciores sive purioi'es, secundum quas anima magis in se ipsa recoUigitur, et ei quod surarae unum est, unitur et simpliflcatur; et penes has maxime residet conscientiae secretum.

Et sic patet solutio obiectorum; ex quibus etiam manifestantur omnia quae in littera dicuntur. Hoc autem solum indiget explanalione, quod dicit Gennadius, quod daemones per energiam operationum etc, quid ibi appellet energiam. Et dicendum, quod energia dicitur ab en, quod est in, et ergon, quod est labor, et mene, quod est defeclus; unde energia quasi interior labor vel interior defectus. Unde illi dicuntur energumeni, qui interius laborant per vexationem daemonis interius obsidentis et animam laborare facientis. Et hoc est quod Gennadius intendit dicere.

sentia, non futura. — Sed S. Thom. et communior sententia

Cap. I.

Be ordinum dislinctione.

Post praedicta superest cogDOscere, de ordinibus tres ordines, ut Trinitatis similitudo in eis insiuuetur cipatus, Potestates; inferiores: Virlutes, Arcbangeli, Angeli ».

Cap. II.

Quid appelklur ordo, et quae sit ratio

nominis ciciusgue. quenter fiunt; Archangeli, qui maiora nuntiant; Angeli, qui minora ».

Cap. m. Quod nomina illa sumta sunt a donis gratiae, non propter se, sed propter nos eis data.

Haec nomina illis non propter se, sed propler nos riter. Omnia enim iu omnibus sunt, non quidem aequaliter, quia alii aliis sublimius possident, quae tamen omnes habent. Cumque omnia dona gratiarum matur, tam dilectionem quam cognitionem divinitatis et cetera virtutum dona ceteris omnibus sublimius nantur. Unde Gregorius: « In illa surama civitate quispit in munere ».

rerum, quas accepit. — Vel )otesl comparatio referri plura habeant dona, quaedam aliis excellentius possident, ita forte et Angeli quibusdam niuneribus magis pollent el aliis quibusdam minus.

Cap. IV.

Utrum hi ordines ab initio creationis

distincti fuerint. Aposlolus eliam principatus et potestates tenebrarum sedebat; si enim liacc habuissenl, non cecidissent. Non tias iuvisibilium solus ille ponderare potuit, qui omnia in numero et metisura et pondere disposuit, id et « in et formaus et ordinans omnia ».

Cap. V.

Utrum omnes Angeli eiusdem ordiiiis

sint aequales.

Praeterea considerari oportet, utrum omnes Angeli eiusdem ordinis aequales sint. — Ita esse quibusdam plares; ita et iu ordinibus Angelorum recte creditur esse.

Cap. VI.