Distinctio XIV

3 Gen. 1,9.

Cap. X.

(Juomodo accipiendum sit i/.lud: Sint in signa el tempora.. - Quod autein subditur: El sintin sigita el tempora 1. el dies ct amios quomodo accipjenduni sifr, quaeri solet. Ita.enim «dictuin videlur, quasi quai'to die coepissent tempora, cum prius triduum sine tempore non fuerit. Ideoque tempora, quae flunt per sidera, non

Supra egit Magister de prodnctioiie illius forinae, quae est quasi generale principiuiu distinguendi ceteras corporales formas. In liac parle agit de productione reruin quantum ad fornia.s speciales. Et quoniam quaedam res sunt simplices, quaedam niixtae. sive quaedam sunt in?ensibiles. quaedam sensibiles; ideo pars ista habet duas. In prima agit Magister de productione simpliciura el insensibilium. In secunda vero de productione mixtornm et sensibilium, infra distinctione decima quiiita: Dixit quoque Deus: Producant aquae replile etc.

Et quoniam corpora simplicia sive insensibilia sunt in duplici differentia: quaedam enim sunt continentia. quaedam contenta; ideo pars priina duas habet. In prima agit de productione el distinctione corporalium quantuin ad res continentes. In secunda vero quantum ad res contentas, ibi: Se-

Ad intelligentiam autem huius partis incidit hic

quaestio de caelis. Et quaeruntur hic tria.

Primo quaeritur de caelis quantum ad naturam.

Secunda quaestio est de eis quanlum ad figuram.

Circa primum sic procedjtur et quaeritur, utrum caelum crystallinum sit de natura aquae. Et quod sic, videtur:

1 August., ibid. c. 14. n. 29, ubi et sequens locus, sed

quaestio est quantum ad motoris inprinium quaeruntur duo.

quaeritur de natura caeh crystallini.

de natura caeli flrmamenli. Per auctoritatem Scripturae. Genesis pridistingiuintur sunt eiusdeni naturae: ergo aquae, quae sunt super flniianientum et quae sub firma- Hieiito, sunt eiusdem iiaturae. Si t.u dicas, quod flrmamentum ibi vocatur non ca.clum sidereum, sed aer; obviat texlus sequens ubi dicitur. quod stellae positac sunt in flrmamento. Obviat etiam illud quod scribitur Danielis tertio: Benedicile aquae, quae super caelos sunl, Domino, et postea subditur: Benedicile sol et luna Domino: ergo aquae illae sunt super solent. Si tu dicas, aquas illas esse spirituales;obviat illud quod dicitur in Psalmo: Extendens caelum sicut pellem, qui legis aquis superiora eius; sed caelum extensum est corporale: ergo aquae, quae legunt, sunt corporales.

2. Ilem, hoc videtur auctoritate Doctorum. Augustinus super Genesim ad litteram loquens de aquis: "Qualitercnmque sint, ibi eas esse non dubitamus; maior est enim huius Scripturae auctoritas quam omnis humani ingenii perspicacitas». Si tu dicas, quod sunt ibi aquae, sed taraen non raateriales, sed spiritUales; contra hoc dicit Basilius: «Aquaui illam intelligimus aquam esse veram»: ergo videtur, quod vere aquae illae habent speciem et naturam aquae. Quodsi lu dicas, quod formani habent aquae, sed tamen uon proprietates; contra hoc est verbum Bedae, quod adducit Magister in littera: «Qui infra caelum ligat aquas ad tempus vaporibus nubium retentas, polest etiam supra caeli sphaeram non vaporali tenuitate, sed glaciali soliditate aquas suspendere, ne labantur».

3. Item, ratione videtur. Ordo partium in microcosmo sive in minori mundo respondet ordini partium in maiori mundo sed sic videmus in natura corporis humani, quod supra cor, quod est calidum et naturae igneae, ponitur cerebrum, quod est frigidum et naturae aqueae: ergo et in maiori mundo supra solem et alia corpora calefacentia erit ponere naturam aqueam.

4. Item, aqua de sui natura est perspicua et per hoc apta ad susceplionem luniinis: ergo conformis est naturae caelesti, ergo apta est, ut de ea possit aliquod caelum fleri: ergo si aliquod caelum habet fieri ex aqua, cum nullum sit infra flrma- 1 Gen. 1, 14. — Duo seqq. textus sunt Daniel. 3, 60. et mentum caelum aqueum, videtur, quod sit supra firmanientum.

b. Item, quod illud sit possibile, videtur per rationem, quam facit Augustinus super Genesim ad htteram: Aqua per sui subtiliationem potest elevari, ut sit supra aerem: ergo maiori subtilialione poterit amplius elevari: ergo si omne corpus divisibile est in inflnitmn, si adsit potentia dividentis, poterit aqua tantum dividi et snbtiliari, quod supra flrmanientum naturaliter polerit consistere; et si lioc, ergo aliquod caelum aqueuin esse.

6. Item, illud est unicuique naturale. quod Creator ei indidit a priina constitutione: ergo si in prima divisione aquarum quaedam positae sunt supra flrmamentuui, quaedam sub firmamento, ita naturale est illis esse supra firmamentum, sicut istis esse infra firmamentum: ergo sicut nobisentibus supra flrinamentum stultum esset dubitare, utrum aquae possent esse infra firmamenlum. sic nobis entibus infra firmamentuui stultum est credere, esse inconveniens, supra firuiamentum esse caeluni aqueum.

.4(/ opposi.tum arguitur sic.

1. Prinio auctoritate Augustini decimo tertii» Confessionum: «Sunt aliae aquae, quae supra flrmamentum sunt, immortales et ab omni corruptione secretae»: ergo videtur, quod caelum aqueum non sit de natura istius aquae.

-2. Item, corpus, habens speciem aquae, per naturam esl ponderosum: ergo si aliquod caelum est aqueae naturae, illud est ponderosum; sed ponderosum non debet collocari nisi deorsum per naturam: ergo videtur, quod inordinatum sit ponere, quod aliquod sit caelum aqueuni, quod sit sursum.

3. Item, corpora mundi ordinantur secundum maiorem nobilitatem et minorem; et corpus, quod nobilius est, superius locatur '-: ergo si aqua minus nobilis est quam flrmamentum. ergo nunquam locanda est siipra flrmamentum.

4. Item, corpora mundi ordinantur sub et supra secundum maiorem subtilitatem et minorem, et secundum maiorem raritatem et minorem; sed aer universaliter subtilior est quam aqua et rarior.

el similiter ignis: ergo nimqiiam aqua adeo poterit rarefieri, ut sit subtilior aere et igne: ergo nunquam videtur. quod possit convenienter supra ignem et aerem collocarL

0. Item, habenlium eandem naturam idem est locus; quia enim eadeni est natura glebae et totius terrae, idem est locus glebae et totius lerra6':ergo idem est locus huius aquae et totius aquae: ergo si aliqua aqua naturaliter est iuxta terram, ergo et omnis aqua: ergo videtur, quod nullum sit caelum aqueum. Si tu dicas, quod non est quaerenda hic ratio naturae, quia hor fit virtule divinae potentiae; hanc responsionem refutat.ugustinus super Genesim ad lilteram - inquiens: « Nec quisquam dicat, haec omnipotentia Dei fieri; qualiter enim Deus naturas fecerit. quaeritur, non quid de his per niiraculum suae potentiae operetur ».

fi. Item, quaero ad quid positae sunt ibi aquae? Si ad refrigerandum calorem igneum — quod quidem videtur propter hoc, quod Saturnus, qui suprenms est inter planetas et velocissime movetur, et ita ex motu deberet esse calidior. tamen frigidissimus est, et hoc non nisi propter aquas illas, ut videtur — obiicitur contra hoc. quia, si aquae illae possunt infrigidare calorem solis et aliorum corporum, ergo eadem ratione possunl ab eis cale- Beri, ergo et consumi, et ita aliquando totaliter corruinperentur, quod est inconveniens.

Quaeritur igitur, cuius naturae sunt illae aquae? et pro quanto caelum illud dicatur esse aqueum; si enim propter naturam perspicuitatis, tunc oinne caelum debet dici aqueum. Sup)'a firmamentum probabiliter sunt veraa aquae, quae tamen niullum differunf ab aquis elementaribus.

Respondeo:.Vd praedictorum intelligentiam est notandum, quod in hac quaestione propter diversitatem positionum et debilitatem rationum vix potest aliquid certum dici; sed ex quadam proprietate et coniectura ex diversis posilionibus potest elici una quaedam sobria, quae inter fidem et rationem incedat quasi quadam raedia via.

Propter quod notandum est, quod aliqui, se- I. quentes viam ralionis et mundanae philosophiae, dixerunt, quod supra flrmamentum, quod est caelum sidereum, nullae sunt aqune corporales, et Scriptura sacra intelligi debet de aquis spiritualibus. Quodsi alicubi in Scriptura legatur de istis aquis materialibus, quod sint supra firmamenlum ele-: vatae, tunc nomine firmamenli intelligitur aer. El utrumque horum dictorum eliciiml ex verbis Auguslini. Primum ex hoc, quod dicit decimo tertio Confessionnm. quod illae aquae sint immortales. Secundum vero ex hoc. quod dicit super (ienesim ad litteram, quod hoc potest intelligi de aquis, quae suspenduntur in nubibus. — Sed istam positionem improbal Basilius in Hexaemeron; reprobat etiam ipse textus, qui dicit, stellas positas esse in firmamento, per quod firmamentum, dixerat supra, aquas ab aquis esse divisas; si ergo tirmamentum illud est caelum sidereum, et aquae illae sunt maleriales, positio praedicta nullo modo videtur stare posse.

Et ideo alii, innitentes texlui sacrae Scripturae, secundum quod videtur sonare, dixerunt, quod aliquod caelum sursum est, quod est aqiieae naturae, quod divina dispositio sursum posuit ad refrigerandum ardorem aetheris. Et ad omnes rationes ad oppositum respondent per hoc. i[uod Deus in ordinatione unmdi plus considerat finis utilitatem quam formae qualitatem; et ideo, sicut in minori mundo posuit cerebrum sursum ad calorem cordis mitigandum, sic supra caelum sidereum posuit caelum aqueum; et ibidem aquae illae quiescunt et sustenlantur vel sua soliditate, sicut videtur Beda dicere, vel sua subtilitale, vel etiam Dei virtute, quae sic ordinavit. — Sed quia credendum est, Opiflcem summum corpora mundi optimo ordioe ordinasse, non solum videtur, quod in ordinando consideraverit finis utilitatem, sed etiam perfectionis dignitatem; ideo non videtur verum elementum aquae super firmamentum collocasse, cum per naturam sit minus nobile.

Et ideo est tertius modus dicendi. quod supra firniamentum, sicut dicit Scriptura, sunt aquae, quae tamen non habent naturam et speciem aquae elementi, censentur tamen aquae nomine propter convenientiam in aliqua proprietate. — Unde notandum est, quod aqua ista tres habet proprietates: habet enim perspieuitatem, habel frigiditatem, habet nihilominus gravitatem. Quantum ad naturam perspicuitatis hae aquae et illae conveniunt, eo quod habent naturam receptivam luminis et quodam modo retentivam, sicut experimento patet in aliquibus lapidibus, qui de nocte non videntur per se, nisi ponantur in aqua. Quanlum autem ad na- 338"

tiirain gravitcUis sinipliciter differunt; illae enim aquae nullo nioilo sunt graves nee appetunt esse deorsum. Quantum vero ad naturam frigiditalis partim comeniunt, partini dilferunt. Conveniunt enim in linc, quod iUraefne sunt frigidae effective; differunt autein in lioc. quod istae sunt frigidae formaliter, illae vero minime.

Et secundum hoc patet, quod nomen aquae tripliciter accipitur in primaria rerum distinctione: aliquando pro informi materia, ut ibi: Spiritus Domini ferebatur super aquas; aliquando pro natura Iransparenti et luminis retentiva, ut ibi: Fiat fimuimentum in medio aquarum; a.Iiquando pro ipso elemento aqueo, iit ibi: Congregentur aquae in locum unum. — Et sic patet, quod supra firma- I. mentum verae sunt aquae, sicut dicit Scriptura. et auctoritates Sanctorum, quia illud intendnnt per- 2 suadere. Patet etiaiii, quod noii sunt ibi aquae elementares sive eius naturae, cuius sunt istae aquae, nec quantum ad corruptihil.itatem, nec quanlum ad gravitatem, nec quantum ad ignohilitatem, nec quaritum ad grossitiem, nec quantuin ad tramfundendi possibilitatem, sicut ostendunt rationes ad oppositum adductae. — Ilanc autem viam tertiam satis sustinere possumus prolialiililiter. cnm niliil videatur sibi obviare. Hoc autem praecipue attendendum est. ne in incerta materia aliquid certitudinaliter

— Scot., Report. hic q. 1. n. 16. — S. Tliom., Iiic q. unic:.

Secundo (uaeritur de natura firmamenti, et est quaestio, utruin sit eiusdem naturae cum igne elemento. Et quod sic, videtur:

1. l'rimo per auctoritatem Scripturae, quae asseratiir; inelius est enim pie dubitare, quam aliquid temerarie definire. tamen non sit de natura aquae, iam patet responsio. Hoc enim dictuni est propter convenientiain non solum in perspicuitate, sed etiam in frigiditate, sed in perspicuitate formaliter, in frigiditate effeclive. Et si tu obiicias, quod firmamentum convenit simililer in perspicuitate; arguis ab insufficienti. Praeterea non convenit eo inodo firmamentum cum aqua iii perspicuitate, secundum quem modum caelum aquenm creditur convenire. Aquae enim habent perspicuitatem, quae non tantummodo est Luminis susceptiva, sicut perspicuum aeris, sed etia.ni quodammodo retentiva; sicut per experientiam ostenditm-. Cnm metallum aliquod ponilur in fundo vasis in tenebris superfusa aqua liquida, videbitur sub Ince retenta ab aqua. Sic etiam dicuntur probari rubini, qni per se non lucent de nocte. — Convenit eliam cum aqua iii frigiditate, sed effective, sicut dicit Ba.filius; nec tamen ex hoc sequitur, quod possit calefieri velconsumi, sicut nec sol, quamvis calefaciat, habet formaliter infrigidari, sed solumraodo per frigiditalem ei oppositam potest effectus eius reprimi. — Et sic patent omnia quaesita circa illius caeli aqnei naluram. — Dionys. Carth., hic q. 2. nullam facit mentionem de productione ignis: ergo si ipsum esl nobilissimuni elementum, eius ctio non debuit praetermitti; proplerea videlur, quod saltem intelligatur nomine caeli. calidissimum fervorem. — Paulo inferius post constimi in Vat.

2. Item, hoc videtur auctoritate Augustini, qui super Genesim ad litteram et in libro de Civitate Dei dicit, tantum quatuor esse corpora niundi, scilicet ((liumor et humus, aer et lux»; si ergo firmamentum est aliquod de corporibus mundi, et non est terra nec aqua nec aer: ergo est ignis.

3. Iteni, Hugo de sancto Victore exponens illud: Iti principio creavit Deus caelum et terram, dicit circa principium libri de Sacramentis: « Ibi namque terra erat ipsum terrae elementum, et caelum erat levis et niobilis circumfusio reliquorum trium, quae in circuitu medio iacenlis terrae suspensa ferebalur, et illud opus omniuni corporum, sive caelestium sive terrestriuin, formandorum materiam continebat». Kx hoc sequitur, quod iirniamentura sit de natura alicuius elementi.

4. Item, hoc videtur ratione. Tantum quatuor sunt qualitates primae: ergo videtur, quod tanlum quatuor debent esse corpora, quae sunt de constitutione mundi primaria: ergo vel firmamentum est corpus mixtum, vel est de natura alicuius quatuor elementorum. Sed non est mixtum nec de natura trium elementorum inferiorum: ergo est de natura ignis.

5. Item, triplex est species ignis, scilicet ignis carbo, ignis lux et ignis flamma; sed natura firmamenti est ut natura lucis: ergo videtur contineri sub tertia specie ignis.

6. Item, caUditas inest igni in sunimo-', ergo si aliquid maxime calefacit, illud habet naturam ignis; sed corpora caelestia maxime calefaciunt inferiora, sicut patet in sole: ergo habent igneam naturam.

Ad oppositum est: 1. Auctoritas Philosophi in de Caelo el mundo, qui praeter haec quatuor corpora ponit esse corpus quintum.

2. Item, hoc ipsura ratione ostenditur. Corruptibile et incorruptibile per naturam non habent eandem formam completivam; sed firmaraentum naturaliter est incorruptibile, ignis elementum naturaliter corrumpitur: ergo non sunt eiusdem naturae.

3. Item, corporum habentiuin diversos motus naturales diversae sunt naturae;sed firmamentura 1 Libr. III. c. 4. n. 6. et c. 10. n. 14. — Libr. VIII. dc et ignis habent diversos motus naturales, quia ignis naturaliler movetur motu recto, Hrmamentum naturaliter raovetur motu orbiculari: ergo ignis et flrmamentum sunt alterius et alterius naturae. Si lu dica.s, quod ille motus non est naturalis flrmaraento; obiicitur contra hoc, quia si aliqnis motus inest ahcui corpori non naturalis, est reperire aliquod corpus, cui sit naturalis: ergo si hoc esset verum, tunc esset ponere aliquod corpus, cui magis conveniret moveri orbiculariter quam firmamento; quod falsura est.

4. Item, si firmamentum esset igneae naturae, ergo naturaliter inflammaret corpora sibi maxime liroxima: cum igitur sit maxime quantitatis, videlur, (uod statim totum aerem absorberet. Si tu dicas, quod a Deo reprimitur; lioc non videtur, quia Conditor naturae (( sic res, quas condidit, administrat, sicut dicit Augustinus septimo de Civitate Dei, ut eas agere proprios motus sinat». Et praeterea, si hoc verum esset, tunc mundus non subsisteret naturahter, sed rairaculose.

i). Item, nobilius est corpus, quod non habet contrarietatem, quam corpus, quod habet contrarietatem: ergo si ponere est corpora habentia contrarietatem, erit ponere corpus a conlrarielate imraune; sed hoc non est nisi corpus caeleste: ergo flrmamentum non habet contrarium. Sed ignis elementum habet contrarium: ergo non erit de natura eius.

6. [tera, si aliqua diversa reducantur ad concordiam per ahquid, videtur, quod illud iion habeat naturam alicuius illorum, sed quod potens sit super omnia; sed flrraamentum sua influentia facit elementa contraria concurrere ad corpora raixta: ergo non est de natura ahcuius elementi.

c 0 N c L u s I 0.

Firmamentum et ignis elemenlum non sunt eiusdem naturae.

Respondeo: Hic praenotandum est, quod in huius quaestionis determinatione videntur Sancti et expositores sacrae Scripturae contradicere philosophis.

Communiter enim philosophi praeter nnatuor

elemenU posuerunt essentiani quintam, quain dixerunt esse corpus incorruptibile et elevatum a contrarielate, et per lioc esse principium conciliativum et conservativum.

Sancti vero non videntur ponere nisi solumniodo quatuor corpora, et sentire videntur, naturam firmamenti esse igneam. Sed cum recta ratio satis evidenter persuadeat. firmamenlum esse alterius naturae, quam sit aliquod elementum, tuin propter motum, qui non latet sensus nostros, tum etiam propter effectus varios, tum etiam propter universi perfectionem; non absurde credi potest, philosophos in hac parte verum sensisse, et doctores veritatis ab eis in sensu non discrepasse. quamvis voce tenus videantur contraire. Sicut enim patet ex verbis Augustini in pluribus locis, ipse Augustmus elementum ignis denominat a perfectione lucis; naturales vero philosophi maxime ignem notificant per proprietatem caliditatis; et quoniam natura lucis reperitur et in corpore quiiito et in igne elemento, ideo ipsum flrmamenlum et ignem dixit- corpus unius naturae esse; non, inquam, unius, quia habeant unam formani speciei specialissimae, sed quia naturam lucis participant secundum quandam rationem analogiae. Quia vero illud corpus, scilicet flrmamentmn, sublevatum est a natura contrarietalis et lucem participat in quadam puritate, ignis vero naluram habet contrarietatis: hinc est, (]uod philosophi dixerunt, ignem et firmanientuni alterius et alterius naturae esse. In cuius testimonium adducunt, quod ignis, quia contrariatur terrae, movetur directe motu contrario, scilicet sursum; caelum vero, quia contrarietatem non habet, movetur orbicnlariter; is enim solus motus est simplex. qui caret contrarietale. Et in hoc verum dixerunt et Sanctis, ul praedictum est. nnn contradixerunt. — Unde rationes ostendentes, quod firmamentum et ignis elementum non sunt eiusdem naturae, concedendae sunt.

1..d illud ergo quod obiicitur, quod Scriptura non facit mentionem de igne; dicendum. (uod similiter noii facit mentionem de aere: in separatione autem aquarum a terra intelligenda esl distinctio elenientoruin facta fuisse, sicut infra melius patebit.

2. 3..d illud quod obiicilur de Augustino et Hugone, iam patet responsio. Ideo enim caelum comprehenditur sub igne propler conformem lucis participationem. Unde, sicut dictum est supra, quod caelum crystallinum censeri potest nomine aquae, quia aliquam proprietatem eius in se habet; sic et in proposito intelligi potest. Triplex enim est ignis proprietas, sicut supra dictum est de aqua: una est ImniaosUas, altera ealidilas et terlia levitas, per quam movetur motu, qui est sursum. In prima proprietate ignis el firmamentum conveniunt. In tertia ignis et firniamentuin simphciteii differunt. In media vero parlim conveniunt et partim differunt. Conveniunt utique in hoc, quod tam ignis quam firmamentum est calidurn effective. Differunt vero in hoc, quod ignis est calidus formaliter, firmamentum vero minime; si eniin haberet caliditateni informantem, haberet utique contrarietalein.

3. Ad illud quod obiicitur, quod tantum quatuor sunt primae qualitates; dicendum, quod verum est de qualitatihus activis et pa.ssivis secundum contrarietaleui; et ideo non sequitur, quod omnia corpora, quae sunt lii priina constitutione inundi, habeant aliquam illarum qualitatum, sed solummodo illa, quae habeiit conti'arietalem. Ad constitutionem autem mundi non solum haec corpora requiruntur, sed eliam aliud. quod sit siipra haec, sicut prius ostensum esl.

o. Ad illud qund obiicitur, quod lux est species ignis; dicendum. quod non quaecumque lux est species ignis, sed illa, quae est in niateria transmutabili; et haec est, quae habet caliditatem annexam, inforraantem eandem maleriam: huiusmodi autem non est lux corporis (juinti, quamvis aliquo inodo sit isti conformis.

(). Ad illud quod obiicitur, quod corpus quintum calefacit; respondetur. quod corpus quintum calefacit non per nalurain caliditatu, quam in se habeat, sed per vim luminis; et hoc apparel, cum ex concursii et rellexione radioriim circa speculum concavum generatur ignis. Et si tu obiicias, quod «nihil dat alteri quod non habet"», ergo si caelum non habet in se naturam igueam, iion magis generabit ignein quain aiirem; respondetur, quod illud habet inslaiitiam in generatioiie aequivoca, sicul patet, quaiido aliquid calefit a motu. Sic et in proposito intelligitur esse. — Et si tu quaeras, quare raagis generat ignera quam aerera, cum non habeat cum ipso conibrraitatera; dicendum, quod etsi non habeal conformitatem in forma ullima, tamen ignis niaxime accedit ad eius naturam. Praeterea, cum aliquid habel potestateni educendi multa, quae sunt

in potentia in maleria, esto quod sil ad ilja indifferens, magis edncit quod nobilius est. « Natura enim semper desiderat quod melius est'»; et ideo, cum ignis sit nobilior, magis educit ignem. — Sed adhuc manet quaestio: si corpora caelestia calefnciunt per oaturam luminis, unde est hoc. quod luna humectat el infrigidat? Sed de hoc fortassis aliquid dicetur infra-. Ad praesens autem tantum sufficiat, quod aggeneratio caloris a corpore caelesti in his inferioribus vel est propter radiorum aggregationem

Consequenter quaeritur de caelis quanlum ad figuram. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum caeli habeant orbicu-

Quod autem habeant orbicularem figui-am, videtur:

J. Et prinio experientia sensus. Nam iu quamcumque partem terrae vel aquae quis eat, caelum semper videtur aequaliler distare a terra; hoc autem iion esset, nisi haberet orbicularem figuram: ergo etc.

2. Item, videmus sensibiliter, caeluui inoveri circulariter; sed motus circularis non competit nisi figurae circulari: ergo caelum esl orbiciibris figurae.

3. Itein, simplicissimo corpori simplicissima debetur figura; sed caelum esl simplicissimum inter corpora, cum sit subtilissimum: ergo simplicissiraam debet habere flguram. Sed haec est figura circularis: ergo etc.

4. Item, ei corpori, quod est inaxime contentivum, debetur figura capacissima; sed caelum est contenlivuin omnium, sicut dicit Damascenus, et fignra orbicularis est capacissima. sicut manifeste convincit ratio et sensus: ergo etc.

5. Item, corpori perfectissimo perfectissima debetur figura; sed caelugi est perfectissimum omnium, et flgura orbicularis est perfectissima omnium flguet intensionem, ex qua subtiliatui aer suscipiens illuminationem, vel est ab aliqua virtute divinitus ei data a prima sui conditione, totam speciem consequente — sicut ponilur in virlute adamautis — quae etsi non faciat corpora caelestia formaliter calida, quia sua raateria non est ad formam contrarietatis apta, influens tamen in haec inferiora inflammal ea, cum sint transmutabilia propter dispositionem repertam in materia larem figuram.

Secundo quaeritur. utrum habeant dextram et sinistram. rarum, sicut probatur in alia scientia maxime cum in ea reperiatur perfectio senarii — sexies enim tantum reperitur in circumferentia, quantum est a circumferentia ad centrum — ergo etc.

G. [tem, corpori velocissimo debetur figura maxime ad motum idonea; sed caelum est velocissimum corpus, figura autem maxime apta ad motum est orbicularis: ergo etc.

Ad oppositum arguitur: 1. Priino per illud Psalmi: Extendens caelum sicul pellem, nhi ircinslatio, sicut cameram: ergo videtur, quod caelum se habeat ad moduni tenlorii, et ita videtur esse ligurae semicircularis.

2. Item, ralione videlur. quia in universo nihil est superfluum, sed omnia facta sunt propter hominem: ergo nihil ponendum est, quod non valeat ad hominis usum. Sed si caelum esset semicircularis figurae. sufficeret ad tegendam terram inhabitatam ab hoininibus: ergo videtur, quod superfluat alius semicirculus.

3. Item. caeli sunt solidissimi flrmati, sicut dicitur in lob; et hoc innuit ipsuin nomen octavae sphaerae, cpiae dicitur flrmamentura: ergo maxime competit eis figura, secundum quam maxime stabiliuntur; haec auteni niagis est semicircularis quam circularis: ergo etc.

4. Iteai, si caeluui est figurae orbicularis: ergo aut aliqua pars caeli erit vacua, aut multo plus distabit corpus Christi ab aliquibus Beatis, quam caeluin a terra, cum ab una circumferentia caeli ad aUam terra in medio consistat. Ergo si nou est congruum ponere, quod aliqua pars empyrei vacua sit a continentia Beatorum, nec est ponere tantam distantiam inter Cluistmn et alia corpora beata; videlur, quod empyreum non sit orbicularis figurae; et si lioc: ergo nec crystaliinum, nec firmamentum.

c 0 N c L u s 1 0.

Caelum videlur habere figuram orbiculareni.

Respondeo: Dicendum, quod ad istam quaestionem secundum philosophiam satis planum est respondere, quamvis expositores sacrae Scripturae videantur de ea loqui dubie. Hoc enim faciunt propter ipsius sacrae Scripturae reverentiam, non audentes explicare quod illa divina dispositione voluit subticere; vel hoc faciunt ad reprimendum nostram curiositatem, volentes, nos in his quae dicuntur in Lege et Prophetis, contentos esse et nihil ullra haec inquirere. Quia tamen curiosoruni instantia non desistit, necesse habent doctores sacrae Scripturae multa determinare, quae sine salutis dispenxlio possent de facili pertransire.

Propter quod ad praedictam quaestionem respondent et iuxta rationis et sensus attestationem dicunt, caelum habere flguram orbicularem, et hanc maxime sibi competere tum ratione simplicilalis, tum ratione capacitalis, tum ratione perfectionis, tum ratione mohilitalis, sicut patet pertractanti.

I. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium

II. De hac I. quaestione tnictant: Alcx. Hal., S. p. II. q, -'iO,

Secundo qnaeritnr, utrum in corpore caeli sit ponere dextram et sinistram. Et quod sic, videtur:

1. Per illud quod dicit Philosophus in secundo Caelo et mundo Ait enim sic: « Est orbi pro- Scriptura, condescendens parvitati simplicium, modo vulgari frequenter loquitur; et ideo, cum loquilur de caelo, de ipso loquitur, secundum quod apparet sensui nostro; et dicit ad modum pe/&, vel camerae extensum quantum ail nostrum hemisphaerium.

2. Ad illud quod obiicitur, quod pars inferioris hemisphaerii non est utilis ad usum humanum; dicendum, quod falsum est, immo est necessaria, si debet caelum super nos revolvi circulariter; et una pars servit nobis de die, alia servit de nocte.

3. Ad illud quod obiicitur, quod caeU solidissimi sunt flrmati; dicendum, quod firmitas illa non excludit inobilitatem quamcumque, sed illam solum. qua aliquid movetur sursum et deorsum secundum motum rectum; unde firmum 6c.ar caelura, quia non movetur ad locum. Nihilominus tamen est mobile, quia movetur circa locum, vel in loco; et tali dispositioni magis competit figura orbicularis quam aliqaa alia.

4. Ad illud quod quaeritur, quomodo empyreum, si circulare est, undique Sanctorum corporibus replebitur; dicendum, quod etsi non sit certum, qualiter ibi Sancti et per quem modum locentur; tamen, quocumque modo dicatur, sive quod sint in uno semicirculo empyrei, sive quod in toto, nihil impedit, utrumque poni. Si enim in toto sunt, virtutem visivam habebunt adeo potentem, quod Christum videre poterunt, ubicumque sit. Si vero sunt in media parte caeli, altera nec est vacua nec superflua, sicut magnum palatium non est vacuum, quando est unus magnus inhabilator, quamvis non impleat omnem partem. Magnitudo enim cnriae et spatiositas, etsi non impleatur totaliter, facit tanien ad ostensionem regalis magniflcentiae. Sed hoc melius sciemus, quando videbimus. I. a. 3, quaestiunc. 2, — Richard. a Med., bic a. I, q. 5. cnl dubio virtus diversa, scilicet dextra et sinistra, quoniam sunt ei loca inceptionis et status ex opere factionis suae ».

5. Item, hnc ostenditur per rationem suam,

ibidem: Oiiinis iiiotus finitus iiabel priiicipiuin, a quo incipit; sed cuiuslibet caeli revolutio est finita: ergo liabet aliqueni situni, a quo inoipil. Sed dextra dicitur in corporiljus, unde est niolus principium, sinislra, ad quam est motus flnis: ergo cum caeli sint mobiles, caeli habent dextram et sinistram.

3. Item. (lextrum et sinistrum sunt termini latiludinis, sicut sursum et deorsum. termini longitudinis, et ante et retro termini profunditatis; sed omne corpus completum et terminatum baliet tres diniensiones et terminos dimensionum; corpus autem caeli est huiusmodi; ergo videlur, quod liabeat dexlram et sinistrain.

4. Item, perfecliori motu moventur corpora caelestia quam inferiora; sed propler motus conipletioneiii animalia habent dexlram et sinistram: ergo multo lortius corpora caelestia.

Contra; 1. Sicut dicit Philosophus in secundo de Caelo et mundo: « In plantis nec est dexti'a nec inislra u: sed nnUlo niagis plantae accedunt ad distinctionem organizationis quam caelum: ergo videtur, quod caelum non habeat dextram et sinistram.

± Item, dextrum et sinistrum eausantur in nobis, iil dicit Commentator super librum de Caelo et niundo. a qualitatibus activis et passivis, scilicel ali abundantia caloris naturalis procedente a corde, et spirituum plus vigentium in pai'te dextera quam sinistra: si igitur hoc non est reperire in caelesti iiatura. videtur etc.

3. Ileiii. dexlrum et sinislrum praesupponunt sursum et deorsum, sicut latitudo praesupponit longitudinem et habet secuni annexa ante et retro; in caelo autem non est ponere sursum et deorsum, cum haec sint contraria; non est etiain ponere onte et retro, cum «ante dicatur, ubi est sensus». sicut dicil Philosophus: ergo videtur, quod non sit ibi dextra et sinistra.

4. Item. nihil quod habet extra se principiuni et fiiiem sui motus, liabet dextram et sinistram; sed corpus caeli esl huiusmodi. cum motor eius sit separalus: ergo non habel dextram et sinistram.

5. ileiii. « dextrum est. unde est principium molus »; sed una parte circuli mola. moventur omnes: ergo non magis incipit motus ab una parte circuli quam ab alia; ergo in circulo vel qu:ielibet pars erit dextera, vel nulla:.sed caeluiii est corpus circulare, quia movetur circulariter: ergo etc.

6. Item, si aliquod corpus habet dextram et sinistram, illa pars, 'quae semel est dextera, semper est dextera. qnalitercumi:ui corpus illud nioveatur localiter: ergo si caelum habet dextram et sinistrani, illa pars, quae semel esl in ipso dextera, semper est dextera. Sed non est dare aliquani partem caeli, quae modo non sit in oriente, modo in occidente, modo in alio loco secundum regyrationem caeli; ergo dextra caeli aliquando esset oriens, aliquando occidens; quod nullo modo concedi potest.

c 0 N c L u s 1 0.

/» caelis mohilihus aliquo modo est dextra et sinistra. et deorsum longitudinis, et ante et retro profunditatis; non tamen nominant terminos illos simpliciter, sed per comparationem ad motuni. Unde in nullo corpore ponitur proprie dextra et sinistra, nisi quod diversimode suscipit inotoris influentiam, ita quod priino in una parte quam in alia. Unde dextrum et sinistrum non ponitur esse iiec in lapide nec in planta, nec etiam in statua ponuntur nisi similitudine, quia non habent moveri localiter a motore sufliciente. In eis vero corporibus, quae moventur ad locum, el magis in una parle suscipiunt motoris influentiam quaiii in alia, proprie ponitur dextra et sinistra, sicut in animalibus. quae moventur motu progressivo. et in quibus virtus cordis et motoris magis viget in parte dextera; cuius signuni esl maior fortitudo animalium in parte illa, propter quod et illam partem primo movenl, quaiido incipiunt ambulare. — Secundum hoc intelligendum est, quod cum corpus caeleste (uoddani habeat moveri ab oriente in occidentem, vel e converso

sicut firmamentum el orbes planetarura, quodtlam vero mininie, sicut empyreum, quod dexlra el sinislra caelis competant satis proprie, non tamen universaliter; Gonveniunt enim orbibus- mobi.libus, sed non orbi immobili.

.Utendendum autem est, quod cum in animalibus et in caelo ponatur dextra et sinistra secundum rationem cuiusdam conformitatis, scilicet propter influentiam motoris; diiTerenter tamen accipiuntur propter diversam comparationem mobilis ad motorem. Quia enim animalia moventur a motore sibi unito, ideo dextrum et sinistrum dicit distinctionem in partibus animalium, ita quod illa pars, quae modo cst dextera. nunquam est sinistra, quia uniformiter comparatur ad ipsius motoris influentiam, pro eo quod ipsum hal)et sibi unitum, et nunquam ab eo magis elongatur. Corpus vero cae- - teste motorem habet separalum, cum non sit corpus animarum, sicut postea- videbilur; et ideo motor secundum Dei dispositionem principaliter influit ex aliqua caeli parte; et creditur probabiliter, quod. in ea parle, ex qua motus corporum caelestium primo nobis apparent, utpote in orienle, cum omnia corpora facta sint propter horainem. Et quia motor semper ex illa parte influit uniformiter, quaecumque pars ibi veniat, immediatius et propinquius suscipit motoris influentiam. Et ideo semper est ibi dextra nec mutatur cum partibus mobihs, pro eo quod non est dispositio absoluta, sed relata ad motoris influentiam, quae semper raanet fixa. Et per hunc modum locus cuiushbet rei dicitur esse immobilis, propter hoc quod dicit situm relatum ad centrum ei circuraferentiam mundi, quae nunquam possunl moveri

Ex praedictis patet quaestio proposita. patet etiam responsio ad obiecta. Concedendum est enim, quod in caelo sit dextra et sinislra: et raliones ad hoc inductae similiter concedendae sunt, quia verum concludunt, licet tertia ratio, sumta a dimensionibus, procedat ab insuflicienti.

1. Ad illud vero quod obiicitur in contrarium, planta non habet dextram et sinistram, quainvis sit organizata; dicendum, quod dextram et sinistram non facit principaliter membrorum distinctio; hoc enim accidit et frequenter contingit, quod eiusdem dispositionis est animal in parte dextra et sinistra; sed hoc facit influentiae motoris principalior et minus principalis susceptio, secundum quam attenditur inclioatio motus et terminatio; et sic reperitur in caelo.

1 Cod. cc ct cdd. 1 ponitur; cod. aa ponantvr.

2. Ad illud quod obiicitur, quod dextrum et sinistrum in nobis est a qualitatibus activis et passivis; iam patel responsio ex praedictis, quia dextrum. et sinistrum in animalibus concernunt partes determinatas, propter unionem motoris ad mobile, non solum per modum motoris, sed etiara per modum perfectionis; et ideo ad hoc, quod una pars magis suscipiat motoris influentiara. requiritur dispositio alia et alia, quae quidem flt per qualitates activas et passivas. In caelo autera non sic est, sicut ostensum est supra.

3. Ad illud quod obiicitur, quod dexlrura el sinistrura praesupponmit sursura et deorsura; responderi potest. quod veruni est, prout sursum el deorsum dicunt terminos dimetisionis non autem est verum, prout dicunt inchoationera et terrainum alicuius transmutationis. Secundura enim sursum et deorsum proprie attenditur augmentnra sive motus ad locum, sed secundum dextrum el sinistrum attenditur motus in loco. Ideo, etsi in caelo ponatur dextrum et sinistrum, non tamen oportet sic poni sursum et deorsum. — Aliter tamen potest responderi raagis secundum opinionem Philosophi. quod in caelo est ponere sursum et deorsum, et ante et relro, sicut ponitur dextrum et sinistrum, non quia dicant terminos diversorum motnura, sed quia in eodem raotu considerantur ultima trium dimeosionum, hcet magis proprie dextrum et sinistrum. Et hoc patet. Ad hoc enira, quod caelum revolvatur, necesse est ponere duos polos. quorum unus habet rationem sursum, et aller rationem deorsum. Est etiara ponere duo heniisphaeria, quorum unum habet rationem ante, et alterum habet rationem retro. Necesse est etiam ponere, quod in heraisphaerio una pars sit, ex qua caelestia corpora primo apparere incipiant: altera vero pars, ex qua desinant. Et hoc totum de facili est imaginari, si quis imaginatur horainem. qui pedes habeat in polo arctico, et caput in polo antarctico. et habeat faciem versam ad nostrum hemisphaerium, statim imaginabitur differentias harum positionura.

4. Ad illud quod obiicilur, quod caelum habet exti'a se principium sui motus, et ita non habet dextrum et sinistrum; dicendum, quod illud verum est, quando dextrum et simstrum nominant partes determinatas; sed quando nominant ordinem raobilis ad motoris influentiam, non habet veritatem; nihil enim facit ad hoc, utrum sit motor intra, vel extra.

0..d illud quod obiicitur, quod una parte circuli mota, inoveiitur omnes; dicenduiii, quod veruiii esl; sed tamen ex boc non sequitur, quod aeque primo recipiant motoris influentiam; quod patet, cum aqua niovet rolaui, primo movet illam parrern, quam contingit,

li. Ad ultimum quod obiicitur, quod pars dex-

Consequenter quaeritur tertio loco de caelis in comparatione ad niotoris influentiam. Et circa lioc quaerunlur duo.

Prinio (piaeritur, utrum primum mobile ino-

Circa primum sic proceditur el ostenditur. quod caelum immediate moveatur a Deo:

1. Primo per Philosophum, qui in secundo de Caelo et nuindo- dicit: « Causa prinia movet causatum primuni »; causa autem prima non est nisi Deus: ergo ete.

2. Item, Boethius de Consolatione, loquens ad Dominum:

Slabilisque manens das cuncta moveri: ergo videlur, quod niaxime nioveat illud quod est primum niobile; hoc autem est caelum: ergo etc.

3. Item, ratione videtur. Primi mobilis motor debet esse prinius; sed « primus motor est inimobilis onmino », quia nunquam est status nisi in immobili; sed nihil est omnino primum et immobile nisi solus Deus: ergo motus primi mobilis solus Deus est principium.

4. Iteni, ex motu et influentia caelestis corporis est conservatio omniuni corporuni viventium: orgo ex motore eius erit conservatio omnium spirituuni viviflcantium, quia, sicut se liabet niobile ad mobile, sic se liabel motor ad motorem; sed sohis Deus est ille qui est conservator et viviflcator spirituum: ergo solus ipse movet primum caelum.

1 Vicle scholion ad pr.iecedeniem quaest.

34 b tera semper est dextera; iam patet responsio. quia hoc intelligitur de illo dextro et sinistro, quod dicit dispositionem partium in comparatione ad motorem coniunctum, sicut est in animalibus; hoc;iuteni niodo non ponitur in corporibus caelestibus, sicut prius tactum est. veatiir a Deo iinmediate tantum, an mediante aliqua virtute creata.

Secundum est, utrum uioveatur ab Intelligen- tia, an a propria forma,

Sed contra: 1. Immensitas potentiae et sapien-i tiae et bonitatis hoc requirit, ut Deus communicet virtuti creatae actum, quem illa est nata suscipere "=; sed aclus, qui est movere secundum locum quodcumque corpus, est natus convenire virtuti creatae: ergo videtur, quod Deus nullum corpus nioveat absque virtute alicuius crealurae.

2. Item, virtus raotoris debel proportiouari mobili; sed virlus caeli finita est, virtus autem Dei infinita est: ergo ad hoc, quod salvetur in mundo proportio debita, videtur, quod inter Deum moventeni et caelum motum sit ponere aliquam virlutem creatam et flnitam.

3. Item, Philosophus dicit, quod si tanta virtus movet in tanto tempore, et maior in niinori, et maxima in minimo, et inflnita in nunc: ergo si Deus inflnitae virtutis est, et ipse immediate niovet caelum, videtur, quod in instanti revolvat ipsuni ab oriente in occidens, quod manifeste falsum est. Si tu dicas, quod Deus in movendo non exercet totius virtulis suae eflectum, quia cum sit movens voluntarium, potest movere et cito et tarde; tunc redit prima obiectio, quia, cum actus iste, scihcet movere successive, sit virtufis flnitae, erit natus convenire creaturae. 3/i.f)

4. Uein, ea quae sunt iramediate a divina poteiitia. procedunt in esse secundum cursum mirabilem, ut patet in creatione et instificatione et miraculoi'um operatione: ergo si caelum inunediate movetur a Deo, motus eius est mirabilis, non naturalis; quodsi est naturalis, non ergo est a Deo immediate.

c 0 N c L u s 1 0. Deus movet primum mobile m.ediante aliqua virtule creata, cui ipse immediale cooperatur.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum. quod in omni operatione Deus operatur intime et immediate, « cum Dei voluntas. sicut dicit Augustinus, el habitum est iii prinio libro, sit prima et summa causa omnium specierum el uiotionum». In aliquibus autem sic operatur, ut ipse sit tota causa; in aliquibus sic operatur et movet, ut virtutem agendi et movendi communicet creaturae. Et prima quidem dicuntur mirabilia, secunda vero naturalia, vel vohmtaria quantum ad egressum.

Quando ergo quaerilur, utrum motus primi mobilis immediate sit a Deo, non est quaestio, utrum virtus divina intime operetur et immediate ad illam mutationem exercendam, quia sic nihil movetur, nisi ipse moveat el cooperetur virtuti motivae; sed est quaestio, utrum motus primi mobilis sit a Deo tanquam a tota causa, an simul cum virtute divina movente moveat aliqua virtus creata. — Et ad istam quaestionem satis de plano responderi potest, quod cum motus ille sit natus convenire virtuti finitae propter sui successionem, et divina bonitas ad sui manifestationem commuiiicel creaturae quod ipsa nata est suscipere, quod Deus primum mobile movet mediante aliqua virtute creata, sicut et alia mobilia. — Et concedendae sunt rationes ad hoc inductae, quamvis aliquae non necessario cogant.

1. Ad illud verp quod obiicitur de Philosopho, dici posset satis probabiliter, quod Philosophus non intellexit, quod primi orbis motor per modum efHcientis esset Deus. Ipse enim ponit, virtutem moto- ClV. Ansdiii., di! ConCLpi. virg. el orig. jec<.:. c. II, ris adeo proportionari mobili, quod si minimuni vel modicum corpus apponeretur corpori, lassaretur virtus motoris in movendo, sicut dicil in libro de Caelo et mundo. Sed ponit, quod Deus moveat primum causatum mctaphorice, sicut fi.nis el desideratum; aut si ponit, quod moveat per modum efjicientis, non ponit, quod ipse solus moveat, sed cooperante virtute mobiii proportionata. Unde verbum suum potest intelligi esse dictum per quandam appropriationem et primariam influentiae suae susceptionem.

2. Ad illud quod obiicilur de Boethio, quod Deus cuncta movet; diceiidum, quod ex illa auctoritate non concluditur. quod solus Deus moveat% sed quod non moventur absque divinae virtutis influentia. Nulla enim virtus alicuius motoris potest vel modicum operari sine beneficio et auxilio eius, qui penitus est immobilis. sicut in primo libro ostensum fuit et in sequentibus ostendetur, cum quaeritur, utrum omnis actio sit a Deo.

3. Ad illud quod obiicitur, quod motnr primi mobilis est primus et inimobilis; dicendum, quod non oportet motorem primi mobilis esse omnimode primnm, vel omnimode immobikm; sed sufficit quod sit primus respectu aliorum motorum sive virtutum moventium, et quod sit immobilis secundum eum modum, per quem movet. Non enim oportet esse statum in motore primi mobilis siinpliciter, sed in genere creaturarum. Omnes autem creaturae defectivae sunt et reducuntur ad ipsuin Deum, qui est principium et finis oranium, citra quem nec est perfecta quies nec perfectus stalus.

4. Ad illud quod obiicitur, quod sicut influentia mobilis conservat mobilia, ita influentia motoris motores alios; dicendum, quod illud non oportet, quia non est consimilis proportio, pro eo quod ordo est in corporifius mundi secundum tantam praedominantiam et excellentiam, quod unum potest simpliciter influere in alterum. Spiritus vero rationales, qui sunt vivificatores et motores corporum, sic habent gradum et ordinein, ut tamen secundum suum supremum a Deo immediate perflciantur et formentur; et lioc est propler rationem imaginis, per quam iramediate sunt ipsius Dei capaces.

nulla differentia invenitur in rc, sed in voce tantum ».

Ulrum motm caeli sil a Secundo fjuaeritur, utrum motus caelorum sit a propria fornia, vel ab Intelligentia. Et quod sit a propria forma, videtur:

1. Sicut vult Pliilosoplius: « Natura est principium motus et quietis in eo, in quo est »: ergo omnis motus naturalis esl a forma intrinseca; sed « motus caeli est naturalis », sicut probat Philosophus: ergo est a propria forma.

2. Iteni, leve sua levitate et virtute potest sursum ascendere, nullo impellente, et similiter grave descendere absque aliqua Intelligentia movente. Si ergo forma caeli perfectior est quam elementaris, et figura eius aptissima ad motum circularem, videtur.quod raoveri pos.sit a propria forma absque omni Intelligeritia.

3. Item, plus est movere se ipsum exeundo locum proprium quam non exeundo; sed virtus lucis est se diffundere per corpora alterius naturae, et etiam diffundendo redire: ergovidetur, quod multo fortius corpus caeli per naturam lucis possit se in suo orbe movere absque influentia alicuius spiritualis substantiae.

4. Item, motus animalium esl a forma propria et intrinseca, et hoc spectat ad complementum motus: ergo cuni motus caeli sit multo completior, erit a forma propria et intrinseca: ergo vel caeli — Dionys. Carth., hic q. 2. — Biel, hic q. unica. forma, vel ab Intelligentia. non moventur ab Intelligentia, vel Intelligentia est ipsius caeli perfectio et forma. Sed Intelligentia aliqua non est perfectio caeli, sicut dicit Damascenus secundo Iibi'o. capitulo sexto: «Caeli sunt inanimati et insensibiles »: ergo etc.

5. Item, nullus motus necessarius pendet a voluntate creaturae tanquam a principali motore; sed molus caeli est uniformis et necessarius secundum Sanctos et philosophos: ergo non est a voluntate alicuius Angeli vel Intelligentiae.

6 Item, virtus illius Angeli vel Intelligentiae est linila; sed virtus finita in movendo recipit fatigationem et laborem, maxinie cum movet illud quod non est perse mobile: aut ergo caelum moveturpropria forma, aut si movetur virtute Intelligentiae, necesse est, illam laborare et lassari.

Contra: 1. 0 Omne quod movetur, ab alio veturS); sed caelum secundum se totum movetur: ergo videtur, quod praeter materiam et formam eius sit ponere aliquid, a quomoveatur; hoc autem non est nisi Angelus vel Intelligentia: ergo etc.

2. Item, « omnis motor est in actu respectu mobilis » ', sed totum caelum est mobile; sed nihil idem est simul in actu et potentia: ergo caelum non potesl moveri a se sive propria virtute.

3. Item, « omnis motor sufQciens distat a mobili »: euiii ergo nulla forina extensa distet a iiiateria, nulla foriiia extensa potest esse motor sufficiens.,,Sed forina. caeli est forina corporalis.et extensa, et molus ejus, cum sit praecipuus inter alios inotus, est a motore sufficiente: ergo non potest esse a virtute propriae formae.

4. Item, omne quod naturaliter movetur ad locum aliquem, si movetur ab illo loco, movetur praeter naturam: ergo si caelum movetur naluraliter ab oriente in occideiis, ab occidente in oriens non regyratur per naturam: ergo videtur, quod caelum habeat motorem alium qua.m formam propriara.

5. Item, omne quod movetur propria forma, movetur propter propriam indigentiam; natura enim forinae non movet nisi propter appetitum rei, qua naturaliter indiget; sed caelum, sicut dicunt Sancti et philosophi, non movetur propter propriam indigentiam: ergo non movetur a propria forma et natura.

6. Item, quod movetur a propria forma naturaliter movente nunquam quiescit nisi violenter, ipso existente in eadem dispositione; sed caelum, quantum ad naturam suae formae, semper erit in eadem dispositione: ergo aut non movetur a propria forma et natura, aut nunquam quiescit, vel si quiescit, violenter quiescit. Si igitur caelum aliquando quietabitur, et non violenter, ergo motus eius non est a virtute formae intrinsecae.

c 0 N c t, u s I 0. Caehim non esL animcUitm, sed vel movetur a propria forma, Deo defectum virtutis 'supplente, vel a Deo mediante Angelo.

Rkspondeo: Dicendum, quod in hac quaestione duae sunt positiones probabiles. concordes rationi et Scripturae, praeter illain tertiam viam, quam qui- 1 Aristol., Vlll. Phys. lext, 28. (c. i.) vult, (luoil motor ililTert dam philosophi posiiisse videntur, scilicet caeli haberent animas, et quod caelum esset magnum animal, et quod movcretur a propria fornia perfectiva, sicut movetur animal; et hanc animam motricem posuerunt regi et dirigi a Deo mediante Inlelligentia. — Sed haec positio falsa est et erronea. Sicul enim dicit Damascenus, « caeli sunt inanimati et insensibiles »; et quod dicunlur Deum aliquando benedieere % hoc est diclum per prosopopeiam. Et ista est communis sententia Sanctorum. Ideo Augustinus retraclat illud verbum, quod dixerat in libro de Immortalitate aniinae, quod mundus ani- matur; et si aliqui Sancti videantur hoc dicere, sicut Hieronymus super Ecclesiastem, hoc totum intelligendum est diclum melaphorice. Non soluin autem haec positio est contra eatholicos doctores, sed etiam contra philosophicos tractatores, qui ponunt, quod substantia intellectualis non unitur corpori nisi mediante vegetabili et sensibili; et ita., si caelum perflceretur a substantia spirituali, haberet sentire et vegetari, et ita naturaliter posset corrumpi. — Et propter lioc, ista positione omiiino eiecta, intelligendum est, quod duplex est hic modus dicendi satis catliolicus. et figuram et per hanc est ad niotuin habile; habet nihilominus lucis perfectionem et formain, quae inter ceteras formas corporales est maxime activa, et quasi medium tenens inter formas spirituales et corporales; el per virtutem huius forinae moventur corpora caelestia orbiculariter multo suHicientins, quam elementa moveantur motu recto; nee oportet, ad inotuiii caeli adhiberi ministerium.ngeli vel animae, sicut nec ad motum cuiuslibet elementaris naturae. Nee obstal illud, quod movens debet esse aliud a mobili; quia. sicut animal secundum aliud sui movet, secundum aliud sui es! mobile, et tamen tutum ubi collecta sunt quae ipse liac dc le in Commentario super

eslmovens elmobile; sic et in caelo intelligendum est, quod est mobile per naturam quaniiUitis et figurae, et movens per naturam lucis activae. Nec obstat illud, quod recedit ab eodem loco, ad queni movetur; caelum enim proprie non liabet moveri ad locum, sed polius circa toctim; nec pars, quae est in orienle, inovetur ad accidens, quia illum siluin intendat determinate, sed quia intendit nioveri orbiculariter, qui est motus competens suae naturae. Unde sicut dicitur in i-adio, quod procedit et relrocedit per virtutem suam, cum flt repercussio. ad aliquod corpus splendidum; sic est in proposito. Et per hoc respondent ad omnes obiectiones. — Difficile tainen est secundum hanc posilionem sustinere, quomodo caelum moveatur a propria fonna et nalurali, et illa permauente, quiescat praeter violentiam. Difficile est etiam intelligere, quomodo non moveatur propter propiam indigentiam, si appetitus ille est in forma inlrinseca. Et ideo isti compelluntur ad hoc redire, utdicant, quod ad motum caeli non sufficit virtus propriae formae, sed simul cum ea requiritur influxus divinae polentiae, secundum quem caeluin habet nioveri et quiescere. — Sed tunc remanet quaestio. quid sit ille influxus, utrum dicat quid creatum., vel increatum; et sive boc dicat. sive illud, non est facile explicare, quare Deus illum motuni exerceat sine ministerio spiritualis creaturae, cum illi sit natus convenire. — Nec tamen de facili potest boc improbari. si quis hoc dicat, quod defectum istius creaturae corporalis velit Deus per semetipsum supplere, ut ostendat, se esse Deum caeli et lerrae; el ita dicatur caelum moveri virtute propria, quod, si aliquid desit sibi ad movendi sufficientiam, suppleatur ab ipsa virlute divina. Et sic suslinendo hanc positionem, responsio ad obiecta est satis plana.

Aha vero posilio est. quod Deus movet caelum verso, de ipio dirit Augustinus super Genesim ad lilteram, quod Detis sic inuiuium ordin:ivit, ut spiritum praeficeret onini corpori. Et ideo, sicut congruum cst. Angelos depulari ad ministerium hominum. sic etiam congruum est, lieputari ad molum et regimen caelorum, cum in iioc etiam ministrent lioinini vialori et divinne subservianl maieslaii. Et lioc videtur Augusliiius sentire in tertio de Libero Arbitrio% loquens de angelica natura, de qua dicit. quotl << non sua maiestate continet omnia, sed 1 Cfr..ristol., Vlll. Pliys. tfxl. 2R. el.1. seq. (c. i. cl;.). inliaerendo illi maicstati et eius imperiis devotissime obtemperando, a quo et per quem et in quo facta sunt omnia». — Et haec positio magnoruni est tam in theologia quam in philosophia, quia concors pietati fidei et rationi piurimuni esse videtur. Si igitur hanc positionem sustinere velimus, de facili potest ad obiecta in contrarium responderi. comparationem ad priinum mobile naturalis esse dicitur, quia natura eius et flgura illi uiotui concordat; nec oportet, quod oinne quod est naturale, sit a principio intrinseco, sicut a tota causa, sed sufficit, quod virtus intrinseca cooperetiir virtuti activae.

2. Ad illud quod obiicilur de gravi et levi, dicendum, quod ad motum gravis non sufficit solummodo gravitas sive qualitas propria, immo concurrit virtus loci attrahentis et virtus loci expellentis et virtus corporis quinti, praeter illa duo moventia, quae ponit Philosophus % scilicet generans grave et leve, et removens prohibens; et quia haec ad motum caeli non possunt concurrere, oportet. quod concurrat virtus spiritualis substantiae.

3. Ad iiiud quod obiicitur de diffusione lucis, dicendum, quod ille non esl motus /oca/w proprie, sed magis motus alterationis. Unde sicut ignis potest calorem suum diflundere deorsum, tamen virtute propria non se movet de loco, in quo est; sic in caelesti corpore intelligendum est esse.

4. Ad iiiud quod obiicitur, quod ad coinplelionem motus facit, quod aliquid moveatur a principio intrinseco; dicendum, quod hoc accidit. Non enim iioc est propter unionem motoris ad mobile, sed propter sulficientiam motoris, qui quidem est substantia spiritualis, distans a materia; unde distantia motoris a mobili et completio inotoris ilia est, quae facit ad motoris perfectionem. Hoc autem niulto raagis reperitur in inotu caeli, quod movetur ah Angelo sive ab Intelligentia, separata secundum substantiam, unita secundum virtutem, quam si moverelur a proiiria forma.

a. Ad illud cpiod obiicitur, quod necess;n'ium non pendet a vokmtario; dicendum, quod verum est de voluntate verlibili. Quamvis autein voluntas Angeli sil per naturam vertibiiis, tamen per gloriam oinnino invertibilis efficitur; el taiem substantiam intelligendum est esse caeli motricem, quae, ut dicit Augustinus, suminae inaiestati continenti

tis finitae, lassalur; dicendum, quod lassationem non facit finitas, sed improportio motoris ad mobile, vel contrarietas, vel ineptitudo ex parte mobilis; quorum nullum est in proposito. El sic patent quaesita, et per hoc etiam manifestantur quae dicuntur in littera. sine naturae praeiudicio potuit constituere, cimi in sua potestate esset, magis et raagis corpus subtiliare

Iteni quaeritur de ista ratione, quam reddit: Non est hic dictum... Vidit Deus, quod esset bonuni... quia binarius principium esl alteritatis et signum diuisionis. Contra: Videtur enim ista ratio ita bene esse ad oppositum, sicut ad propositum. Binarius enim plus accedit ad unitatem quam aliquis alius numerus.

Sed respondendum est ad hoc, quod ista ratio Magistri est allegorica, vera tamen est. Quamvis enim binarius inter nnmeros minus ab unitate recedat, primo tamen habet rationem recessus in se, et propter hoc per ipsum intelligitur divisio magis, quam per alios numeros, et recessus ab unitate virtutis et perfectionis. Alia lamen ratio est litteralis, quam tangit magister in Historiis quia secnndo die notatur facta esse distinctio aquarum ab aquis, quae distinctio, elsi inchoata fuit in secundo die, fuit tamen consummata in tertio, cum dicitur: Congregenlur aquae in locum unum. Et quia divina visio significat approbationem post perfectionem, hinc est, quod Scriptura tacuit secundo die verbum videndi.

aquae in locum umim. duplici differentia: quaedam enim intra caelos continentur ut materialia respectu generandarum rerum, sicut sunt elementa; quaedam vero ut aeti- Scliolastica, quae est compendium liistorlaruin iN. et V. T.,

va, sicut suiit raelestia luminaria; ideo pars ista haliet tluas. In prima agit de distinclione elementorum; in secunda de productione luminarinm. ibi: Sequitur: Dixit Deus: Fiant luminaria.

Prima pars habet duas. In prima determinat veritatem. In secunda solvit duhitationeni. ibi: Si autem quaeratur, ubi congregaiac sunt aquae.

Similiter secunda pars principalis habet duas. In prinia comparat productionem luminarium operi-

Ad intelligentiam huius partis, omissa distinctjone elementorum, circa productionem luminarium quaeruntur duo.

Primuni est de ipsis luminaribns per comparationem ad corpus, in quo locantur.

Secundum est de ipsis in comparatione ad ea, in quae operantur.

De luminaribus in

Utrum omnia luminaria caeli Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum omnia luminaria caeli locenlur in uno corpore continuo. Et quod sic, videtur:

1. Per textuin sacrae Scripturae, quae dicit, luminaria in firmamento posita esse, Genesis primo: Fiant, inquit, himinaria in firmamento caeli etc.

2. Item, hoc videtur ratione. Quaecumque corpora distinguuntur ab invicem, distinguuntur aut fornia, aut superfi.cie; sed corpus caeli a luna usque ad caelum stellarum est uniforme, et iterum non est corpus habens terminatam superficiem: ergo impossibile est, ipsum habere pluralitatem sive distinctionem: ergo omnia Luminaria sita sunt in eodem corpore.

3. Item, si aliqua corpora sunt distincta ab invicem, ad motum unius non sequitur motus alterius; sed ultima sphaera movet totum, quod infra ipsam est, ab oriente in occidens: ergo necesse est, tolam naturam caelestem esse unum corpus continuum. bns iiiiorum dierum. hi secunda vero determinat, propter quid sint facta, ibi: Quae iilco facta sunt, ul per illa illuslretur etc. — Et sic duo continentur in parte ista, videlicet distinctio elementorum, et haec satis plana est, quantum ad praesentem materiam perlinet: secundum aulem est formalio luminarium, circa quod plura occurrunt dubitabilia, ut textus sacrae Scripturae plane intelligatur.

Circa prinium quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum luminaria posita sint in eodeni corpore continuo, an in diversis.

Secundo quaeritur, utruni moveantur motu corporis continentis, an motibus propriis.

Tertio quaeritur, utrum motus competat alicui caelo sine stellis. ad corpus, in quo locantur.

in uno corpore continuo.

h. Item, sicut aves sunt productae ad ornatum aeris, ita luminaria ad ornatum caeli; sed unum est corpus aeris, quod ornatur omoihus avibus: ergo pari ratione unum est corpus caeli, quod ornatur omnibus luminaribus.

Ad oppositum arguitur sic. 1. Numerus venil in corporibus eiusdem naturae ex divisione continui; sed orbes planetarum dicunlur esse septem tam a naturalibus quam a mathematicis: ergo sunt discontinui: ergn luminaria caeli non sunt in eodem corpore continuo.

2. Item, impossibile est, duo corpora, quae moventur diversis omnino et disparatis motibus, secundum suum totum esse continua; sed orbes planetaruni, sicut dicunt astronomi, moventur contra ultimam sphaeram: ergo irapossibile est, ad invicein continuari.

3. Item, Damascenus in enuiiieratione caelorum distinguit caelum septem planetarum a caelo stellarum; sed hoc non esset, si corpus illud, in quo sunt planetae et stellae, esset continuum: ergo etc.

3 Vide Aristot., II. de Caelo et mundo, texl, 70. (c. 12.)

/i. Item, si oninia luminaria essent in firniamento posita, ita quod in uno corpore continuo, tunc omnino stellae essent fixae, et nullae erraticae: si ergo aliae dicuntur esse flxae, et aliae erraticae: videtur, quod positae sint in alio et alio corpore.

luxtji hoc quaeritur, quare Deus plures fecit stellas, quam faceret planetas, sive quare plures sunt stellae fixae quani erraticae.

C 0 N C L U S 1 0. Caeli luminaria po-nta sunt in pluribus orbibus, in corpore tamen uno continuo, qiwd Scriptu.ra vocat firmamentmn.

Rkspondeo: Ad praedictorum intelligenliam noest, quod secuiidmn connnunem positionem loquentium circa hanc materiam, sive naturalium sive mathemalicorura, luminaria locantur in diversis orbibvs. — Haec autem distinctio orbiuni secundum melius intelligentes non venit ex distinctione formarum, sicut distinguuntur aer et aqua, nec venit ex discontinuatione sitperficiei, sicul distinguitur lapis a lapide, sed venit ex riiversitate motuum. Diversitas autein m.oluum non tollit continuitatem in eo quod est subtile et ad molum habile; sicut manifesle apparel in aqua, quando secundum diversas sui partes ad diversas movetur posiliones, et similiter in aijre; ex hoc tamen non discontinuanlur. Secundum hanc igilur positionem dicendum esl, luminaria caeli posita esse in pluribus orbibus, in corpore tamen uno continuo, quod Scriptura vocat nomine finuamenti; et ideo dicit, omnia luminaria posita esse in firmamento caeli. — Unde rationes ad hanc partem inductao sunt concedendae.

1..d illud ergo quod obiicitur, quod numerus est ex divisione continui; dicendum, quod verum est de illo numero, quo numerantur corpora eiusdem naturae in genere entiuni; sed non est verum de numero, quo numerantur corpora in genere mobilium. Ad hunc igitur numerum faciendum sutlicit sola motuum distinctio; et sic est in proposito.

2. Ad illud quod oliiicitur, quod orbes planetarum moventur contrariis motibus ultimae sphaerae, ergo discontinuantur; dicendum, quod non sequitur; hoc enim non habet verilatem nisi in corpore solido. In corpore enim subtili et raro, sicut est aqua 1 Vide Afistol., II. do Caelo et mundo, te.xt. 60. (c. 12.). et aer, manifestam habet instantiam. In his eniin distinctio potest venire a virtute motoris, salva conlinuitale mobilis. propter hoc quod est maxime obediens molori; nec habent,, superflciem sic terminatam, sicut habent corpora solida. Et illud patet plane, cum duo venti oppositi pertlant in aiire, ita quod unus de super et alter de subter.

3. Ad illud quod obiicitur de Damasceno, quod caelum planetarum distinguitur a nrmamento; dicendum, quod distinctio caeloiami [ilus;ittenditnr secundum diversitatem proprietatum et motuum, quam attendatur secundum discontinuationem corporuni, licet utroque modo possit attendi. Unde et Rabanus in distinctione caelorum caelum sidereum et caeluni planetarnm sub eodem caelo comprehendit.

/i. Ad illud quod obiicitur, quod si planetae sunt in flrmamento, non sunt stellae erraticae; dicendum, quod non sequitur, quia in eodem corpore possunt contenta diver.simode collocari, ita quod unum alligatur inseparabiliter, reliquum vero minime. Et stellae fixae dicunlur iramediate positae in octava sphaera, cuius motu moventur; planetae vero sunt in orbibus inferioribus, qui moventur motu alio; et ideo aspectui nostro errare videntur, dn.m contra viam superioris orbis incedunt.

Ad illud quod quaeritur, quare in ultima sphaera luminaria plura posuit Deus; ad hoc assignat Philosophus tres ratiohes. Et prima ratio est, quia sphaera octava maxime est causa vitae inferiorum prae ceteris sphaeris; et hoc non potest esse nisi per diversuin lumen in diversis stellis. — Secunda ratio est, quia natura temperavit, ut daret inferioribus sphaeris, quae plures habent motus, stellam unam; et superiori, qaae habet pauciores, ilaret stellas nuiltas. — Tertia ratio est, quia mo- tus inlluit a superioribus orbibus in inferiores. Quia ergo praedominantia in influente debet esse, ut orbis ille ceteris praecelleret inferioribus, quos movet; abundavit in corporum luminarium multiformitate. — Inter has autem rationes media ratio videtur esse probabilior, in qua ostenditur divina sapientia, quae mnltiformitatem ad unilatem reducit; et ideo illi spliaerae, quae plus accedit ad uniformitatem molus, dedit multilbimitatem corporum; illis vero, quae habent motuum multiformitatem, dedit luminarium unitatem. licet aercum, aelhereum et fidei'eum..Nonnulli sepleni: prinuim

hic a. 3. q. I.

Utrum luminaria in suis SecunJo quaeritur, utruin luininaria inoveantur in orbibus suis motibus propriis. Et quod sic, videtur.

1. Aves enim, quae sunt ad ornatum aeris, motu proprio moventur in illo, et pisces in aquis: ergo et pari ratione luminaria in caelis.

2. Itein, inotus orbiuin non ponitur nisi propter motum luininariuin: quia, circumscripto corpore, de se aequaliter habent influere, sive moveantur sive stent; sed natura non facit per plura quod potest facere per pauciora, nec facit cum maiori difficultate quod potest facere cum ininori: si ergo idem facit motus sideris, quod facit motus totius orbis, videtur, quod naturae sit consonum ponere, quod stellae moveantur propriis motibus.

3. Item, si luminaria moventur motu suorum orbium, cuin moveaiitur inotibus disparatis et quasi in oppositum caelo stellato; tunc videtur, quod fiat ibi obviatio et retardatio, cum illud in quo moventur, sit unum corpus continuum.

4. Itein, manifeste videmus ad oculum, in planetis esse elevationes et depressiones, [irogressiones et retrogradationes; sed hoc non posset esse, nisi propriis motibus moveri habeant: ergo etc.

Sed contra: 1. Si motibus propriis moventur planetae, ergo vel duo corpora erunt in eodein loco. vel necesse est, vacuam esse viam, per quain transit planeta, vel necesse est, corpus caeli rarefieri et condensari, et ita corrumpi: sed quodlibet horum est manifeste impossibile -: ergo etc.

1 Vide supra pag. ii, nola -5. — Aristot. hanc quaesliohic a. 3. q. 2. — Dionys. Carth., hic q. o. moveaiUur niotibus propriis.

2. Item, «natura non delicit in necessariis », maxime circa ea quae sunt in ipsa nobiliora: ergo si in his quae moventur motu proprio, providit instrumenta, utpote pedes et alas vel pennas, videtur, quod in caelestibus corporibus debuerit dare ista; sed ista non habent, sicut patet ad sensuin: ergo vel natura in eis deficit, vel non moventur motibus propriis.

3. Item, stellae in octava sihaera non moventur nisi motu illius sphaerae: ergo si ita collocatur unusquisque planeta in suo orbe, sicut stellae in in octava sphaera, videtur, quod nullum luminare proprio inotu habeat moveri.

4. Item, si luminaria aliqua moverentur inotu proprio ad faciendum progressionem vel retrogradationem, impossibile esset, motum caeli esse uniforinem: si ergo motus est uniformis et perpetuus, videtur, quod nihil sit, planetas moveri motibus propriis et aliquando retrocedere, aliquando progredi.

c 0 N c L u s I 0. Luminaria coeli probabilius non mouentur propriis motibus, scdadmotum orbium, in quo ipsa sita sunt.

Respondeo: Dicendum, quod de hac quaestione controversia est inter naturales et mathematicos,. i -11.,, ccnlricus in plMnotis, praeter soleiu.

perpetuitate et iiniformitale, posuerunt excentricos et epiryclos, et planetas moveri molibus propriis in epicyclis; el secundum lioc, salvata motus uniformitate, aliquanclo contingit planelam deprimi, aliquando elevari secundum molum ipsius planetae in epicyclo, et epicycli in excentrico, el excentrici circa centrum proprium, quod est extra centrum mundi. — Ad obiectionem autem naturalium de corporis illius continuitate responilent diversimode, dicentes, quod non est inconveniens, si corpus illud scinditur motu planetae. quia est naturae igneae. Alii dicunt, quod corpus illud non scindilur, et planetae perlranseunt; corpus enim lucis siniul potest esse cum alio corpore. movetur motu rotae, non proprio; et lioc ponunt propter illius corporis incorruptibilitatem, propter quam non potest scindi nec transitum praebere alii corpori. Ponunt etiam, idem esse centrum orbium superiorum et inferiorum, scilicet centrum mundi, propler rolunditatem perfectam ipsorum orbium, qui circulariter moventur, ita quod unus non subintrat alterum. Ponunt etiam cum boc maiorem et minorem velocitatem in orbibus; et ex boc habere modo retrogradationes, modo progressiones, quia, cum unum corpus multum praecedit alterum sua velocilate, alterum videtur retrocedere. Et haec omnia valde videntur rationi consona.

Et ideo, licet positio mathematicorum secundum de iudicium sensuum videatur esse error, quia secundum illam viam procedendo et iudicando non falluntur circa motus corporum superiorum; secundum rem tamen non oportet esse verius, quia falsum frequenter est via inveniendi verura; sed rationabilius videtur procedere et ponere naturalis philosophus. — Ideo si illam positionem sustinere velimus. potest responderi ad ea quae obiiciuntur in oppositum.

Tertio quaeritur, ulrum conveniat alicui orbi moveri absque stellis. Et quod non, videtur:

1. Quia caelum empyreum ponitur a Sanctis ergo nullura caelum, quod caret stellis, est iiiobile.

2. Ilem, ubicumque est motus, ibi est continuitas et variatio; sed continuitas, quae esl in dicendum, quod non est simile, quia tam aer quara aqua sunt corpora, quae possunt rarefieri et con-; densari. Et praeterea, ista elementa non sunl sic j nata moveri, ut corpora, quae ad eorum ornatum spectant, ipsorum motu sufficienter possint trans- I mutari localiter, secundum quod exigit decor universi. Praeterea, ipsis animalibus competit motus j progressivus propter sui indigentiam, et qui est ad assequendiim aliquod delectabile; et hoc in luminaribus caeli nec competere potest nec debet.

3. Ad illud quod obiicitur, quod motus orbium est propter motum luminarium; dicendum, quod verum est; tamen ex Iioc non sequitur, quod sola luminaria debeant moveri. Non enim sic salvatur integritas corporis quinti, si stellae moveantur motibus propriis, sicut si moveantur in orbibus suis, quia ibi per talem motuin corporum caelestium non fit aliqua mutatio de loco ad locum secundum totalitatem mobihs, sed circa locum, nec alicuius corporis divisio; et hoc totum perfectio et incorruptibilitas caeli exigebat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod, si moventur motu orbiuin, videtur, quod sit relardalio et obviatio; dicendum, quod non est obviatio, nisi quando directe secundum eandein lineam corpora moventia sibi obviant. Hic autein non est sic, quia orbes inferiores sunt sub superioribus; ideo motus eorum eis non repugnat nec etiam retardat propter maximam mobilis ad motorem obedientiam.

5. Ad illud cjuod obiicitur de- illis rctrogradationibus et progressionibus, dicendum, sicut tactum cst. quod etsi videantur fieri ad sensum, hoc non esl nisi propter maiorein et minorem velocitatem ipsorum orbium, quara si quis bene sciret explicare. hac via unica posset salvare illud, ad quod salvanduiii matheraatici ponunt circulorum et centroruni multitudinem: sed hoc ad aliam scientiam spectat -. niotu, est a continuitate magnitudinis: ergo pari ratioiie variatio motus est a varielate mobilis. Sed corpus caeleste, quod caret stellis, non liabet in suis molibus varietatein: ergo nec mut.ibiliiatem.

6. Item, oranis motus est propter aliquain indigentiara supplendam vel in ipso mnliili vel in aliquo inferiori; sed caeluin, quod caret stellis. non polest raoveri propter suani indigentiam, cura nulla

in iiiotu illo eius iiuligeiilia compleatiir; nec propter suppleiidam iudigentiain in inferioribus, quia ita bene inllnit quiescendo, sicut movendo, et uniformiter: ergo videtur, quod nuUo modo absque stellis caelesti corpori moveri competat.

4. Item, motus caeli est perfectissimus oinninm niotnnni, et ideo est omniuin motunm regula: ergo si per regulam mensnrantur omnia quae sunt in genere illo, anima rnensurat omnes molus per niotum primi mobilis: ergo inotus primi mobilis niaxime notus est ipsi animae. Sed nuUius corporis motus est notus ipsi animae, nisi quod habet in se ali(nod Inminare, quia non deprelienditur motus orbis nisi per motum luminaris: ergo videtur, quod non sit ponibile aliqueni orbem moveri, qui careat omni luminari, praecipue cum motus eius lateat sensum nostrum, et sacra Scriptura uniformis orbis reticeat molum. VA sic videtur, quod ponere, aliquem orbem moveri supra firmamentum, quod est nostris oculis conspicnum, sit temerarium.

Contra: I. Omnis mnltitiulo reducitur ad unitatem ergo uiotus corporis nuiltiformis reducitur ad niotum corporis uniformis; sed nniforme corpus non est, nisi quod caret omni luminari: ergo videtur, quod ultra islos orbes, in quibus sunt luminaria, sit aliquod caelum niobile.

-2. Item, motus ille, qul est mensura onmium motuum, est ille qui est ab oriente in oriens per occidens, qui est mntus diei naturalis effectivus et complet viginti quatuor horas; sed dies naturalis omni tempore est uniformis: ergo et iste motus: ergo et mobile: ergo etc.

3. Item, si est recta ordinatio niedii ad extreiiia, necesse esl, medinin participare quodam niodo naturam utriusque extremi; sed caelum crystallinmn medium est inter empyreuin et firmamentum: cum ergo empyreum sit uniforme et immobile, et firmamentum sit multiformc et riiobile, videtur, quod crystallimim caelum sit ant mnltiforme et iinmobile, aut uniforrne et mobile. Sed si multiforme et immobile esse non potest, cum varietas mobilis disponat ad inotum: ergo necesse est, quod sit uniforme et raobile.

4. Ilem, quandocumque aliqua plura concurrunt ail constitutionem alicuius, necesse est, per virtutem alicuius illa coniungi: ergo quandocumque plura mobilia concurrunt ad effectum unum conformem per suam influentiam, necesse est. quod coninngantur per alicuius mobilis uniformitatem. Si ergo,r,vii;(ua,,planetarum et stellarum concurrit ad prQdiwtjpjiem, Hectuum in his inferioribus secundum quandam, conformitatem, necesse est. ultra illa esse aliquod mobile, per quod iungantur, quod quidein habeat Jn toto et in partibus uniformitatem; et ita alicui orbj,absque stellis competit moveri.

Est igilur.,quaesti,o, quis sit ille orbis, et per Qiiaesiio inquam naturam competiti.eirnoveri. Si enim, quia caelum est; tunc ergo, enipyreum erit mobile. Si quia caelum, quod est non tantum continens, sed etiam contentum; obiicitur tunc de caelo igneo et aethereo. qui quidem continent et continentur, et tainen non moventur orbicidariter. — luxta hoc quaeritur de sufficientia et numero caelorum; et '-'"'"lio incum natura caelestis dislmguatur ab elementari, quomodo aliquae differentiae caelorum snmuntur penes elementa? Si lu dicas, quod propter naturam perspicui in eis repertam; tunc, cum persplcuitas sit in aiiua, elementum aquae deberet dici caelum.

c 0 N c L u s 1 0.

Caelum aliquod carens slellis ultra

firmamentum est mobile.

Respondeo: Dicendum, quod est ponere, aliquod condusioi. caelum moveri, quod caret luminarium et stellarum varietate; et hoc est caelum aqueum sive crystallinum. Ad cuius cognitionem etsi pauci philosophi pervenerunt, quia corporeum latet sensum, ratiocinando tamen pervenerunt aliqui; et illi qui pervenerunt, posuerunt, ipsum moveri, sicut quidain astronomi nisi sunt hoc probare. Communiter tainen ad cogni- Noiandum. tioneni existentiae huius caeli pervenerunt omnes tractatores catholici, auctoritale sacrae Scripturae divinitus illustrati, quae ipsius existentiam expresse declarat, motuin tamen eius vel quietem non explicat. Sed doctores theologiae, rationibus sulTiilti, communiter ponunt, illud caelum moveri.

Et inter alias rationes potissima ratio est illa, quae sumitur ex perfectione universi, ex qua etiam '<' i""'-''- distinclio caelorum et numerus rationabiliter potest cuam et contentivam; de sua vero propria acceptione nominat naturam perspicnam, conlentivam, supra contrarietiitem elevatam.

Secund:nn priinam acceplionein caelorum di- i. caelum stinguuntur a Rabano septem caeli. — Natura enim ™°""'""'"'

3S6 sect sic est empyreum; aut est miUtiformisyet)mqXai.et sic est sidereum; aut esluniformildtmotayi sbisicest crystallinum. Quarta differentia esse non ijpotest, scilicet quod sit multiformis, n&n-.mota, propter hoc quod motus est passio consequefis>naturaliter ad multiformitatem corporis. <— 'Si laiutemjnatura perspicua est luminis receptiva, mt separabiliter, aut inseparabiliter. Si inseparabiliter, aut secundum circulum superioris superficiei, et tunc est igneum; aut secundum circulum inferioris superficiei, in quo communicat aeri, et tunc est olympium, quod quidem dicitur olympium propter Olympi monlis approximationem. Si autem est recepliva separahiliter, sicut aer, qui illuminatur ex praesentia corporis luminosi et obtenebratur ex eius absentia; hoc dupliciler: aut secundum superiorem partem, et sic est aethereum; aut secundum inferiorem, et sic est aijreum. — Et in hac distinctione comprehenduntur omnia corpora mundi praeter terram et aquam. Terra eniin non potest comprehendi nomine caeli, quia caret tam perspicuitate quam ambiendi capacitate. Aqua autem similiter caret,quia, quamvis habeat perspicuitalem, non tainen ambit undique. Et sic ex ista sufficientia caelorum, in qua ostenditur sapientia Conditoris et perfectio universitatis, satis manifeste apparet, quod oportet ponere, aliquem orbem sine luminarium multiformitate moveri; ct illud proprie dicendum est primum mobile. — Haec autem distinctio et sufTicientia sumta est secundum enumerationem Rabani, qui caelos numerat secundum commtmem acceptionem caeli, prout nominat naturam perspicuam et contentivam; sic enim comprehendit naturam caelestem proprie dictam et elementarem, licet noii omnem.

Si autem caelum proprie dicatur natura caelestis, scilicet natura perspicu:i, undique contentiva, et nulli contraria; sic distinguitur a quibusdara Inminati in liac inateria, ultra octavam sphaeram posuerunt nonam. — Terlii, perfecte illuminati, venerunt ad perfectam orbium distinctionem, ut ponerent decimam sphaeram, in qua est quies et vita sempiterna, videlicet caelmn empyreum. de qno, etsi Augustinus vix aut nunquam loquatur, Beda tamen et Rabanus ipsum esse expresse testantur.

Horum autem numerum et sufficientiam possiidistinctionem motuuin et luminarium contenlorum. — Si per diversitatem formarum, sic distinguiinus tres caelos..ut enim viget in eo iiatura perfectae luminositatis, et sic est habile ad statum gloriae, et ideo quietum; et sic est empyreum. Aut viget in eo natura perfectae perspicuitatis et effectivae frigiditatis; et sic est crystallinum sive aqueum, quod quidem facit ad conservationem rerum corruptibihum, et ideo est habile ad motuin. Aut viget in eo natura perspicuitatis siinul et luminositatis et effectivae caliditatis; et sic est caelum sidereum, quod quidem facit ad transrautationem rerum inferioruni; ideo est multiforme et motum. enim orbis continet muUitudinem siderum, aut unitalem. Si multitudinem, sic est caelum stellarum; si unitatem, sic cum septem sint planetae, secundum quos regitur universitas temporura, quae septenario dierum clauditur, septein sunt orbes;et c tertium caelum sua raultiformitate cpntinel octo sphaeras sive orbes, el duo sunt praecedentes, et ita decem, ut sic perfectioni partium universi respondeat etiara perfeclio numeri, scilicet denarii.

Ex praedictis igitur patet, quod qualitercumque sumatur suflicientia caelorum, sive sub propria appellatione caeli, sive sub communi, ponere est, caelum crystaUinum moveri, quod quidem caret stellis. — Et ideo ad quaestionem propositam re- 11 II 11.!. spondendum est, quod absque stellis potest aliquis orbis moveri, scilicel caelum aijiteum, cpiod est mobile primum, et quod uniformiter raovetur ab oriente in oriens per occidens; et illius virtute trahitur firmamentum et omnes orbes inferiores, ut uno die naturali, scilicet per spatium viginti quatuor horarum, ab oriente in oriens revolvatur, quainvis nostro sensui non appareat, et aliqui philosophi hoc senserinl, quod firmamentum sit mobile primum. Aliqui tamen philosophi deprehenderunt, quod ipsum firmamentum movetur proprio motu, ita quod in centum annis procedit uno gradu. Sive autem hoc sit verum, sive falsum, hoc tenendum est, quod communiter doctores theologiae ponunt, quod est caelum aliquod mobile ultra firmamentum, carens stellis. Et concedendae sunt rationes hnc ostendentes.

1. 2. Ad illud vero quod obiicitur in contrariuin, quod est uniforme; dicendum, quod si habeat uniformitatem per carentiam diversitatis partium. habet tamen diversitatem secundum rationem dextrae et siiiistrae )er comparationem ad influentiam motoris: et luiec diversitas sufficit ad facienduiii iDoluiii. — i[ pLT lioc patol responsio;id secunduin, quia non est talis variatio in illo molu primi mobilis, quae exigat diversitaleiii luminis in partibus, quin potius concordat uiiilorniitati. Etsi enim molus dicatur variatio respectu quietis, motus tamen primi mobilis respectu aliorum est uniformis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod aequaliler inlluit, cum movetur et quiescit; dicendum, quod falsum est. Si eiiim quiesceret, non moveret orbes inferiores suo motu; nunc autem, cum movetur, vis motiva ab ipso descendit in corpora inferiora.

3. Ad illud quod obiicitur, quod motus eius

I. De hac quaeslione praecise accepta alii auclores expli- De quaestione auteni hic incidenter, sed valde diffuse tra-

Consequenter quaeritur de ipsis luminaribus in comparatione ad ea, in quae agunt. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utruin in himinaribus diversis stt diversitas perfectionum.

Circa priinum sie proceditur et quaeritur, utrum luminaria diversitateni habeant perfectionum. Et quod sic, videtur.

1. Sicut vult Philosophus-, sol non est noinen individui, scd speciei; similiter et luna. Constat aulem, fiuod sol et luna sunl imposita diversis: ergo ea sunt diversa secundum speciem.

2. Item, non potest esse nisi unus sol, sicut dicit Philosophus. quia sol est ex tota sua materia; sed si sol ab aliis luminaribus non differret nisi solo nuinero, non esset ex tota sua materia: ergo differt amplius quam numero: ergo differt specie. debet esse notissimus, cum sit regula aliorum niotuum; dicenduin, quod non oporlet esse nolum sensui in se, sed suflicit, quod notificetur in ejfeclu suo. Sic eliani non perciiiimus revolutioneni octavae sphaerae ab onente in oriens manifeste nisi per solem et alia luminaria. Per hunc modum uniforinitas quantum ad spatium horarum nobis inotum caeli uniformis expresse indicat; hunc tamen percipimus per varietatein diei et noctis.

Ad illa vero, quae ultimo querebantur, iain patet solutio ex praedictis. ctata, scil. de mimero caelorum, diersae circumferebantur opi- Secundo quaeritur, ulrum habeant diversitatem irapressionum.

Tertio quaerilur, utrum ex eorum impressionibus causelur diversitas laorum.

3. Itein, corpus, quod est naturaliter luminosum, et corpus, quod ex se est opacum, sunt alterius et alterius nalurae secundum speciem: sed corpus solis de sui nalura est luminosuin, luna vero, quantum est de se, opacum corpus esl, quod patet in eclipsatione solis ex interposilione lunae: ergo sol et luna differunt specie pari ratione et alii planetae.

4. Item, terra ornata est diversis lapidibus et plantis et animalibus secundum speciem: ergo pari ratione videtur, quod caeluni sit ornatum diversis luminaribus secundum speciem differentibus. Ratio addita invenilur 1. de Caelo et mundo, texl. 95. (c. 9.),

SiiD contra: 1. Corporis siniplicis, iioii habentis alterius corporis, parles sunt unigebat PUilosopluis, est corpus simple.x., non inixlum, et similiter luminaria: ergo non liabent formas secundum speciem diversas.

2. Item, luminaria sunt ex aggregatione lucis sui orbis, sicut vult fliilosoplius in libro de Caelo et mundo; sed niaior aggregatio et minor non facit diversitatem secundum speciem, sed soluin secunduin numerum: ergo luminaria caeli non perficiuntur diversis forniis secunduin speciem.

3. Item, tlamma inaior et minor non difleruiit secundum speciem, quamvis sit in iina niaior aggregatio kiminis quam in alia: ergo si sic videtur esse circa luininaria caelestia, videtur, quod non differant forina specifica.

4. Item, nobilissima fornia, quae sil in sole, est ipsius lux; et nobilissima forina in unaquaque re est forina ultinia: ergo lux esl forma ultima et completiva solis in specie sua. Sed in luce convenit cum omnibus aliis luminaribus; ergo videtur, quod luminaria caeli specie non sint distincta.

C 0 N C L U S l 0.

Luminaria caeli specie diHerunt.

Rkspondeo:.d praedictoruni intelligeiiliaiii est notandum, quod cominunis philosophorum positio fuit, quod iiiter luniinaria caeli est reperire diversitatem quantuin ad speciem et formam. — Et istud concordat satis rationi rectae, quamvis non omnino recta ralio inoverit quosdam ad ponendum diversiy, secundum speciem in luininnribus caeli. Posuerunt eniai aliqui, quod luininaria secundum speciem eraiit necessario diversa propter hoc, quod non habeant materiam transinutabilem, et iiimmquodque erat ex tota sua niateria — Sed haec ralio est falsa et vana et principium erroris, et occasio fuit aliquibus ponendi in omnibus hominibus aiiiuiam uiiam, sicut melius patebit infra Unde quod transninlabilitns materiae requiratur ad diversitatem secuiiduiu iiumeriiin, dicenduni, quod hoc iion est generaliter veruiii, nlpote in diversitate secundum numerum, quae attenditur iii aliquibus secundum simultatem suae productionis et secunduin inimediatum egressum a prinio opitice; sed in his solum habet veritatein, quoruin unum generatur ex alio. — Et ideo, hac ratione praetennissa, potest sumi ratio diversitatis illoriiiii luiiiinarium ex parte quadruplicis causae.

Et priiiium ex parte finis sumitur ratio. Sunt eniin producta propter diversas inlluentias in his inferioribus faciendas et propter oriiandain caelestem naturam; et ideo competebat diversas habere species et virtutes, ut ex diversarum virtutum coniunctione resultaret perfeclio in effectu, et ex diversarum specieruni comparatione pulcritudo consurgeret in ornatu.

Sumitur etiam ratio ex parte efficienlis, qui secunduin suam potentiain et sa[iientiam et bonitatem diversa producit secundum speciem et forinain, ut quod dari non poterat uni soli per se, daretur diversis in specie.

Sumitur etiain ratio ex parte materiae. Sicut enim in mixtis niateria secundum diversitatem inixtioiium aptatur ad susceptionem diversarum formarum, sic in corporibus simplicibus secundum maioreni raritatem et densitatem in suis partibus ad diversarum formarum aptatur susceptionem, sicut patet in elementis, quoruin materia secundum inaiorem densitatem suscipit forinam terrae; dum autem rarefit secuiiduin plus et ininus, disponitur ad Ibrmas aliorum elenientorum. Per hunc inodum intelligendum est in caelo. Cum enim in caelesti natura, sicut dicitur in libro de Substantia orbis % sit reperire raium etdensum, contingit secundum maiorem raritatem e( densitatem, materiam diversarum forniarum esse susceptibilein. Aliter tainen est rarum et densuni in materia elementari et iiatura caelesti. In elementis'enim caiisantur a frigido et calido dissolvenle et constringente partes materiae; in caelo autein causantiir soluminodo secundum diversum el niinus; quia in stellis est plus, et in reliquis partibus caeli

pHrtium sitiini. In denso eniin sunt parles propinqniores, et in raro magis distantes. quia in denso sunt compres.sae et magis unilae, et in raro sparsae.

Sumitur eliam ralio ex parte formae. Lux enim 1. est una forma conmmnis, reperta in oinnibus iuminaribus, et secundum cuius participationera maiorera et minorem sunt magis et minus nobilia; et ideo, cum istam formam diversimode participent. diversos habent gradus completionis, ideo etiain diversas formas completivas.

Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, luminaria caeli secundum speciem esse diversa, quaravis illa ratio parum valeat, quod sunt ex tota sua materia, sicut iam oslensuin est.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod est coret formis perficientibus inixtum; sed non tollit illam diversitatem, quae venit ex diversitate formarura simplicium, sicutpatet, quod, quaravis elementum

I. Hespeclu I. quaestionis dicil Pelr. a Tar. (Iiic q. 3. in sensu generaliore Tractant, ulrum scil. illa corpora habeant

Utruni diver.m luminaria diversas Secundo quaeritur, utruni diversa luminaria habeant diversas impressiones super corporalia. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate Augustini in quinlo de Ci- Dei: 0 Non usqueqnaque absurde potest dici, ad corporum differentias afflatus valere sidereos, sicut in solaribus accessibus et recessibus videmus ipsius anni tempora variari, et kinaribus incrementis et decrementis augeri et rainui quaedam genera rerum. sicut mirabiles aestus oceani.

2. Item, astronomi dicunt, quod quaedam stellae calefaciunt, quaedani infrigidant. quaedam luimectant, et quaedam desiccant; et hoc ostendunt 1 Codd. A C 0 eius. Paulo inferius cod. cc et ed. I grasit corpus simplex, non tnnien omnia elementa sunt unius speciei.

3. 3..d illud quod obiicitur. quod sunt ex aggregatione lucis; dicendum, quod non tangitur ibi tota ratio, sed solum tangitur dispositio ad diversitatem. Et ideo sequens ratio non valet de flamma maiori et ininori; plus enim diflernnt luminaria quam flamma maior et ininor. sicut colligitur ex suis virtutiluis et operationibus consequentibus.

4. Ad illud quod obiicitur, quod forma ullima est completiva: dicendum, quod hoc est verum respectu formarum, quae dkponunl ad, ipsam; lux autem potius est forma perficiens alias formas corporales, quara ad eas disponens, cum secundum eius participationera maiorem et minorera formae corporales sint magis ej minus completae. — Vel dicendura, quod lux est nobilissima forraarura corporaliura, earum scilicet, quae sunt ei extraneae; sed non esl verum de formis luininarium caelestium, in quibus virtus eius et natura complete salvatur. aliquem elTecluni in infei'iora; tamen in conclusione con- — Biel, de hac el seq. q. hic q. unica.

impressiones super corporaUa. per sensus experientiam: ergo videtur, quod corpora caelestia impressiones diversas habeant super corpora.

3. Item, ad diversitatem formarum sequitur diversitas virtutum, et ad diversitatem virtutum sequitur diversitas impressionum: ergo luminaria caelestia, differentia specie et natura, diversas efficiunt impressiones super haec inferiora.

4. item, si diversas impressiones et virtutes non haberent, videtur, quod diversitas in eis frustra esset; sed non est frustra: ergo etc.

CoNTR.v: 1. Obiicitur per Scripturam. Dicitur emm Genesis pnmo. quod sint in signa et temdici possel ad solas corporum differentias... sicut echinos et

pora etc.; sed aliud est signum et aliud causa: si igitur lurainaria niliil possunt, nisi secundum quod Deus instituit, videtur, quod nihil habeant in his inferioribus e/fwere, sed soluni signare.

2. Item, Damascenus: « Nos autem dicimus, quod ipsa non sunt causa alicuius eorum quae flunt, neque corruptionis alicuius eorum quae corrurapuntur »: ergo videtur, quod non habeant in liis inferioribus efQcere aliquam impressionem.

3. Item, quod non habeant diversain impressionem, videtur, quia aut iraprimunt formata, quam liabent, aut formam, quam non habenl. Formam, quam non habent, non possunt imprimere, quia agens debet esse in actu respectu passi. Si imprimunt formam, quam habent, aut ergo furmam, in qua communicant, aut formas, in quibus dilferunt. Si forraas, in quibus dijferunt: ergo videtur, quod luna generet lunara, et sol solera, et hoc est falsum. Si formam, in qua conveniunt: ergo videtur, quod omnia luminaria eandera habeant impressionem in his inferioribus.

4. Itera, sol calefacit propter suuni motum et eraissioneni radiorura, et ita raediante iuraine; sed orania luminaria caelestia communicant in luce et in radiorura emissione et in raotu: ergo videtur, quod orania habeant calefacere: ergo nihil est illud dicere, quod quaedam calefaciunt, quaedam non.

'3. Itera, sol habet virtutem illuminandi et calefaciendi haec inferiora: si ergo sol plus coramunicat de virtute sua lunae quam alicui inferiori corpori, videtiu, quod luna eandem habeat impressionem, licet minus intensam.

6. Item, ignis inter omnia elementa maxime accedit ad naturam caelestera: ergo oinnia lurainaria caelestia plus communicant cum igne quam cum aliquo elementorum: ergo videtur, quod maxime habeant elfectum supra ignem et eius qualitatem: ergo videtur, quod omnia in sui actione et dominio qualitatem ignis intendant et fortiflcent; et ita videtur, cjuod omnia desiccent et calefaciant, et nuUa infrigident.

c 0 N c L u s 1 0. Luminaria caeli multirnodam habent impressionem super elementa et corpora elementaria.

Respondko: Dicenduni, quod luminaria caelestia Ratio autem, quare superiora iii haec inferiora agunt et imprimunt et rerura qualitates intendunt, est, quia sunt corpora nobiliora et praecellentia in virtute, sicut praecellunt in situ; et ideo, cum ordo universitatis sit, ut potentiora el superiora influant in inferiora et minus potentia, ordini universitatis competit, ut lurainaria caelestia intluant in elementa et corpora eleraentaria. Statics etiam ordinis hoc requirit, quia, sicut in motu locali venitur ad unum movens immobile, ita in motu alterationis secundum qualitatem necesse est venire ad unum alterans non alterabile secunduni easdera qualitates. Et ideo cum eleraenta et ex eleraentis commixta sint secundum primas qualitates alterantia et allerabilia; recte disposuit divina Sapientia corpora caelestia, utpote luminaria, quae inferiora alterarent sua influentia secundura qualitates primas, ita quod ipsa tam qnalitatibus quain alterationibus illarum essent carentia.

Ratio vero, quare diversa impriraunt, a quibusdam*sumitur propter diversitatem quaUtatum, sicut scribitur in libro de Substantia orbis. Ibi enira dicitur secunduin quorundam opinioneni, quod lurainaria caeli qualitates habent primas; sed non habent eas oranino univoce cum qualitatibus elementaribus, pro eo quod secundum illas agere possunt in haec inferiora, sed ad invicem pati non possunt. — Sed ista ratio non videtur conveniens; si enim essent aequivoce, tunc elfectus eorura non concordaret qualitatibus eleraentaribus. caelestia incorruptibilia posuit ad regulandum et regendura corruptibilia, quae sunt diversa et raultiforinia, dedit eis virtutes consequentes suas species, secundura quas diversa luminaria aspectum haberent ad diversa elementa et ad diversa corpora raineralia Unde quia luiia ex virtute sibi indita cum adiutorio luminis aspectum habet super humorem; ideo per suam influentiam humidura augmentat, et ad eius praesentiam excrescunt maria et quasi exaestuant et effluunt, ad absentiara vero in sinum suum colliguntur et refluiint. Sic eliani intelligendura et in aliis luminaribus.

Concedendae sunt igilur rationes quod luminaria in his inferioribus habent

tum in significationem, quia et sunt in significationeni et sunt in efficaciam. Magis tamen expriniit, quod sint signa, quam quod sint causae, pro eo quod nec causant sufficienter nec causant necessario; et ideo magis attribuit eis rationem signorum. — Et per hoc patet i'esponsio ad illud Damasceni, cum dicit, quod non sunt causa in his inferioribus. Non vult enim negare, quin ha,beant inlluentiam, sed hoc vult dicere, quod nec sunt principia- inferiorum sufQcientia nec sunt necessaria. Operantur enim ut causae universales, quae per particulu.res indigent adiuvari et possunt impediri.

3. Ad illod quod obiicilur tertio: aut imprimunt quod habent, aut quod non habent; dicendum, quod primo miiiuiit virtutem suam, qmm habent, et per illam generant et augmentant formam et speciem, quam non habent. Et cum dicitur, quod nihil dat formam, quam non habet; dicendum, quod habere dicitur duobus modis: vel virtuaUter, vel formaliter; et ad hoc, quod impartiatur aliquid alicui, sufficit, quod habeat virtualiter, non oportet, quod habeat formaliter, sicut movens immobile dat motum-, quamvis ipsum non nioveatur; sic intelligendum est in proposito. Praeterea, cum ponuntur corpora caelestia imprimere in haec inferiora et diversas qualitates aggenerare; hoc non est intelligendum. quod eis dent ex se, sed quod educunt illud quod est in potentia, in actura. Praeterea, non est intelligendum, quod dent per se solum, sed adiuvando virtulem naturae inferioris. Hoc autem faciunt tum per virtutem lucis, in qua communicant, tum etiam per virUites proprias, secundum quas agunt in haec inferiora, non ut producant sibi similia,sed ut influendo conservent, regant et intendant rerum inferiorum qualitates et naturas.

4. Ad illud quod obiicilur, quod omnium sit calefacere; responderi potest, quod molus et lumen non esl sufficiens causa caloris, sed motus cum velocitate, et lumen cum radiorum multiplicatione.

Utrum cx impressionibus luminarium Tertio quaeritur, utrum ex impressionibus illorum luniinarium causetur in hominibus diversitas morum. Et quod sic, videtur. Et quia haec non concurrunt in omnibus luminaribus, ideo non possunt omnia calefacere. — Possel etiam ad hoc reddi alia ratio, quia hoc non tantum facit m.otus et luminositas, sed etiam ad hoc facit virtus propria, secundum quam stella vel plaueta calefaciens aspectum habet super naturam igneam principaliter.

.j. Ad illud quod obiicitur, quod sol magis communicat virtutem suam lunae quam alicui inferiori; dicendum, quod, sicut dicit Philosophus, « actus activoruin est in patiente et disposito »; et Boethius: « Omne quod recipitur est in recipiente per modum recipienlis, non recepti ». Quoniam igitur haec inferiora sunt susceptibilia luminis pariter el caloris; hinc est, quod sol non tantum ea illuminat, sed etiam inflammat. Quia vero luna nata est illuminari. sed non est nata calefieri; hinc est, quod a sole lumen recipit et refundit, calorem vero non recipit nec refundit.

6. Ad illud quod obiicitur, quod natura ignis plus convenit cum natura caelesli; dicendum, quod de luminaribus caelestibus est loqui dupliciter, scilicet ciuantum ad naturam, in qua conveniunt, videlicet quantum ad naturam lucis; et quantum ad Lianc veruin est dicere, quod universaliter magis conforraantur igni quara elemento alii. Est etiam nihilominus loqui quantum ad virtutes sibi specialiter datas, secundum quod deputantur ad regimen inferiorum; et quia non tantummodo habent regere ignem, sed etiara alia corpora; hinc est, quod ex sua institutione priraaria aliqua ex eis magis quam ignem aspiciunt elementa alia. Et quia omnis actio attenditur secundum aspectum virtulis agentis ad patiens, sicut dicunt medici et astronomi; hinc est, quod quaedam lurainaria magis cum igne in effectu communicant, quaedam vero discordant, dum principaliter aspieiunt elementa alia. Aspectus autem ipsorum determinare alterius est scientiae. causetur in hominibus diversitas morum.

7. Boethius in libro de Consolatione

n Fatlim Ad est rebus mobilibus inhaerens dispositio, per quam providentia suis quaeque nectit ordinibus ». Sed

etiain Augustinus in quinto de Civitate Dei dicit, quod 1'atuin est « vis positionis sideruni, qua existente, quando quis concipitur vel nascitur, cognoscitur, qualis Murus sit ». Ex prima aucloritate habetur, quod Mum vere esl; ex secunda liabetur, quod fatum est vis slellarum: ergo si totum regimen vitae consistit in fato, sicut dicit Boethius % et fatum est vis siderum, sicut dicit Augustinus, tunc regimen vitae et diversitas morum pendet ex virtute siderum.

2. Item, Philosophus in libro de Proprietatibus elementorum dicit, quod « regna vacua facta sunt, et terrae depopulatae apud coniunctionem duarum magnarum siellarura, scilicet lovis et Saturni »: sed hoc non esset, nisi bella et liles hominum ex astris penderent: ergo etc.

3. Item, hoc ipsum videtur per sacram Scripturam, Matthaei secundo: Magi cognoverunt ortum regis per apparitionem stellae. Et Inannis secundo dicit Dominus: Nomlwm venit hora mea; similiter loannis octavo: Neino apprehendit eum, quia nondum venerat hora eius. Si ergo Christus homo natus fuit sub constellatione et horam temporis exspectavit in sua passione, videtur, quod multo fortius oranes alii homines regi et gubernari habeant et disponi secundum stellarum virtutem.

4. Item, hoc ipsum videtur sensibili experientia. In mortibus enim regura, ut dicunt astronomi, apparet stella cometa et astronomi et mathematici, de muUis requisili, secundum astrologiae indicium mulla praedicunt vera; hoc autem non essel, nisi mores et affectus hominum disponerenlur secundum virtutem stellarum: ergo etc.

5. Item, hoc ipsum videlur ratione certa. Ad universitatis ordinem spectat et ad perfectionem regiminis, ut nihil casu fiat respectu divinae providentiae: ergo si Deus regit ignobilia per nohilia, inferiora per superiora et corruptibilia per incorruptibilia; videtur, quod nihil in his inferioribus flat, quod a stellarum virtute et influentia non procedat. Et si hoc verum est: ergo diversitas morum causatur a diversitate constellal ionum.

Contra: 1. Deuteronomii quarto: Solem lunam et omnia astra caeli creavit Dominus Deus in ministerium cunctis gentibus, quae sub caelo sunt; sed quod est creatum in ministerium hominis non praedoniinatur ei in regimine et virtule; aliter enim esset creatum in dominium, non in ministerium. Si igitur astra caeli sunt creata in ministerium: ergo ex eis non pendent principaliter mores hominum.

J. Item, hoc videtur auctoritate ipsius Ptolemaei, maximi astronomi, qui dicit, quod « sapieos homo dominabitur astris »; sed hoc non esset, si mores hominum causarentur ex impressionibus stellarum: ergo etc.

3. Item, hoc ipsum videtur ratione ostensiva. Quod recte ordinatnin est, secundum quod huiusmodi, non tendit nisi ad rectum; sed caelum cum suis sideribus a primo Conditore rectissime ordinatum est: ergo nunquam tendit nisi ad bonos iriores et rectos: ergo ant oranes homines habent bonos mores, aut bonitas morum non causatur ex positione siderum.

a. item, hoc videtur per rationem ducentem ad impossibile. Si enim diversitas morum causatur a positionibus et impressionibus siderum, cum motus eorum sit naturalis et necessarius, diversitas morum in homioibus erit naturaliter et necessario: ergo nec erit liberum arbitrium. nec valebit consilium, nec meritum erit nec demeritum, nec laus nec vituperium. Si igitur hoc est maximum impossibile. quia dehonestat et detnrpat totum universum, maximum impossibile est, quod diversitas moruni causetur a positionibus siderum.

c 0 N c L r s I 0. Haereticum est dicere, luminaria causare mores hominum et eventus necessario el sujjicienter;

concedi autem potest, quod remote et contingenler disponant ad varielatem morum.

Respondeo: Dicendum, quod mores hominura et eventns futurorum a sideribus causari dupliciter

potest intelligi: aiit necessario et su/pcienter, aut dispositive et contingenter. Si priiiio modo dicatur, sic uon tantuin est falsum, immo est liaeretirationi.

Christiamie religioni repugnat, dum est contra 1. veritatem fidei et honeslatem morum. Veritas enim fidei in lioc errore salvari non potest; dum enim ponit, omnia a sideriJKis necessario evenire, tollit meritum. et per consequens praemium, tollit etiaiii graliam. et per consequens gloriam. — Honestas etiam morum per liunc errorem praeiudicium patitur, dum culpa peccantis in sidera refunditur, et licentia rnalefaciendi sine reprehensione conceditur, et homo ad adorandum et colendum sidera incurvatur. Et iste est finis huius erroris pessimi, quia ad idololatriam perducit. Et in hoc patet, hoc esse commentum diaboli, qui maxime ad hoc intendit hominem pertrahere, ut faciat se adorari et coll.

Sensui etiam repugnat, quia sensibili experientia in eadem constellatione conceptos et natos videnuis diversificari in moribus et exercitiis et eventibus et naturalibus proprietatibus; et istud manifeste apparet in lacob et Esau, qni siiunl fuerunt concepti et nati, et tamen in omnibus his sunt diversificati -. Apparet etiam, quia in eadem constellatione nascitur filius regis et fllius rustici, nascitur etiam homo et asinus, nascitur femina et masculus, qui nec communicant in moribus nec in eventiljus.nec in naturalibus proprietatibus. Et hoc ipsum prol3at Gregorius in Homilia Epiphaniae sic: « Fateri mathematici solent, quod quisquis sub signo aquarii nascitur, in hac vita piscatoris ministerium sortiatur; piscatores vero, ut fertur, Getulia non habet. Quis ergo dicat, quod nemo hic sub stella aquarii nascitur, ubi piscator omnimode non habetur? Dicunt etiam, auod qui sub signo librae nascuntur, trapezetae futuri sunt: in multis autem locis sub libra multi nascuntur, ubi trapezetae penitus ignorantur».

Repugnat niliilorainus rectae rationi, dum su- 3. perioribus, praeponil inferiora, et in se implicat contraria. Superioribus namque jorcteponrt inferiora, dum homini praeponit astra, qui est creatura dignissima, sicut Philosophus testatur et recta ratio, hominem esse finem oinnium quae sunt. Et ideo dicit Gregorius: « Vitam quippe hominum solus qui creavit Conditor administrat; non enim propter stellas homo, sed stellae propter hominem factae sunt ». Dum igitur hic error luores hominum astris subiicit, inferiora suo superiori, et ignobiliora nobihori praeponit. — Non solum autem ex hoc rationi repugnat, sed etiam, quia in se opposita implicat. Dicit enim, quod quia mores hominum pendent ex astris et constellationibus, ideo astra sunt veneranda et constellationes observandae; et hoc est ponere duo opposita. Ant enim necesse est, evenire homini secundum constellationes siderum, aut non. Si non: ergo non sunt fata metuenda; si sic: ergo non sunt astra veneranda. Dum ergo ponit, fata esse metuenda, et astra veneranda, ponit duo contraria. Item, aut euenit homini, secundum quod constellatio in suo ortu exigit, aut non. Si sic: ergo frustra svmt coiistellationes observandae in actibus suis, cum secundum priinam constellationem necessarium sit, ei bona vel mala evenire. Si non in prima constellatione: ergo pari ratione nec in sequentibus: ergo nuUae sunt observandae. Dum igitur hic error ponit, constellationes effectum habere, et ponit, constellationes observandas esse post hominis nativitateni; aperte videtur sibi ipsi contraire. Et sic iste error repugnat sensui et fi.dei et ralioni.

Hoc autem triplex inconveniens quod dictum est, colligitur ex verbis Damasceni et Gregorii el Augustini. Secunduin igitur hunc modum tlicendi, scilicet mores hominum et eventns futurorum a stellis necessario et sufiicienter causari, falsitas incurritur et haeresis periculosa.

Si autem dicatur, mores hominuiu a dispositionibus siderum variari disposilive et contingenter, sic potest habere veritateiu, quia nec rationi nec fidei repugnat. Planum est enim, quod dispositio corporis varia nuiltum facit ad variationem affectionum et morum animae. Ut plurimum eniin anima complexiones corporis imitatur; unde cholerici sunt iracundi, et sanguinei sunt benigni, et melanchoUci sunt lividi, flegmatici pigri. Hoc aulem non est necessario; aniraa enim dominatur suo corpori, maxiine quando est adiuta per gratiam. Multos enim videmus cholericos mansuetos, el melancholicos benignos. Quoniain igitur virtus corporum caelestium operatur ad mixtionem et qualitatem complexionum; hinc est, quod per consequens operatur quodam modo ad qualitatem morum, valde taraen de longinquo;

plus enim facit ad qualitatem coiuplexionis virtus naturae inferioris quam virlus sideris. Unde.Uiguslinus in quinto de Civitate Dei, in solutione cuiusdam quaestionis de duobus fratriljus, qui simul infirmaliantur et curabanlur, unde hoc esset, magis commendat responsionem Hippocratis physici quani astronomi. Hippocrates enim respondit, quod hoc erat propter similitudinem complexionis, et astronomus respondit, quod erat propler identitatem constellationis. iIelius enim respondit physicus, quia causam reddit niagis propriam et magis propinquam. — Si igitur hoc modo quaereretur, utrum impressiones siderum aliquo modo disponant ad varietatem morum; respondendum esset, quod sic, verumtamen non dispositione necessaria et proxima et sufjicienle, sed dispositione remota et contingente. Si autem quaeratur, utrura sint causa sufficiens; respondendum est simpliciter, quod nou, quia contrarium dicere est haereticum, sicut prius ostensum est.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de fato, dicendum, quod de fato aliter loquitur Boethius, et aUter Augustinus. Boethius enim loquitur de falo, prout est aliquid sacnndmn veritateni; et sic fatum nominat ordinem in rebus mobilibus, ad divinam providentiam relatum, ordinem, iriquam, non solummodo secundum naturam et secundum causam necessariam, sed etiam secundum libertatem voluntatis et contingantiam. Uicit enim sic in libro de Consolatione: « Prouidentia cuncta pariter, quamvis diversa, quamvis infmita, complectitur; fatum vero singula dirigit in motu, locis, formis et temporibus distributa. Et haec temporalis ordinis explicatio, in divinae mentis adunata prospectu, providentia est; eadem vero adunalio digesta atque explicata temporibus, fatum vocatur ». Et sic patet, quod Boethius fatum accipit generaliter ad egressum et decursum omnium rerum, sive voluntariarum, sive naturalium, sive necessariarum, sive contingentium. — Augustinus vero in quinto de Civitate Dei accipit fatum secundum aestimationem philosophorum, qui vocant fatnm vim positionis sideruin et constellationum, secundum quain cuncta necessiuMO eveniunt iii his inferioribus; et sic fatum nihil est; et ostendit ipse, quod nihil sit. — Et ita aeijuivoce accipit fatum Boethius et Augustinus, et propter hoc non iil assumtio snb medio, sed magis aequivocationis deceptio, propter quam tollendam de medio dicil Augustinus quinto de Civitate Dei, quod si quis fatum vocat ordinem causarum, queiii DiHis iiisiitiiit, cum hoc sit verum, sententiain teneat et linguam corrigat, quia secundum coiumuneni usum sic accipitur. sicut mathemalhici accipere consueverunt.

2. Ad illud quod obiicitur, quod bella causantur ex positione sidernm; dicendum, quod illud verbum Philosophi non tribuit aliud sideribus quam quandam dispositionem ad tales affectus ex qui- Ijus bella generantur. Ex commotione enira alicuius humoris potest ahqua affectio in anima excitari, quam tanien non necesse est ponere, quia anima potest eam reprimere. Sed quia nuilti sunt insecutores passionum, el eis quibus possunt dominari, se ipsos subiiciunt; hinc est, quod multi se subiiciunt impressionibus astrorum. Et ideo frequenter astrologi vera praedicunt, maxirae circa horaines animaliter viventes; circa vero spiritualiter sapientes, qui dominanlur passionibus, pauca possunt vera praedicere, immo, sicut dicit magnus astrononms Ptolemaeus: « Sapiens homo dominabitur astris».

3. Ad illud quod obiicitur, quod Dominus natus fuit sub constellatione; dicendum, quod falsum est; nec apparuit stella, sub cuius regimine nasceretur, nec in patiendo exspectavil horam fatalem; sed in nativitate slella apparuit ut sigiium, in passione vero tempus exspeclavit sibi a Deo praedefinitum et figuris legalibus praesignatum. — Et si quaeras, unde hoc esl, quod Magi per illain stellam cognoverunt regem; dicenduni, quod hoc non fuit solum humana inventione, sed suae mentis atlentione et divina revelatione. Praeterea, illa stella non fuit cum aliis stellis creata. sed in nativilate Domini fuit producta, nec motum habuit aliarum stellarum, sicut dicit Chrysostomus, nec fuisse creditur in orbibus aliarum stellarum, sed longe inferius, adeo ut directe appareret super domum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod multa vera praedicunt, et maxiiue hoc apparet in stella cometa, quae apparet in niorte reguin; dicendum, quod in his quae considerantur circa motum caelesliuin corporuni, infallibiliter possunt vera praedicere et per ai-lem, siciU de eclipsi solis et lunae. In liis vero, quae considerantur circa ejfectum rerum inferiorum, quae eis suhsiint, probabiliter et per artem possunt vera praedicere, non lamen semper, sicut circa tempestates et serenitates et huiusmodi. In liis vero. quae snhswt libero arbitrio, frequenter ita dicunt falsa, sicut et vera; et si aliquando vera videantur dicere, hoc est vel casu, vel diabolico instinctu. Nam diabolus, sicut dicit Augustinus, se libenler immiscel in huiusmodi divinationibus. — Nec valet illud quod obiicitur de stella coineta. quia. prout significat morlem regis, iion fit natura. sed divino iiissu. ut dicit Dauiascenus. Si enim natiiraliler fit, non videtur inagis ralio. qunre appareat in morte principis quum in morte rustici; nisi forte tu dicas, sicut volunt aliqui astrologi dicere. quod stella aliqua praeest pi'incipi., quae in eius morte divino iussu ad se trahit partes caelestes, quae erant in eius corpore, quibus abstractis a corpore, generatur dissolulio in eo quod remanet; et dum sursum traliuntur et stellae approximant, faciunt comam. — Sed tunc remanet quaestio: quare similiter non fit circa rusticum? Et ideo securius dici potest, quod cometa aut non significat mortem principis, sed solum hoc accidit, quod moriatur in eius apparitione; aut si signiflcat, hoc fit divino iussu, qui magis eius mortem praenuntiat, tum quia est persona communis. tum quia ex hoc

I. Non lantum apud antiquos populos praesertini Clialincipere nuderent, nisi exploratis per suos aslrologos astroi'um

In parte ista sunt dubitationes circa htteram, et priino quaeritur de hoc quod dicit: Congregentur aquae in locum unum, et appareat arida. Primo enim videtur inconvenienter dicere: Congregentur aquae in locwm, quia motus ad locum est entis completi; sed aquae nondum erant productae: ergo male dixit, in locum ununi congreyari. — Item, nihil potest apparere nisi color; et nullum elementum simplex est coloratum: ergo terra non polest apparere. Male ergo dicit: appareat arida. — Item, cum sint alia duo elementa, videlicet ignis et aer; videtur, quod insufficiens sit Scriptura, quae nihil de eorum distinctione explicat. — luxta hoc quaeritur, quare elementum aquae nominet pluraliter, et elementuni terrae singulariter..'?/ lu dicas, quod hoc est propter aquarum dispersionem; tunc videtur, quod male dicat: Congregenlur aquae in locum. unum. — Ilem, quaeritur, quare elementum terrae primo vocat aridam et postea vocat terram, cum ante sit dictum: fn principio creavit Deus caelum et lerram. — Itera, cum elementum aquae sit insipidum per naturam, et maria sint falsa, non videtur, quod congregationes aquarum debeant appellari maria.

Respondeo: Dicendum, quod Scriptura distinclionem elementorum in his verbis valde eleganter potest frequenter oriri perlurljatio regni, in cuius custodia magis sollicilantur Angeli, dum bonum conniiune praeponunt bono speciali.

i). Ad Ulud quod obiicitur, quod de perfectione ordinis est, quod illud quod regitur perfecte subiiciatur regenti; dicendum, quod hoc verum est, ubi regens aliquid regit per modum dominaniis, non per niodum ministranlis. Unde quia humani actus reguntur a divina providentia sicut a dominanie, nihil potest evenire praeter ipsius providentiae intentionem et cognitionem, et ita nihil casu. Quia vero ab astris diriguntur solummodo per modum ministerii; ideo non oportet, quod per omnia subdantur eis, nec hoc exigit perfectio universi. explicat, si quis attendat. Quia enim motus ad situm non est nisi rei completae et habentis formam. nihil aliud fuit aquas congregari in ununi, quam ipsi elemento aquae, dando speciem unam et inclinationem ad locum speciei debitum, simul secundum exigentiam forniae et inclinationis ad situm dare locura congruum. — Et quia locus aquae est immediate e.sse circa terram, dum aqua congregatur, ab elementis superioribus, sciliret aere et igne, separatur. Ergo in congregatione aquaruni tangitur per consequens distinctio aliorum duorum elementorum. Rursus, quia aquae sunt natae circumdare terram. et si ex omni parte circuirent terram, ad hahitandum nobis et animalibus apta non esset; ideo sic distinxit, ut in superiori superficie arida appareret. Rursus, si terra esset omnino ab aqua separata, ad germinandum non esset apta; et ideo sic Deus arefecil terrae superficiem, ut tamen ipsius radicem aqua impleret et per decursum fluviorum etiam irrigaret — Et propter haec tria tria dicit Scriplura: primo propter eleraentorum distinctionem: Congregeniur aquae in locum unum; secundo vero propter superficiei terrae denudationem: et appareat aricla; tertio propter irrigaiionem, quam ab aquis suscipit, ul gerrainare possit, dicit: vocavit aridam terram, congregationesque aquarum appellavit maria. — Et ex his patent obiecta.

Quod enim primo obiicitur de verbo congre- 3 Arislol., VIII. Pliys. lext. -37. (c. 7.).

gandi, non valet, quia non fecit Deus aquas congregari sicut prius existentes, sed sicut dans eis formam et naturam, per quam sint aptae natae in unum locum concurrere. — Similiter patet illud quod obiicitur de apparitione terrae, quia terra, quae apparet, non est elementum purum, sed elementum commixtum. — Similiter patet illud quod obiicit de distinctione elementorum aliorum; quia in his duobus, quae sunt maxime sensibilia et tractabilia, clauditur illorum distinctio, quae sunt sensibus nostris occulta. — Similiter patet, quare aquam vocat pluraliter, et terrani singulariter, propter scilicet earum dispersioiiem. Humidum enim proprio termino est male terminabile; quia tamen siccum de sui natura terminabile est, ideo terrani vocat singulariter. — Et prius vocat eam aridam et postea terram, quia prinium nomen dicit proprietatem elementi, videlicet siccitatem, secundum vero nomen dicit eius usum sive utilitatem, quam habet per commixtionem aquae, ut possit coll et fructiflcare; ideo dicitur terra quasi trita. — Similiter patet illud quod obiicit de aquis. Appellantur enim maria, non quia amaritudo sit prima quahlas aquae, sed quia consequitur aquam in sua congregatione propter grossitiem partium, quae remanent sublihoribus elevatis sursuni, vel penetrantibns in terrae profundum, ex qua subtihatione dulcescant

DlB. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Eodem die protidit terra herham vireiilem. Videtur enim hoc factum esse inordinate; si enim firmamentum prius factum est quam terra, prius debuit ornari quam terra. — Iteni, cuin mineralia corpora sint ex terra ita bene, sicut ligna, videtur, quod insufiicienter determinet Scriptura ea quae virtute diviiia producuntur ex terra. — Ilem, quaeritur, ntrnm tunc terra germinaverit tribulos et spinas. Si enini tunc non produxit, videtur, quod post peccatum terra fuit fecnndior, et novain recepisse potentiam ad producenda talia. Si vero tunc prodttxit, videtur Scriptura insuffwieas, quia non exprimit; videlur etiam sibi contraria, duin in tortio Genesis dicit, illa in poenam hominis germinari: maledicta terra etc.

Respondko: Dicendum est, quod Scriptura ordinate exprimit, et Deus ordinatissime fecit, dum eodem die, quo terra producta est, ex ea herbas et ligna prodire fecit: tum propter erroris remotionem, ut dicit Basdius% « ne crederetur, quod sol esset causa principalis terrae nascentium », sicut dicit Philosophus, « quod terra est mater plantarum, et sol pater »; tum etiam, quia plantae et herbae sunt quasi connaturales terrae, dum ei sunt radicitus affixae, trahendo ex ipsa fomentum et originem. Non sic autem est in ornatibus aliorum trium; et per hoc patet primum obiectum.

Quod vero obiicitur de corporibus mineralibus, dicendum, quod quia parum recedunt a natura terrae, et quia latent sub terra, non curavit Scriptura specialiter exprimere.

Ad illud quod quaeritur de spinis et tribulis, dicendum, quod tunc productae sunl, pro eo quia perfecta fecunditas data est terrae, et nulla herba est, quantumcumque vilis, quae non sit alicuius utilitatis et virtutis; et ideo cum aliis virentibus herbis et lignis fructiferis intelligendum est ista produci; et Scriptura ea sub illorum generalitate i

Et quod obiicitur, quod generata sunt in poe- ] nam peccati; dicendum, quod spinam et tribulnm i generari, ubi seminatur frumentum, hoc est in I poenam peccati et ex maledictione terrae, quae cum! colitur, ut det fructum, unde homo snslentetur, potius producit, unde homo crucietur. Quod autem in multis locis generatur spina et tribulus, hoc non; est poena, sed natura

DuB. III.!

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Fiant luminaria iii firmaniento caeli, et quaeritur, quae sint ista Luminaria. Si tu dicas, quod sol et luna, quia Scriptura explicat: Fecit Deus duo luminaria magna etc.; videtur esse instantia; prinio, quia ista owecui non sunt in firmamento, sed sub firmamento: secundo vero, quia luna non est kiminare magnum, t cum iudicio sapienlum multae stellae sint maiores; tertio vero, quia luna non videtur esse luminare, sed potius corpus opacum, dum sui interpositione solem facit eclipsari. S« tu dicas, quod luna dicitur

luminare, non quia ex se luceat, sed quia lumen a sole recipit; obiicilur contra hoc, quia, cuin luna sit de natura quintae essentiae, sicut el sol, videtur, quod ita debeat lucerc, sicut sol. — Uem quae- 1. ritur. si lumen recipit, aut sicut corpus Iransparens, aul sicut ierminahim, aut sicut speculum, quod partim habet naturam lerminati et partim transparentis. Si recipit sicut transparens, tunc videtur, quod non obiiciat se visui per se, el quod etiam non possit occultare solem. Si sicut terminatum; tunc duplex orilur inconveniens: primum, quod cum corpus lerminatum non est nisi mixtum, non potest luna esse corpus ferminatum: secundum vero, quia tunc non illuminabitur nisi in superficie: ergo videtur, quod parum de lumine suscipiat et parum refundat: ergo non debet dici luminare. Si vero recipit s.m[ speculum; ium similiter duplex est inconveniens: primum, quod in luna debemus videre imaginem sive speciem solis, sicut videtur in speculo: aliud,quia tunc non deberet luna illuminare in omnem partem, sicut nec speculum imaginem offert secundum omnem parlem.

Propter hoc igitur est quaestio, quare luna 2. dicatur esse luminare, el quare magis lucet de nocte quara de die, et etiam quare magis lucet, dum a sole elongatur, quam cum ei appropinquat; contrarium enim debet esse, si ab ipso accipit lumen.

Respondeo: Dicendum, quod circa luminaria ). caeli quidam singularem tenent opinionem, dicentes, quod corpora caelestia sunt ex quatuor elementis, praedominante in eis natura ignis sive calestis corporis, quod dicunt esse naturae igneae; praedominante, inquam, non solum secundum qualitatem, sed etiam secundum quantitateni; et secundum quod in eis magis praedominatur illa natura, secundum hoc habent loca magis et magis suprema. Et quoniam in luna, quae nobis proximior est, minime dominatur natura ignea inter cetera luminaria, et plus reperitur in ipsa de natura luminis susceptiva; hinc cst, quod luna per se parum lucet et ex praesentia solis mullum suscipit lumen, adeo ut mereatur dici luminare, et maynum luminare propter magnum effectum luminis, quem habet in terris. In suae auteni posilionis testiraonium adducunt boc, quod luna videtur esse corpus terminatum et coloratum; et ideo inter nos et solem posita radios solis nobis occultat, et soli opposita, dum ex ea parte, qua noi)is opponitur. lumen suscipit, inferiora illuminat.

Sed haec positio est contra communem viam i philosophorum et contra communem viam Sanclorum. Contra philosophus namque est, quia philosophi dicunt, quod mixta ex qualuor elementis sunt corruptibilia; et ad hoc, quod sit conveniens mixtio, oportet, quod plus sit ibi de natura gravium secundum quantitatem; et ita luminaria caeli secundum hanc positionem et essent corruptibilia et essent grana. Quodsi tu respondeas, quod illa sublimata sunt a natura corruptibilitatis et gravitatis, sicut corpora hominum gloriosa; hoc non solvit, quia non quaeritur hic, quid faciat Deus per gratiam et gloriam, sed qualia sint luminaria condita per naturam. — Conlra communem viam Sanctorum quia, si corpora illa sunt niixla. nobili valde mixtione mixta sunt; et si hoc, ergo sunt nata perfici ab anima, et sic sunt animalia; et hoc est contra Damascenum qui dicit, caelos esse iiianimatos et insensibiles. Hoc est etiam contra Ilieronymum, adeo ut dicere, astra esse animata, dical haereticum. Unde hoc animae; non tamen omnino lanquam falsum condemnat. Ait enim sic in libro Retractationum: « Animal esse mundum, sicut Plato sensit, aliique plurimi, nec ratione certa indagare potui, nec divinarum Scripturarum auctoritate persuaderi posse cognovi. Unde tale aliquid a me dictum, quomodo accipi possit, quod animal sit mundus, lemere dictum reprehendo, non quia hoc esse falsura confirmo, sed quia nec verum esse comprehendo ». Quod si dicas, illa esse complexionata, non tamen animata; quomodo verum esse poterit, cum nobis complexio sit ad suscipiendum aniraam proxima dis])ositio? Propler haec et his similia hic niodus dicendi non videtur approbandus.

Secundo modo potest dici secundum philosophos. quod lurainaria producta sunt ex aggregatione lucis suorum orbium. Sicut enim, si calor dispersus in unum colligeretur, fieret intensior et fortior; sic, dum natura lucis in orbibiis reperta virtute sui opificis in unum colligitur, luminare constituitur, et secundum hoc luminare est maius vel minus, secundum quod n)aior est in eo lucis aggregatio. El quoniam luna inter corpora caelestia magis est nobis propinqua et eius orbis: huic est, quod tara ipsa = Libr. II. de Kide orlhod. c. 6. — Hieronym., Epist. 124.

quani eius orbis minus participat de perfectione lucis. Quia tamen multum est naturae lucis conformis, olMecla soli niultum illurainatur; et quia liabet densitatem in parlibus, ideo radiis solis pervia non est, et propterea radios, quos suscipit, refundit ex ea parte, ex qua soli se obiicit; et cum sit nobis propinqua, multum nos illuminat. Et propterea sacra Scriptura vocat solem et lunam duo luminaria magiia. — Et haec positio satis est probabilis, non tamen videtur omnino sufficiens. Si enim luna est ex aggregatione et densatioiie partium sui orbis luminosa -, licet non perveniat ad luminositatem solis; videtiu, quod de se deberet lucere, non tantum ex luminis solaris susceptione, quod ad oculum patet esse falsum.

Et ideo est adhuc tertius modus dicendi secun- 3. dum Sanctos, scilicet Damascenum et Basilium, dicendo, quod luminarc non tantum dicit lucem, sed lucis vehiculuin ct lucis vasculum, propter quod jjgclesiasticus, quadragesimo tertio de sole dicit: Vas admirabile, opus Exeelsi. Unde sicut lucerna, quae dicit vehiculum lucis, habet in se duplicem naturam, scilicet lucis, quae vehitur, et corporis, quod vehit; sic voluerunt dicere de luminaribus caeli. Ait enim Basilius sic: « Hoc solare corpus effectum est vehiculuni illi primogenito lumini; sicut enim aliud est ignis, aliud lucerna, sic illi iuci vehicula luminaria parata sunt».Item, Damascenus: » Luminaribus illis primum clarum lumen Conditor imposuit, non ut impotens dare eis aliud lumen, sed ut non vacans illud remaneret. Luminare enim est non ipsum lumen, sed luminis receptaculum ». Secundum ergo Basilium et Damascenum luminaria constituta sunt ex illa prima luce, quae faciebat diem ot noclem, et ex m orbis natura, quadam aggregatione divina manu ad modum vasis et receptacuU lucis coadunata. — Ilunc igitur modum sustinendo propler Sanctorum reverentiam — et securius est verbis eorum inniti in hac materia, in qua plus proceditur ex coniectura quam ex ratione certa — dicendum, quod luminaria, in quantum constituuntur es. orbibus suis, per aggregalionem plus liabent idoneitatem ad suscipiendum quam ad diffundendum; quod vero lucent, hoc habent ex luci.fprimo creatae perfectione. Et ideo illud luminare, cui Deus multum dedit de illa luce, maxiine lucet, sicut sol; illud cui minus dedit, miiius; et illud cui minime, minime lucet ex se, sed si lucet, hoc est ex susceptione solaris influentiae. — Et ideo voluerunt aliqui dicere, non tantum lunam, sed omnes stellas a sole luraen recipere. Quidquid autem sit de aliis stellis, tamen de luna satis plane apparet, quod per se non lucet. vero est aggregatum ex natura, quae multum est apta ad suscipiendum luraen, cum sit corpus magnum et densum et nobis propinquuni; hinc est, quod multinn de lumine suscipit et raultura refundit, quando ex ea parte Uluminatur, qua se nobis opponit. Hoc autem est, quando est in perfecta distantia a sole, ita quod sol est in uno hemisphaerio, et luna in alio. — Et haec est ratio, quare ptura appellat luminare magnum, et quare sol praepositus est diei, et luna praeposita est nocti.

Et per hoc patet responsio ad obiecta. Quod enim dicitur luna esse luminare magnum; hoc non dicitur, quia luceat ex se, vel quia sit maius quam stellae, sed quia magis nos illuminat. — Quare magis illuminat de nocte quara de die, ratio iam dicta est.

Ad illud vero quod quaeritur, qualiter luinen, utrum sicut transparens, vel terminatum, vel speculum; dicendum, quod luna nec habet naturam perfecte opaci, nec perfecte transparentis, nec perfecte habet naturam speculi; participat tamen aliquid de quolibet horum. Naturara enim transparentis quodam modo participat, dum ex natura cpiinti corporis constat. Naturam vero opaci, in eo quod partes illae ita densantur, ut nec radiis solaribus nec visualibus praebeant transitum. Naturara vero speculi habet in hoc, quod sic recipit, ut etiara reddat; non tainen omnino reddit sicut speculum, quia est corpus tersum et politum, sicut patet ipsum corpus lunare, cumest illuminatum; autera reddit iraaginem, quia est corpus politum, ipiod non est radiis pervium. — Haec aulein magis coniecturando dicta sunt quam asserendo, ut aliquis intellectus sanus haberi possit de eo quod dicit Scriptura: Fecit Deus duo luminaria magna etc.

Quod vero obiicitur, quod non sunt posita in firmamento; dicendum, <m flrmamenlum aliquando in Scriptura accipitur large, aliquando stricte: aliquando enim vocatur octava sphaera, in qua positae sunt stellae; et sic proprie accipitur, ut ibi: Et posuit steUas in firmamento caeli. Aliquando Rclinuimus cum Val. particulam ('.(, quae desideratur

accipitur large pro nalura quinti corporis, quae di- visit aquas ab aquis; et sic accipitur ibi: Fial firmamentum in medio aquarum, et post hoc: Fiant luminaria in firmamento caeli.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod sequitur et Magister quaerit in littera, de hoc scilicet: El sint in signa et tempora et dies et annos. Si enim sunt in igna, non videntur peccare, qui per ilia prognosticant futura; si in tempora, tunc videtur, quod ante solem et lunam tempora non fuerunt; vel si in tempora, quaeritur, quare plurahter dicit tempora, cum non sit nisi ununi terapus? — Item, quaeritur de sufQcientia istorum quatuor, quae enumerat: in signa et tempora et dies et annos, quia similiter sunt in menses et septimanas. Si tu dicas, quod clauduntnr in his duobus, scilicet dies et annos; tunc similiter dies et anni claudi possunt in hocquod dicit signa et tempora.

Respondeo: Dicendum, quod illud verbum du ex est ad distinguendum.

Si primo modo accipiatur signum, tunc est sensus, quod illa luminaria facta sunt in signa, id est in significationem futurorum et variationem temporum et dierum et annorum, ut variatio temporum attendatur in mutatione aeris quantum ad calorem et frigus, variatio dierum quantum ad lumen et tenebras, variatio annorum quantum ad renovationem horum duorum. Et sic dicuntur corpora caelestia esse in signa non ciuorumliliet futurorum, sed eorum quorura ipsa sunt quodam raodo causa, sicut imbrium et ventorum — et sic exponit Damascenus — vel etiam eofum quae per ea praesignat divina providentia, sicut eorum quae advenient in iudicio, secundum illud Lucae vigesimo primo: Erunl signa in sole et luna, el slellis. Aliorum vero, quae sunt a libero arbitrio, non sunt signa ex institutione divina, sed potius ad illa signanda traxit fictio humana et fallacia diabolica.

Si autem secundo modo accipiatur, videlicet ab aclu distinguemli; tunc est sensus sintinsigna et tempora etc.: sint in signa, id est in distinctiones temporum et dierum et annorum. — Haec autem expositio divinae Scripturae videtur esse magis consona, quod patet per antecedentem litteram % ubi dicitur: Fiant luminaria in firmamento caeli, et rae super polos principales ab oriente in oriens per occidens, quo motu revolvuntur semel quohbet naturali die; et secundum Imnc modum dividunt diem et noctera, sicut dicitur in Psalmo: Fecit solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis. Alius est motus proprius, quem habent naturaliter in circulo obliquo, scilicet in zodiaco, in quo dnodecira signa describuntur; et secundum niotum planetarum in illis signis, et raaxime solis, fit signalio.et distinclio temporum et dierum et annorum—Di&imcto tenporum fil, quia quatuor sunt tempora anni: ver, aestas, autumnus et hiems, quae distinguuntur per molum solis in zodiaco, prout ad nos accedit et a nobis elongatur. — Distinctio vero dierum fit similiter per eundem raotum, quia niodo dies crescunl, niodo decrescunt; aliquando dies sunt niaiores noctibus, aliquando minores, secundum quod per illum raotuin accipitur duplex solstilium, scilicet aestivale et bieraale, et duplex aequinoclium, scilicet vernale et auturanale. — Sunt etiara in distinctionera annorum secundum consummationera illius molus solis in obliqno circulo. — Similiter luna suo modo est in signafionem temporum et dierura et annorura, apud ludaeos raaxime quantura ad solemnitates, sicut apud Christianos est sol, sicut dicitur Ecclesiastici quadragesirao tertio:.4 itma sigmm diei festi.

Si autein quaeratur, quare Ecclesia raagis accipit festa sua secunduni solem quam secundum lunam, exceptis duobus; prolixa est huius quaestionis determinatio, et plane inveniri potest in libro Augustini ad lanuarium. Hoc quantum ad praesens sufficiat, quod quia synagoga in tenebris noctis ambulabat et minuenda erat, ideo a lurainari, quod nocti praeest et quod rainuitur in consuramatione, accipiebat suarum soleranilatura distinctionem. Quia vero Ecclesia iam ambulat in lumine, sicut de ipsa dicilur Apocalypis duodecimo: Mulier amicta sole et luna sub pedibus eius; ideo nienses coniputat et dies soleranes magis secundum motum solis quam lunae, excepto solo Paschate, et per consequens Pentecoste. Paschalis enim soleranitas non solum celebratur in rememorationem resurrectionis praetcritae, sed etiara in praesignationeni resurrectionis futurae. Et in hoc Ecclesia quodam raodo conforniis est synagogae, unde festivitatem illain observat a luna, non iudaizando, sed potius illara futurara soleranitatem, quam exspectat, secundum quod sibi com- 8 Ita pkires codd. ut. U cc et ed. I; alii conservatiopetit, praesignando. — Haec autem dicta sunt propler id quod dicit Scriptura: Et sint in signa etc. Et per hoc patet responsio ad obiecta.

Quod enim dicitur esse in signa; hoc est vel in significationem imbriura et ventorum, vel in distinctionem temporum; et ideo clicit tempora pluraliter propter variationem in quatuor temporibus anni secundum quatuor qualitates.elementorum. Et subiungit: dies et annos, ut, sicut per tempora

Cap. I.

Da opere quinti diei, nuo facla sunt

natatilia el volatilia.

Dixit etiam Deus. Producant aquae reptile ani- 1. mae viventis et volatile super terram etc. Opus quinti diei est formatio piscium et aviuni, quibus duo aquis, piscos el aves creavit, volatilia levaiis iu aera et natalilia remiltens gurgili.

Cap. II.

De opere sexti diei, quo creala sunt animalia et reptilia terrae.

Sequitur: Dixit Deus: Producat terra animamviterra suis animalibus ornari dicitur.

Cap. III.

De venenosis et noxiis animalibus.

Quaeri solet « de venenosis et perniciosis aniniantibiis, utrum post peccatum hominis ad vindictam creala sint, an potius creata innoxia peccatoribus nocere coeperinl. Sane dici potest, quod creata nihil ergo creata innoxia, sed propter peccatum lacla sunt noxia ».

Cap. IV.

Utrum minima animalia tunc creala fuerint.

« De quibusdam eliam minulis animanlibus quaestio est, ulrum in )rimis ciiiidilionibus creala sinl, an ex rebus corruplis postea orta sinl. Pleraqiie eiiini de notabatur variatio, sic etiam per dies et annos possit notari niotus illius terminatio, ita quod dies dicit terminationem motus, quo movetur sol motu firmamenti, et annus terminationem motus, quo movetur in obliquo circulo. Et in hoc patet, quod non debet poni mensis et septimana, quia non tangitur ibi nova variatio nec nova terminatio. Et per hoc patent omnia, quae sunt quaesita. humidorum corporuiu vitiis, vel exhalationibus terrae, de corporibus animalium, maxime mortuorum, nascuntur, cum aiiinialil)us creala non fuerint nisi potentialiter et luaterialiter; ea vero quae ex terra vel aquis nascuntur, vel ex eis, quae terra germinanle orta sunt, tunc creata fuisse, non incongrue dici potest ».

Cap. V.

Quare post omnia faclus est homo.

Omnibus aulem creatis al(ue dispositis, novissiine quod esset bonum, et ait: Faciamus hominem ad imaginem etc. Sed anlequam de hominis creatione tractemus, (juod suira breviter tetigimus plenius versantes clarius faciamus. In hac enim rerum distinctione haclenus studiose docuimus, quomodo ex illa comcorporalium genera per sex dierum volumiua distinctim sint formata.

Cap. VI.

De sententia illorum qui simul omnia

facta esse conlendunt. niata, sicut modo apparent, ab inilio exslitisse, et caehim sideribus orn;lum fuisse; quaedam vero non forinaet carnali populo, locutionis modum leniperavit, de Deo loquens a siniili hominis, qui per nioras teniporum opera sua perlicil, cum ipse siniul sua opera temporibus quod Deus operandi temporibus non divisit». illi qui his auctoritatibus et aliis hiiiusniodi inhaerentes dicunt, quatuor elementa atque caeli luniiiiaria ila forraata simul esse, illos sex dies, quos slinctiones appellant, quae simul factae sunt, partim formaliter, partim causaliter.

Cap. VII.

Quomodo intelligenda sit requies Dei.

lam de septimae diei requie aliquid nos eloqui oportet. Scriptum est, quia complevit Deus die septimo sanctus, id est, dicere non cessabanl. Requievisse igitur Deus dicitur, quia « cessavit a faciendis geuegeuerum, quae tunc instituta sunt. Creatoris enim virtus causa subsistendi est oinni creaturae. Quod ergo dicitur: fater meus usque modo operatur, et ego operor; Illud universae creaturae continuani adminislrationem ostendit. Dle ergo septimo requievit, ut novara creaturam ulterius non faceret, cuius materia vel similitudo non praecesserit; sed usque nunc operatur, ut quod condidit continere et guberuare non cesset».

Cap. Vlll. Quomodo accipiendum sit, quod dicitur Deus complesse opus suum septimo die, cum tunc quieverit.

Sed quaeritur, quoraodo septinio die dicatur Deus complesse opus suum, cum ab omni opere illo die requieverit nec ali(uod genus novum rerum fecerit. festa sunt quae in eo facta sunt » et oranium consumcum ait: Vidit Deus cuncta, quae fecerat, et eranl valde bona ».

Cap. IX.

Quomodo omnia a Deo facta dicantur valde bona.

« Omnia quidem naturaliter bona erant nllque in sui natura vitii habentia. Et sunt bona, quae condidit Deus, ex omnibus consistit universilatis admirabilis pulcriordlnatura et loco suo posituni, eminentius commendat bona.utmagls placeant et laudabiliora sint, dum comoperum consumraatio. — Ideo praemissa oritur quaestio, quomodo dicatur Deus die septimo opus suum complesse, quod « Hebraica veritas habet, in quo tamen nihil novum creasse dicitur, nisi forte dicalur operis fecit, cum lemplura dedicavit'».

Cap. X.

De sanctifLcatione septimi diei.

Illum autera diem sanctiflcasse el benedixisse dicitur, quia mystica prae ceteris benedictione et saucliflcatione eum donavit. Unde in Lege dicitur: Menumerando dies usque ad septimum procedimus el

pletum et consunimatum vidit. sensibilium sive animalium. Deus: Producat terra etc. In cjua parte primo determinat veritalem, deinde solvit dubitationera -. Similiter secunda pars, in qua determinat de operum divinorum consummatione, habet duas. In prima ostendit, qualiter in productione hominis facta est et consummata distinctio rermn. In secunda vero circa eandem distinctionera explicat diversas sententias catbolicorura tractatorura, ibi: Jn hac enim rerum distinctione catholici tractatores etc. Similiter tertia pars habet duas. In prima veritatem explicat; in secunda quaestionem movet et determinat, ibi: Sed quaerilur, quomodo septimo die dicatur Deus etc.

Primo quaerilur, utrura sensibilia quantum ad aniinara sint producta ex aliquo, vel ex nihilo.

Secundo quaeritur quantum ad corpora, utrum producta sint ex quatuor elementis, an ex uno.

Tertio quaeritur, utrum in eorura compositione activa praedominentur passivis, an e contrario. tis, non videtur, quod animal secundura aliquod sui principium sit ex nihilo.

2. Uein, per auctoritatem Philosophi in libro de Aninialibus decirao sexlo: « Solus intellectus intrat ab extrinseco »: sed si aniniae brutorum productae fuissent ex nihilo, tunc essent a solo Deo et intrarent al) extrinseco.

3. Itein, hoc ipsum videtur ratione, quia ex et terra; pro quo aliqui falso et anima. Lectio nostra respcneo res prodacitur, in quod resolviiur; sed non est aliquid, quod naturali resolutione resolvatur iu niliil: ergo animae brutorum animalium non sunt resolutae in niliil, quando aliqua animalia fuerunt corrupta: ergo non productae fuerunt ex niliilo.

4. Item, ex eodem est anima istius bruti, quod nunc est, et primi bruti, per conformitatem; sed anima istius bruti generali per naturam non est ex nihilo, quia tunc a nalura non posset produci, et sic sequeretur, quod natura non posset facere pediculum. Quod cum non videatur probabile, et planum sit, sicut ex praecedentibus apparuit, quod natura non polesl aliquid ex nihilo producere: restat ergo, quod primae animae firuturum animaliura non fuerunt ex nihilo productae.

5. Item, anima rationalis. quia per creationem educitur in esse, est immortalis et iiicorruptibilis — eius enim productio non pendet ex corpore, sed ex principio effectivo — sed animae brulorum per naturam sunt corruptibiles: ergo non sunt ex nihilo productae.

6. Itera, opus ornatus praesupponit opus distinctionis, et opus distinctionis praesupponit opus crealionis: si igitur in distinctione corporum non fuit nova creatio, sed productio ex aliquo, multo fortius videtur, quod in ornatu. Ergo si corpora animalium et animae ad ornatura spectant, videtur, quod non sint productae ex nihilo, sed ex aliquo.

Contra: 1. Si ex aliquo productae sunt sensibiiinm animae in primordio, quaero de illo, ex quo productae sunt, utrum illud productura sit ex aliquo, vel ex nihilo. Et si ex aliquo, simililer quaeram de illo, et ita vel erit abire in infmitum, vel erit ponere, quod illud ex quo producta est anima sensibilis, ab initio productum fuerit ex nihilo. Sed qua ratione ilhid productum fuit ex nihilo, eadem ratione et anima sensibilis: ergo videtur etc.

2. Item, si aniraae illae productae sint de aliquo, illud aut erat spirituale quid, aut corporale. Si corporale; contra: ex corpore nunquam potest fieri spiritus, sicut dicit Augustinus super Genesim ad litteram Si spirituale; tunc quaeritur de illo: aut vivebat, aut non vivebai, et quem usum habebat? Et ilerum, si spirituale; quare ex illo non polerat fieri anima rationalis? Si igitur ad hoc non contingit rationaljiliter respondere, sicut iiinuit Auguslinus super Genesim ad lilteram, ad liaec inconvenientia ducens, sequitur ex hoc, quod primae animae sensibilium ex nihilo sint productae.

3. Ilem, si fuissent productae ex aliquo, cum talis modus producendi competat virtuti naturali, videtur lunc, quod cum iam essent corpora supercaelestia agenlia et moventia et ad mixtionem operanlia, quod animalia virtule naturae possent producere: ergo primaria opera non essent propria divinae potentiae, quod est inconveniens, cum ipse sit solus universi conditor et perfector.

4. Item, videmus, nunc quaedam animalia ignobilia per putrefactionem generari; quaero igitur, a quo educatur eorum aniraa; et videtur. quod non possit a natura, cura «natura sit ahs insita rebus ex similibus similia procreans'»: videtur etiara. quod non possit a virtute corporis caelestis, quia minus nobile non potest educere magis nobile: « substantia autem spiritualis, ut dicit Augustinus, nobilior est omni corpore »: ergo oportet, quod educatur a Creatore immediate. Sed quod sic educitur habet educi ex nihilo: ergo illorum animalium, quae per putrefaclionem generantur, animae creantur: ergo multo fortius animalium primo factoruni.

5. Item, nos videmus in animalibus annulosis, quod ad divisionem corporis remanet anima in partibus diversis; sed illa non potestesse anima jjrwna quia erat una sola, nec a natura producta, cum statim sit in qualibet parle, operatio aulem naturae sit cum successione: ergo videtur, quod illae partes animentur a Creatore, ergo multo fortius et sensibilia in priniaria productione.

6. Item, quando brutura generat brutura, aut transfundit animam, aut non. Si Iransfundil; cum anima non sit divisibilis, dabit animam suam totam: ergo in generatione morietur. Si non transfundit; cum cesset eius operatio in seminis decisione, necesse est ponere aliud agens, per quod anima educatur. Hoc autem non potest esse feraina, cum sit magis principium passivum quara activum, sicut vult Philosophus, nec aliud principium activum creatum: ergo immediate producitur a Deo, et ita ex nihilo: multo ergo fortius videtur. quod sic productae fuerint in primordio.

aONCLUSIO. Animae sensihiles in primordio productae sunl ex aliquo, non quidem materialiter, sed seminaliter, sicut nunc fiunt ex potentia materiae activa, quae ab agente excitatur.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa productionem animarum animalium brutalium diversi diversa opinati sunt.

Quidam eiiim dicere voluerunt, quod animae 1. brutorum productae fuerunt ex nihilo, quia non ex aliquo materialiter nec ex aliquo seminaliter. Non ex aliquo malerialiter, quia sunt formae purae; non ex aliquo seminaliter, quia non habuerunt aliquid praeexistens. Et ideo dicunt, in prima productione eas sirapliciter fuisse creatas; sed deinceps in propagalione non dicunt eas creari, sed potius traduci, non per decisionem et separationem partis animae, sed per multiplicationem. Sicut enim candela, ex quo accensa est, potest se multiplicare sine sui luminis diminutione, sic, innuo multo fortius, dicunt substantiam spiritaalem posse.

Secunda positio est huic directe opposita, quod animae brutorum productae sunt ex aliquo malerialiter et seminaliter. Malerialiter, inquam, quia, sunt hoc aliquid cum quaelibet earum sit motor sulTiciens, et ideo ex materia et forma dicunt eas constare; illam autem materiam dicunt esse spiritualem, inseparabiliter iunctam corporali naturae; unde sicut ex corporali natura producuntur corpora animalium, sic ex materia spirituali sibi annexa, ut dicunt, lit productio animaruui. Et sic fecit Deus a primordio, et sic etiam facit nunc natura. IUa enim materia, cum praeexistat formae, seminarium est ipsius; et sic dicunt, animas illas produci, non tantum malerialiter, sed etiam seminaliter, cum eis praeexistat spirilualis materia et habeat in se aliquam potentiam activam ad hoc, quod ex ea flat anima, sicut et corporalis natura ad hoe, quod ex ea fiant corpora.

Tertia positio esl, quod animae brutorum pro- 3. ductae sunt ex aliquo materialiter, sed non seminaliter. Materialiter, inquam, quia constant ex materia et forma; non aulem seminaliter, quia materia illa non praeexislit formae tanquam semen ei quod ex ipso producendum est, sed cum illa concreatur et cum illa destruitur. Et hi dicunt, omnes animas sensibiles non solum a primordio, sed etiam nunc esse a Creatore; nec tamen incorruptibiles, quia ipse Creator dat unicuique durationem, secundum quod competit eius naturae.

1 Cfr. liic solutio ad 2. ot supra pag. 1 09, nota 7. et pag.

Sed quoniam omnes hae positiones aliquid cunt improbabile — nam prima dicit, quod anima se ipsam multiplicat et transfundit, ita tamen, quod anima non habeat ahquid, ex quo fiat; et hoc est ponere, quod forma naluralis possit aliam forraam consimilem ex nihilo producere, quod est improbabile et supra improbatum est distinctione septiraa % Secunda vero opinio ponit, ahquam materiara spiritualem animae praeexistere, ex qua educatur anima virtute naturae; et hoc satis male est intelligibile, quomodo sit ahqua spiritualis materia, quae non vivat nec usum habeat; quoraodo etiam sit aliqua spiritualis materia, et ex illa aniraa rationalis fleri non valeat. Et iterum, ubi est illa materia spiritualis? quia non videtur esse in se; si autem est cum materia corporali, tunc videtur, quod materia educatur de materia; quod nihil videtur esse dictum. Similiter tertia positio ponit, quod materia aniraae sensibilis sibi concreetur et quod siniul cura ea destruatur; hoc autem ponere est contrariura auctoritati Philosophi et rationi, materiam scilicet ahcuius creaturae in nihil omnino cedere. Si enim materia corporalis est ingenita et incorruplibilis multo fortius videtur, quod spiritualis, quae dignior est et nobilior, secundum quod est suh tali esse.

Et ideo est quartus modus dicendi, quod animae, quae sunt pure sensibiles, productae sunt aliquo seminaliter, sed non materialiter. liter, inquam, quia formae sunt generahiles et corruptibiles per naturam; et ideo, sicut aliae formae naturales non ex nihilo producuntur, sed est potentia activa in materia, ex qua flunt ex seminario; sic etiara intelligendum est in aniraabus sensibilibus, quae sunt formae tantum, cuiusmodi sunt in brutis animalibus. Et ideo concedendum est, animas sensibiles sive aniraas brutorum esse ex aliquo, non inquam materialiter, sed minaliter; quia, cum anima sensibilis sit non habet materiam partem sui, sed solum fit potentia materiae activa, quae ab agente excitatur; et sic proflcit, quousque fiat anima, sicut globus proficiendo flt rosa.