Distinctio XXVIII

Tertio quaeritur, utrum possit Dei mandata implere. absque gratia gratum faciente. tertio: lustificati gratis per gratiam ipsius. paulo ante: Ex operibus legis non iusiificatur omnis caro. Et expressius ad Titum tertio: Non operibus iustitiae, quae fecimus nos, sed

dum sucmi misericordiam etc.: igitur gratia gratum faciente circumscripta, non potest liberum arbitrium per se resurgere a culpa.

2. Item, ad Galatas secundo: Non abiicio gratiam Dei; si enim per legem iustitia, ergo Cliristus gratis mortuus est: si ergo virtute liberi arbitrii posset homo ad iustitiam redire, videtur, quod Christus frustra mortuus esset; quod si hoc est impium dicere, patet etc.

3. Item, nemo petit ab alio quod habet in sua potestate; sed in Psalmo petit vir sanctus: Sana animain meam, quia peccavi tibi. Docet etiam nos ipse Salvator petere in oratione dominica: El dimitte nobis debita nostra: ergo etc.

4. Item, hoc ostenditur ratione, quam facit Bernardus: cum aliquis de impio fltpius, de malo flt bonus; et cum de malo flt bonus, melioratur; nullus tamen habet posse supra se: ergo nullus potest se ipsum meliorare propria virtute: ergo nec alisque gratia Dei a culpa resurgere.

5. Item, omni peccato offenditur Deus, qui est ipsa iustitia,et omne peccatum flt contra mandatum Dei; sed tanta est offensa, quantus est ille qui offenditur: cum igitur ipse sit inflnitus, offensa habet aliquo modo rationem inflniti. Si igitur liberum arbitrium potentiae flnitae est, impossibile est, quod in pristinura statum redeat, nisi reducatur per divinam misericordiam, quae sua gratuita bonitate condonet culpam sive remittat offensam; hoc autem non fit sine gratia: ergo elc.

6. Item, peccatum est privatio vitae spiritualis et privatio lucis; sed vita spiritualis non potest redire ad animam nisi a fonte vitae, nec lux nisi a fonte lucis: ergo impossibile est, quod anima resurgat a culpa, nisi Deus, qui est fons vitae et lux perennis, sua benignitate eam vivificet et illuminet; hoc autem non est nisi per donum gratiae: ergo etc.

Sed contra: 1. Damascenus: « Peccatum est ab eo quod est secundum naturam in id quod est praeter naturam aversio »; sed facilius est unicuique rei moveri secundum naturam quam praeter naturam: ergo si liberum arbitrium virtute propria peccando potest moveri praeter naturain, virtute propria redire poterit ad naturam: ergo sicut potuit cadere, ita et resurgere.

2. Item, maior est virtus liberi arbitrii quam naturae; sed natura, cum inflrmatur, sanari potest 1 Vers. 21. absque auxilio medicinae: ergo multo fortius liberum arbitrium, cum infirmatur per culpam, sanari potest absque omni gratia.

3. Item, absque gratia gratum faciente de ignorante potest fleri homo sciens, non solum in his quae subsunt naturae, sed etiam in his quae sunt supra naturam: ergo pari ratione absque gratia gratum faciente poterit homo fieri iustus de peccatore.

4. Item, peccator in mortali peccato existens potest desiderare et velle iustitiam; sed nihil aliud est esse iustum quam velle iustitiam, quia iustitia est rectitudo voluntatis; tunc autem voluntas recta est, quando vult iustitiam: ergo peccator in mortali peccato absque gratia gratum faciente iustiflcari potest.

5. Item, per eandem vim, per quam quis movetur ad aliquid, quiescit ibidem: ergo si aliquis non movetur ad culpam nisi voluntate, non quiescit ibi nisi per voluntatem, et quamdiu vult: ergo si non vult in culpa persistere absque gratia gratum faciente, videtur, quod possit a culpa resurgere. Si iu dicas, quod non potest velle; contra: « Potestates rationales sunt ad opposita », sicut dicit Philosophus, et voluntas, quamdiu esl in via, verlibilis est: ergo sicut voluntarie potuit culpam appetere, ita voluntarie potest a culpa resurgere.

6. Item, inter gratiam et culpam media est innocentia, sicut melius patebit infra: ergo cum possit ab aliquo haberi innocentia sine gratia, sicut habita fuit ab Adam in primordio, et innocentia habita deleatur culpa; videtur, quod sine gratia gratum faciente aliquis possit a culpa resurgere.

c 0 N c L u s 1 0. Ut liberum arbitrium resurgat a culpa, necessaria est etiam gratia, secundum quod dicitur habitus animi.

Respondeo: Dicendum, quod in huius quaestionis determinatione ahter senserunt philosophi, aliter senserunt haeretici, aliter senserunt tractatores catholici.

Philosophi enim ignorantes, qualiter peccato offendatur divina maiestas, et qualiter per ipsum adimatur potentiarum habilitas; dixerunt, quod homo per exercilationem polerat iustus efQci, sicut per inordinationem a recta ratione factus erat iniustus.

Unde et Philosophus dicit, quod pravus, ad meliores exercitationes deductus, aut multum proflciet, aut perfecte in contrarium habitum restituitur.

Haeretici vero, aliquod lumen fldei habentes, cQCTnoverunt, quod per peccatum oITenditur maiestas divina et quodam modo damniflcatur. Excaecati tamen non consideraverunt, qualiter ex culpa natura inflrmatur; et ideo dixerunt, quod ad hoc, quod liberum arbitrium a culpa resurgat, non est sibi necessaria aliqua grcUia curans, sed sufficit sola gratuita Dei misericordia, quae inclinatur ad remittendum peccata nostra propter satisfactionem, quara Christus sibi facere voluit, dum se in cruce pro nojjig obtuUt. — Scd haec positio non tantum a veritate deflcit, sed etiam, dum contraria implicat, se ipsam destruit. Dicit enim, quod ad hoc, quod liberum arbitrium a culpa resurgat, necesse est, quod Deus sibi culpam remittat; et tamen non est necesse, quod aliquid sibi tribuat, vel circa ipsum faciat. Si enim Deus non mutatur; et iterum ipse iustus iudex est, ut nihil acceptet nisi tantum, quantum valet: ad hoc, quod culpa remittatur, et peccator Deo reconcilielur, necesse esl, quod aliquid ipsi peccatori tribuatur, per quod morbus peccati sanetur.

Catholici vero tractatores et luce fidei et aucto- ''''te Scripturae cognoverunt, quod peccatum et Dei est offensivum, et etiam (luodam modo damnificativum, dum homo se transfert de servitio Dei ad servitutem diaboli; et etiam imaginis deformativum. Et ideo dixerunt, quod ad hoc, quod liberum arbitrium resurgat a culpa, necessaria est gralia, non solum secundum quod gratia dicitur gratuita voluntas Dei, nec etiam secundum quod dicitur liheralis passio Christi, sed etiam secundum quod dicitur habitus animi. Gratuita enim voluntas Dei concurrit ad hoc, quod flat offensae remissio — voluntarie enim nobis condonat offensam — liberalis autem passio Christi concurrit ad hoc. quod flat damni satisfactio; habitus infusus concurrit ad hoc, quod flat morbi curatio et imaginis reformatio. Et ideo ad hoc, quod homo resurgat a culpa, multum per omnem modum necessaria est sibi gratia. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod homo absque gratia gratum faciente non potest a culpa resurgere. ram, facilior est quam ille, qui est in id quod est praeter naturam; dicendum, quod illud verum est de illo motu, qui est secunduni naturam, ita subiacet poteslati naturae; et de illo etiam motu, qui est pmeter naturam, ita tamen, quod non runipitur nec diniinuitur ihi naturae potestas, cut est in motu lapidis sursum. Facilius enim ditur deorsum, quam ascenderit sursum: tum moveri deorsum est in eius potestate; tum etiam, quia per motum sursum nihil diminuebatur vel adimebatur de eius gravitate. — Non sic autem est in proposito, lum quia moveri ad iustitiam est per virtutem supra naturam; tumetiam, quia motus ad culpam diminuit habilitatem liberi arbitrii. Per peccatum enim non solum homo exspoliatur gratuiUs, sed etiam vulneratur in naturalibus

2. Et per Iioc patet responsio ad sequens, quod obiicitur de similitudine sanitatis naturae ad sanitatem voluntatis; non enim est simile. Nam sanitas corporalis est in potestate naturae, sanitas vero spiritualis est per aliquid, quod est supra naturam. Cum autem aliquid infirmatur corporaliter, non omnino naturae perimitur virtus, quae erat principium sanitatis; et ideo a tali infirmitate ad sanitatem naturaliter potest fieri regressus. In peccato vero perditur ipsa gratia Dei et iustitia, per quam erat spiritualis sanitas; et pro tanto dicitur grave peccatum esse raortale, quia aufert homini principium vitae. Et propterea, sicut de mortuo non potest fieri vivus nisi virtute mirabili et supra naturam; sic nec de peccatore potest fleri iustus naturaliter, vel voluntarie, sed mirabiliter.

3. Ad illud quod obiicitur de ignorante, quod potest fieri sciens sine gratia gratum faciente; dicendum, quod non est simile; ignorantia enim, in quantum huiusmodi, potius dicit defectum poenae quam culpae. Unde ignorans, secundum quod ignorans, non displicet Deo; peccam autem, secundum quod praenolatis, post mo)'bi curatio sic prosequitur-: sed liabitus

peccans, Deo displicet; et ideo cidpae recte opponitur?'am, quae reddit Deo acceptura, sicut ignorantiae opponitur scientia. Et quoniam oppositum expelli habet per suum oppositura, ideo non sequitur, quodsi ignoranlia habet expelli sine gratia, quod similiter culpa.

4. Ad illud quod obiicitur, quod peccator, manens in mortali, potest velle iustitiam; dicenduni, quod velle aliquid est dupliciter: vel exiliter et semiplene, sicut dicitur: ViUt, et non vult piger; vel plene et sufficienter, sicut dicit Apostolus ad Philippenses secundo: Deus operatur in nobis velle et perficere. Priino raodo potest esse in peccatore, et talis voluntas non facit aliquem iustum; secundo niodo non potest esse sine gratia praeveniente et adiuvante voluntatem. Hoc autera secundo modo, non primo, voluntas iustiliae reddit animam iustam.

5. Ad iUud quod obiicitur, quod per eandera vim, per quam aliquid movetur, quiescit; dicendum, quod verum est in eo motu, qui est ad aliquod com-

6. Solutio huius quaesUonis decretis Concilii Trident. (Sess.

Secundo quaeritur, utrum liberura arbitrium absque gratia gratum faciente possit adversarium suum vincere. Et quod sic, videtur.

1. Genesis quarto dictum est Cain: Subter le erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius; sed constat, quod Cain iara erat in raortali peccato: ergo in stalu illo dominari poterat appetitui proprio. Sed nullam victoriam habet in nobis adversarius nisi per nostrum appetituin: si igitur absque gratia gratum faciente Cain superare poterat propriura appetitum; videtur, quod posset etiara vincere adversariura.

2. Itera, Bernardus in libro de Libero Arbitrio: Liberura arbitrium est potentissimum sub Deo. Et ibidem dicit, quod liberura arbitrium « sui omnino defectura non patitur, quare potissirae in ipso aeternae et incommutabilis iraago deitatis videtur. Nam si habet initium, nescit tamen occasum; nec de iustitia 1 Prov. 13, 4. — Seq. textus est loc. cit. v. 13. — Circa plementum; hoc autera non oportet esse in motu corruptio7iis et destructionis. Aliquis enira interflcitur per violentiara; non tamen oportet, quod per illara eandera vita in raorte persistat. Et quia peccatwn corruptio dicitur, non oportet, quod quis persistat in peccato ex solo actu voluntatis, sicut per actura voluntatis se in peccato praecipitavit; sicut patet in eo qui se voluntarie interficit vel voluntarie se deraergit.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus possit restituere innocentiam et ita delere culpara absque gratia; dicendura, quod hoc verum est; sed largitas divinae misericordiae sic decrevit auferre malum, per quod honio Deo displicet, ut siraul daretur bonum, per quod homo Deo placeret; nec unquara expellit culpara, quin sanctificet ipsam animara et in ea habitet per gratiam. Unde nihil est mediuni secundum tempus inter iustum et impiura; ex quo enim homo nascitur, necesse est, aniraam eius vel esse perversam per culpara, vel erectara per gratiara. seqq. qq. hic q. 1. — Biel, de hac et seqq. qq. hic q. unica. vel de gratia accipit augmentura nec de peccati raiseria detrimentura ». Ergo si liberum arbitrium, adiutum gratia et iustitia, possit superare adversariura; pari ratione videtur, quod possit etiam per se ipsum.

4. Itera, spiritus luxuriae deiicitur vel vincitur per continentiani, et spiritus iracundiae per patientiam, et sic de aliis; sed continentia et patientia possunt haberi absque gratia gratum faciente per gratiam gratis datam: ergo videtur etc.

5. Itera, difQcilius est ducere se ipsum quam vincere diabolum; sicut enim habitum fuit, et Magister dicit supra distinctione vigesima prima: « Fortior est tentatio carnis quam tentatio hostis »; sed homo absque gratia gratum faciente potest se ipsum vincere et morti exponere, sicut patet in haereticis: ergo multo fortius videtur, quod absque gratia gratum faciente possit de diabolo triumphare.

Vide supra pag. 113, nota 6. Eodem loco etiam invenies

b. Item, adversarius noster, in quo nulla est gratia gratum faciens, frequenter potest nos devincere et sibi subiugare: si ergo non est peioris conditionis homo, quam sit diabolus; videtur, quod absque aliquo dooo gratiae possit quis adversarium suum vincere.

Sed contra: 1. Primae ad Corinthios decimo: Deo graticis, qui dedit nobis victoriam per lesuin Christum Dominum nostrum: igitur sine auxilio Christi nemo potest de inimico habere victoriam. Si ergo Christus auxiliatur nobis per gratiam suam, per quam nos iustiflcat, videtur etc.

2. Item, ad Romanos septimo: Infelix ego liomo, quis me liberabit de corpore mortis huius? Et respondet: Gratia Dei per lesum Christum Dominum nostrum. Si ergo nullus vincit adversarium, nisi qui liberatur a lege peccati et mortis; videtur, quod absque gratia Dei per lesum Christum, quae quidem est gratia gratum faciens, non possit adversarium vincere.

3. Item, super illud Psalmi: hifirmati sunt elc, Glossa: «Non potentes resistere vitiis per se». «Deo enim desistente ab auxilio, laborare potest homo, sed non vincere »: ergo videtur, quod absque auxilio gratiae gratum facientis non contingit vincere tentatorem. Quoclsi tu clicas, hoc intelligendum esse de gratia gratis data, non gratum faciente soluni; obiicitur per aham Glossam super illud Psalini: Immissiones per angelos malos etc.;ibi Glossa: «Diabolus potestalem habet in peccatore sicut in proprio pecore »: ergo cum non possit a peccato erui nisi per gratiam gratum facientem, non potest nisi per illam erui a potestate diaboli: ergo sine illa non potest ipsum devincere.

4. Item, vincenti debetur corona, secundum quod dicitur Apocalypsis secundo et tertio; sed nulli pugnanti contra adversarium debetur corona gloriae, nisi ei qui habet gratiam gratum facientem: ergo nullus absque illa potest diabolum dev-incere.

5. Item, quidquid homo faciat et quidquid etiam caveat, quamdiu est sine gratia gratum faciente, manet in culpa, sicut prius ostensum est; sed cum manet in culpa, servus est diaboli, servus est etiam peccati; et qui servus est diaboli, victus est a diabolo, secundum quod dicitur secundae Petri secundo: igitur absque gratia gratum faciente impossibile est de diabolo triumphare.

1 Vers. 37.

c 0 N c L u s I 0. Sine gratia gratum faciente homo non potest adversarium ita vincere, ut proficiat in merito condigni.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod differt dicere, aliquem resistere adversano, et aliquem vincere adversarmm. Plus importat victoria quam resistentia. Resistentia namque consistit in hoc, quod quis non consentiat suggestioni diabohcae; sed victoria consistit in assequendo oppositum eius quod diabolus infendebat. Intendebat autem diabolus hominem reddere inimicura Deo, et facere dignum aeterno supplicio. Tunc igitur homo vincit adversarium, quando sic resistit tentationi, ut efficiatur maior Dei amicus et mereatur regnum aeternum. — Et quoniam hoc absque gratia gratum faciente esse non potest, ideo concedendum est, quod etsi quis per gratiam gratis datam possit diabolo resistere, ut ei non consentiat suggerenti; tamen absque dono, quod reddat hominem acceptum Deo, ipsum vincere non potest, ut contra eius intentionem proficiat dignitate meriti vel in merito condigni. — Et concedendae sunt rationes, quae boc ostendunt.

1. Ad illud vero quod obiicitur de eo quod dictum est Cain: Subter te erit appetitus tuus etc dicendum, quod etsi in potestate eius esset appetitum refrenare, ut in actum peccati non procederet, etiam absque gratia gratum faciente; non tamen ex hoc sequitur, quod posset adversarium devincere; quia, etsi sine gratia boc faceret, esset ibi resistentia, per quam vitaret poenam, non tamen esset ibi victoria, per quam mereretur palmam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod liberum arbitrium dicitur esse potentissimum sub Deo, et quod non augetur necminuitur; dicendum, quod, quemadmodum fuit supra expositum, hoc intelligitur quantum ad privationem coactionis, non quantum ad potentiam servanclae rectitudinis.

3. Ad illud quod obiicilur, quod spiritus luxuriae vincitur per continentiam; dicendum, quod etsi per continentiam, quae est absque gratia gratum faciente, possit quis resistere spiritui luxuriae; illa tamen resistentia triumphus dici non potest, pro eo quod nuUam ex hoc assequitur palmam.

4. Ad illucl quod obiicitur, quod polest quis vincere se ipsuiii sine gratia gratum faciente; dicendum, quod falsum est. Quamvis enira haereticus, qui exponit se morti, videatur se ipsuni vincere, non tamen est ibi victoria, sed deiectio. Superalur enim ab erroris improbitate et conscientiae perversitate et obstinationis profunditate; et propter hoc magis meretur confusionem et ignominiam ex illa mortis perpessione quam gloriam.

5. Ad illud quod obiicitur, quod diabolus potest vincere hominem absque gratia; dicendum, quod

Tertio quaeritur, utrum absque gratia gratum faciente liberum arbitrium possit omnia mandata implere. El quod sic, videtur.

1. Deuteronomii trigesimo: Mandatum, quod ego praecipio tibi hodie, non est supra te neque procul positum. elc. Et post: Sed iuxta ie est sermo valde in ore tuo et in corde tuo, ut facias illud; hoc autem non esset, si observantia raandatorum esset supra posse liberi arbitrii: ergo videtur, quod absque gratia gratura faciente, quae est supra liberi arbitrii posse, contingat mandata Dei servari et impleri.

2. Itera, hoc videtur auctoritate novi Testamenti, Matthaei undecimo: iugum meum suave est, et onus meum leve; hoc autem non esset, si mandata Dei essent supra posse liberi arbitrii: ergo etc.

3. Item, hoc videtur ratione. Multo benignior est Deus servis suis, quara sit horao; sed homo potest mandata horainis servare absque gratia gratura faciente, quae sunt gravia et raulta: ergo videtur, quod multo fortius servare possit mandata divina.

4. Item, in mandatis Dei aut praecipiuntur ipsa genera operum, aut praecipiuntur opera formata. Si praecipiuntur opera formata: ergo qui honorat patrem pietate naturali, non faciens illud ex caritate, videtur illud mandatum omittere, quo praecipitur: Honora patrem et matrem, et peccare raortaliter;

1 Vat. cum edd. 3, 4 bono. victoria cUaholi consistit in subiugando sibi hominem per peccatum, victoria vero hominis consistit in promerendo illud quod diabolus amisit; et ideo, sicut facilius est peccare quam in bonum 'proficere, sic facilius est, diabolum superare hominem, quam hominem adversarium vincere. Praeterea, diabolus non vincit hominem nisi volentem et consentientem diabolus autem nunquam vincitur volens; et ideo non sequitur, quodsi diabolus potest reportare victoriam de homine absque gratia, quod sirailiter possit esse e converso; imrao non est simile, sicut ostensum est.

II. Quoad sequentem (3.) quaest. notandum, quod eadem /Egid. R., liic q. I. a. 4. quod absurdum est dicere. Si ergo ipsa genera operum sunt in praecepto; et hoc constans est, quod possumus facere aljsque gratia gratum faciente: videtur, quod divina mandata absque dono gratiae gratum facientis contingat implere.

5. Item, nihil difQcilius est quam animam suam ponere pro alio, maiorem enim caritatem nemo habet etc., sicut dicitur loannis decimo quinto; sed absque gratia gratum faciente potest quis mortera pro aho subire: ergo multo fortius orania genera rum mandatorum.

Ad oppositura arguitur sic. 1. leremiae decimo: Seio Domine, quia non est hominis via eius, neque viri, ut ambulet et dirigat gressus suos; %&A quicuraque implet divina mandata dirigit gressus suos: ergo non est in potestate hominis divina mandata iraplere.

2. Itera,.ctuum decimo quinto: Hoc estiugum, quod neque nos neque patres nost7'i portare potuerunt; sed per graliam Domini nostri Iesu Christi credimus salvari; et loquitur ibi de raandatis Legis: ergo divina raandata observare non contingit absque divina gratia.

3. Item, observatio mandatorura Dei facit hominem Dei araicum, unde loannis decirao quinto: Vos amici mei estis etc.; sed nullus potest efQci Dei araicus absque dono caritatis et gratiae gratum facien- 6 Exod. 20, 12; Deut. S, 16;Matth. 15, 4; Marc. 7, 10;

tis: ergo impossibile est, absque huiusmodi dono mandata Dei servari.

4. Ilem, observatio mandatorum Dei facit hominem dignum vita aeterna, unde Matthaei decimo nono: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata; sed nullus potest mereri vitam aeternam absque dono gratiae Dei, ut dicitur ad Romanos sexto: Gralia Dei vita aeterna: ergo absque illa nemo potest divina observare mandata.

b. Item, sicut fundamentum Legis veteris est timor, ita fundamentum Evangelii est amor, sicut insinuat Apostolus ad Romanos octavo -, et expresse dicit Augustinus: ergo sicut mandata Legis veteris observari non poterant absque Dei timore, sic mandata evangelica impleri non possunt absque caritatis amore. Sed donum amoris non est absque dono gratiae gratum facientis: ergo absque huiusmodi dono non contingit divina mandata impleri. Homo per liberum arbitrium sine gratia gratum faciente, sed cum gratiis gratis datis, praecepta Dei potest implere quoad substantiam operis, non tamen quoad intentionem mandantis.

Respondeo: Dicendum, quod mandata Dei dupliciter contingit impleri: uno modo quantum ad genus operis, alio modo quantum ad intentionem mandantis. Si loquamur de impletione mandatorum quan- 1. tum ad genus operis, sic per gratias gratis datas contingit ea impleri, sicut per fidem mandatum de adoratione, et per quandam naturalem pietatem et devotionem mandatum de parentum honoratione, et sic de aliis. — Alio modo est loqui de impletione mandatorum quantum ad intentionem mandantis; et sic — quia Deus praecipit mandata ad hoc, quod voluntas nostra conformetur voluntati suae, et hoc non potest esse absque caritate, et caritas esse non potest absque dono gratiae gratum facientis — mandata Dei secundum intentionem mandantis absque huiusmodi dono non possunt observari. Et hoc est quod dicit Apostolus ad Romanos decimo tertio: Qui diligit proximum legem implevit; et iterum: Plenitudo legis est dilectio; et primae ad Timotheum primo: Finis praecepti est caritas de corcle puro etc. Hoc ipsum etiam insinuatur Deuteronomii sexto, ubi post enumerationem raandatorum decalogi subditur mandatum caritatis, quo dicitur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo etc. — Patet igitur ex praedictis, quanta sit necessitas gratiae gratum facientis, quia non solum est necessaria ad remissionem peccatorum, verum etiam ad victoriam tentationum, et ad observantiam mandatorum divinorum. Multipliciter igitur erravit Pelagius, qui dixit, liberi arbitrii donum posse habere, ut non indigeret gratia gratum faciente. Hac igitur positione tanquam haeretica repudiata, imploranda est gratia Dei, per quam deleantur peccata et vincantur diabolica tentamenta et impleantur divina mandata non solum cundum genus operis, sed etiam secundum intentio- 7iein mandaniis, non solum ad viiationem poenae, verum etiam ad merilum gloriae. Nam etsi primus modus observandi potest esse per gratiam gratis datam, secundus modus non potest esse absque tia gratum faciente, sicut prius ostensum est. — Et secundum hanc viam procedunt rationes, quae ostendunt, absque gratia gratum faciente mandata divina impleri non posse; unde et concedendae sunt. dicendum, quod hoc intelligitur de observantia quantum ad genus operis. Si autem intelligatur de observantia quantum ad intentionem mandaniis, tunc dicitur esse prope, non quia hberum arbitrium possit in illud per se sine dono gratiae, sed quia Dei praesto est unicuique; nec ahquis caret gratia, quia gratia desit sibi, sed quia ipse deest gratiae.

2. Ad illud quod obiicitur, quod mandata Dei levia sunt et suavia; dicendum, quod hoc inteUigitur in respectu habentis caritatem; homini enim habenti caritatem est facile diligere inimicum, sed non habenti est valde difficile et quasi impossibile. Et est exemplum in avibus, quae leves sunt ad volandum, quando habent pennarum abundantiam; quando vero pennis privantur, graves sunt et volare non possunt. Ideo Dominus dicit, mandata sua esse levia, quoniam volentibus illa servare et converti ad se dat caritatem et pennas virtutum, per quas possunt volare et se super se ipsos faciUter elevare.

3. Ad illud quod obiicitur, quod homo potest implere mandata hominis etc; dicendum, quod non est simile, quia homo indiget obsequio hominis et plus considerat actum exteriorem quam intentionem interiorem. Deus autem, qui bonorum nostrorum non indiget, et magis intuelur corda quam facies, opus hominis non acceptat, nisi prius acceptabilis sit ei hominis voluntas, per quam fiunt illa opera. benmi arbitrium tantum, codd. bb ee tibenmi arbitrium sint-

4. o. Ad quartum et ultimum argumentum satis plana est responsio ex praedictis. Proliant enim, quod mandata Dei servari possunt absque gratia gratum faciente quantum ad genus operis. Et hoc quidem verum est; nam potest homo mandalum illud: Honora patrem tuum etc, absque gratia implere, ut sic vitet poenam. Posset etiam facere et alia mandata, adiutus ahqua gratia gratis data, et non solum facere aliqua, quae videntur ardua, sed etiam pati terribilia. In his tameo omnibus non implerentur mandata secundum intentionem et acceptatio-

Consequenter quaeritur de potestate Uberi arbitrii, quantum se extendat absque gratia gratis data. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum Uberimi arbitrium absque gratia gralis data possit se ad gratiam gratum

Utrum liberum arbitrium, destitutum

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum liberum arbitrium, destitutum gratia gratis data, possit ad gratiam gratum facientem se sufScienter disponere. Et quod sic, videtur.

1. Zachariae primo: Convertimini ad me, et ego convertar ad vos, dicit Dominus. Si igitur Deum converti ad nos non est aliud quam gratiam impartiri; antequam aliqua gratia conferatur, liberura arbitrium potest ad eum converti; sed se convertendo ad Deum disponit se ad gratiam: ergo etc.

2. Item, Boethius: « Naturaliter est inserta nobis veri boni cupiditas »: omni igitur gratia gratis data circumscripta, salva animae rationalis natura, potest liberum arbitrium verum bonum desiderare; sed desiderando verum bonum disponitur ad donum gratuitum: ergo etc.

3. Item, omnis potentia naturalis naturaliter appetit suam perfectionem, eo ipso quo illa indiget et ab ea nata est compleri. Si igitur liberum arbitrium aptum natum est compleri per donum gratiae et gloriae; omni gratia privatum perfectionem granem divinam, secundum quod expresse dicit Apostolus primae ad Corinthios decimo tertio, enumerans multiplex genus operis, post quod subiungit: Si caritatem non hahuero, niliil mihi prodest. hoc fuit, quod Pelagius non consideravit, propter quod in errorem cecidit et credidit, aliquem ex simplici mandatorum observantia quantum ad exteriora opera dignum esse vita aeterna; quod est contra fldem piam et sanam, sicut Apostolus explicat in auctoritate praemissa. facientem sufQcienter disponere.

Secundo quaeritur, utrum omni gratia destitutum possit alicui tentationi resistere.

Tertio quaeritur, utrum possit per se, absque omni gratia, in bonum in genere. gratia gratis data, possit ad gratiam tiae desiderabit et quaeret. Si igitur hoc est ad gratiam gratum facientem se disponere, videlur etc.

4. Item, sufficienter se ad gratiam disponit qui facit quod in se est; facere autem quod in se est, dicitur homo, quando facit illud quod est in sua potestate. Sed liberum arbitrium, omni gratia destitutum, potest facere quod in se est — nuUus enim dubitat, quin possit facere quod potest — ergo absque omni gratia potest se disponere ad gratiam gratum facientem.

5. Item, liberum arbitrium, destitutum gratia gratis data, aut potest aliquid, aut nihil. Si nihil potest: ergo nemo esset inculpandus ex hoc, quod non se praeparat ad gratiam. Si cdiquid potest, vocetur illud quod potest A, tunc verum est dicere, quod liberum arbitrium potest in A; sed faciendo A toto suo posse se praeparat ad gratiam; et quicumque sic se praeparat, sufficienter se disponit: ergo etc.

6. Item, omne peccatum nou tantum est expulsivum gratiae, sed etiam nocivum naturae; sed omnis natura refugit sibi contrarium et nocivum: ergo liberum arbitrium, omni gratia destitutum et

sibi relictum, per naturam habet delestari peccatum el refugere; sed detestando et refugiendo culpam se disponit homo ad gratiam: ergo etc.

Sed contra: 1. Augustinus in libro de Ecclesia- Dogmatil3us: « Manet ad quaerendam salutem libertas arbitrii, sed admonente prius Deoet invitante ad salutem, ut vel eligat aut sequatur aut agat occasione salutis, hoc est inspirationis Dei »: ergo videtur, quod nunquam liljerum arbitriura nostrum potest se ad viam salutis praeparare, nisi adiuvetur per aliquam graliam gratis datam.

2. Item, timor servilis est illud, quo mediante declinatur a malo, sicut dicitur Proverbiorum decimo quinto: In timore declinat omnis a malo; sed timere serviliter est donum Dei, et nullus potest se disponere ad gratiam, nisi dechnet a malo: ergo nuUus potest ad graliam se disponere sine aliquo dono gratiae.

3. Item, dispositio est eiusdem generis cum eo ad quod disponit: ergo ad bonurii gratuitum uon potest quis se disponere nisi per aliquid gralis datum: ergo impossibile est, quod ad illud se disponat liberum arbitrium, omni gratia destitutum.

4. Item, dispositio praevenit illud ad quod disponit: si ergo liberum arbitrium posset se ad gratiam gratum facientem per se ipsum disponere, ergo possel gratiam praevenire: si igitur hoc est contra naturam gratiae praevenientis, videtur igitur etc.

c 0 N c L u s I 0. Liberum arbitrium, omni dono gratiae gratis datae destitutum, non potest se ad gratiam gratum facientem de congruo disponere.

Respondeo: Ad praedictorum inlelligentiam est notandum, quod vix aut nunquam liberum arbitrium destituitur omni gratia gratis data; quoniam nomine gratiae gratis datae non solummodo intelligimus illa quae enuraerat Apostolus primae ad Corinthios duodecimo Alii datur per Spirituni elc, sed etiam vocatur hic gratia gratis data, quidquid illud sit, quod superadditum est naturalibus, adiuvans aliiuo raodo et praeparaus voluntatem ad habitum vel usum gratiae, sive illud gratis datum sit habitus, sicut timor servilis, vel pietas aliquorum visceribus inserla ab infantia, sive sit eliam aliquis actus, sicut aliqua vocatio vel locutio, qua Deus ex- citat animam hominis, ut se requirat. — Sine hac; quidem gratia gratis data vix aut nunquam aliquis habens usum liberi arbitrii reperitur; et sine hac! concedendum est, liberum arbitrium nunquam suf- conciusio ficienter disponi nec posse se disponere ad gratiam gratum facientem, sicut dicit Bernardus expresse in: libro de Libero Arlaitrio, capitulo decimo tertio: « Conatus liberi arbilrii ad bonum cassi sunt, si a [ gralia non adiuvantur, et nuUi, si non excitantur ». Et post dicit, quod « gratia excitat liberum arbi- i triuni, dum seminat cogitatum ». Si igitur prima dis- ': positio, quae fit ad gratiam gratura facientera, est cogitatio, et haec non est absque dono gratiae gratis datae; impossibile est_, quod liJjeruQi arbitrium,: omni gratia destitutum, ad gratiam gratum facientem disponat se ipsum. Ratio autera huius est haec: non quia gratia gra- Ratio. i tura faciens necessario praeexigat dispositionera gratiae gratis datae, sed quia ipsa est quid divinura et! res existens supra liberuni arbitriura et etiara supra i naturale iudicatoriura. Ideo liberura arbitrium nun- i quara assurgit nec ad cognoscendara gratiam nec ad petendam, nisi ahquo modo a sursura excitetur et per aliquod donum gratiae gratis datae, quod te- Notandutj net quasi medium inter donura gratiae gratum facientis et naturalem libertatem voluntatis. Tenendura est igitur, quod liberura arbitriura, si exeitetur per conciusici aliquod donum gratiae gratis datae, potest ad gratiam gratum facientem se de congruo disponere; si autem orani tali munere contingat ipsura destitui, nunquara posset ad illara disponi. — Unde rationes hoc ostendentes concedendae sunt. dicendura, quod liberum arbitrium lapsum nunquam ad Deum converteretur, nisi aliquo munere gratiae excitaretur; quod quia praeslo est, Ideo dicit Dominus: Converlimini ad me. Hoc enira ipso, quod invitat et vocat, exhibet horaini aliquod donum gratuitum, per quod excitetur, et excitatus aliqualiter ad ipsum convertatur, et conversus per gratiam gratum facientem a Deo acceptetur; et ex hoc dicitur

Dens comerti ad ipsum. — Unde si quis velit attendere ordinem liberi arbilrii el gratiae divinae, expresse insinuat Augustinus in libro de Ecclesiasti- cis Dogmatibus, ponens quatuor gradus, inter quos acquiescamus salutari inspirationi, nostrae potestatis est; ut adipiscamur quod acquirendum admonitione cognovimus, divini est muneris; ut non labamur, iam adepto salutis munere, sollicitudinis nostrae est et caelestis pariter adiutorii ». In hoc ergo verbo, si quis diligenter inspiciat, insinuatur valde clare, quantum possit liberum arbitrium respectu gratiae. Nam cum sint in salutis opere ista quatuor, videlicet mvitare, acquiescere, acliuvare et permanere; primum est inspirationis Dei, secundum libertatis arbitrii, tertium muneris divini, quartum sollicitudinis nostrae et divini pariter adiutorii. Et per hoc satis aperitur via ad dissolvendum rationes sequentes.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod inserta est nobis veri boni cupiditas; dicendum, quod verum est in generali; ut autem cognoscatur in speciali, quid sit illud bonum, et desideretur et requiratur, hoc non est absque Dei dono. IUa autem generalis cupiditas non sufficit ad disponendum ad gratiam, sicut patet in philosophis, qui beatitudinem multum desideraverunt, nunquam tamen gratiam Dei adepti sunt

3. Ad illud quod obiicitur, quod natura appetit suam perfectionem etc; dicendum, quod verum est de perfectione illa, quae est infra terminos naturae; non autem oportet de illa, qmesiipra naturam est; aut si de illa intelligatur, eo modo appetit, quo cognoscit. Per se autem non cognoscit in speciali, sed m generali tantum. Sic autem cognoscendo et appetendo non se disponit sufficienter ad donum gratiae, sicut prius ostensum est.

4. Ad illud quod obiicitur, quod sufBcienter se disponit qui facit quod in se est; dicendum, quod facere cjuod in se est, hw potest dupliciter intelligi:

I. In tribus huius artiouli quaest. S. Doctor regia via veuno modo positive, quia facit aliquid ordinatum ad gratiam, et tantum facit, quantum potest; et modo veritatem habet sermo praedictus. Aho modo potest intelligi privative, ut dicatur /rtcere ciuodin se est, quia facit quod potest, quamvis illud non sit ordinatum ad gratiae susceptionem; et hoc modo liberum arbitrium, gratia destitutum, potest facere quod in se est; et sic praedictus sermo non habet veritatem.

0. Et per hoc patet responsio ad sequens. Quod enim quaeritur: aut potest aliquid, aut nihil; dicendum, quod aliquid polest; sed illud aliquid nihil est respectu gratiae suscipiendae, sicut posse comedere aliquod posse est: nihil tamen facit ad hoc, quod aliquis suscipiat donum gratiae.

1. Ad illud quod obiicitur, quod liberum arbitrium potest detestari culpam virtute propriae naturae; dicendum, quod dupliciter contingit detestari culpaui: aut quia est offensiva, maiestatis et aequitatis divinae, aut quia est laesiva propriae naturae. Primus modus detestandi disponit ad gratiam gratum facientem, nec unquam est absque dono gratiae gratis datae in statu naturae lapsae. Cognoscere enim, quod per culpam offendatur Deus donum Dei est. Alio modo est detestari peccatum, in quantum est laesivum naturae, sicut aliquis detestatur fornicationem, quia per ipsam amisit visum, vel incurrit alium morbum; et talis detestatio potest esse a virtute naturae; sed haec non disponit ad gratiam gratum facientem.

Et sic patent quaesita. Patet etiam, qualiter erraverit Pelagius, qui liberum arbitrium non solum dixit habere potentiam disponendi se ad gratiam gratum facientem, sed etiam merendi eam propria virtute. Dupliciter enim mendax fuit: et in hoc quod dixit, primam gratiam sub merito cadere, et in hoc quod dixit etiam, liberum arlMtrium propriis viribus ad gratiam posse se disponere.

Secundo quaeritur, utrum liberum arbitrium, omni gratia destitutum, possit alicui tentationi resistere. Et quod sic, videtur.

1. Gregorius in Moralibus: «Debilis est hostis, ciui non vincit nisi volentem ». Sed quod quis voluntarie facit, potest non facere: ergo si voluntarie quis potest etiam gratia destitutus consentit adversario, non consentire, ac per hoc tentationi resistere.

2. Item, liberum arbitrium, omni gratia destitutum, adhuc liberum est; si liberum est, ergo non potest cogi: ergo potest repugnare diabolicae suggestioni; et si hoc: ergo et resistere non solum uni, sed etiam omni tentationi.

3. Itein, bonum potentius est quam quodlibet malum; sed liberum arbitrium, omni gratia destitutum, adhuc habet naturale iudicatorium, quod inest ei per naturam: ergo cum illud sit bonum, potentius est et peccato et concupiscentia et tentatione diabolica inclinante ad malum; et si hoc: ergo potest non solum uni, sed etiam cuilibet tentationi resistere.

4. Item, cum sit « triplex posse, videlicet gratiae, naturae et vitii », secundum quod dicitur in Glossa,ad Romanos septimo; po5«' gratiae addit supra Tposse naturae; sed posse vitii diminuit: ergo posse naturae est supra posse vilii: ergo circumscripta omni gratia, manente sola naturah potentia, videtur, quod liberum arbitrium resistere possit vitio impellenti.

5. Item, sicut hberum arbitrium vertibile est ad malum, ita quaelibet creatura vertibilis est mnon- 1 Libr. V. c. 22. n. 43. Verba ipsius vide supra iag. 170, hic q. 2. esse; sed multae creaturae conservantur in esse sine aliqua gratia gratis data per naturalia principia et divinam praesentiam: ergo pari ratione videtur, quod per liberum arbitrium, gratia destitutum, propria virtute absque aliquo dono gratiae supra apposito possit aliquis casum in peccatum effugere.

6. Item, « daemones habent sibi data integra et splendidissima », ergo multo fortius hberum arbitrium hominis lapsi; sed hberum arbitrium non lapsum per se poterat tentationi resistere: ergo pari ratione videtur, quod liberum arbitrium lapsum hoc possit, etiam si sit omni gratia destitutum. Si forte tu dicas, quod etsi sit integrum quantum ad naturam potentiae, infirmatum tamen est et diminutum quantum ad habilitatem consequentem, adeo ut non possit resistere; tunc ego quaero: aut potest, aut non potest. Si potest, habeo propositum. Si non potest; et nullus est inculpandus in eo quod vitare non potest: ergo aut liberum arbitrium non resistendo tentationi non peccaret, aut in peccando non esset vituperabile. Sed utrumque horum est impossibile: ergo restat alterum, scilicet quod possit tentationi resistere.

Sed contra: 1. Matthaei sexto: Et ne nos inducas in tentationem, dicitur in oratione dominica; sed nullus ab altero postulat quod potest per se ipsum: si ergo homo hoc sapienter petit a Deo, videtur, quod hoc non possit homo per liberum arbitriura absque aliquo dono gratuito.

2. Item, Augustinus, definiens liberum arbitrium, sicut habitum est supra distinctione vigesima quarta, dicit, quod liberum arbitrium « est facultas vohmtatis et rationis, qua bonum eligitur, gratia assistente, et malum, gratia desistente ». Si igitur haec ratio recta est; nisi adsit divina gratia, semper liberum arbitrium malum eliget: ergo nulli tentationi resistet.

3. Item, superillud ad Romanos septimo: Velle adiacet mihi etc., Glossa: « Naturale est quodam modo velle bonum per rationem; sed tale est hoc velle, quod semper vi carnis superatur »: ergo videtur, quod absque adiutorio gratiae semper, cum tentatur, consentiat homo culpae.

4. Item, liberum arbitrium in praeeligendo semper sequitur affectum praedominantem, et hoc expresse declarat Anselmus in libro de Libero Arbitrio, et per experimentum est manifestum; sed absque gratia, saltem gratis data, Ubero arbitrio corrupto, regnat amor proprii Ijoni: ergo videtur, quod semper illud praeeligat, quantum est de se, nisi gratia divina assistat: ergo idem quod prius.

b. Item, mors non inest nobis nisi per peccatum: ergo ubi est necessitas moriendi, videtur, quod nisi adsit gratia Dei, sit simihter necessitas et peccandi; sed ubi est necessitas peccandi, non est potestas resistendi tentationi: si igitur hanc habet liberum arbitrium, prout esl gratia destitutum; patet etc.

6. Item, habens pedem claudum, cum ambulat, necesse habet claudicare: ergo si pes spiritualis esl habens affectum deordinatum et obliquum, necessario claudicat in suo actu: ergo necessario Jiberum arbitrium, gralia destitutum, cum sit lapsum et obliquatum, praecipitabitur in peccatum. Quodsi hoc, impossibile est, quod absque dono gratiae tentationi resistat.

68S Hominis liberum arbitrium, omni gratia destitutum, nec omnipotest tentationi resistere, nec necesse habet omni tentationi succumbere.

Respondeo: Ad praedictorum intelhgentiam est gratiae omni posse tentationi resistere propria virtute; quia si hoc non esset, peccatum ei imputari non deberet. — Sed haec positio plane falsa est et contra sacram Scripturam et contra Sanctorum testimonia. Si enim nemo potest resistere tentationi de luxuria nisi per continentiam, nemo tentationi de infidelitate nisi per fidem; continentiam autem et fidem non contingit habere absque dono divinae gratiae, iuxta illud quod dicitur Sapientiae octavo: Non possum esse continens etc, et primae ad Corinthios duodecimo: Alii datur fides in eodem spiritu: planum est ex ipsa sacra Scriptura, quod liberum arbitrium absque munere gratiae non potest omni tentationi resistere. Hoc etiam multipliciter probat Augusfinus in libro de Perfectione iustitiae hominis, et de Natura et gratia; et in libro de Vera Religione dicit expresse, quod qui non vult ab alio superari, necesse habet alii invidere; et ita vir superljus necesse habet peccare aliquando peccato invidiae; simihter et in ahis generibus peccatorum intelligenduQi est esse. Et propterea illa positio Pelagii tanquam erronea repudianda est. — Hoc autem fuit quod decepit Pelagium, quod liberum arbitrium nunquam destituitur omni gratia gratis data; et ipse posse gratiae attribuit ipsi naturae. Superbia enim excaecatus, nescivit distinguere inter dona naturalia et gratuita. vel recedit a Deo ». Et in loan. Evang. Ir. 56. n. 4: o Ipsi igi-

Aliorum vero positio fuit, quod liberum arbitrium lapsum, omni gratia destitutum, 1111,111 posset tentationi resistere, pro eo quod lapsum est el in lapsu suo adeo est inflrmatum et obliquatum, quod, nisi adsit divinae misericordiae donum, incurvatur ad omne malum, quod sibi suggeritur et offerlur. Et innituntur super illam Glossam, quae dicit super illud Psalmi: Immissiones per angelos malos: u Diabolus potestatem liabet in peccatore sicut in proprio pecore». Et ex hoc arguunt, quod nisi adsit divinum auxilium, faciet illud pro voluntate sua ruere de peccato in peccatum. Et iterum alia Glossa super primum Habacuc: « Nesciebam, eum tantam potestatem accepisse, ut viribus eius nemo posset resistere ». Hoc intelligendum est esse dictum per se, absque, auxilio divinae gratiae. Et si tu obiicias eis, quod tunc homo non esset culpandus, respondent per illud quod dicitur in Glossa, ad Romanos septimo: Non ego operor, secl quocl habilat in me peccatum; ibi Glossa: « Nunquid, quia invitum hominem dicit peccare, immunis videri debet a crimine? Non utique; ipsius enim vitio et desiderio haec coepta sunt. Quia enim mancipavit se per assensum peccato, iure dominatur illius ».

Sed quia illud valde durum videtur dicere, quod liberum arbitrium in statu tali nulli posset tentationi resistere, cum naturale habeat iudicatorium et quendam instinctum naluralem, remurmuranlem contra malum S non sit etiam in malo confirmatum: ideo est tertia via, medium tenens inter haec duo extrema, quod liberum arbitrium, omni gratia destitutum, nec omni posset tentationi resistere, nec necesse haberet omni tentationi succumbere. Non posset, inquam, omni resistei'e propter suam insiabiUtatem et infirmitatem, iuxta illud Threnorum 1. primo: Peccatum peccavit lerusalem, propterea inslabilis facta est; et Glossa super illud Threnorum tertio: Misericorcliae Domini etc.: « Non potest homo diu stare contra insultus diaboli, nisi misericordia Domini adiuvetur ». Unde si contingeret, hominem resistere uni tentationi, tantum possent multiplicari, quod, nisi divinum auxilium adesset, necesse haberet homo deiici, sicut ponitur exemplum in foraminibus navis, per quae ingreditur aqua. Potest etiam poni exemplum in pugile, qui, cum se cooperit ex una parle conlra ictum et ex altera quasi discooperit, a magis experto pugnatore laeditur. Sic et diabolus frequenter facit pluribus, quibus praetendit tentationem de luxuria; et ex hoc.

1 Psalm. 77, 49. — De Glossa cfr. supra pag. 678, nota 4. quod non consentiunt, facit ipsos prosilire in superbiam; nec unquam potest evitare homo, quin in aliquam tentationem incidat, et hoc propter suam instabilitatem. — Propter suam etiam infirmitatem necesse haberet in aliquam tentationem incidere. Cum enim sit obtenebratus ignorantia et alligatus carnis concupiscentia, tentationes carnis et infidelitatis non posset evadere, quin eis aliquando consentiret, nisi adiuvaretur aliquo munere divinae gratiae.

Per iam dicta patet responsio ad quaestionem propositam, patet etiam pro parte responsio ad obiecta. Illae enim rationes, quae primo probant, quod contingat tentationi resistere, si concluderent de tentatione in particulari, concedendae essent; quia vero concludunt, quod contingat absque gratia omni tentationi resistere, ideo oportet eas dissolvere.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, diabolus non vincit nisi volentem; dicendum, quod verum est; aliqua tamen sunt, quae sic volumus, quod ad illa voluntas nostra necessario inclinatur propter corruptionem originalis culpae, nisi adsit aliquod munus gratiae, per quod relevetur et dirigatur; et ideo, quamvis vincat volentem, non tamen sequitur, quod homo absque gratia possit resistere.

2. Ad illud quod obiicitur, quod hberum arbitrium non potest cogi, iam patet responsio. Non enim est ibi coactio, sed tanta est ad malum inclinatio et voluntatis pronitas, quod, nisi esset aliud sustentans, necesse haberet motu voluntatis aliquando in malum incidere.

3. Ad illud quod obiicitur, quod bonum est potentius malo; dicendum, quod verum est per se loquendo; sed quando bonum subiicit se malo, malum tunc operatur per virtutem boni et subiicit sibi bonuni; et per hunc modum in homine habet regnare peccatum, sicut dicit Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore.

k. Et per hoc patet responsio ad sequens, quod obiicitur de velle naturae et de velle vitii. Velle enim vitii praesupponit velle naturae, et ipsam naturam deordinando efScitur ipso velle naturae potentius, sicut videmus in aliquo morbo, qui adhaeret virtuti naturali.

0. Ad illud quod obiicitur, quod vertibilitas naturae stabilitur absque munere gratiae superadditae; dicendum, quod non esfsimile; quia, etsi natura propter defectum sit vertibilis in non-esse, tamen totum, quod in ipsa est, naturaliter et determinate appetit esse. Et quia Deus conservat rem, secundum ])er hunc textum allata non habetur in Glossa ordinaria in hunc

quod appetit: ideo sola divina praesentia per propriam naturam conservat creaturas. Liberum autera arbitrium lapsum indifferenter appetit licita et illicita, et prohibita et concessa, et cum magno impetu tendit ad malum: ideo ad hoc, quod stabiliatur, necessarium est ei aliquod gratiae donum.

6. Ad illud quod obiicitur, quod liberum arbitrium integrum esl: respondendum, sicut dicebatur in opponendo, quod hoc intelligitur quantum ad essentiam potentiarum, non quantum ad perfeclionem habilitatum consequentium. — Et si quaeratur men consenliat, non est a culpa inimune, propter hoc quod adiutorium gratiae sibi praesto est, si vellet suscipere; propter lioc etiam, quia ex propria sua culpa devenit in illam necessitatem. Et hoc esl quod dicit Augustinus, quod « quia homo noluit vitare peccatum, dum potuit; inflictum est ei, ut non possit, cum velit ». Hoc etiam dicit Magister supra distinctione vigesima quinta. quod « post peccatum ante reparationem gratiae liberum arbitrium premitur a concupiscentia et vincitur; et ideo potest peccare et non potest non peccare, etiam damnabihter ». — Et sic patet, quod rationes concludentes, liberum arbitrium per se tentationi posse resistere, non cogunt de necessitate.

7. Ad rationes vero ad oppositura, quibus ostenditur, quod non possit tentationi resistere; facile est respondere. Si enim concludant, quod necesse haberet aliquando cadere; de plano sunt concedendae. Si autera quis per eas velit arguere de libero arbitrio, quod in omni tentatione succumberet; responderi potest ad primum de oratione, quod illud petitur, non quia non possit alicui tentationi resistere, sed quia non potest omni resistere per se.

8. Ad illud quod obiicitur, quod libero arbitrio ehgitur malum, gratia desistente; dicendum, quod illud non intelligitur semper, sed aliquando.

9. Ad illud quod obiicitur, quod velle naturae semper superatur; dicendum, quod hoc non intelligitur, quia in omni tentatione discedat homo a naturali rectitudine voluntatis, sed quia illa rectitudo

non est tantae virtutis, quod possit absque gratia Dei eripere hominem a servitute peccati.

0. Ad illud quod obiicitur de necessitate moriendi, dicendum, quod necessitas moriendi non inest homini propter peccatum, quod inest, sed propter peccatum, quod infuit l Unde illud non concludit, quod necessarium sit, hominem peccare, sed quod necessarium sit, hominem peccare, vel peccasse.

1. Ad illud quod obiicitur, quod liberura arbitriura sequitur affectum praedouiinantera; dicendum, quod affectus non praedominatur in homine respectu cuiuslibet mali, quod suggeritur, sicut patet, cum avaro suggeritur Jionorum suorum dissipatio, vel prodigo bonorum suorura retentio; et ideo non sequitur, quod consentiat orani peccato. Praeterea, qui alJQcitur circa aliquid in habitu, potest ex aliqua consideratione raagis affici circa eius oppositum in actu, sicut homo frequenter irascitur circa rem, quara raultum diUgit.

2. Ad illud quod obiicitur de claudicatione pedis, dicenduni, quod non est siraile. quia actus anibulationis nunquam separari potest a dispositione claudicationis in pede claudo. Non sic autem est de actu affectionis respectu deordinationis, quae est in liljero arbitrio, propter multitudinera motuura et affectuura, qui consurgunt in nobis ex diversitate considerationum, sicut praetactum est ob quam modo movetur homo ad unum, modo ad eius oppositum, et ideo aUquando motu recto, aliquando obliquo. Per haec autem, quae dicta sunt, patet responsio ad obiecta, et etiam ad consimilia, quae obiici possunt in hac materia.

Ad illas autera duas Glossas, quae in solvendo adductae sunt, quibus videtur innui, quod liberum io arbitrium absque gratia omni tentalioni non possit resistere; dicendum, quod intelligendae sunt, non quia diabolus plenum posse habeat super hominera quantum ad actum tentandi, et quod homo nullo modo possit ei resistere; sed hoc intelligitur quantum ad hoc, quod posse habet in eius morte ad infernalia supplicia, nuUo impediente, pertrahere, ita quod homo viribus eius non potest resistere. quod liberum arbitrium valet ad ullum peccatum vilandum».

cui Pelagiani, peccatum orginale negantes, omnesque genliles

Tertio quaeritur, utrum liberum arbitrium, omni gratia destitHtum, possit in aliquod bonum in genere. Et quod sic, videtur.

1. Virtus consuetudinalis non dat novam potenvoluntati, sed solum reddit eam facilem Si igitur voluntas, habens virtutem consuetudinalem, potest in bonum in genere et bonum ex circumstantia; videtur, quod in lioc possit carens illa virtute, licet cum difficultate.

2. Item, brutum bruto per naturam potest compati: ergo et homo homini per nalurara potest compati, circumscripto omni dono gratiae, et si potest compali et misereri, potest et eleemosynam largiri; et hoc est Iwnum in genere, dare eleemosynam indigenti: ergo etc.

3. Item, vitium non fortificat naturam; sed homo vane gloriosus potest praedicare Evangelium vel facere aliquod opus bonum in se: ergo si hoc potest homo depravatus vitio inanis gloriae, multo fortius potest hoc ex potestate naturae.

4. Item, diCficilius est avaro dare omnia quae habet, quam dare partem eorum quae habet; sed avarus absque omni dono gratiae potest fieri prodigus et dissipare omnia bona sua: ergo multo fortius hic q. 2. absque dono gratiae potest dare unam eleemosynam, cum istud sit multum facilius.

b. Item, aut hberum arbitrium, omni gratia destitutum, potest in aliquod bonum, aut non. Si non: ergo nullius est potentiae. Si fotestm aliquod, cum principium, quod est voluntas, distinguatur a principio, quod est natura, illud non tantum erit bonum naturale, sed etiam bonum morale; sed minimum inter omnia bona moralia est bonum in genere: ergo etc.

Sed contra: 1. Dominus loannis decimo quinto ait: Sine me nihil potestis facere; Glossa: « Nec parum boni »: igitur absque au.xilio gratiae Dei liberum arbitrium non potest perficere aliquid boni.

2. Item, secundae ad Corinthios tertio: Non quod simus suffwientes cogitare aliquid ex nobis, quasi ex nobis. Si igitur bonum cogitare, hoc est initium omnis boni; et hoc non possumus per nos: ergo nuUum bonum per se potest liberum arbitrium, divina gratia destitutum.

3. Item, Augustinus ad Bonifacium Papam: « Non potest homo aliquid boni velle, nisi adiuvetur ab eo qui malum non potest velle ».

4. Item, Isidorus: « Sciant defensores liberi

arbitrii, nihil boni posse, nisi divinae gratiae iuvamine sustententur »: ergo redit idem quod prius.

0. Item, Bernardus super Canlica, homilia trigesiraa secunda: « Sciant, inquit, hostes gratiae, nec ad bonum cogitandum sufficere cor humanum ». Et expressius in libro de Libero Arbitrio: « Tria in nobis Deus operatur: cogitare, velle et perficere. Primum sine nobis, secundum nobiscum, tertium per nos ».

1. Item, in eodem libro capitulo sexto: « Velle siquidem in nobis est ex libero arbitrio, non autem posse quod volumus; non dico velle bonum aut velle malum, sed velle tantum ». — Ex his omnibus auctoritatibus concluditur, quod liberum arbitrium, gratia destitutum, non possit in aliquod bonum quantumcumque parvum. Liberum arbitrium sola Dei cooperatione generali, absque gratia gratum faciente et gratis data, potest, licet difflciliter, facere aliquod bonum morale, quod in finem ultimum est ordinabile, non autem ordinatum.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est quod opus aliquod tripliciter potest dici bonum. — Uno modo dicitur aliquid bonum simpliciter; et hoc est bonum, quod est ordinatum in finem; et tale est bonum meritorium. Et in huius- I. modi bonum non potest liberum arbitrium lapsum absque auxilio gratiae gratum facientis.

Secundo modo aliquid dicitur bonum ex hoc, quod aliquo modo de congruo disponit ad bonuni; et tale est bonum, quod fit exlra caritatem; nihilominus tamen cum recta intentione. Et in tale non 2. potest liberum arbitrium absque munere gratiae gratis datae, per quod illuminetur et dirigatur et exciteiur, ut velit facere aliquid, quod sit Deo placitum. Et quod ad hoc sit munus gratiae necessarium, expresse innuitur Sapientiae octavo, ubi dicitur: Scivi, quoniam aliter non possum esse continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientia, scire cuius hoc donum esset. Unde non est parvum donum gratiae cognoscere ipsum munus gratiae, et cognoscere, quod sine gratia homo salvari non potest.

Tertio modo dicitur aliquid bonum, quia in finem est oi'dinabile, et habet aliquam ordinationem intra se, sive ex transitu super materiam debitam, sicut pascere esurientem, sive ex debita circumstantia superaddita, videlicet cum hoc facit, cum exigit tempus et locus et opportunitas. Ad istud autem genus boni complendum, etsi gratia gratis data sit necessaria ad hoc quod flat faciliter; circumscripto tamen omni munere graliae, et libero arbitrio relicto in puris naturalibus, per naturale iudicatorium et instinctum posset in tale bonum, Deo sibi cooperante, sicut cooperatur aliis creaturis. Nara sine primo agente nullum agens potest agere, sicut suo loco infra manifestabitur, cum agetur, utrum omnis actio sit a Deo. Ad praesens autem tantum dixisse sufficiat, quod liberum arbitrium sola Dei cooperatione, absque aliquo munere gratiae, licet dificiliter, potest exire in aliquod bonura morale. Per illud tamen nec disponitur ad gratiam nec ad gloriara, quia non est in flnem ultimum ordinatum, sed tantum ordinabile.

Et istud concludunt rationes ad primam partem inductae; et ideo concedendae sunt. In bonum autem, quod ducit ad bonum perfectum, sive merito cong?'ui sive merito condigni, non potest absque auxilio Dei, sicut expresse dicunt auctoritates Sanclorura ad contrarium adductae; et sic omnes intelligendae sunt. — Et quod isto modo debeant planum est. Nam si liberum arbitrium in solis naturalibus suis relinquatur, adhuc remanebit ei rationis iudicium, per quod cognoscet, parentes esse honorandos. Et constat, quod si habet hoc naturale iudicatorium, per illud per quod potest nosse, parentes esse honorandos, per illud potest cogitare; et cum habeat naturalem instinctum, potest etiam velle; et cum habeat exteriora organa sibi subservientia, potest opere implere. Sed prout illud facit iudicium rationis rectae absque munere gratiae, non dirigit ad obtinendum finem, qui Deus est, et mercedem aeternae beatitudinis, quam nosse non potest, nisi Deus revelet. Et propterea dicunt Sancti, quod nec cogitare nec velle nec facere potest bonura absque iuvamine divinae gratiae, quia loquuntur de bono, secundum quod est ordinatum ad assequendam beatitudinem. — Si autem intelliganlur auctoritates de alio bono, tunc nomine gratiae non est intelligendus aliquis habitus superadditus naturalibus; sed intelligitur gratuita Dei influentia, per quam cetera conservat et adiuvat, ut compleant operationes suas. Et sic inteUigitur illud verbum loannis decimo quinto: Sine me nihil potestis facere; et illud Isaiae vigesinio sexto: Omnia opera nostra in nobis operatus es, Domine; et consimilia. Sic etiam intelligendum

est illud quod dicitur in libro de Magistro quod « nuUus potesl aliquid addiscere, nisi Deus doceat». Hoc enim non dicitur, quia omnis cognitio sit infusa, sed quia lumen creatum non potest perflcere operationem suam absque cooperatione luminis increati, per quod illuminatur omnis homo, qui venit in hunc mundum. Et hoc modo intelligenda sunt verba Dionysii et aliorum Sanctorum, qui dicunt, quod omnis essentia est a prima essentia, et omnis vita a prima vita, et omnis inlelligentia a prima intelligentia, et omnis bonitas a prima bonitate. Haec enim dicta sunt, non quia Deus sit tota causa, sed quia sine ipso non potest agere aliqua virtus creata.

Patet igitur ex praedictis, quantum sit necessade ria libero arbitrio gratia gratum faciens, quia sine ea uou potest a peccato resurgere, nec potest adversarium vincere, nec potest mandata Dei implere. Patet nihilominus, quantum sit necessaria gratia gratis data, quia sine ea non potesl liberum arbitrium ad gratiam gratum facientem se disponere; non potest etiam omni tentationi resistere: non potest etiam in aliquod bonum quantumcumque modicum, quod sit ordinatum ad salutem. Et licet possit in aliquod bonum morale, vix aut nunquam faceret nisi malum propter peccati originalis corruptionem.

Iq parte isla sunt dubitationes circa litteram et primo de hoc quod dicit, redarguens verbum Pelagii: Gratiam libero arbitrio infideli callidilate supponebat dicens, ad hoc eam dari hominibus etc. Videtur enim, quod verum diceret Pelagius. Si enim gratia habitus est, et oranis habitus reddit potentiam facilem; videtur, quod ad hoc detur gratia libero arbitrio, ut facilius possit exire in bona opera. Si tii dicas, quod in hoc non repellit eum, sed in hoc quod negabat, quod nuUum posse libero arbitrio conferebat; videtur, quod in hoc etiam verum dicebat, quoniam, et ingratus gratiae Dei, sibi quod erat gratiae usur- pabat; et dum hoc agebat, se ipsum a munere divinae gratiae elongabat; et propterea error iste cavendus est non modicum. Unde Bernardus in libro il de Libero Arbitrio capitulo decimo quarto: « Ca- BemardnI vendum est, ne, cum hoc bonum propositum invisibiliter intra nos, aut nobiscum excitari sentimus, aut! voluntati nostrae attribuamus, quae inflrma est, aut Dei necessitati, quae nulla est, sed soli gratiae, qua quis plenus est. Haec liberuni arbitrium exci- [ tat, cum seminat cogitatum; sanat, cura immutat: affectum; roborat, ut perducat ad actum; servat, ne sentiat defectura. Sic autem cum hbero arbitrio operatur, ut illud in primo praeveniat, in ceteris comitetur: ad hoc itaque praeveniens, ut sibi deinceps cooperetur; ita tamen, quod a gratia coeptum pariter ab utroque perficitur, ut mixtim, non singillatim, simul, non vicissim, per singulos profectus operentur; non partim gratia, nec partim liberum arbitrium, sed totum singula opere individuo peragunt, totum quidem hoc et totum illa; sed ut totum j huic vel in hoc, sic totum est ex illa». si solius potentiae est jjosse, et gratia non est potentia: ergo non dat novura posse. — Itera, nullus ahus habitus affert novam potentiam ei in quo est: ergo videtur, quod nec gratia; aut si in gratia hoc est,! quaei'o: quare magis in ipsa quam in aliis?!

Respondeo: Dicendum, quod quidam est habi- Dnpiex t; tus, qui ortum habet a potentia, sicut ille qui per assuefactionera acquiritur ab eo in quo est; et de tah habitu verura est, quod non dat novam potentiam, sed priorem potentiam habilitat. Est et alius habitus, qui desursum descendit et uon solum dependet ab eo in quo, sed magis ab eo a quo; et talis habitus habet potentiam nobilitare, et potest etiam illud, in quo est,

Num. 47: Cavendum ergo, ne cum iiaec invisibiliter

movere et supra se elevare, ratione illius a quo procedit; et talis habilus est ipsa gratia. Et quoniam Pelagius non attribuebat plus habitui gratiae quam aliis habitibus, hinc est, quod Augustinus et Magister arguunt euni tanquam haerelicum. — Et per hoc patent ea quae obiecta sunt.

Item quaeritur de hoc quod reprehendit Pelagium in littera, in hoc scilicet quod dicebat, gratiam Dei, qua liberantur homines ah impietate, secundum merita dari. Videtur enim, quod verum diceret, per illud quod dicit Hieronymus de filio prodigo: « Nulla maior iustitia est quam ignoscere poenitenti et ad misericordiam revertenti misericordiae sinum aperire ». Si ergo iustitia retribuit unicuique secundum merita, videtur, quod homo revertendo ad divinam misericordiam mereatur sibi gratiam Dei. — Item, nos videmus, quod homo potest mereri gratiam hominis per obsequia sibi impensa: ergo pari ratione videtur, et multo fortius, quod mereri possit gratiam Dei.

Respondeo: Dicendum, quod gratiam primam non contingit mereri, tum quia est fundamentum omnis meriti et principium, tum etiani, quia est donum pure gratuitum. Nisi enim quis habeat gratiam Dei, nihil apud Deum mereri potest merito condigni, quia sine illa nihil acceptat Deus in operibus nostris. Rursus, ipsa est ita donum gratuitum, quod non redditur meritis. Sicut enim dicit Apostolus ad Romanos undecimo: Si gratia est ex meritis,iam gratia eam posse mereri. Auferebat enim ipsi gratiae suam dignitatem et excellentiam, dum eam meritis liberi arbitrii supponebat. Auferebat etiam suam efficaciam, dum potestatem merendi alii quam gratiae attribuebat.

Ad illud verbum Hieronymi dicendum, quod iustitia ibi dicitur divinae bonitatis condecentia, non prout respicit meritorum exigentiam

Ad illud quod obiicitur de gratia hominis, dicendum, quod non est simile: tum quia acceptatio hominis non est ita mere gratuita, sicut divina; tum etiam, quia non est ita aequa ponderatrix, sicut illa. recidivum, et hoc orando et petendo, ut si caderet, Deus illum relevaret; dicendum, quod non potest ex merito condigni, sed solum ex merito congrui. Nam meritum condigni implicat perseverantiam, pro eo quod peccatum subsequens mortificat et in oblivionem ducit bona opera prius facta.

Item quaeritur de illo verbo Pelagii, quod ponit Magister in littera: Si non potest homo facere ea quae iubentur, non est imputandum ei ad mortem. Videtur enim, quod verum dicat Pelagius, quamvis Magister contradicat. Nam Hieronymus dicit: «Anathema sit qui dicit, Deum praecepisse impossibile »: ergo si praecepit homini habenti hberum arbitrium, videtur, quod Pelagius verum dicat. Item, Augustinus in quodam Sermone: « Servum pigrum non damnaret, si ea quae fleri non poterant, imperaret »: ergo redit idem quod prius. facere, vel vitare "».

Respondeo: Dicendum, quod posse aliquid facere, vel vitare dupliciter alicui potest attribui. Uno modo dicitur aliquis aliquid posse, quia per se ipsum sine aliquo alieno suffragio potest illud, sicut aliquis potest comedere, cum est sahus et habet cibum. Alio modo dicitur aliquis aliquid posse, non solum quia potest illud per se et m se, sed quia potest cum alio, quod sibi praesto est; et hoc modo accipiendo posse, omne quod Deus praecipit, in nostra potestate est, quia ipse qui praecipit, praesto est praebere gratiam adiuvantem, per quam possumus perflcere; alio modo aecipiendopose non omne quod praecipit est in nostra potestate. Nec tamen ex hoc excusatur aliquis: sicut si praeciperet dominus servo, quod daret sibi ad bibendum, et ipse non haberet aquam, si posset eam acquirere, non excusaretur; sic et in proposito intelligendum est. — Secundo modo accipiendo po,?.se, sive aliquis possit in se, sive per divinura auxilium, intelligit Augustinus, et hoc insinuat eius verbum: «Quis, In Explanat. Symboli ad Damasum: Exsecramur eliam

inquit, peccat in eo, quod nullo modo evitari potest»? Et sic intellexit etiam Hieroiiymus, cum, dixit, illum « esse anatliema, qui dicit, Deum praecepisse impossibile ». Pelagius autem accepitprMno modo, et ideo erravit et plus attribuit liljero arbilrio, quam posset. —.Liter etiam consuevit responderi, quod praedicta verba intelliguntur de impotentia nalurali, non de illa impotentia, in quam homo ex culpa sua se ipsum intrusit: sicut.nselmus ponit exemplum de servo, qui debuit ire ad nundinas et praecipitavit se ipsum in foveam. Sed primus modus exponendi errorem Pelagii magis excludit.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod Augustinus dicit in httera: Nihil tam est in nostra potestate quam ipsa voluntas. Hoc enim videtur esse falsum per experientiam. Facilius enim est homini ieiunare et magnos labores sustinere quam inimicum suum diligere; facilius est etiam omnia bona sua dispergere quam voluntatem suam subiugare. Jiem, si hoc verum esset, ergo videtur, quod cum bonitas hominis consistat in voluntate, quod homo posset se facere talem, qualem vellet.

Respondeo: Ad hoc dici potest, quod illud intelligitur cum auxilio graliae Dei, pro eo quod bona voluntas quantum ad actum volendi non recipit impedimentum, si habeat auxilium gratiae, sed

C.p. I.

Utrum homo anle peccatum eguerit gratia operante et cooperanle.

Post haec conskleraudum est, utruni homo aiite peccatum eguerit gralia operanle et cooperante. — Ad quantum ad opus exterius impedimentum recipit. Unde omnia bona possumus velle, non tamen omnia facere. Et sic videtur Augustinus intelligere, includendo auxilium gratiae, non excludendo, sicut excludebat Pelagiusl

Aliter potest responderi, quod velle in nobis dupliciter accipitur: uno modo, ut nominat actum potentiae affeclivae, ut est quaedam potentia naturalis; alio modo, ut nominat actum liberi arbilrii. Primo modo velle aliquid idem est quod affici circa illud; alio modo velle idem est quod eligere Unde secundum hos duos actus distinguitur in nobis voluntas appetitus et voluntas eligentiae; non quia sint in nobis istae duae voluntates essentialiter diflerentes, sed quia modus volendi est aliter et aliter. Dico ergo, quod verbum Augustini non intelligitur de voluntate appetitus, quae aliquando adeo adhaeret alicui rei, ul vix vel nunquam possit ab ea separari; sed hoc intelligitur de voluntate eligentiae, qua aliquis vult, se velle quod vult, vel nolle Et hoc semper in nostra potestate est; non tamen sequitur ex hoc, quod iustitia sit in nostra voluntate, quia non est efficax, nisi in quantum praevalet voluntati appetitus; et illi non praevalet nisi per gratiam. Unde multi sunt peccatores, qui vellent esse iusti, el vellent, quod nunquam affectarent mala: nihilominus tamen in sua remanent iniustitia, quia non adiuvantur a gratia divina. arbitriuui; hanc vero, iu qua non poleril mori, acceptura est per gratiara, quam fuerat.siuon peccasset, acceptura per meritum; quamvis sine gratia nec tunc pedem movere posset sine gratiae opei-antis et cooperantis auxilio, habuit tameo quo poterat stare.

&i liomo ante lapsum virtules

« Praeterea quaeri solet, utrum homo ante lapsum mrlutem habuerit. — Quibusdam videtur, quod uon ha- Hoc dubium solvunt eliam Pelr. a Tar. et Richard. a Med., hic circa lit.;.iigid. R., Iiic dub. lit. 8.

illis per peccatum e.xspoliatura fuisse.

Cap. III.

De electione hominis de paradiso.

In illius quoque peccali poenam eiectus est de paradiso in istum raiseriarura locura, sicut in Genesi lemat de ligno vitae et comedat et vivat in aeternum; insinuari videtur, quod nunquam moreretur, si postea de illo sumsisset ligno.

Cap. IV.

Quomodo intelligendum sit illud: Ne sumat de ligno vitae et vivat in aeternum.

Sed quia per peccatum iam mortumn corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunl. Deus, eura Deus de paradiso voluptatis in locum sibi congruum, sicut plerumque malus, cum inter bonos vivere coeperit, si in melius rautari noluerit, de bouorura congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus ».

Cap. Y.

De flammeo gladio ante paradisum posito.

Ne vero ad illud posset accedere, cotlocavil Deus ministeriura Angelorum ignea custodia ibi conslituta bim, scilicet plenitudinem scientiae, id est caritatera, et per gladium versatilem, id est tolerantiam passionum temporaliura ».

Cap. YI. An ante peccalum homo comederit d-e ligno vitae.

Polest autem quaeri, utrura de ligno vitae ante de omni ligno paradisi comederent, nisi de ligno scienlitate vestiti non sunt, ut nuUa infirmitate vel aetate

institutae, incidit hic quaestio circa tria.

gratia eguerit.

tiam habuerit.

Utrum absque dono gratiae

innocentiae. Et quod sic, videtur.

erat; et si hoc, ergo Deus illum acceptabat.

utrum in statu illo gratiam et virtutes habuerit, ibi: Praeterea quaeri solet, utrum homo ante lapsum etc. Similiter secunda pars principalis duas habet. In prima determinat, cuiusmodi poena homo fuerit punitus propter peccatum, videlicet poena expulsionis de paradiso; ubi etiam explanat verba Scripturae circa hanc materiam. In secunda removet dubitationem, quae ex dictis habet originem, ibi: Potest autem quaeri, utrum de ligno vitae etc. — Et sic terminatur illa totalis pars, in qua egit Magister de primi hominis lapsu, et quantum ad peccatum, per quod cecidit, et quantum ad adiutorium, per quod stare potuit.

Tertio quaeritur de quantitate gratiae, quam in illo statu habuit.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum homo in statu innocentiae, circumscripto dono gratiae, esset Deo acceptus.

Secundo quaeritur, utrum absque gratia posset exire in opus meritorium. Deo acceptus in statu innocentiae. homo in statu innocentiae nihil habebat, quod esset dignum odio, et totum quod habebat, a Deo factum erat: ergo Deus ipsum totaliter dihgebat; sed quod sic a Deo dihgitur ab eo acceptatur: ergo etc.

3. Item, Proverbiorum octavo: Ego diligentes me cliligo; sed homo secundum statum naturae institutae diUgebat Deumpropter se et super omnia, quia rectus erat: ergo videtur, quod etiam praeter omnem gratiam Deus eum amabat; et sihoc, ergo Deo acceptus erat.