Distinctio XX

« Talis erat hominis iuslitulio ante peccatum semeliorein dignioreraque statum, ubi caelesti et aelerno hono in caelis sibi parato frueretur. Sicut enim ex duplici natura compactus est liomo, ita illi duo bona Conditor- a principio praeparavit: unum temporale, alterum aeternura; ununi visibile, alterum invimum est quod est animak deinde quod esl spirituale, proposnil. Ad illius aulem custodiam, quod dederat, non pcrderet ct promissum obtineret, ut per raeritura veniret ad praeinium».

Supra egit Magister de duratione immortalitatis; in hac parte agit de procreatione posteritatis: vel aliter, et in idem redit, supra egit de conservatione individui; hic agit de conservatione speciei, quae quidem est per flliorum procreationem. Dividitur autem pars ista in partes tres. In prinia determinat, qualiter primi parentes filios procreassent. In secunda determinat, quales filii nascerentur, ibi: Si vero quaeritur, quales, si non peccassent etc. In tertia breviter epilogat, quae praedeterininata sunt,

ibi: Talis erat hominis institutio ante peccatum.

Ad intelligentiam autem huius partis, quae est

de procreatioue iiberorum in statu innocentiae, quaedam incidunt dubitabilia.

Et primo quaeritur, utrnm in statu innocentiae fuisset sexuum commixtio.

Secundo, utrum in illa commixtione esset seminum decisio.

Tertio, utrum in illa seminis decisione esset

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod, si homo sletisset, facta esset sexnum commixtio:

1. Primo per textum Genesis secnndo: Factaci adiutorium simile sibi. Sed vir non iniligebat adiutorio raulieris nisi quantum ad actum generationis, nec poterant simul aliquem generare, nisi simul commiscerentur: ergo etc.

± Item, Augustinus decimo quarto de Civitate

Dei: « Quisquis dicit, non coituros, non generaturos homines, nisi peccassent, quid aliud dicit, nisi propter numerositatem Sanctorum necessarium Vat. pyimo determinata.

iNon piiuci codd. ct od. I manifesluta. Prima pars habet duas. In prinia determinat

Quarto quaeritur, utrum in illa commixtione Quinto quaeritur, utrum in omni coitu esset Sexto quaeritur, utrum aequalis esset per ge-

3. Item, distinctio sexuum non est nisi propter.

4. Item, vir habuit vim generativam; sed pla-

'478 rat, cuni nec haberet lociini, in quo fetus vegetaretur, nec viam, perquara egredereturrergo videtur, quod ad hoc, quod gneraret, necessarium erat sibi cum muliere commisceri et convenire.

Sed contra: I. Augustinus de Bono coniugali: «Nuptiae non nisi mortalium esse poterunt»; constat, hoc dictum esse quantum ad commixtionem sexuum: si ergo, manente statu innocentiae, homo non poterat mori, ergo nec mulieri poterat commisceri.

2. Item, Damascenus: «Poterat Deus genus hoc absque generatione multiphcare, si homo mandatum suum servasset usque in flnem»: ergo videtur, quodsi homo stetisset, quod vir mulieri commisceri non haberet nec filium procreare.

3, Item, ad hoc data. est vis generativa, ut quae non-possunt continuari in se, conserventur in suo simili; sed houiine stante, iu perpeluum continuari posset,:, ergo non videtur, quod homo geoeraret.

.4. Item, commixtio sexuum est opus carnale; sed primi parentes, cum essent spirituales, non erant dediti operibus carnis nec impediebantur a quiete contemplationis: ergo non videtur, quod natura stante, haberent insimul commisceri..,,,,-r.;:-,; c 0 N c L D s I 0. rSfaiUrinnocentiae perdurante, fuisset generatio et sexuum corfimixlio.., Respondeo: Dicendum, quod in statu innocentjae absque dubio homo haberet generari ex homine; et,lioc attestatur auctoritate Scripturae et iudicio rationis reCtae. — Dicitur enim hominibus in statu innocentiae, sicut scribitur Genesis primo: Crescite et multiplieamini el replete terram. Et alius textus dicit, mulierem in adiatorium viri esse fa-' ctam. — Rationi etiam rectae hoc consonat, quae dicit, potentiam generandi spectare ad completionem naturae, usum vero generationis ad complementum et perfectionem civitatis supernae. Et quia in statu innocentiae natura perfectior erat quam in statu viae; et si homo stetisset, superna civitas suorum civiura numerositate nequaquam fraudata esset: ponendura est, quod homo in statu innocentiae generare poterat et genuisset. Et quia nec vir per se, nec mulier per se suffecisset ad generandum; ideo 2. per commixtionem fieret coniunctio unius ad alterum, et mutuumsibi praeberent auxihum in procreatione prolis ad multiplicandum genus huma- 1 Cap. 2. n. 2: Nec esse concubitus nisi mortalium corponuin <'. — Et ideo concedendae sunt rationes ostendentes, quod si homo stetisset, et esset generatio et sexuura commixtio. coniugali, dicendum, quod mortale non vocatur ibi quod habet necessitatem in moriendo, sed mortale dicitur generaliter pro vita aniraali, in qua sola potest fieri generatio, quia in ea solum potest fieri decisio et restauratio; et quia haec mortalitas esse poterat in statu innocentiae, quamvis non in statu gloriae: ideo patet illud.

2. Ad illud quod obiicitur de verbo Damasceni, dicendum, quod Damascenus non vult dicere, quod non esset generatio, si homo stetisset, sed quod non esset per eum modum, per quem est raodo, scilicet cum libidine et foeditate. Praeterea, ipse non dicit, quid Deus faceret, sed quid facere posset.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ideo data est vis generativa, quod perpetuentur corruptibilia; dicendum, quod illa non est ratio tota; immo ratio praecipua et secundum fidem, quam ignoravit Philosophus, est propter multiplicationem numeri electorura, quam Deus sic disposait facere successive prppter congruentiam multiplicem, sicut supra tactura est: tum videlicet propter divinae gloriae manifestationem; tum etiam propter hominura maiqrem coniunctionem_, ut magis ad invicem se diligerent; tum etiam propt.er universi decorem et perfectionem, quae non soluinraodo attenditur secundura esse permanens, irarao etiam - secundum esse decurrens; decursus autem in rebus irrationalibus debet esse secundum ordinem et exigentiara ad res rationales, propter quas factae sunt.

4.- Ad illud quod obicitur, quod commixtio sexuura esl opus carnale; dicendum, quod caro uno modo sonat in vilium, sicut illud ad Galatas quinto: Caro concupiscit adversus spiritum; alio modo.caro dicit naturam, sicut illud ad Ephesios quinto: Nemo cu.rnem. smm odio habuit. Et sic carnale potest dici dupliciter: vel a carne, secundum quod dicit naturam, vel a carne, secundura quod dicit vitium, Et hoc ultirao modo in primo slatu sexuum commixtio non esset carnale opus, eo quod nonesset ibi vitiositas; esset tamen opus carnale, secundum quod caro sonat in naturam; et nihilominus esset spirituale opus, quia natura et opus naturae concordaret spiritui et gratiae.

m. I. — Scot., apud tlier. de Montcfortino, 1. 11. p. 1. q. 89.

Utrum in statu innocentme in Secundo quaeritur, utrum in illa coramistione esset seminum decisio. Et quod sic, videtur.

1. « Generare est de substantia sua aliquem pro- »; sed nemo producit aliquem de substanlia sua, nisi det ei partem substantiae suae, cum totam dare non possit nisi solusDeus; partem autem substantiae non dat nisi decidendo a se: ergo etc.

2. Item, filius a patre et matre generatur non tantum effective, sed etiam mater«a/«to; sed quandocumque aliqua duo sunt materia unius, necesse est ad invicem uniri et commisceri secundum s'e tota, vel secundum aliquid sui; illud autem, in quo uniuntur, non solum habet rationem materialis, sed etiam effectivi, et tale vocamus semen: ergo si homo ietisset, generatio nihilominus esset per commixtionem seminum.

3. Item, vir ex suo coilu raulierem fecundaret, sed hoc non esset, nisi aliquid impartiretur mulieri; sed constat, quod non impartiretur neces-: sarium, quia natura illud sibi reservat: ergo iinpartiretur alimenti superfluum, et hoc est semen: ergo fieret seminum commixtio.

4. Item, a primaria conditione habuerunt vir et mulier vasa susceptibilia et idonea ad bumoris seminarii generationem et: decisionem et commixtionem;. etjilia sunt quae stint organa virtutis generativae: ergo in generatione prolis naturale est semen decidere: ergo si homo generaret tunc, secundum quod competebat naturae, in. statu Jnnocenliae fuisset commixtio seminura. gib:*32S mxnoy y?. 'leq ooii Sed coNTR.: 1. Semen est superfluum nntriroenti; ubicumque autem esL superfluitas,.ibi est vitiositas; sed in natura instituta iion;'Brat.:.vitiosilas; ergo nec superfluitas: ergo nec humor seminarius.

5. Item.,; sera&n est.Ruperfluitas tertiaedigestio- -nJifxy;; lo? BiJJ-Jiiqsjnrrsnp.ho>; de hac et seqq. qq. hic q. unica. — Biel, liic q. unica.

fvis-set serimum decisio. nis; sed si homo stetisset, non esset in eo superfluitas secundae digestionis, utpote stercus et urina: ergo nec superfluitas tertiae. Prima patet per Philosophum;.iW(f»rfa manifesta est, quia illae siiperfluitates nunquam sunt sine foeditate et ignominia: ergo si foeditas et ignominia non suHt in homine nisi per culpam. nullo modo esset in eis talis superfluifas.

3. Item, si esset in eis semen: aut esset conveniens propriae complexioni, aut non. Si non: ergo non'Yidetur, quod de eo deberet vel posset proles generari. Si sic; sed natura naturaliter tenet quod est sibi conveniens, et si expelht, hoc non est.per naturam, sed per violenliain: si igitur in statu''"innocentiae horao hominem generaret non violenter, sed naturaliter; -idetur, quod in generatione semen non emitteret:''-'' '''''-' '' ''"-".sjuij.!

4. Item, actualis decisio partis a parte est via:.a;d"corruptionera; sed horao in statu innocentiae ad corruptionera non tendebat: ergo generando semen non decidebat ';;=!nima *iii oONuwsiO: <Ji3'i!3T..-: hoKp,3.liifr-itiii 5iaoi!;;!'j.yyb 3-928 m>.n.z Tn statu innocentiae et vir et mulier pir'- viViii. i-i,9emiHiS debisibneWl mxef'as.sSHii- ''- '.liilli.ei.Iii?.aS) z-im isSi-on-iiL?,i.iil'i.'i. o;„'-i: s-saMi.rjia. Rrspondeo: Dicebdum. quod cum generatio prolis, quantum.est de ordine et potestate naturae, babeat'iifieri i )'er"'-coniut)ctionen1-'-et ''corninixtionem duorum sexiiiim -in hominibus,qui respecfu prolis se. habent per modum materialis et efficientis, ita quod ratio ntiaterialis f, residet penes inulierein; et efficientis sive aclivi plus residet penes vjrum; necesse esl.ad-generationem, aliquas particulas tam ao jjmliereiqnamya; 'viro decidi, in quibus esset ui.:;:...;:-..)!;.:;;.j:,[ 'i;.!;.tJfjCiq

virtus et ralio seminalis respectu corporis propagandi. Quia igitur hic est ordo naturae, non solummodo lapsae, sed etiam institutae, ideo dicendum est, quod in statu innocentiae et vir et mulier per decisionem seminum generassent. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium de seminis supertluitate, dicendum, quod est superflui- s, residuitatis, et est superfluitas impuritatis. Su- ])evfnias residuitatis est in semine, et liaec superfluitas necessitatem non excludit. immo idem ipsum, quod est necessariura, est siiperflniim, sed necessarium speciei, superfluum individuo, necessarium MirtiUi generativae, sed superfluum nutritivae; et haec superfluitas non repugnat bonitati et coinpletioni nalurae, quia non sonat in vitium, sed in complementum. Esl et alia superfluitas impuritalis, sicut slercus et urina, deflnxus rheumatis et emissio sndoris et consimilia; et haec est in duplici difTerentia. Quaedam venit ex debililate virtutis contentivae et conversivae, sicut rheunia et sudor; et tahs non fuisset in Adam, propterea quia virtutes naturales in ipso erant in suis operationibus efTicaces. Alia vero est, quae venit ex nutrimenti qualilale et nutriti puritate; et haec fuisset in Adam, qualis est superfluitas egestionis et urinae, quae sunt propter separationem puri ab impuro, ut ilhul quod purum et idoneum est, assnmatur in ahmentum, illud vero quod est minus idoneum, abiicialur exterius,, hcet non cum tanto foetore et foeditate, sicut nunc. Et hoc satis indicant vasa et

Ulruni in emissione seminis in slatu Tertio quaeritur, utrum in illa seminis emissione esset delectationis intensio. Et quod sic, videtur.

1. Natura bene disposita desiderat superfluuin emittere: ergo inelins disposita magis desiderat illud emitlere; sed natura instituta muUo melius erat disposita quam natura lapsa: ergo vis generativa multo niagis desiderabat senten emittere, quod est superfluum. Sed ubi maius est desiderium, ibi in completione multo maior est delectatio; ergo in seniinis decisione mullo maior esset delectationis intensio, quam sit modo.

2. Item, « delectatio est ex coniunctione convenientis cum convenienti et sensu eiusdem »; et ideo dicunt naturales, delectahonem esse in coitu propter transitum humoris per locum nervosum, in intestina et foramina, quae sunt homini a sua prima conditione naturahter deputata.

3. Et per hoc patet responsio quasi ad omnia obiecta. Nam primum quod obiicit, quod ubi est superfluitas, ibi est vitiositas; non valet, quia non habet veritatem de superfluitate residuitatis, quahs est superfluitas seminis.

4. Secundum autem, quod oliicit, quod superfluitas secundae digestionis est cum foeditate, et ita cum poenalitate, similiter non valet; quia, quamvis illa separatio puri ab impuro sit in nobis cum foeditate, in istis esset sine aliqua foetoris corruptione, in attestationem virtulis potentiae conversivae et puritatis nutritivae.

5. Simihter tertium non multum cogit; quia semen, cum sit superfluum nutritivae, est necessarium generativae, non convenit cura natura, ut salvans ipsam in se, sed ut salvans eam in aUero. Et ideo natura non appetit sibi illud retinere, sed in alterum transfundere; et quamvis non conveniat xa.tm!Le generanlis in se, ut sic est, convenit tamen naturae generali.

k. Simihter ultimura non cogit, quod dicit, quod decisio est via ad corruptionem. Hoc enim locum habet, ubi est decisio parlis necessariae cum quadam violentia, et ubi est decisio sine restauralione. Hoc autem non est in seminis decisione, sicut ostensum est. — Et ita omnia obiecta possunt solvi per distinctionem prius factam et alia etiam plura media, quae ad hoc possunt adduci

:: -'[.:: r.;;.''! i;!,-,

fuisset delectationis interisio. quo niaxime viget sensus. Si ergo tanta erat tunc convenientia vel maior, quam sit modo, et sensus tunc magis vigebat quam modo; videtur, quod in seminis decisione maior tunc, quam nunc esset delectationis intensio.

3. Item, unaquaeque virtus cognoscitiva dele-- ctatur in facilitale et complemento suae operationis; Iioc per se verum est: ergo quanto maior esset completio et facilitas, tanto maior esset delectatio. Sed vis generativa. in qua Viget sensus tactus, facilius et completius exisset tunc in actum suum quam nunc: ergo inaior esset ibi delectationis intensio.

4. Ilein, oculus Adne plus delectabatur in aspectu hicis, et auditus in auditu cantus sonori, quam aspectus vel auditus hominis lapsi:

ergo pnri ratione in gustu et tactu, apposito sibi convenienti, multo pjus haberet delectari: ergo cnm cognnvisset uxorem, vel cum comedisset, maiorem delectationem habuisset.

Sed contra: 1. Augnstinns dicit de Civitate, quod si honio non peccasset, sic membra genitaha apphcarentnr ad invicem, sicut modo applicatur manus ori; sed in applicalione manus ad os aut nulla aut modica habetur delectatio: ergo pari ralione videlur, quod nec in contactu illorum membrorum.

2. Ilem, si tanta esset delectatinnis intensio tunc, quanta esl nunc, cum modo sit deordinatio in actu generandi propter intensionem delectationis; tunc fuisset generativa deordinata: ergo non esset generativa instituta, sed destitnta.

3. Item, si in actu illo, natura stante, esset delectationis intensio, cnm, fortificata una virtute, minoretur usus alterius-, videtur, quod sicut nunc in illo opere absorbetur usus rationis, ita et unic; sed hoc non potest ess sine hominis snbversione: ergo non esset natura ordinata, sed inordinata et subversa.

4. Item, si tanta esset lunc delectatio in praesentia et coniunctione sexuum, quanta est nunc, ergo simihter tantus esset appetitus in absentia, quantus est nunc; sed vehementia desiderii et appetitus excitat prnrilum, et pruritus vehementia facit membra illa inobedientia rationi et repugnantia: ergo in statu ante lapsum esset pugna et controversia; quod est contra omnes Sanctos et contra fidem sinceram. Restat ergo, quod tempnre naturae institutae in sexuum commixtione non erat delectatio intensa.

c 0 N c L u s 1 0. In statu innocentiae non fidsset tanla in actu generationis delectationis intensio, quanta nunc est.

Respondeo: Intelligendum est, hic duplicem modum esse dicendi.

Quidam enim dicere voluerunt, quod tanla vel 4. maior erat delectatio tunc quam nunc; et tamen non erat immoderata: lanta erat propter naturalis virtutis perfectionem, immoderala mn erat propter inferiorum virtutum subiectionem. Ralio enim dominabatur illi delectationi et eam deferebat in suum finem; et ideo non absorbebatur, nec erat ibi repugnantia. Et per hoc volunt solvere obiecta.

Est et alius modus dicendi, qui magis concor- 2. dat verbis Augustini et probabilitati rationis, scilicet qund in decisione seminum el commixtione sexuum tempore naturae institutae aliqua fuisset delectatio, moderata tamen et mensurata, secundum quod exigebat hominis rectitudo. et secundum quod eam volebat temperare hominis ratio; el ideo non erat taiita, quanta est modo. Nunc enim, quia virtus illa maxime exivit rationis imperium, diim ratio amisit originalis iustitiae vinculum et retinaculum, per quod imperahat viribus inferioribus; ideo, laxatis sibi habenis, toto impetn et conatu se praecipitat in delectabile sibi oblatum, non propter inlensionem virtutis moventis, sed propter defectum virtulis retardantis. Unde sicut equns lascivus, rupto freno, velocius currit et impetuosiiis, quam cum infrenalur et detinetur a suo sessore, licet non babeat jnaiorem virtulem; sic et in proposito intelligendum est se habere. Et hoc est quod dicit Augustinus de Civitate Dei: « Nuptiae illae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent ».

Et ideo concedendae sunt rationes ostendentes, quod non esset tunc tanta delectationis intensio, quanta est nunc, cum modo tanta sit, ut modum et ordinem debitum non observet.

I. Ad illud ergo quod obiicilur in contrarium, quod natura desiderat emittere superllnitalem; dicenduin, quod verum est; sed ilhid desiderium habet terminum et limilem et in nalura inslituta illum terminum non exiret; nunc autem exit, et ratio prius tacta est.

'U. Ad illud quod obiicitur, quod delectatio venit ex coniunctione convenientis cum convenienti et sensu eiusdem; dicendum, quod non tantum venit ex coniunctinne, sed etiam ex virtutis conversione super delectabile. In statu autem naturae institutae, etsi esset coniunctio convenientis cum convenienti et sensus, non tamen tanta esset virtutis incurvatio et inclinatio, quanta est modo: et ideo non esset tam improba et tam intensa delectatio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod virtus delectatur in completione et facilitate sui actus; dicendum, quod verum est; sed tamen adhuc ista delectatio terminum praefixuni debet habere, et haberet utique, si homo stetisset. Et quoniam illum merito peccati egreditur, hinc est, quod amplius delectatur, quamvis delectationis materia non sit maior.

4. Ad illud quod obiicitur, quod amplius delectaretnr homo in sensu visus et auditus; dicendum, quod verum est de delectatione naturali, sed non est verum de delectatione curiositatis. Nec est simile de delectatione, quae est in visu et quae est in tactu, quoniam visus delectatur in obiecto, quod est 3 Cod. T vehementia et desiderium. appetitus.

nobile et magis accedit ad naturam spiritualem, similiter et auditus; et ideo in Beatis delectatio visus potissime iiitenditur. Tactus vero delectatur in re magis giossa et materiali; et ideo intensio suae de-

Utrum in coitu in statu Quarto quaeritur, utrum in illo coitu esset integritatis corruptio. Et quod non, videtur:

1. Pririio per Augustinum, decimo quarto de Civitate Dei -: « Sine ulla corruptione integrilatis infunderetur maritus gremio mulieris»: ergo videtur, quod si homo sletisset, nulla esset integritatis corruptio.

2. Item, ubi est corruptio integritatis in re habente sensum, est passio vel dolor, quia « dolor est sensus divisionis partium», sicut dicit Philosophus. Si ergo in actu illo fuisset integritalis corruptio, cum esset in re habente sensum, esset nihilominus per consequens doloris passio; sed haec passio non poterat esse in natura slante: ergo nec integritatis corruptio.

3. Item, ubi est corruptio integritatis, est amissio virginalis dignitatis; sed si homo stetisset, in actu illo non fuisset alicuius dignitatis amissio: ergo nec integritatis violatio.

4. Iteim, corruptio integritatis est prinripium destructionis et disponens ad mortem; immortalilas enim integritatem dicit et privat corruptionem. Si ergo slatu illo raanente, tam vir quam mulier erant immortales: ergo integritatem per corruptionem aliquam non poterant perdere.

Sed contra: 1. Impossibile est, semen suscipi emitti njsi pBc apertionem viarura; sed in actu generationis fuisset seminum commixtio: ergo fuisset et viarum apertio. Si igitur in apertione viarnm est, integritatis virginalis violatio: ergo etc.:, 2. Item,- quamvis naturalia sint deteriorata, non tamen sunt ablata: ergo sicut modo commiscetur maritus uxori, ita et tunc; sed nunc non potest commisceri sine corruptione integritatis: ergo nec tunc. lectationis magis repugnat statui spirituali et magis reddit hominem carnalem et animalera, qualis est homo in statu miseriae. Et sic patet, quod illud non est simile.

hic a. I. q. 3. i. —.Egid. R., hic a. 3. ct dub. lat. 1.

fuisset integritatis corruptio.

3. Item, quod aliqua virgo conceperit, hoc est miraculum et proprium solius Matris Christi; si ergo miraculum est supra naturam et contra naturam, videtur, quod natura stante, nulla mulier posset concipere, manente virginitate et corporis integritate.

4. Item, muher non posset parere, salva claustroruni integritate, quia fetus non posset nisi per apertam portam exire; exire enim per ianuam clausam, hoc est solius Christi proprium et naturae impossibile: si ergo esset integritatis corruptio in partu, pari ratione et in conceptu.

c 0 N c L u s I 0. 7)1 statu innocentiae, si vir uxorem cognovisset, fuisset claustrorum apertio, tamen sine poena et

Kespondeo: Dicendum. quod propnsita quaestio plus habet curiositatis quam ulilitalis: quia tamen habet orlum ex verbis Auguslini, ideo introducta est, maxime propter explanationem illius verbi, quod dicit, quod inarittis commisceretur uxori sine ulla corruptione integritalis; quod quidem non videtur esse intelligibile. Si eniin mulier permaneret integra, nunquam esset viri ad mulierem carnis conimixtio. — Propter quod intelligendum est, quod integritatis corruptio tria dicit, scilicet claustrorura apertionem, poenalem passionem et foedam delectationem. Primum est nalurae,, secundum est poenae, tertimn vero est corruptionis vitiosae, quae tenet medium inter culpaui et poeiiam.

Si igitur vir uxorein cognovissel in tempore naturae institutae, fuisset ibi clauslrorum apertio, sequilur, nou autem ipsa passio dolor cst. bisensibiliii enim pasicut ostendunt rntiones secundo inductae; non taraen faisset ibi poenalis passio ac foeda delectatio, quia vis geneniliva nec esset corrupta nec esset infecta; innno oljedirent rationi illa inenibra, sicut dicit Augustinus, sicut obediunt os, manus et lingua. Unde sicut nianus aperitur et clauditur, et os aperitur et clauditur, nec est ibi passio vel poena nec delectatio foeda, sic fuisset in natura; nec turpius fuisset tunc loqui de istis ineinbris, quam

Quinto quaeritur, utrum in qualibet coniunctione viri et mulieris esset prolis generatio. Et quod sic, videtur.

1. Matrimonium pro tempore innocentiae erat in offlcium, non in remedium; sed ollicium consistit in procreando prolem: ergo solum ad hoc erat. Si ergo vir et mulier non coniungebantur matrimonialiter, nisi propter quod erat matrimonium; videtur, quod nunquam coniuncd essent,quin prolem generarent.

2. Item, qui debitum petit in statu naturae lapsae praeter necessitatem prolis procreandae, peccat saltem venialiter: ergo ihi vir nuiKiuam peteret debitum praeter necessitatem prolis procreandae, aut si peteret, peccaret et caderet a statu innocentiae. Ergo, illo slatu manente, nunquara cognosceret uxorem, quin ex ea susciperet prolem, cum ibi aclus non esset privatus debita intentione, nec intentio debito line; privatio enim intentionis rectae non est sine culpa, privatio vero utilitatis intentae non est sine poena; quorum neutrum erat in natura instituta.

3. Item, nuiiquam homo comedisset, quin ex illa comestione surasisset refectionem, nec unquam nutritiva in suo actu privata fuisset proprio elTectu: ergo pari ratione generativa in sno actu nunqnam caruisset debito fructu; sed fructus eius est proles: ergo etc.

4. Item, nunquam homo seminasset terram, quin ex ea collegisset fructum temporaneum; sterilitas enira non fuit in terra nisi propter horainis culpam: ergo si venter mulieris ita erat alienus a sterilitate, sicut terra tempore naturae instilutae; ergo nunquam mulierera cognoyisset, quin ex ea debitum fructum surasissel.:,. sit loqui de aliis. Nunc enim turpe est loqui propter lioc, quod natura iiorret et erubescit actum illum ratione foeditatis, quae in ipso consistit.

Et sic patet responsio ad rationes ad partem oppositam. Omnes enim procedunt de corruptione, secundum quod corruptio sonat in violenliam et poenaJitatem, et in delectationem et foeditatem; et sic minuit dignitatem virginalein. Et hoc patet pertractanti singulas -. nistrabatur: ergo vel oportebat hominem extraordinarie polliii, vel naturara gravari ex tentione seminis, vel aliquando mulierem cognoscere, quando non esset apta generare, utpole quando prolem haberet in ventre. Si ergo prima duo membra sunt inconvenientia, restat ergo tertium, scilicet quod uxorem aliquando cognovisset, quando pi-olera non generasset.

2. Ilem sicut coraedere est actus naturalis, ita et coire; sed horao naturaliter appetit comedere non solum in statu naturae lapsae, sed etiam institulae: ergo pari ratione naturaliter appetebat cnire. Sed homo tempore naturae institutae debebat appelitui naturae satisfacere, cura natura esset ordinata et ordinate appeteret, alioquin poenam senliret: ergo videtur, quod sive mulier posset concipere sive non, vir praeler necessitatem prolis generandae aliquando mulierem cognosceret.

3. Item, ponatur, quod Adara cognosceret uxorem suani praegnantem; quaero: mlpeccaret, aut non? Si non: ergo non erat necesse, quod in omni coitu generaret. Si sic; contra: sanctius erat tunc matrimonium quam lempore naturae lapsae et aeque magnae vel maioris efflcaciae; sed nunc propter bonum matrimonii excusatur coitus a culpa, etiam quando nulla est prolis generandae necessitas: ergo videlur. quod inulto forlius tunc.

4. Ilem, non erat maior inordinatio in contactu illorum merabrorura quam in admovendo raanum ad os; sed manus admoveri potest ad os sine aliquo peccato, etiain praeter necessitatem: ergo videtur, quod Adam potuit cognoscere uxorem suara absque peccato praeter necessitatem prolis generandae. /

In statu innocmtiae et congruentia ordinis exigebat, et perfeclio virlutis sufficiehat, ui ex quolibet actu, quo Adam cognovisset uxorem, proles susciperetur.

Respondeo: Dicendum, (uod vir in quolibet actu, quo cognovisset uxorem, suscepisset ex ea prolem. — El ralio huius est, quia congruentia ordinis exigebat, et perfeclio uirtutis ad hoc 1. sufficiel)at. Exigebat naiuque hoc congruentia duplicis ordinis, scilicet virtutis generativae ad rationeni, et utriusque ad suum finem. Vis enim generativa ordinem habebat ad rationem, ordinem, inquam, perfeclae subiectionis; et ideo in actum non exibat, nisi secundum quod ratio dictabat. Ratio autem recta el ordmata dictat, nulla re esse utendum nisi ad id, propter quod est; et quia vis generativa data fuit homini ad prolis multipbcationem; ideo recta ratio nunquam dictaret, et vis generativa nunquam exiret in aclum nisi prnpter prolis generali(jnem; lioc enim congruentia ordinis 2. exigebat. — Perfectio etiam virtutis aderat, quae ad hoc sufficiebat. Quia enim vis generativa in viro ad generandum erat potens et sufficiens nec habebat impedimenlum, similiter et in muliere pro suo loco et terapore; ideo, cum ordinate cognosceret vir uxorem, semper ex ea prolem susciperet propter exig(ntiam duplicis ordinis, et sufficientiam duplicis virtutis, scilicet generantis et concipientis, sicut praedictum est. Unde rationes hoc ostendentes concedendae sunt.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod nutritiva semper deserviret generativae; dicendum, quod ita esset natura Adae ordinala, ut nunquam de cibo sumeret, nisi adeo temperate, qu(.)d superfluitas tertiae digestionis, quae quideni dicitur senten, non esset sufficienter coadunata, quousque veniret hora debita generandi. Adani enim in statu innocentiae jMsse nalurae suae cogiiovisset et sulTicientiam alimenti et tenipus et

horam, quando generare debuisset; et ita viveret modeste et sobrie, quod nec ad superabundantiam nec ad indigentiam declinaret.

2. Ad illud quod obiicitur, quod naturaliter appeteret coire, sicut comedere; dicendum, quod non est simile, quia aclus comestionis est ordinatus ad salutem indiuidui, in quo continue fit deperditio; actus vero generationis ad conservationem speciei et multiplicationem similis — quod non oportet continue fieri, sed temporibus determinatis — et ideo non sic esset appetitus naturalis ad coitum, sicut est ad cibuni, nec ita continuus nec ita frequens. Si enim in viris castis etiam tempore naturae lapsae non sic est inclinatio ad coitum sicut ad cibuin, multo minus nec in Adam erat. Quod autem ita intendatur appetitus vis generativae, hoc potius est corruptionis naturae quam institutionis primariae.

3. Ad illud quod obiicitur, quod si cognosceret praegnantem, non peccaret; dicendum, quod praegnans non potest cognosci sine deordinatione, vel quae sil, vel quae videtur. Et quia in statu innocentiae deordinationem timere non poterat, quia non erat ihi titillatio nec pruritus: ideo, si tunc cogiiovisset, si sciret, se inuiililer cognoscere, inordinatus fuisset, et ideo peccasset. Nec est simile, quod inducit de matrimonio in statu naturae lapsae, quia nunc non solum est in officium procreandae prolis, sed etiani in remedium vitandae fornicationis, sicut melius in quarto libro patebit.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non esset ibi maior deordinatio quam in admovendo manum ad os; dicendum, quod sM»f7//(«/o illa attenditur quantum ad hoc, quod utrumque membrum rationi subiacebat, et utrumque concupiscentiae prurilu et ardore carebat. hi hoc lamen dissimilitudo est, quia magis oportebat actuni illum ad finem debitum ordmare quain qualemcumque motum manus vel pedis, propter determinationem usus illorum membrorum ad procreationem prolis. Usus autem manus vel pedis non est ita determinatus; et ideo non oportet cum tanta delilieratione exerceri.

[I. De sequente (6.) quaest.:.lex. [tai., S. p. 11. q. 90.

Ulrum aequalis fieret muUiplicatio Sexto et ultimo quaerilur, utruni aequalis fieret multiplicatio virorum et mulierum. Et quod sic, videtur.

1. Nalura sic procederet in generando, sicut Deus eam instituit; sed Deus, cum produxit naturam humanam, produxit masculum et feininam in pari numero: ergo similiter et natura in pari numero multiplicasset.

2. Item, generatio liominis non polerat cnntinuari nisi per masculum et feminam, et ita necessaria est ad generationem mulier, sicut et masculus: ergo videtur, quod natura aequaliter intenderet utrumque sexum; sed sicut intendebat, ita maltiplicabat: ergo etc.

3. Item, sicut vir intendit se salvare in simili, scilicet in viro, quem generat, sic et niulier in consimili, scilicet in muliere; sed natura aeque bene esset ordinata in muliere, sicut in viro: ergo si vir non frustraretur sua intentione, similiter nec mulier: ergo quot conciperet masculos ad conservationem sexus virilis, tot conciperet feminas ad conservationem sexus muliebris.

4. Item, in stalu innocentiae sicut quilibet comederet, ita quilibet prolem multiplicaret, cum omnibus esset dictum: Crescite et multiplicamini etc.: ergo quilibet haberet uxorem. Si ergo matrimonium requirit, quod sint duo in carne una, tot essent viri, quot mulieres, nec plures nec pauciores.

Sed contra: 1. Sicut dicit Riilosophus in libro pore naturae institutae. cum natura esset recta, nihil produceretur praeter intentionem ipsius: ergo videtur, quod nulla mulier generaretur, vel saltem paucae: ergo plures essent viri quam mulieres.

2. llem, sicut vult Philosophus: « Nalura semper desiderat quod melius est »; sed sexus virilis perfectior est et melior quam sexus muliebris: ergo natura magis desiderat generare virum quam mulierem; si ergo sic produceret, secundum quod desideraret, plures producerel viros quam mulieres.

3. Item, geiieratin maris est propter vigorem virtulis generantis et seminis decisi, sicut dicunt naturales et medici; sed in statu naturae instituet mulierum, si homo stetisset. tae virtus generativa et semen decisum completam et suflicientem haberet virtutera: ergo semper vel pluries masculos generari contingeret.

4. Item, cum semen viri praedominatnr semini mulieris, tunc ad propriam naturara trahit et convertit; sed secundum ordinem naturae masculus potentior est femina: ergo, natura stante, semper vel pluries vinceret semen virile: ergo plures generaret natura masculos quam mulieres. Si homo mansisset in statu innocentiae, natura

aequaliler nmltiplicasset viros et mulieres.

Respondeo: Dicendum, quod si homo stetisset, conciasio. aequaliter natura muitiplicaret viros et mulieres. — Rationem autem huius facile est accipere a parte finis ad quem, sed difficile est accipere a parte principii a quo.

A parte namque finis ad quem ratio est in r.hio ei promptu. Cnm eniin distinctio sexnnm esset propter multiplicationem generis humani et completionem numeri electorum; et illa multiplicatio ad omnes spectaret, et hoc solum secundum legem raatrimonii, in qua tantum una erat unius: necesse est, si natura stetisset, tot fuisse mulieres, quot viros, cura nulla mulier careret viro, et nullus vir carerel uxore, nec una esset plurium, nec plures unius.

Rationera autera a parle principii effectivi as- Raiio ei signare est difflcile; potest tamen sic investigari, 1%. ™' descendendo ad principia alterius scientiae, scilicet naturalis et raedicinae, quarum utraque famnlari NoundQm. habet theologiae. Magna est enira quaestio apud naturales el medicos de distantia generationis maris et feminae; et cum quaeritur, quare modo mas, modo feniina generatur, triplex ratio redditur a diversis. Reddiiar Una a parte vasis suscipientis: si enim suscipitur tio in parte dextra, dicunt, quod ibi generatur vir propter fortem calorem, qiii ibi viget; si in parte sinistra, sic generari habet mulier. — Secunda ratio redditur ex parte co)?OT«?a;ft"oji«5 utriusque sexus, scilicet viri et mulieris. Si enira praedorainatur semen viri, tunc trahitur ad naturam viri, et generatur masculus; si vero semen mulieris, tunc trasupra pag. 341, nota I. — Paujo inferius edd. I, 2 et iiiulti

hitur ad suam naturam, et generatur sexus femineus. — Tertia ratio redditur ex parte virluUs seminis virilis. Si enim semen virile fuerit virtutis fortis es concursu triplicis caloris et spiritus in ipso existentis, tunc flt fortior coagulatio et coniplexio, et generatur sexus vigorosus, id est masculinus. Si autem fuerit virtulis debilis, tunc fit coagulatio moilior etfragilior, et generatur ex eo sexus infirmus, scilicet femineus. — Ilaec autem ratio tertio dicta principalior est inter istas tres, nec aliae liajjent efficaciam nisi ab ista. Nam, sicut vult Philosophus % principaliter movens in generatione sive maris sive feminae est semen vii'ile; et ideo nec semen mulieris proprie habet semini viri praedominari, nisi hoc dicatur propter debilitatem seminis virilis, qua accedit ad conformitatem seminis mulieris; nec locus matricis facit sexuum diversitatem principaliter sicut principaliter movens, sed sicut cooperans principaliter moventi, quae quidem est fortitudo vel debilitas in virtule sennnis virilis.

Si autem quaeratur, quae sit ratio diversitatis do-in debilitate et virtute virilis seniinis; triplex etiam ratio potest reddi. — Una est propter caliditaiem et bonam dispositionem membri, a quo flt serainis generalio, et per quod fit seminis transfusio, ila quod nec excedit in ealiditate nec declinat ad frigiditatem; tunc enim semen, quod ab illo merabro transfunditur, est fortis virtutis et vigoris. Si autem membrum se habet in opposita dispositione, tunc semen est virtutis debilis. — Alia ratio potest sumi ex parte exterioris adiulorii, utpote alimenti et venti et lemporis, quae raultum faciunt ad vigorationem vel debilitationem virtutis. Boreas enini suo flatu virtutem vigorat, dum eam recludit interius; sed auster debilitat, dum eam exhalare facit; sic etiam facit cibus et tempus. Et quando exteriores dispositiones concurrunt, quae virtutem habent vigorare, tunc semen est fortis virtutis; quando vero sunt in contraria dispositione, tunc semen est virtutis debilis. — Tertia ratio sumitur ex parte animae. Vis enini generativa multura conforniatur acridentibus animae et imaginationibus, secundum quod per experimentum patet. Nam ex memoria delectationis frequenter fit excitatio prnritus carnis; et ex imaginatione forti in somnis fit effusio seminis, sicut fit ad praesentiam mulieris; et vis formativa, quae est praecipua virtus in semine, mullum adiuvatur ab imaginativa, secundum quod exempla ponuntur et sunt in sacra Scriptura et etiam in medicina, ut patet in ovibus lacob, Genesis trigesimo Et narratur pro exemplo, quod mulier, quae nanum aspiciebat, cura a viro cognoscebatur, omnes fllios nanos concii)iebat.

Inter bas autem raliones cum omnes sint bonae complexionis membri; aliae duae sunt sicut adminiculares solum vel impedientes. generationis raaris et feminae a parte virtutis animalis moventis et imaginantis. Cum enim vir intenderet et vellet generare -virum, tunc vigoraretur virtus naturalis eius in agendo, et esset semen maioris virtutis, et generaretur sexus vigorosus sive masculus; quando vero vellet et iraaginaretur generare sexum femineum, tunc minus forti impressione ageret in naturam inferiorem corporalem, et tunc semen esset minus forte, et generaretur sexus femineus: et ideo in lempore naturae institutae generatio maris et feminae subesset voluntati rationafi. — Et quoni;ira ratio dictaret, orania facienda esse ordinate, et tot producere mulieres quot viros, ut quilibet vir haberet adiutoHum simile sibi secundum exigentiam legis raatrimonii; iden tunc viros et mulieres produceret in numero aequali. Nunc autem, quia generativa non omnino subest virtuti animali, id est imaginariae, nec etiam rationali, licet ei aliquo modo conformetur, sed raagis variatur penes dispositionem membri et exlerioris adiutorii; hinc est, quod non est certa determinatio numeri nec in viris nec in feminis generandis; immo raodo % quando credit generare mnsculum, generat feminam, et quando credit generare feminara, generat masculum; et aliqui plures habent ferainas, aliqui plures raasculos. — Sic ergo patet, quod si honio stetisset, in aequali nuraero fleret multiplicatio virorum et mulierum. Unde rationes hoe ostendentes concedendae sunt.

I. Ad illud autem quod primo obiicitur, quod femina dicilur vir occasionatus; dicendum, quod Philosophus non vult dicere, quod femina sit praeter naturae intentionem, sed quod virtus naturae aliquem defectum habet in productione mulieris respectu productionis viri; ille autem defectus non repugnat ordini naturae, sed potius salvat. Secundum enim ordinem naturae, sicut producuntur in eodem corpore quaedara membra magis fortia, quaedam rainus: sic producuntur in eadem specie quaedam individua unius sexus, quaedam alterius. Et ideo, licet ille defectm, qui ordinem naturae corrumpit. ulpiita est ille, qui est causa defectus membri vel bonae complexionis, sit praeter naturae Dei, c. 2S;.XVIII. c. S. De liac ralione cfr. eliam Avicenna, 1.

intentionem; generatio tamen mulieris nec est praeter naturam nec contra naturani, sed secundum naturam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod natura semper desiderat illud quod melius est; dicendum, quod non intelligitur, quod semper desiderat melius simpliciter, scd melius in ordine; licet autem sexus niasculinus melior sit in se quam femineus, non tamen esset ita sulTicienter salus naturae in solo virili sexu, sicut est in virili et rauliebri: et ideo nalura magis desiderat utrumque quam alterum solum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod semen viri praedoininatur semini mulieris; dicendum, quod illa ratio debet sane intelligi, ad hoc quod valeat. Proprie enim loquendo, nunquam semen mulieris praedominatur semini viri; sed ideo dicitur praedominari semen mulieris, quia semen viri adeo est debilis virtutis, quod magis est idoneum ad productionem

In parte ista sunt quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit, quod infirmitas prona ad ruinam turpitiulinis excipitur honestate nuptiarum. Ex hoc enim videtur dicere, quod non possit actus ille sine peccato et turpitu- (line exerceri. Sed contra hoc est, quia omnis actus, qui est in praecepto, polest fieri sine peccato, ergo et coitus.

RicspoNDEO: Dicendum, quod hoc non dicitur de turpitudine, quae sonat in culpam, sed quae magis sonat in poenam; vel si de illa intelligatur, lunc nuptiae ita excipiunt pronitatem carnis, quod actus ille absque omni peccato potest fieri. Unde quod dicit Magister, quod nuptiae ordinant actum illum, non est intelligendum ratione inordinationis, quae sit in actu illo, sed quae inesset. nisi esset matrimonium; de hoc autem diffusius agetur in quarto in tractatu de matrimonio.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in paradiso essent nuptiae honorahiles. Videlur enim, quod similiter sint honorabiles in statu Ecclesiae, cum sint Sacramentum magnum, sicut dicit Apostolus ad Ephesios quinto % cum etiam apprnbentur a iure naturali. Si tu dicas, quodhonoi-abiliTas sexus muliebris quam virilis; hoc autem modo potuit esse in statu primo, sicut praetactnm est.

3. Et per hoc palet responsio ad aliud quod obiicilur de fortitudine caloris et virtutis. Gradus enim ibi fuissent secundum ordinem rationis et secundum exigentiam fmis, ila quod vir aliquando operaretur actione magis fortificata in productione viri, aliquando minus fortificata in productione mulieris. — Si quis autem vellet dicere, sicul aliqui exislimant, quod mulier semper gemellos conciperet, ita quod pars dextra attraheret quod est niaioris virtutis de semine ad generationem sexus virilis, et pars sinistra quod est virtutis magis debilis ad generationem sexus feminei; tunc facile esset ad ea quae obiecta sunt respondere. Hoc autem nec de facili probatur, nec etiam reprobatur certitudine rationis: et ideo modns solvendi praehabitus videtur esse magis rationabilis -. nuptiarum attenditur quantum ad actum illum; tunc quaeritur, quare magis actus ille honestus et castus sit cum pudore quam alius actus, in quo est culpae deordinatio; magis enim verecnndatur quis de actu illo honeste et caste facto quain de alio actu inordinato, utpote cognoscere uxorem, quam percutere servuin.

Respondeo: Dicendum, quod est loqui de nuptiis quantum ad significatum et quantum ad fructum et quantum ad actum; et quantum ad haec tria honorabiles erant in paradiso. In statu vero miseriae, quamvis sint honorabiles quantum ad -ngnificatum et fructum, habent tamen pudorem annexum quantum ad actum, quia omnis homo utens ratione actum illuin erubescit exercere coram aliis, etiam cum propria uxore. — Rationem autem huius assignat Augustinus in decimo quarto de Civitate Dei: quia, cum ratio deberet dominari corpori, magis erubescit, quod ipsa subiiciatur alicui parti corporis; et quod aliqua pars corporis dominetur ei, quara quod ipsa inordinate dominetur sibi; et ideo magis verecundatur de ardore libidinis, quae est inactu illo, quam de ijerturbatione furoris, quae est in convitiando servo.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Deus non- dum iUssefat, ut coirent. Hoc enim videtur esse el ed. 1 bene interiiciunt cum est (cod. Z qui esl), ac subinde

falsum, quia dicitur Genesis primo: Crescite et multiplicamini et replete terram; constat, quod hoc diclum est quantuni ad actum generalivae: quod transgressi sunt, quia non coierunt in statu innocentiae; si non: ergo videtur, quod poterant continue servare virginitatem.

Item quaero, utrum illud mandatum maneat 2. adhuc. Quodsi manet: ergo non licet alicui servare virginitateui, quod est contra Apostolum, qui dicit primae ad Corinthios septimo: Volo, omnes vos esse, sicut ego sum; loquitur de castitate. Si non obligat modo, quaero: quando revocalum est? Videtur etiam, quod niodo sint melioris conditionis homines quam tunc, quia modo possunt servare virginitatera, tunc autem non poterant.

Respondeo: Dicendum, quod illud mandatum fuit viro et mulieri in statu innocentiae; sed cum esset mandatum ajjlrmativum, non obligabat ad semper, sed pro loco et tempore. Determinatio autem temporis dependebat ex revelatione divinae voluntatis; quam quia Deus nondum eis revelaverat, ideo dicit Magisler, quod nondum iusserat.

Ad illud quod quaeritur, utrum illud mandatum fuedt revocatum; dicendura, quod aliter obligabat tempore naturae institutae, aliter nunc. Tunc enini ouuies obligabat, quia oninibus eratin officium; nunc autem non obligat oranes, pro eo quod multi sunt, qui sufficiunt illud implere, aliis consilium virginitatis servantibus. IIoc autem consilium competit statui naturae lapsae, non autera naturae institutae, quia tunc, cum nulla esset pronitas, non esset maior virtus conlinere quam nubere, et onuies prolem ad cullum Dei generarent; nunc autem propter diflicultatem et arduitatem omnino continere magnae est virtutis et dignitatis. — Et sic patent ea quae obiiciuntur.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Completo numero, siiie morte co7'pora in aliam qualitatem transirent. Videtur enira haec positio esse inconveniens. Priraum, quia magnura dispendium esset parentibus, si tanto tempore gloria eorum diiferretur, quousque electorum numerus implerelur. — Et iterum, sispes, quae differtur, afjligit animam, videtur, quod in eis esset aliqua afllictio. Rursus, cura numerus electorum futurus sit in magna multitudine, quomodo possent omnes homines intra paradisi spatium contineri? Hoc non videlur esse probabile. Si tu dicas, quod propter hoc parentes transferrentur absque aliis et glorificarentur; hoc non videtur conveniens, quia ad magnificentiaTn Dei spectat, omnes simul glorificari, sicut faciet in die iudirii in generali resurrectione. Et dicendum est breviter, quod ista secunda Responsioj opinio probabilior esl, sicut dictae rationes ostendunt. Nec obstat illud de simultate gloriflcationis; hoc! enira magis est propter iuditiura et resurrectionem corporura, quam decet esse siraul, quam propter! beatitudinis collationem. Iluius ratio expressius ha-; betur in quarto, in tractatu de resurrectione. j DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in parvulis exspectaretur aetas ad amhulandum et loquendum, sicut modo. Hanc enim opinionera videtur Magister approbaro. Sed contra hoc est ver- j bum Augustini praecedens paulo ante hoc. Dicit enim sic: «Inflrmilati mentis congruit haec infirmitas carnis». — Item, si natura huraana potentior et nobilior est (piani brutalis, et quorundam aninialium fetus statim, cum nascuntur, possunt ambulare: nuillo fortius videtur, quod filii hominum.

Respondeo: Dicendum, quod Magister nullam j istarum opinionum intendit asserere; et dubium est, Not,indo!i utrum sic, vel sic esset; nihilominus tamen hanc opinionera approbat tanquam probabiliorem, quae < dicit, parvulos paulative proficere et crescere ad: '1 usum membrorum. Nec hoc dicit sine ratione. Teneritudo enim membrorum debetur proli hominis propter bonitatem coraplexionis et congruentiam naturae, quae procedit a debiliori complexione ad fortiorem; unde parvuli habent teneriora raembra quam adulti. Processus autem in incremento non esset miracidosus, sed naturalis, etiara tempore naturae institutae; et ideo rationabiliter Magister hunc modum dicendi magis approbat. Verbum autem Auguslini praecedens intelligitur de infantia ratione incommodorum concomitantium eam, non ratione imperfectionis membrorum. — Aliud quod obiicitur de illis generibus animaliura, non valet, quia alterius sunt complexionis et organizationis.

DuB. VI.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Parvulos per intervaUum temporis in sensu, et cognitione proficere. Cuiii enim anima rationalis non senescit in tempore, non videtur secundum conditiones temporis alterari: ergo videtur, quod processu teraporis non efliceretur magis sciens, cum non haberet in scientia per tempora alterari. — Ilem, Deus fecit animam Adae perfectam scientia: ergo pari ratione fecisset animam liliorum, si ipse stetisset.

Respondeo: Dicendum ad hoc. quod haec est probabilior positio, quod aliquo modo per intervalla temporum in sensu et cognitione profecissenl. Anima eniiii, dum est in corpore, complexionem corporis imitatur. Et quoniam in infantia esl mollis et fluida eomplexio cerebri, ideo non potest ibi esse fortis impressio specierum nec fortis conversio super illas. Unde sicut facies non relucet in aqua mola, sic parvuli non essent.idonei statim ad usum cognitionis.

Quod ergo obiicitur, quod anima non alteratur in tempore; verum est, quantum est de se, sed ratione corporis cui coniungitur, quod crescit et in tempore fortificatur. — Ad aliud vero quod obiicit, quod haberet habituni; dicendum, quod si puer haberet scientiam quantum ad habitum, non tamen haberet quantum ad actualem considerationem propter organi ineptiludinem, sicut etiam non habent dormientes. Unde sicut parvuli baptizati dicuntur habere virtutes «m munere, non in usu» vel actu; sic intelligendum est, parvulos illos scientiam habuisse; et postmodum, complexione facta habili ad considerandum, statim essent in actu considerationis sine penuria et labore; et potissime verum esset in eis illud verbum Philosophi, quod dicit, quod « in

CkP. I.

De invidia diaboUj qua ad tenlandim accessit.

« Videns igitur diabolus, hominem per obedientiae humilitaleni posse ascendere, unde ipse per superbiam corruerat, invidit ei; et qui prius per superbiaiii fue- 1 Cfr. siipra p.ig. 459, nota 6. — Pro non senescii Vat. sedendo et in quiescendo fil anima prudens et sciens, cum se.ssio et quies dicalur contra motum et fluxibilitalem complexionis.

DiB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Praeceptmn addidit obedientiae; quare Dominus addidit praeceptum super praeceptum? Et quare lot fuerunt praecepta, quae homini dedit? Et iterum, quare praeceptum obedientiae sive disciplinae potius fuit negativum quam affirmativum?

Respondendum est ad hoc breviter, quod tria Dominus fecit eis praecepta in principio, unum scilicet quod fuit: Crescite et multiplicamini.liud fuit: De omni ligno paradisi comedite. Tertium fuit: Be ligno autem scientiae boni et mcdi nolite comedere. — Numerus autem et suflicientia istorum praeceptorum potest sumi dupliciter. Unomodnsic: quoddam enim est praeceptum, quod ordinat ad Deum; et istud fuit praeceptum obedientiae. Quoddam, quod ordinat ad proximum; et illud fuit praeceptum de multiplicando genere. Quodrlam, quod ordinat ad se ipsum; et hoc fuit praeceptum de comestione. — Secundo modo sic, ut quoddam praeceptum respiciat corpus, et hoc est praeceptum de comedendo; quoddam respiciat animam, et hoc est praeceptum de abstinendo, quod est obedientiae meritum; quoddani coniunctum, et hoc est praeceptum de consimili multiphcando. — Praeceplum autem disciplinae fuit negativum, ut facilior esset eius observantia, et homo non posset de transgressione vel omissione habere excusationem. — Et in hoc terminatur totalis illa pars huius libri, quae est de hominis conslitutione. rat diabolus, id est denrsum lapsus, zelo invidiae videbalur, aggrcssa est, ut si forte illic aliqualeiius

rohuslior fuit, pnlsanclam vel polius siibvevlendam acceclerel. PiMmiim igitur solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omnem suae tenlalionis vini experiretur ».

Cap. II.

De forma, in qua venit.

(I Sed c[uia illi ))er violenliam nocerc non polerat, niinis occulla forel fraus eius, quae caveri non posreliir, ia columbae specie venire maluisset. Sed non eratdignuni, ut spiritus maligniis illam formam homini enim ])er serpcnlcm tentabal, in quo loquebatur.

Cap. III.

De callidilale serpentis.

Idooque serpens dictus est esse callidior cunclis cmimanlibus lerrae, quia, ut ait Augustinus, « mali angeli, licel superbia deiecti, natura tamen sunt excelbolico possit sapicntissimus dici ». « Non ergo mirum, lus, sed per quod animal permissus fuit tentavit».

Cap. IV.

Utrum elegeril serpenlem, ul per eum

tenlaret diabolus. dum, quod diabolus serpentem, per qncm tentaret, elegerit, sed cuin decipere cuperet, non poluit, nisi vokintas inest cuique a se, sed potestas a Deo - ». « Sie rantur ».

« Hic quaeri solel: quare mulier non horruit serpentem? Quia, cum noverit crealum esse, eliam oflicium loquendi a Deo accepisse pulavit.

Cap. V.

De modo tentalionis.