Distinctio XXII

scilicet fuerit ex inflnstria, an ex ignorantia, M: His aulem oppoiii solet hoc moclo.

Prima pars Iiabet tres partes. In prima determinat de genere primi peccati generaliter.. In secnnda verode genere peccati viri et mulieris specialiler, il)i: El talis quidem elatio in mente muHeris etc! In tertia vero inquirit, quis eorum pecGaverit magis graviter, ibi: fia; quo manifeste animadverti potest etc. Quaelibet autem harum partium divicli potest in duas. Nam in qualibetprimo determinat veritatem, et secundo removet dulDitationem. — Secnnda vero pars principalis, in qua determinat de peccato quantuni ad radicem, dividitur in partes ti-es. Id

i'i;i;:::u Ad intelligentiam huius partis circa'culo incidit hic quaestio.

Primo igitur quaeritur de culpa primorum parentum in se quantum ad inordiriationem affectus.

Secundo vero quaeritur iu conlparatioue ad ignorantiam intellectus.

Et circa primum qnaerunttlr Iria.

*;.-o«f wv;m'v;;0'vc;.

:-i;.yi; quod, mulier peccaverit peccato superbiae...,.,..:,.

I. Ecclesiastici decimo: Initiuni.omnis.pec-. peccavit peccato superbiae.

Item, Augustinus in libro de Virginitate: «Diabolus fn 'caelo voluit essesTciitlDeus cadens autem persuasit homini similitudinem suae.vbUintatis »: ergo si persuasit mulieri, et mulier persuadenti consensit, peccavit igitur peccato superbiae.

Item, hoc videtur ralione. Impossibile erat, hominem deordinari in potentia inferiori, nislprius deordinaretur in superiori: ergo non poterat prius inordinate converti ad bonum inferius vel exterius, prima inquirit; utrum pecCatum illud ex ignbrantia processerit et per illam excusari habeat. In secunda vero quaerit, unde processerit primi peccati malitia, ibi: Solet etiam quaeri, cum sine vitio esset natwm*'ete.-Tn lertia vero inquirit, cum peccatum illud fuerit a voluntate, utrurii primo ante voluerit, quam pecr.averit, ibi: Si vero qtcaeritur, utrum voluntas peccatum illud praecesserit etc. Subdivisiones partium et intellectuS satis apparent. Pi-imo enim Magister deteriuinat de ipsa culpa primorum parentum in «e; secundo vero, prout comparari i&h%i &6.radice)n ignor-antiae.-:: '-..'- I;;... 'j'].;.!/;6i j..;: Oii);; ciiJ''!!;!.; jj-j-?.;.iif.it;i:ri..iiVwritij o/ip.uisai.uod aijjiiii.

'Prifli6-'quaeritur, 'qiVo 'gene!re'"peccati mulier peccaVerit. - '' ''''' ' Secuhdo, utrum quo(i"muli'er a;ppetiit vir conctipierit. ' '-' -''''' ''-''' '-'-"'' '- Tertio vero cp:T'aeritur, 'q'iiis'"ll'oi'uiTi 'gravius peccaverit. -' >'-'-! u. ij.ua isq,.!>uM;q;;.

3r>k)50.iffTi'Kj;)oij.te <jij;Jod.t;iii.IJRiaicti;

;;j:,:;h'j..i;-;'c i!'..:;... biH; rawiioqra:.;!,fcjj;:J20uA imiridvaf >od ahdifi —.f'ii:if:-fu> 'v;ib 'I;.);;ii.!.iu aiijniljorni!' )).« esjiiiitsT i aiiJ Sv < ioiJH,i;:)i;i Hijj..:A'i v)if>i! JiV;»-'; iv'>f; >V!Mi quam converterefur adbonum supe'nu.i; -,sed con-,; verti inordinate, ad bonu,m superius hp,C;,est suppr, bia,=-:. er,. pfimufli,pecctur);i„,muljeri,.ni()(i,,.,got,ui.t. esse nisi superbia. ' " -Item, -uuilier voluit manducare pomum: hoc non fuit propter famem vel appetitum delectandi in cibo, cum.nulla esset in gustu eius deordinatio: igitur.htfc 'fuit, qu.ia aliquid spiritiiaieperjllius cibi; comestiOneiu mtendebat; hoc autem non ei-at nisi esse sicut Deus, quod diabolus proniiserat: ergo, etc.

Sed contr-4: 2: Videtur, quod primum peccatum mulieris fuerit inohedientitt: primo, quia hoc "- innuit textus (]enesis'tertio: Quis indicavit tibi, quod nudm e.sses, nisi quia de ligno, de quo praeceperam tibi, ut non comederes., comedisti?.- circa fin. corp. — In codd. et cdd. 1, 2 legitur sic: Impossi-

Secundo, quia hoc confiniiat Apostolus ad Romanos quinto: SiciU per unius inobedientiam peccatores constituti simt muUi etc. Et iterum: Per unius inobedientiam mors intravit in mundum. — Postremo hoc expressius declarat Augustinus de Vera Religione-, ubi ail: Adam propter transgressionem inobedientiae de paradiso eiectus est. — Si ergo primum peccatum honiinis fuit inobedientia, non ergo videtur, quod fuerit superbia.

3. Item, quod primum peccatum fuerit gula, videtur: primo per hoc quod innuit textus, Genesis tertio: Vidit igitur miUier lignum, quod essel ad vescendum suave. — Secundo hoc confirmat Evangelium, quia Christus primo fuit tentatus a diabolo de gula, sicut legitur Matthaei quarto: Dic, ut lapides isti etc.; sed eo ordine tentationis tentavit primum hominem, quo tentavit Christum, sicut Sancti dicunl. — Postremo hoc expressius declarat Ambrosius in illo hymno: Quando pomi noxialis morte morsu corruil. — Si igitur peccatum primum fuil gula: ergo non fuit superbia, cum sint diversa peccatorum genera, et unum et idem simul et semel in diversis generibus esse non possit.

4. Item, videtur, quod primum peccatum mulieris fuerit avaritia: primo, per lextum Genesis tertio: Eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Hoc promisit diabolus, et hoc primo cecidit in mulieris appetitum; sed appetere multitudinem scientiae plus qu.am oportel, hoc est avaritiae, sicut dicit Gregorius. — Deinde, hoc conflrmat Apostolus, primae ad Timotheum ultimo: Radix omnium malorum est cupiditas; sed peccatum mulieris omnium aliorum peccatorum radix fuit. — Postremo, hnc ipsum expresse declarat Glossa super illud Psalmi: Quae non rapui, tunc etc, ubi dicit, quod « Eva tunc voluit rapere divinitatem «. Si ergo rapina est peccalum avaritiae, primuni peccatum Evae fuit in genere avaritiae: ergo non fuit in genere superbiae. Genesis tertio, ubi dixit mulier: Ne forte moriamur; dubitavit ergo de verbo Dei. Si ergo dubitare de eo quod debemus credere, hoc est infidelitatis, peccatum infidelitatis primo commisit. — Secundo, hoc conflrmat Evangelium, Lucae primo: Beata, quae credidisti; dictum est Virgini Mariae. Si ergo salus respondet per oppositum praevaricationi, et haec incepit a fide Mariae, videtur, quod illa inceperit ab infidelitate Evae. — Postremo, hoc expressius declarat Magister, et habitum est in distinctione praecedenti, in progressu tentationis, ubi dicit, quod mulier, cum dubitavit, « ab afflrmante recessit et neganti appropinquavit »; sed hoc non fuit sine culpa infidelitatis: ergo infidelitas fuit primum mulieris peccatam: non ergo primo peccavit peccato superbiae.

Si forte tu dicas, quod pluribus peccatorum sunul et semel peccaverit; hoc non detur possibile, cum simul et semel non possit se pluribus conversionibus et aversionibus deordinare; et quidquid de hoc sit, planum est, quod esse primum peccatum uni soli convenire potest. cum per superabundantiam dici habeat '-.

c 0 N c L u s I 0. Peccalum mulieris inchoatum fuit in superbia, progressum habuit in quadam avaritia, consummationem habuit in gula et inobedientia.

Respondeo: Dicendum, quod sicut innuit textus et expresse dicil Apostolus, principale peccatum hominis, per quod lapsus est, fuit inobedientia, et per quod derivatur mors in omnes posteros. Unde et ad hoc diabohis ipsum inducere inlendebat: quod patet per principium suae interroganiae est, sed etiam altitudinis. Recte enim avaritia dicitur, cum

tionis: Ciir praecepit vobis Deus etc. — Sed quoniam « nenio operatur ad maluni aspiciens nec appetit malum nisi sui) specie boni »; ideo clare depreliendens diabolus, quod non posset mulierem in peccatum praecipitare, nisi proponeret aliquod appetibile; illa in tentando proposuit fallaciter, ad quae omnis homo secundum veritatem tendit naturaliter. Naturaliter enim omnis homo beatitudinem appetit, quae est bonum gloriosum et copiosum et delicioappetitu eorum consistit iustitia, in immoderato vero consistit cuipa. Nara superbia non est aliud quam immoderatiis appetitus excellentiae; avaritia non est aliud quam immoderatus appetitus sufficientiae; gula non est aliud quam immoderatus appetitus cibi reficientis suaviter.

Considerans igitur dialwlus, hanc esse viam ad spraecipitandam mulierem in culpam, primo, promisit dignitalis excellentiam: Eritis sicut dii. Secundo, subiunxit cognitionis abundantiam: Scientes bonum et malum. Postremo, praetendit suavitatis experientiani, cum ostendit lignum pulcrum visu et ad vescendum suave. Quoniam igitur niuher diaboUcae suggestioni consensit, ideo primo, in appetendo esse sicut Deus, fuit superba. Deinde, in appetendo scire bonum et malum, quod non oportebat, et scire plus quam oportebat, fuit avara. Postremo, in experiendo suavitatem ligni vetiti fuit gulosa; et in hoc fuit transgressionis rea et culpa inobedientiae 2. involuta. — Et sic patet, quod peccatum mulieris inchoatum fuit in superbia, progressum habuit in avaritia, consummationem habuit in gula — Patet etiam, quod inordinata fuil quantum ad triplicem potentiam, scilicet quantum ad irascibilem, dum appetiit alta; quantum ad rationalem, dum appetiit scire occulta; quantum ad concupiscibilem, dum voluit degustare suavia. Unde ex illo peccato pullulaverunt radices omnium peccatorum.

Ex his igitur patet responsio ad quaesila. Rationes enim ostendentes, quod primum peccatum fuit superbia, verum concludunt, quia ab illo fuit inchoatio. Rationes similiter ostendentes, quod fuerit

bl inobedientia, gula et avaritia, verum concludunt, licet non fuerit ibi avaritia;jrojorj(? dicta, secundum quod dicitur esse appetitus pecuniae; fuit tamen avaritia, secundum quod est 3.[)pellis sufficiejitiae, et in ipsa fuit peccati progressus; sed in peccato gulae et inobedientiae fuit consummatio, in actu videlicet comedendi. Gula enim erat, in quantum in illo cibo inordinate delectari volebat; sed mo&edzenlia, cum in actu ipsius comestionis contra divinum imperium faciebat. Et hoc expresse dicit Gregorius in quadam homilia ubi ostendit, quod tribus peccatorum generibus tentavit diabolus Christum, sicut prius tentaverat mulierem, et in illis tribus a Christo deiectus est, sicut per illa tria mulierem deiegitium perpetrandum. Facillimum enim est de peccalo in peccatum ruere, sicut contingit de motu unius virtutis ad motum alterius ascendere. dum est, mulierem peccato infidehtatis peccasse, nisi infidelitas accipiatur valde large. — Quod ergo obiicitur, quod mulier dixit fo?He; dici potest, quod forte est ibi nota eventus, non dubitationis. — Sed quia Magisler dicit expresse, quod est nota dubitationis; ideo aliter potest dici, quod revera mulier non dubitavit, verum esse quod Dominus dixerat; sed de hoc dubitavit, qualiter Dominus intelligebat, utrum scilicet intelligeret de morte corporali, vel spirituali, vel alio quocumque modo; et illa dubitatio nec fuit poena nec fuit culpa, sed quaedam nescientia, qime diabolo tentanti praebuit viam. — Nec cogit illud quod obiicit de flde beatae Mariae; nam, etsi fides in conceptione Sibi Dei non modicura tenuerit locum, habuit tamen humilitatis usum praeambulum, ratione cuius dicitur Virgo Deo placuisse, sicut ipsa dicit: Respexit Deus humilitatem ancillae suae Nec oportet etiam, omnino per eundem ordinem respondere reparalionem destructioni; immo frequenter est e contrario, sicut via resoZitfwnis et compositionis oppositis modis habent terminari et inchoari; sic et in proposito potest intelligi.

hic q. I..i:!.j;;r;. 'K.

Secuiulo quaerilar, utrum quod mulier appetiit vir etiam concupierit. Et qu.od non, videtur.

1. Primae ad Timotheum secundo: Ym -non seduclus, scd mulier; sed si Adam voluisset esse sicut Deus, quemadmndum mulier, utique circuiuventus fuisset: si ergo circumventus vel seductus non Mt, id quod mulier appetiit, non concupivit.

2. Item, Augustinus super Genesim ad litteram=: « Non ar])ilror, virum, si iam spirituali mente praeditus erat, credere quod diabolus prniuittebat »: si ergo Adam gl-aliam liabuit, patet etc.

3. Item,si Adam appetiit esse sicut Deus: cum adhuc raulto minorem haberet simililudinem quam lucifer; videtur, quod gravius peccavit Adam quam lucifer: ergo si peccatum luciferi fuit irremissibile, et peccatum hominis fuisset irremissibile; quod supra improbatum est.

4. Item, si Adam appetiit esse sicut Deus: aut ergo suggerente mtdiere, aut suggerenle serpenie. Non suggerente serpente, quia ipse Adam non Conqueritur de serpenle, sed de muliere, (enesis tertio: Mulier, quam dedisli milii elc. Si suggerente muliere:-&rgo sicut mulier decepta fuit a serpente, ita vir a muliere. Sicut igitur mulier dixit: Serpens seduxil me, ita vir dixisset: Mulier decepit me; sed hoc non dixit, sed dixit: Mulier dedit mihi etc. — Quodsi tu dicas, quod ita fuit, quamvis Scriptura non expriniat; hoc simpliciter apparet improbabile; nam si nuilier dixisset: Comede, quia eris sicut Deus; cum ipsa comedisset, et absque dubio non esset sicut Deus; nuUa ratione videtur probabile, quod Vir:ei credidissel.

Sed contra: l.Super illud Psalmi: Superbiinif/!(e etc, Glossa: «Nisihomo suggestione serpentis ut Deus esse voluisset, non letalis culpae transisset ad nos haereditas».S« tu dicas, hoc esse dictum quantum I Vers. li. ad mulierem; obiicitur de viro per jllud quod dicit Gregorius in Moralibus, et habetur in Glossa, lob quadragesimo primo: «Per se accipere divinitatem Adam credidit, et iinmortalitatis gloriam amisit »: ergo Adam idem quod mulier appetiit.

2. Item, super ilhid ad Philippenses secundo: Non rapinam arbitratus est, Glossa: « Non usurpavit quod suum nStt 'erat, scilicet aequEititatem Dei, sicut diabohis fecit et primus homo «: ergo primns homo voluit esse sicut Deus, et hoc voluit mulier: ergo gXQ: Si'tu dicas, quod primus homo stat ibi pro muhere; contra: super illud Psalrai: Quao non rapui etc, « Adara et Eva voluerunt rapere divinitatem, et amiserunt fehcitatem »; ecce expresse dicilur de utroque.

3. Item, hoc videtur ratione. Maiorem assimilationeni habebat vir ad Deum quam mulier: ergo si simihtudo est mater falsitatis, videtur, quod multo magis credibile fuit, virum appetere '6Sse sttsut- Deus quam niiilierem. ' -

4. Item, multo sapientior erat lucifer, quam esset homo primus: ergo si cum tota sua sapientia lucifer voluit esse sicut Deus, nec sapientia impe- - divit superbiam; multo minus videtur, quod hoc sapienlia impedirct humana. Si ergo hoc mufierap-- petiit, non est improbabile,- quod vir concupierit, maxime cuin Glossae-et auct6rilateswdfeailui*''h'oc dicere. ''t -'i:.-- iii;-.!iii;: tufj-ivMv-v.

: «aiiip i).: Jo?J5a:iBil:U aid

Adam,'cum peeccwit] iion 'appeliit eses:

DeUs, quemadniodum mulier.

Respondeo: Dicendum, quod quia ista est cpiaestio facti, circa quam non polest homo multum efficaciter ratiocinari, et Scriptura non determinat expresse, et Sancti super lioc loquuntur varie; ideo sunt hic opiniones diversae.

Quidam enini propter auctoritates inductas di- 1. cunt, quod Adam idem ipsum, quodmulier appeliit, concupivit, sed non cfedidit, sicut mulier; et propter lioc factus est superbus, sed tamen non dicitur fuisse seductus. Appetere enim potest aliquis aliquid, et tamen non credere ad hoc pervenire; multa quidem cupimus, ad quae non speramus nos perventuros. quia non quid possit, sed quid velit, attendit ambitinnis nagitium. — Et istam positionem sustinendo respondent ad rationes ad utramque partem.

Sed.quia verbis beati Augustini haec opinio non consonat, immo expresse videtur senti.re contrarium, sicut patet ex auctoritatibus eius inductis in littera; nec videtur esse credibile, quod vir appeteret aliquid, ad quod crederet se non posse pervenire, cum ante illud peccatum valde ordinatus 2. esset: -ideo est alia positio, quod vir in appetibili et principali motivo non fuil conformis mulieri transgrediendo, licet esset ei conformis r transgressione mandati divini. Uterque enim inobediens fuit; sed aliter vir quam mulier ad inobedientiae culpam prolapsus est. Non enim vir pomum comedit propter appetituni exceUentiae in sui ad Deum assimilatione, nec propter appetitum sufjicientiae in multorum cognitione, nec propter appetitum «((aojto/is in cibi degustatione, sicut fecit mulier. — Fuit tamen in viro quaedam superbia, quaedam avaritia e.i quaedam lascivia, per quas perductus est ad inobeclientiani.. Quodam enim mado superbivit, dum se nimis gravilatem alicuius supplicii, sed de facili consequeretur veniam de offensa. Pnit etiam qhaedam avarilia, dum 'tliriose: scire voluil, quid sibi eveniret, dum cibum yetitttui degustarCt. — Fuit eliam.quae;!am,locu)2a,, non carnalis- delectationis, sed cuiusdaffl amicabitis affectionis,- qua frequenter 'fit, ut offendalilr Deus, ne contristetnr proximus; hoc autem fecit Adam, dum comedere voluit,- ne suas delicias contristaret,-'hoc est, Tie mulierem offenderet. Unde etDominus ipsttm- arguit,.quod! obedivit vociffiiilieris-; et per hoc perductus est 'ad inobedientiam et- transgressionem mandali Dei. Et haec tria trahuQluf ex; verbis Augustini- super Genesim r)-?i ffisbf iii!2'ir;p ia.iairj isz?:); 'ih. [.-- i.Hic C.,3. seq.,.:,-:,:f >,;-,-; 7j- l:SiilliJ'iV:ari: l ad litteram, quae adducit Magister in littera. Primo enim dicit, quod « non est putandum. quod homo deiiceretur, nisi praecessisset in eo quaedam elatio comprimenda ». Et iterum dicit: « Voluit Adam lignum vetitum experiri, curn non videret mulierem luortuam, esca illa percepta ». Et iterum: «Noluit eam conlristare, quam credebat sine solatio contabescere et a se alienatam interire ».

Concedendura est igitur, quod Adam non appetiit esse sicut Deus, quemadmodum mulier, sicut ostendunt rationes ad hoc inductae. — Si autem catur alicubi appetiisse esse sicut Deus, hoc polest esse dictum triplici ratiorte: aul quia divinum contempsit imperium, et voluntatem suam divinae praetulit iussioni, et se sibi tanquam Deo subiicere et ex hoc Deo aequiparari voluit — Ant dictum est, quia mulier de illo sumta, appetiit sicut Deus esse, et per synecdochem quod est partis attribuitur toti. Unde Sancti, quod appetiit alter, frequenter loquuntur synecdochice et attribuunt utrique. — Aut potest hoc tertio modo dictum intelligi, quia ipse, cum esset mulieri praepositus, ipsam non compescuit, unde sibi imputatur culpa mulieris. Mulier autem intelligenda est appistiisse esse sicut Deus, non ]]er omnimodam aequalitatem, sed per quands.m suhlimationem in dignitate supra humanum modum; quam cum vir non compescuit, immo potius eius volunfati paruit,-sibi peccatum mulieris imputatur, et voluisse esse sicut Deus refertur.

t. 2. Et sic patet resnonsio ad auctoritates quae prius inductae sunt; et per hanc viam determinari possunt, si quae aliae circa istam materiam consimiles inveniantur.

3. Ad illud ergo quod obiicitur, quod maiorem assimilationem habebat vir quam mulier; dicendum, quod etsi maiorem haberet assimilationem, habebat tamen praecellentiam virtutis et cognitionis respectu mulieris, quae duo non patiebantur, hominem ita trahi a modica simililudine, sicut muherem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Angelus erat sapientior homine; dicendum, qudd verum est de cognitione innata, non tainen verum est de cognitione gratuita. Creditur eniiij a doctoribus, quod primus hdmo ante lapsum.haliuit gratiam, sicut luehus ostendeturinffa; de lucifero vero creditur, quod gratiam gratum faGienteni non habtiit, sicut determinatUm fuit supra,;:.; ',; '.H i 5g 'n- JM.;'q icp.ic:-)&q 'mifTc:.jner. -r: r?'.:n'-:fifii ji ni Hrm iap fli:- ''"(j;

Tertio quaeritur, quis eorum gravius peccaverit, utrum vir, aut mulier. Et quod vir gravius peccaverit, videtur.

1. Gravius est peccatum, ubi maior est ingratiiudo; sed ubi maiora sunt dona, ibi maior est ingratitudo in peccando; sed Adam praecellebat raulierem in naturalibus datis et grataitis: ergo cum peccavit, magis ingratus tuit: ergo etc.

2. Item, tanto maius est peccatum, quanto peccans est in altiori gradu constitulus; gravius enim peccat praelatus quam subditus eodem genere peccati; sed vir erat caput mulieris et ei praepositus: ergo videtur, quod peccaverit gravius.

3. Item, tanto gravior est culpa, quanto ii)i maior est contemptus; sed maior est contemptus in transgressione mandati imniediate suscepti a Domino, quam mediante alio: si ergo mandatum per virum pervenerat ad mulierem, videtur, quod magis conlempserit vir quam mulier: ergo etc.

4. Item, tanlo gravior est culpa, quanto maior est ibi laesio et corruptio, quia peccatum de se corruptio est; sed peccatum Adae magis fuit corruptivum quam peccatum Evae, quia ex peccato Adae fuit totius posteritatis corruptio, secundum quod dicituf ad Romanos quinto: Per unius inobedientiam peccatores constiluti sunt multi: ergo etc.

Sep contra: 1. Augustinus super Genesim, et par transgressio: ergo non videtur, quod magis peccaverit vir quam mulier.

2. Item, sicut in bonis quod similius est meliori est nielius, ita quod similius est peiori est peius, per se loquendo; sed peccatum Evae similius fuit peccato luciferi quam peccatum Adae propter maiorem elationem superbiae: ergo maius fuit peccatum Evae quam Adae.:::

3. Item, tanto gravior est culpa, quanto maiori digna est poena; sed mulier magis fuit punita quam vir, sicut patet Genesis tertio, et a Deo, qui iuste punit: ergo amplius peccavit quam vir.

4. Item, gravius peccat qui peccat in se et in alterum, quam qui peccat in se tantum; sed mulier peccavit in se et in virum, dum pertraxit eum ad peccatum, vir autem peccavit in se- tantum, de peccato actuali loquendo: ergo gravius peccavit mulier quam vir. Licet peccatum Evae respectu peccati Adae uno niodo excedatur, alio niodo excedaA; tamen simpliciter loquendo gravius illo fuit.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut fuit supra peccatum polest dici gravius alterum altero tribus modis, videlicet ingratitudine, libidine et ex consequenti corruptione. — Si igitur loquamur de maiori gravitale quantum ad ingratitudinem gravius peccavit vir quam mulier, pro eo quod abundantiora dona suscepit; et ideo, cum beneficiorum oblitus, benefactorera suura contempsit et ofiendit, magis ingratus fuit et in sui ingratitudine maiori culpabilior exstitit. — Si autem loquamur de maioritate quantum ad libidinem, sic amplius peccavit mulier quani vir, pro eo quod magis improba voluntate peccavit, dum concupivit Deo assimilari; et ardentiits appetiit, dura credidit, hoc se obtinere posse quod diabolus ei suggessit; et ideo propter voluntalem magis improbam mulier peccavit ex maiori libidine, et quantum ad lioc culpabilior viro fuit. — Si autem loquamur de maioritate culpae quantum ad corruptionem consequentem, distmguendum est, quia aliquid potest dici corrurapere dupliciter: aut per modum causae, aut per modura occasionis. Si per modum causae, sic, quia peccatum viri fuit causa transfusionis peccati in posteros, et ita corrupit se et alios, maior consecuta est ex peccato viri corruptio, et quantum ad boc culpa viri dicitur fuisse gravior. Si vero per raodura occasionis, sic, quia peccatum rauUeris fuit occasio peccati viri et ita per consequens omnium aliorura, hoc modo mulier potest dici ceteros corrupisse, non solum posleros, sed etiam virum suum. Unde non soluni peccavit in se, sed etiara in proximum. Et quanlum ad boc dici potest, in muliere gravius fuisse peccatum. — Per hanc distinctionem responderi potest ad rationes, quae ad utramque partem adducuntur, pro eo quod secundum diversa raembra huius distinctionis procedunt.

Aliter posset dici, et quasi in idem redit, quod peccatum- potest dici gravius altero, aut pensatis conditionibus ex parte peccantis, aut pensatis conditionibus ex parte peccati. Si igitur penseraus conditiones ex parte peccanlis, gravius peccasse dicilur vir quam mulier, tum propter tlonorum praecellentiam, tum etiara propter status praesidentiam, quia mulieri quodam modo praelatus erat. — Si 6. autem pensantur conditiones ex parle: peccati, gravius peccavit raulier quam vir, tum propter impietatem in Deum, tum propter iniquitatem in proximum. Deum enim sua ambitione exhonoravit et proximum sua suggestione deiecit. — Et secundum hoc procedunt rationes similiter ad oppositas partes.

Quod autem dicil Augustinus, quod pari famandati transgressionem, ad quod uterque eorum aequaliter obligabatur. — Vel par fashis dicitur non per omnimodaiu aequalitatem, sed per quandam conformitatem.

ut patet ex conclusione ullima.

De culpa primonmi parentum in Consequenter quaeritur de peccato primorum parentum in relatipne ad ignorantiam ex parte intellectus. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum peccatum primorum

Utrura peccatum primorum Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod peccatum primorum parentum fuit ex ignorantia, ad minus peccatum mulieris.

1. Genesis tertio: Serpens seduxit me etc.;

ubi est seductio, ibi est scientiae privatio: ubi autem hoc est, ibi est ignorantia: ergo elc.

2. Item, qui dubitat de aliquo, de quo debet esse certus, potius dicitur illud ignorare quam scire; sed mulier de verbo Domini debuit esse certa, quod dixerat: Quacumque clie comederis, morte niorieris, et de hoc dubitavit, cum dixit: Ne forte moriamur: ergo ex ignorantia peccasse videtur.

3. Item, qui credit, mortale peccatum esse veniale, ignorat veritatem iuris divini; sed Adam credidit, peccatum illud esse veniale, sicut dicit Augustinus, et Magister adducit in littera: « Arbitra- Et sic ex dictis colligitur, quod peccatum Evae aliquo modo excedebat peccatum Adae, et aliquo modo e contrario. — Si autem aliquis quaerat quod eorum magis excedebat aliud; ad hoc dicendum est, quod cum peccatum Evae excedat peccatum Adae in conditionibus, quae respiciunt peccatum essentialiter, utpote in maiori improbitate libidinis, in hoc quod et maius et magis ambivit, punita fuit, et si ad infei-num descendisset, luaiorem poenam habuisset.

Nec obstant rationes ad oppositum adductae, quia sumuntur a conditionibus peccantis, quae non faciunt peccatum gravius simpliciter, sed quodam modo. a. I. q. 3. —.Egid. R., hic q. 1. a. 3.

acl ignorantiam intellectus. parentum fuerit ex ignorantia.

Secundo quaeritur, utrum ignorantia aliquo modo sit culpa.

Tertio quaeritur, utrum sit culpae excusatio.

fuerit ex ignorantia. tus est, illud esse veniale non mortale delictum»: ergo videlur, quod tam vir quam mulier peccaverint ex ignorantia.

!i. Item, omne peccatum aut « est ex ignorantia, aut est ex infirmitcUe, aut est ex malitia »". Sed peccatum primorum parentum non fuit ex malitia, quia tunc esset peccatum in Spiritum sanctum; nec ex infirmitate, quia nullam habebant pronitatem ad peccandum: ergo fuit ex ignorantia.

0. Item, si Adam et Eva credidissent Deum tam graviter oflendere et tantas poenalitates incurrere, cum nullam haberent ad peccatum pronitatem, nullo modo videtur, quod culpam commisissent: si, ergo culpam commiserunt. videtur, quod hoc ignoraverunt, et ita ex ignorantia peccaverunt.

Sed coNxnA: 1. Si peccaverunt ex ignorantia, 5 Hic c. 4. seq., ubi et istae duae de hac re opiniones

aut illa ignorantia fuit poena, aut culpa. Si culpa: ergo culpa fuit in eis ante primam culpam, quod est irapossibile, cum implicentur hic duo opposita. Si iMena: ergo poena fuit ante culpam K

2. Item, si fuit ibi ignorantia, aut ergo iuris, aut facli. Non facti, quia bene scieljanl, se de ligno vetito comedere. Non mrw, quia bene sciebant, se debere Deo obedire et contra eius imperium nullo modo facere. NuUa ergo videtur in eis ignorantia fuisse -.

3. Item, si fuit ibi ignorantia, aut ergo iiofeMitaria, aut involunlaria. Si voluntaria: ergo videtur, quod iaiu volunlas eoiaun in appetendo ignorantiam esset inordinata. Si involuntaria: ergo videtur, quod nullo niodo debuit eis imputari culpa. Si ergo est imputala, non videtur, quod fuisset ex aliqua ignorantia.

4. Item, si fuit ex ignorantia: aut ergo innata, aut contracta, aut inflicta, aut procurata. Non ex procurata nec contracta nec inflicla: ergo fuit ex ignorantia innata. Sed non decebat Deum facere naturam humanam cum pronitate et impotentia: ergo pari ratione non debuit eam facere cum caecitate et ignorantia: si ergo ex ignorantia peccaverunt. videtur, quod hoc possit imputari Deo.

.0. Item, si aliquo modo dicitur ex ignorantia peccasse mulier, lioc est, quia a serpente seducta fuit; sed vir non fuit seductm, sicut dicit Apostolus: ergo ex ignorantia peccatum eius non processit. Si ergo radix peccati in viro et muliere non fuit allera et altera, videtur etiam, quod nec mulier peccaverit ex ignorantia.

c 0 N c L u s I 0. Peccatum Evae et etiam Adae fuit ex quadam ignorantia, accepta in sensu largo.

Respondro: Dicendum, quod peccatum esse ex ignorantia potest dici dupliciter, videlicet jjroprie communiler: proprie, prout distinguitur peccalum es ignorantia contra peccatum ex infirmitate et ex industria; et hoc modo ignorantia dicit piHvationem scientiae, quae non competit homini ex natura, sed merito primae culpae fuit contracta. I. Et hoc modo peccatum primorum parentum non p?!test dici ex ignorantia, nec continetur sub illa divisione, qua dicitur, quod omne peccatum aut est ex ignorantia, aut etc. Illa enim divisio peccati est secundum statum naturae lapsae. — Communiter autem dicitur peccatum esse ex ignorantia, quod Quod snne iniuslum essel; nam, sicut.ugusl., III. de committitur, aliqua nescientia existente circa pecc:intem, ratione cuius nec considerat gravitatem culpae nec gravitatem poenae. Et sic peccatum primorum parentum ex ignorantia dici potest fuisse, quia tam in viro quam in muliere fuit quaedam nescientia, quae non fuit poena, sed quaedam naturalis imperfectio, magis reperta in muliere quam in viro. Mulier enim ignoravit, ulrum serpens sibi verum, vel falsum suggereret; ignoravit etiam severitatem divinae iustitiae. Vir autem alterum horum dicitur ignorasse, videlicet divinae iustitiae severitatem, in hoc quod aestimavit de illa transgressione citb veniam invenire: inexpertus enim eral severitatem divinae iuslitiae. Uterque tamen cognoscere potuit per scienliam, quam habebat, se male facere.

Et sic large accipiendo ignorantiam dici potest, peccatum primorum parejitum fuisse ex ignorantia; et magis peccatuni Evae quam Adae El hoc concludunt rationes ad primam partem inductae. — Proprie vero accipiendo ignorantiam, secundum quod dicit poenam, el hoc est, prout dicit nescientiam eius rei, quam homo deberet scire secundum exigentiam; sic peccatum primorum parentum non fuit ex ignorantia, sicut ostendunt rationes adductae ad partem contrari;im; et hoc patet discurrendo per singulas.

1. Quod enim obiicitur, quod ignorantia aut est poena, ant culpa; dici potest, quod ista divisio non est sufliciens, nisi accipiatur ignorantia proprie. Nam non solum homo primo institutus, sed etiam Angelus beatus aliqua ignorat, cnm multa innolescant Principatibus et Poleslatibus per Ecclesiam. Unde talis ignorantia nec culpa nec poena est, quia est respectu horum quae non debet scire, quantum est de prima conditione naturae.

2. Ad illud quod obiicitur, quod aut fuit ignorantia iuris, aiit facti; dicendum, quod non fuit ibi, proprie loquendo, ignorantia iuris quantum ad principale, sed quantum ad aliquid annexuyn, utpote quantum ad severitatem iudicis. Similiter non fuit ibi ignoranlia facti quantum nd principale, quia bene sciebant, se gustare lignum vetitum;fuit tamen in muliere quaedam ignorantia quantum ad illud quod credebat asseqni per illud, videlicet assimilationem ad Deum; et ita non fuit ibi ignorantia proprie dicta, sed communiler.

3. Ad illud quod oljiicilur, quod ignorantia aut erat voluntaria, aut involuntaria; dicendum, quod ista non est divisio per immediata, si large accipiatur ignorantia. Aliquis enim est. qni nihih cogi- 5 De quo cfr. liic lit. Magistri, c. I. 3. i. 5.

tat de eo quod ignorat; et Umc nec circa illud afficitur voluntarie nec involuntarie; et sic erat de illa ignorantia Evae.

4. Ad illud quod ojjiicitur, quod aut erat innata, aut contracta etc.: dicendum, quod illa ignorantia dicebat quandam scientiae incompletionem et imperfectionem, quae inerat animabus primorum parentum ex defectu propriae naturae, per hoc quod animae eorura non erant in omnimoda lucis plenitudine. In tali autem statu decuit sic hominem fieri, quia, sicut infra patebit, prius debuit esse vialor quam comprehensor. Nec tamen ex illa ignorantia dicitur homo fuisse in tenebris vel in caecitale, quia sufficiens lumen habebat ad incedendum per viam iustitiae; et ideo non est simile de pronitate. Pro-

I. Responsio ad hiiiic quaestionem eruitur ex dislinctione

Secundo quaeritur gratia huius, utrum ignorantia in aliquo homine possit esse culpa. Et quod sic, videtur.

1. Primae ad Corinthios decimo quarto: IgnoignoraMtur; sed nullus ignoratur a Deo nisi propter culpam: ergo etc.

2. Item, super illud Psalmi: Noluit intelligere etc, Glossa Augustini: «Ignorantia in his qui intelligere nolunt, est peccatum».

3. Item, ratione videtur. Cognoscere credenda et operanda est actus virtutis, scilicet lidei et prudentiae: ergo haec ignorare esl virtutibus privari; sed privationes virtutum sunt vitia et peccata: ergo aliqua ignorantia est culpa.

4. Ilem, non facere ea quae hoino tenetur facere, est peccatum, similiter non clicere, simililer non amare ea quae homo tenetur amare, est peccatum: ergo sirailiter nescire quod tenelur scire est peccatura; sed multi sunt, qui ignorant ea quae > Dist. 23. a. 2. q. 2. seqq. nitas enim non soluramodo dicit imperfectionem, sed etiam quandam naturae curvationem, ac per hoc deordinationem.

b. Ad illud quod ultimo obiicilur, quod vir non peccavit ex ignorantia, quia non fuit seductus; dicendum, quod non solummodo niulier ignorasse dicitur propter seductionem, sed etiam quia ignoravit poenae subsequentis acerbitatem. Et licet in Adam non fuerit ignorantia illius seductionis, fuit tamen ignorantia per inexperienliam divinae unionis; et ideo aliqua ignorantia sive nescientia fuit in Adam, licet minor quam in Eva. — Nec valet illud quod obiicitur de raclice, quia ignorantia non ponifur ibi esse tanquam ex una radice, sed quia quodam modo talis nescientia occasionem praebuit ad peccandum. tenentur scire, utpote ea, sine quibus salvari non possunt: ergo in talibus ignorantia est cujpa.

a. Item, error est peccatum: aut ergo ratione eius quod ponit, aut ratione eius quod privat. Non ratione eius quod ponit, quia peccatum privatio est, non positio. Si ratione eius quod privat; sed error privat scientiam, et privatio scientiae est ignorantia: ergo ignorantia est culpa.

Contra: 1. Augustinus in Enchiridio dicit, quod « inflicta est nobis ignorantia rerum agendaruin et concupiscentia noxiarura »; sed nuUum peccatum est nobis inflictum: ergo ignorantia nnn est peccatum.

2. Item, ratione videtur. In omni enim peccato est aversio a bono incommutabili et conversio ad corarautabile; sed in ignorantia nulla est ad l30- nura commutabile conversio: ergo ignorantia non est culpa.

3. Itera, nuUura peccatura remanet post poenitenLiam; sed ignorantia renianet in homine post poenitentiam et conlritionem; ergo ignorantia non est culpa. Si tu dicas, quod remanet actu, sed transit reatu; ergo tunc videtur, quod ignoranlia non esset culpa actualis, sed originalis. Sed non est 07-iginalis, quia remanet post baptismum, et hoc melius patebit infra; nec actualis: ergo non est culpa.

4. Item, omne peccatum est in affectu, cum omne peccatum sit voluntariuni; sed ignorantia est in intellectu: ergo ignorantia non est peccatum.

5. Item, si ignorantia esl peccatum, ergo ignorare est peccare; sed de viro ignorante verum est dicere, quod in omni inslanti ignorat: ergo in omni instanti peccat: ergo tot sunt in eo peccata, quot sunt instantia. Quod si hoc est falsum et impossibile, restat, ignorantiam peccatum non esse.

c 0 N c L u s I 0. Jgnorantia rerum ad salutem necessariarum potest interdum esse peccatum, interdum non.

Respondeo: Ad praedictorum inlelligentiam est notandum, quod cum privationes cognoscantur per habitus/, cognitio ignorantiae pendet ex cognitione i.scientiae. — Attendendum autem, quod quaedam est cognitio aliquorum, quae nec est necessaria ad virtutem nec est necessaria ad salutera, sicut est artium mechanicarum et liberaiium; et talis cognitio i. nec est virtus nec de esse virtutis; et illa ignorantia, quae est huius cognitionis privatio, culpa non est, sive sit ignorantia negationis sive dispositionis, sive etiam sit voluntaria, sive non. — Alia est cognitio credibilium et operabiiium, quae ad saiutera necessaria est in adulto; et liaec est cognitio fldei et prudentiae; et ad hanc cognitionem habendam tenemur, quia sine hac nullus potest recte vivere. — Huius autem cognitionis privatio potest dupliciler in nobis esse: aut manente tentione, aut non manente. Si manente tentione, tunc est ihi culpa, quia, cum quis tenetur ad aliquid et illud 2. non implet, ex hoc ipso culpatur et dignus est poena. Si aulem sit in nobis privatio, non manente tentione, utpote cum non potest scire, et impoten- 3. tia excusat ab obligatione; sic privatio huius cognitionis culpa non esl, sicut in furiosis. — Et secundum hoc ignorantia, quae dicit privationem cognitionis ad salulem necessariae, uno modo peccatum est, alio vero modo minime.

Aliter polest dici, et quasi in idem redit, quod privatio cognitionis ad salutem necessariae dupliciter Bcsponsio potest esse: aut ita, quod est in nobis, sed non a nobis, et hoc modo culpa non est, sed magis poena, conciusio:j et cum non simus eius principium, in ipsa nec 'j meremur nec deraeremur; aut ita, quod est in! nobis et a nobis, et sic culpa est. — Hoc autem 1 diei ignorantia erronea, quae est in haereticis; vel cum, ad viam veritatis valentes pertingere, cupi-; mus in tenebris ambulare, et haec potest dici igno- i rantia affectata; aut quia ex quadain pigritia et j libet istarum est culpa, licet prima raaior quam secunda, et secunda quam terlia.

Et sic concedendae sunt rationes ostendentes, quod ignorantia aliquo inodo potest esse culpa. prout nobis inflicta est, poena est et non culpa; prout tamen voluntas nostra aliquo modo deordinatur circa illain, sicut prius dictum est, incipit esse culpa; sicut passiones sanctis Martyribus illatae poenae erant, consideratae secundura se, comparatae tamen ad voluntatera Sanctorum libenter eas per- _- ferentem pro amore Christi, erant eis meritoriae. Utrum autem aliquo modo sit culpa, prout scilicet contracta est, videbitur infra cum agetur de originali peccato.

2. Ad illud quod obiicitur, quod ignorantia non est conversio; dicendura, quod verum est, prout est pura privatio; prout taraen ipsam concomitatur aliquo modo noslra affectio, non habet veritatem; et boc modo dicitur esse culpa, non prirao.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ignorantia remanet post poenitentiara; dicendum, quod non re-Notandur manet, prout habet rationem culpae, scilicet ratione voluntatis concomitantis, vel quodam modo eam causantis; sed si remanet, hoc est in quantum habet rationem poenae ex originali contractae. Ideo quantum ad primum, in quo habet rationem actualis, transit non solum actu, sed etiara reatu, cuin quis poenitet; quantum vero ad secundum, quodara modo remanet, et ita videtur ignorantia reinanere actu; et in hoc habet qiiandain approximationem ad peccatum originale; secundum id lamen, quod cul.pa est, actuale peccatum esl.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ignorantia est in intellectu; dicendum, quod illa ignorantia. quae clione arlium ad iheologiam. — Codd. Y nn post skut est

opponitur cognitioni virUilis, ad quam tenemur, non tantum respicil intellectum, sed etiam affectuin, sicut et virtus sibi opposita. llnde non tantum dicit scientiae carentiam, sed etiam voluntatis incuriam et negligentiaui ad scientiam percipiendam.

S. Ad illud quod obiicilur, quod in quolibet instanti ignorat; dicendum, quod ignorare non dicitur esse culpa nisi eatenus, qua quis lenetur scire

I. Calholici auclores in hoc ]3rincipio conveniunt, quod

Tertio quaeritur, utrum ignorantia sit culpae excusatio. Et quod sic, videtur.

1. Primae ad Timotheum primo; Misericorconsecutus sum, quia ignorans lioc feci: si ergo ignorantia fuit ratio, quare pervenit ad luisericordiam, videtur, quod ignorantia excusabilem fecerit eius culpani.

2. Item, scientia aggravat culpam, sicut dicitur Lucae duodecimo: Servus sciens voluntatem Domini sui etc: ergo per opposittm ignoranlia alleviat, ergo excusat.

3. Item, omne peccatum est voluntarium: ergo quod diminuit de ratione voluntarii diminuit de ratione peccati; sed ignorantia diminuit de ralione voluntarii, quia «voluntarium est, ut dicit Philosophus cuius principium est in ipso cognoscente singularia»; ergo etc.

1 Ex cod. cc et ed. 1 adiecimus pro.

S2b quod ignorat. Et ideo, etsi in quolibet instanti ignoret et in quolibet teneatur, quia tamen praeceptum a/prmcUiimm non obligat pro semper, sed pro loco et terapore; ignorans ignorando non peccat nisi in illo instanli et tempore, in quo tenetur nosse vel addiscere quod ignorat; ideo, quamvis semper dicatur ignorare, non tamen semper dicitur -peccare. Med. (hic a. 2. q. 2.) his verbis: Nec ignorantia alTectata Quodl. 12. q. 23.

4. Item, sicut ad resistendum peccato requiritur fortitudo, sic etiam requiritur et cognitio; sed defectus fortitudinis, utpote inflrmitas, excusat culpam: ergo similiter videtur, quod et defectus cognitionis, scilicet ignorantia.

5. Item, quod in sua plenitudine omnino toUit culpam, citra plenitudinem aliquo modo diminuit; sed cum aliquis simpliciter est ignarus, « sicut parvulus et furiosus, nihil quod faciat, imputatur ei in peccatum», sicut dicit Bernardus et alii doctores: ergo videtur, quod omnis ignorantia, peccato perpetrato, aliquo modo praebeat excusationis patrocinium.

Contra: 1. Isidorus in libro de Ecclesiastica Institutione: «Nullus in culpa raaior est, quam qui Deum nescit »: ergo videtur, quod ignorantia non excuset, sed aggravet. sponle, est cuius agendi principium est in agente ipsum, et

2. Item super illud ad Romanos secundo: An ignoras etc, Ambrosii Glossa: « Gravissime peccas, quia ignoras »: ergo videtur ignoranlia gravare culpam.

3. Item, ignorantia dese malum est, sed malum additum malo facit maius malum: ergo videtur, quod ignorantia peccatum augeat, non excuset.

k. Item, scientia nec auget nec minuit meritum, sed sola gratia et caritas: ergo pari ratione nec ignorantia auget nec diminuit demeritum, ergo non excusat peccatum.

b. Item, esto, quod unus sciens peccet ex aliquanta libidine, et alter ignorms ex tanta libidine; si aequabs est ibi Ubido, ergo aequalis debet esse punitio: ergo videtur, quod aequalis sit utrobique excusatio, vel accusatio: ergo non magis excusat, vel accusat ignorantia quam scieotia.

Est igitur quaestio: propter quid magis excuin- sat isnoraiitia quam scientia'? Et cum tam ignorantia quam innrmitas excuset, smiuiter est quaestio, quae istarum magis excuset.

Rursus, cum sint multae differentiae ignoranquae non, et quae niagis et quae minus.

c 0 N c L u s I 0.

Quaelibet ignoranlia aliquo modo excusat peccatum vel a toto vel a tanto.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est 1. notandum, quod omnis ignorantia aliquo raodo excusat peccatum. — Et ralio huius est, quia minuit de ratione voluntarii, minuit etiam de ratione contemptus. Ceteris enim paribus, magis contemnit qui peccat ex industria, quam qui ignoranter peccat. Et ilerum, cum voluntarium inciudat in se cognitionem, quod privat cognitionem privat de ratione voluntarii. — Quia ergo peccatum mensuratur secundum quantitatem libidinis et contemptus, et ignorantia diminuit de ratione horum; generabter verum est, quod omnis ignorantia, in quanlum huiusmodi, excusat peccatum; et si tanta sit, quod privet omnino rationem voluntarii et rationem contemptus, excusat a toto; si vero non omnino privet, excusat a tanto. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod ignorantia excusat peccatum.

1 Vers. I. — Glossam Ainbrosii /lex. Ilal., S. p. II. q. ll.S. dicendum, quod Isidorus ibi coinparat peccatum infidelitatis ad aba peccatorum genera; et ipsum in se valde grave est, quia non est sine magna animae deordinatione. Nihilominus lamen. cum quis ignorans aliquid facit et in incredulitale, sicut dicit Apostolus dese, niinus graviter peccat, quam ille qui facit ex certa scientia.

2. Ad illud Ambrosii, quod dicit, quod gravissime peccat qui ignorat; dicendum, quod hoc dicitur non ratione maioris culpae, sed ratione infirmitatis magis periculosae; quia cuni non babeat scienliam de morbo sive culpa, non quaerit medicinam; et ita semper remanet morbus et corruptio. Et boc est quod dicit Augustinus ia libro Confessionum: « Eo insanabilius peccabam, quo me non peccare arbitrabar ».

3. Ad illud quod obiicitur, quod malum additum malo facit maius maluni; dicendum, quod illud habet veritatem, cum malum nialo conformatur. Malum autem poenae cuin sit involunlarium, non conformatur malo culpae, quod est voluntarium; et ideo non auget, sed potius diminuit. Et quoniam ignnrantia in nobis non est sic culpa, quin etiam aliquo modo sit poemi, ideo culpam perpetratam

4. Ad illud quod obiicitur, quod scientia non auget meritum; dicendum, quod illud non sequitur. Quantitas enim meriti non est a nobis, sed a gratia Dei; demeritum vero et eius quantitas ortum habet a volunlate liberi arbitrii: et ideo quod facit ad rationem voluntarii facit aliquo modo ad augmentum peccati, et similiter, quod diminuit facit ad alleviationem peccati. Talis autem est ignorantia, ut dictum fuit supra.

5. Ad illud quod obiicilur, quod peccantes ex pari libidine aequaliter puniuntur; dicendum, quod hoc non cogit, quin ignorantia excuset; quia si ille qui ignorat, peccat ex tanta libidine,ex quanta ille qui cognoscit; in statu ignorantiae existens, si haberet scientiam, peccaret multo maiori; et ita gravius peccaret et gravius puniretur; et ideo ignorantia, quae in ipso est, excusat peccatum, excusat, inquam, et minuit quantitatem peccati, non quam habet, sed quam haberet, si ignorantia non esset.

Ad illud quod qnaeritnr, quae magis excusel, ignorantia. vel infirniitas; responderi potest, quod duo sunt de ratione voluntarii, videlicet cognitio singulariuni sive circunistantiarnni, et quod operationis principiuni sit intrinsecum. Ignorantia igitur excusat, quia privat de ratione co/noscflHf/j; infirinitas excusat, quia privat de ratione perfecle principiandi; et quoniam privato priori, privalur posterius, et non convertitur, et cognoscere praeambulum est ad facere: plus tollit de ratione voluntarii ignorantia quam infirmitas vel impolentia: et ideo magis excusat, ceteris paribus. Adeo tamen potest infirmitas praecellere et ignorantia parva esse, sive ex culpa nostra procedere, quod erit e converso. Unde etsi, in generalitate loquendo, verum est dicere, quod magis excuset ignorantia quam infirmitas; descendendo tamen ad specicUia peccata, pnssuiil se habere sicut excedentia et excessa.

Ad ilhid quod quaeritur, quae ignorantia escuset et quantum; dicendum, quod est ignorantia fagj gf jgnorautia iuris. — Ignorantia facti potest esse dupliciter: aut adhibila debita diligentia, aut non.

adhibita debita diligentia, excusat a toto; si non adhibila, non excusat a toto, sed a tanlo.

Si autem sil ignorantia iuris, hoc potest esse dupliciter: aut est vincibiUs, aut invincibilis. Si vincibitis, lunc est ignonintia. quae est culpa. Et haec aut est ex consensu vero, ut ignorantia affeetotoj et ista sic ex una parte excusat, quod ex alia parte magis aggravat; aut est ex negligentia et ignavia, sicut ignorantia crassa et supina, et 3. ista, etsi aliquo modo excnset, non tamen « ita excusat, nt sempiterno igne non ardeat, sicut dicit Augustinus, et Magister in littera

Si autem sit igoorantia invincibilis, hoc potest esse dupliciter: aut ista ignorantia est in nobis introducta per culpam praeambulam, ant praeter

In parte ista sunt dubitationes circa litterara, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Si vir non peccasset, humanum genus niinime peccatis corruptum periret. Sed contra: ita contrahit homo massam carnis a muliere, sicut a viro, et magis: si ergo originale peccatum contrahimus ex corruptione massae damnatae, ergo ita contraheret oriomnem culpam. Si praeter omnem culpani, aut simpliciter privat cognitionem iuris, sicut in infantibus et furiosis, qui omnino carent usn rationis; et haec excusat a toto — unde dicit Bernardus, <c quod pueris infantibus et dormientibus nihil quod faciunt, impulatur». — Aut non tollit omnino usum rationis, sed plenuni; et tunc non excusat a foro, sed a tanlo, sicut est in his qui non sunt plene furiosi, sed habent aliquo modo lucida intervalla, et in pueris, qui aliquo modo sunt capaces praecepti, licet non plene. — Si autem ignorantia est introducta per culpam propriam, sicut est in ebrio et fnrioso, quorum uterque se praecipitavit in boc per culpam suam; sic non excusat a toto, sed a tenio, quia, sicut dicit Philosophus, « ebrius habebit duplices maledictiones, maledictionem scilicet pro culpa praecedenti et maledictionem pro culpa subsequenti ».

Quantum autem et qualiter excuset sequentem culpam, diversimode quidam deterrainant. — Quidara enim dicunt, quod nec ebrius nec furiosus, qui usu rationis caret, committit novam culpam, sed ex natione sequenti aggravatur culpa prima; potest eniin culpa aggravari ex eventu sequenti. — Aliis autera videtur, quod nec sic excuset, quin novain culpam committat; non tamen est adeo gravis, sicut si illain faceret ex certa scientia. Primus tamen modus dicendi probabilior esse videtur. — Ex his patet, quod Loth non omnino excusatur a culpa incestns, cum cognovit filias suas. Primum quidem, quia non fuit in eo plena ignoranlia; licet enim dicatur in textu, quod non senserit, quando filiae accnbuerunt, hoc dicitur, quia non discrevil. Secundo vero, quia in illam ignorantiam pervenit per ebrietatem, quam debuisset vitare; et ideo Sancti dicunt, eum fuisse culpabilera, licet ex alia parte dicant, eum fuisse aliquatenus excusabilem. ginale peccatum ex corruptione mulieris, sicut ex corruptione viri.

Respondeo: Dicendum, quod quia principale principium propagationis residet penes virum, potestas servandi iustitiam maxime penes virum residebat, et Deus hanc viro servandam comraiseral; et ideo, si vir non peccasset, posteri originali iuslitia non carerent. — Ad illud ergo quod obiicitur de muliere, respondetur dupliciter: vel quod homo

tunc ex parte mulieris contraheret corruptionem poenalitatis, non corruptionem foedikUis, quae principaliter habet ortum ex parte viri; vel certe, quod probabilius videlur, vir muheri commixtus amplius non esset, sed ei Deus aham novam formasset, hoc salvo, quod sententia damnationis et mortis et corruptionis permansisset in ea

Item quaeritur de hoc quod dicit: Tribus modis, ut ait Isidorus, peccalum gerilur etc.; quoniam Beda dicit, quod qualuor sunt nobis inflicta propter primum peccatum, videlicet « infirmitas, ignorantia, malitia et concupiscentia »: ergo cum omnia ista sint peccatorum principia, videtur divisio Isidori insufficiens esse, quae ponit tantum tria niembra. — Item, sicut ignorantiae opponitur industria, ita infirmitati opponilur potentia: ergo sicut ponitur, aliud genus peccati esse ex ignorantia, et ahud esse ex industria, similiter deberet poni aliud ex infirmitate, aliud ex potentia.

Respondeo: Dicendum, quod ista divisio peccati accipitur penes corruptionem virium animae, ita quod ignorantia respicit rationalem, infirmitas irascibilem, et malitia respicit concupiscibilem; et vocatur hic idem peccatum ex industria et ex malitia. Ideo, cum onmes vires motivae sub his tril3us comprehendi possint, omne peccatum, quod fit in statu naturae lapsae, ad ista tria genera liabet reduci. — Ad illud vero quod obiicitur de concupiscentia, dicendum, quod illud membrum non distinguit conlra alia, quia, sicut idem Beda dicit, concupiscentia ex omnibus his est conflata; et ideo penes concupiscentiam non sumitur aliqua differentia, cum omnia peccata procedant ab ipsa. Sic enira dicit Augustinus: « Dum lex prohibet concupiscentiam, prohibet omne malum ».

Ad illud quod obiicitur, quod polentia opponitur infirmitati, sicut industria ignorantiae; dicendum, quod industria non stat ibi principaliter pro 1 Anselni., de Conceptu irg. et pecc. orig. c. 9. solvit scientia, quae est ignorantiae opposita, sed stat ibi pro malitia, quam concomitatur scientia. Quare autem peccatum ex malitia dicatur ex industria, infra patebit, cum agetur de peccato in Spiritum sanctum.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Ignorantia eortim qui scire nolunt, dum possint, non excusat; quia, sicut dicit Philosophus % « omnes homines naturaliter scire desiderant »; sed quod naturale est nullo niodo assuescit in coDtrarium: ergo videtur, quod nulius homo scientiam respuat. — Item, sic se habet scientia ad intellectum, sicut se habet jmx ad affectuni; sed quia pax est perfectio affectus, nullus est, qui non appetat pacem, sicut dicit Augustinus: « Propter pacem enim bellant onines quicumque bellant »: ergo videtur similiter, quod nullus scientiam respuat.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut contingit aliquid nosse in universali et ignorare in particulari, sic contingit aliquid appetere in universali, et tamen contemnere in particulari. Et hoc patet: omnis enim homo appetit beatitudinem; illam tamen beatitudinem, quam Christiani exspectant, multi sunt, qui aspernantur et recusant; et priraus quidem appetitus est a voluntate naturali, secundus est a voluntate electiva. Per hunc modum est in proposito. Etsi omnes homines natura scire desiderenl et velint esse scientes, scientiam tamen mandatorura Dei plurimi aspernantur. — Et sic patet responsio ad illa duo obiecta; nam scientiam recusare, hoc non est naturae, sed voluntatis electivae. Etsi etiam pacem in universali nullus recuset, tamen hunc modum pacis, vel illum multi refugiunt, et ideo confugiunt ad bellum.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non est confugiendum ad ignorantiae tenebras. Cum enim ignorantia sit pura privatio, et nihil appetatur nisi 3 Ita plures codd., inter quos T V cc cum ed. I; Vat. hic

sub ratiorie boni et iililis, videtur, quod igiiorantia non possit affectari, vel ad eam confugi. Praeterea, nihil amatur nisi cognitum -: sed ignorantiae tenebrae non cognoscuntur: ergo videtur, quod ad eas nullus confugiat.

Respondeo: Dicendum, quod quaedam appera- tuntur propter aliquid appetibile et delectabile, quod habent in se, sicut bona spiritualia et corporalia. Quaedani appetuntur propter bonum, quod ad ea consequitur et ex ipsis eiicitur, sicut aliquis appetit angustias et tribulationes, ex quibus pervenit homo ad perfectioneiii in merito et praemio. Quaedam appetuntur propter comparationem maioris mali, sicut aliquis, ne capiatur, proiicit se de alto; et illud proprie non est appetere, sed ad ipsum confugere. Per hunc modum intelligendum est esse iu proposito. Quia enira homo timet deprehendi in scelere, ideo fugit lucem; non enim venit acl lucem, ne arguantur opera eius. Et quia non contingit fugere lucem nisi in tenebris ct per tenebras, ideo oculus adulteri observat caliginem, et qui vult male facere divinorum mandatorum requirit ignorantiam: non quia illam propter se appetat, sed quia refugit sceleris deprehensionem et amat delectationem, quam amat in sceleris perpetratione.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: //* ipso hom.ine et in alio causa exstitit, ut fieret deterior. Ex hoc enim videlur, quod homo non peccasset, nisi diabolus fuisset; et hoc videtur falsum, quia homo habebat liberum arbitrium vertibile: ergo circumscripta omni tentatione diaboli, in malum pote-

C.p. I.

Quare Deus permiserit, hominem lentari, quetn sciebat casurum.

Praeterea quaeri solet, » cur Deus hominem tentari rat consentire ac per hoc peccare. — Item Augustinus probat, quod « alio auctore nullus potest fieri deterior », in principio Octoginta trium Quaeslionum, quia nec a minori nec a pari nec a sivperiori. Minus enim non potest; par aequali non praevalet; superius non vult, quia nihil est superius bono nisi boiium, et bonum non vult bonum deteriorare.

Respondeo: Dicendum, qund absque dubio, nulla tentatione pellente, honio peccare poterat, sicut palet in lucifero, qui peccavit sine impulsu alieno, qui eliam excellentior erat homine primo. Magister autem loquitur supponendo raodum peccandi, secundum quod homo lapsus est, videlicet ad suggestionem diaboli; et ideo dicit, quod in ipso homine et in diabolo erat, quod fieret homo deterior; sed aliter et aliter, quia diabolus solum erat causa inducens et quasi adminiculans, sed homo fuit causa perficiens et consummans. Et quia omne peccatum, quod facimus, quodam modo habet ortum a peccato primo propter corruptionem, quae inolevit per originalis Iransfusionera; hinc est, quod non solum prinius parens deterioratus dicitur fuisse a diabolo, iramo etiam onine peccatum dicitur esse ab ipso. Unde Hieronymus super leremiam in originali dicit: « Quidquid peccamus, quidquid nocte et die malorum operum perpetramus, imperium est daemonum »; cjuia vel omne peccatuin procedit ex suggestione daemonum immediata, vel ex illa suggestione primaria. — Et sic patet illud quod dicit Magister in littera; nec obstat illud.ugtistini, qui intelligit de principali agente, volens ostendere, quod corruptionis primariae nullus potuit esse principalis auctor, nisi ipse homo. et in potestate haberet velle non consentire suadenti, Deo iuvante »; « et est gloriosius non consentiro quam habent voiuntnlcm malam, ab illo nalurain bonam et Val. nec. — Vido Pelr. a Tar., liic ad lil. Magislri.

Vat. cum aliis edd., exceptis 1,8, fore, refragantibus

Deus creare quos praesciebat malos fuluros; sciebat quidem, meliorem naturam esse, quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi, noD esse malam, quae Deus voluiUalem eorum vertere inbonum, quia omnipotens esl. — Possel revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere, quain oportet ».

Cap. II.

Qualis secundum animam fueril homo

ante peccatum.

« Et quidem secundum animam rationalis fuit honio, habens discretionem boni et mali. Scientiam quoque rerum creatarum et cognilionem veritalis, profecisse, scd ab exordio suae conditionis divinitus illam percepisse ».

Cap. III.

l)e triplici scientia hominis ante lapsum.

« Fuilque homo primus anle lapsum triplici cointeliexil. Si borum notitiam non babuissel, non esset reus praevaricalionis neque se ipsum cognovisset».

Cap. IV.

Utrum homo praescius fuerit eorum quae sibi futuru erant.