Distinctio XIII

Quantumcumque autem haec positio probabilis esset et rationabilis, calholici tamen tractatores, qui Augustinum secuti sunt, viam aliam magis approbaverunt, scilicet quod dieruui distinctio esset materialis sive sensibilis, et priinae diei operatio esset foniiatio lucis corporalis, quae tres dies fecit anle productionem solis. — lit quia istam positionem (le magis insinuat textus Scripturae. et magis sequuntur expositores, etiani illi qui Augustinum libenter secuti sunt; ideo positio ista securius et utilius est sustinenda.

Secunduni hanc igitur positionem dicendum est, quod Scriptura per lucem illani, quam dicit primo esse factam, corporalem luceni insinuat; et concedendae sunt rationes. quae illud probant.

1. Ad illud vero quod obiicitur primo, quod op- lux est ad decorem et ornatum caeli; dicendum, non qualitercumque. sed prout est in distinctione completa secundum numerum et proprielatem corporum caelestium, stellarum scilicet et planetarum; et hoc non fuit ante diem quartum.

2. d illud quod obiicitur, quod conditio angelicae naturae debet in sex diebus explicari: dicendum, quod illud non oportet explicite dici, sicut etiam nec de lapsu naturae angelicae in Scriptura legitur historialiter, sed magis allegorice. Et ratio huius cst, quia Scriptura principaliter intendit agere de operibus reparationis. sicut dicit Hugo; et propterea, ut illa mehus explicentur, agit de lapsu et conditione, et ratione huius determinat de his quae faciunt ad hominis conditionem et conservationem. Et quia in Scriptura non agitur de reparatione angeli lapsi, ideo nec explicite agitur de lapsu nec de conditione instituti.

Aliter etiam posset dici, quod quia Scriptura tradebatur genti iudi, quae versabatur circa sensibiha; ideo primo in operibus sex dierum conditionem sensibilium insinuat, nihilominus tamen praebens viam per haec sensibilia ad intelligenda spiritualia; hoc enim fecit ad illa insinuanda. Unde non indocte per formcUionem lucis intelligi potest formatio naturae spiritualis, principalius tamen insinuatur formatio corporalis. Et sic patet, qualiter processus Scripturae, quamvis videatur esse vulgaris, tamen est sufficiens et rationalis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod lux principalius convenit naturae spirituali; dicendum, quod verum est quantum ad proprielatem vocabuli, non est tamen verum quantum ad usum communem. Nominata enim luce, nisi determinetur per antecedentia et subsequentia, lucem intelligimus corporalem, per quam tainen perducinuu- ad intelligendum etiara spiritualem, quia « cognitio nostra incipit a sensu». Et sic docet Dionysius in libro de Divinis Nominibus.

4. Ad illud quod obiicitur, quod lux corporalis est ad fomentum viventium et solatium animalium; dicendum, quod lux non solummodo habet istam utilitatem, iinmo etiam alius multas. quae fortasse nos latent, quarum etiani usum potuit tunc habere; sicut multae creaturae habent virtutes et utilitates, quas nos igiioramus, et tamen eas habere non dubitamus. — Posset tamen dici, quod usus eius fuit diem et noctem facere, non ad animalium illustrationein, sed ad divinorum operum distinctionem; unde, etsi tunc non faceret ad illustrationem humani sensus, facit tamen nunc ex ipsa dislinctione ad illustrationem intellectus, dum ex illa intellectus capit distinctionem divinorum operum.

b. Ad illud quod obiicilur, quod superfluum fuit facere solem; dicendum, quod falsum est; quia, etsi lux illa perfecte illuminaret et diem faceret. secundum quod sufficiebat pro illo tempore ad dierum distinctionem; placuit tamen Deo, rebus ad maiorem perfectionem deductis, utpote ad ornatum, lucem facere pleniorem, quae etiam diem faceret clariorem. Et propter hoc ex ipsa etiam luce sive nube lucida solem fecit in maiori lumine, sicut dicetur postea.

6. Et per hoc patet illud quod obiicidatur ultiino, scilicet quod lux illa debuit manere. Dicendum enim, quod verum est, quod manet secundum formam et naturam, sed non oportet, quod maneat secundum illum statum, secundum quem primo formata erat; nianet aulem in sole, qui ex ipsa formatus est, sicul innuunt expositores, et melius patebit super litteram.

tantum metapliorice dici. Dionys. autem Carth., (hic (. 2. in

Secundo (luaerilur, qualiter illa lux laciebat noctem ei diem. Et dicit Damascenus, quod facietracto luiiiine, Dominico praecepto dies et nox fiebat». El Basilius in Hexaemero: «Tunc autem non solaris corporis motu, sed diffusione principalis luniinis, modo se subducentis. modo denuo reducentis, secundum divinara praeceptionem dies fiebat, noxque revertebatur >. Beda autem et alii expositores Latini dicunt, quod diera et noctem faciebat sua revolutione; et hoc habitum fuit in auctoritate prius posita, quae inducitur in littera: Occidente luce paulalim etc.

Contra primum modum dicendi obiicilur sic.

1. Primo Scriptura dicit: Divisit Deus lucem tenebris: ergo simul fuerunt lux et tenebrae; sed si lux illa faceret diem et noctem per eraissionem et relractionetu radiorum, cum non sit simul emissio et retractio, non esset simul tenebrarum et lucis divisio.

2. Item, Scriptura dicit. quod lux illa faciendo dieni faciebat vespere et mane; sed si sola radiorum emissione fieret dies, el sola contraclione fieret nox, nunquara esset vespere et mane, sed semper esset clarus dies, vel obscura nox: ergo ille inodns dicendi non competit sacrae Scripturae. d. 12. q..D.

3. Item, emittere et contrahere radios sunt operationes oppositae: ergo cum solae potestates rationales sint ad opposita, videtur, quod lux illa essel rationalis substantia: si ergo hoc est absurdum dicere, videlur etc.

4. Item, quod lux illuminet, iste est actus naturalis et necessarius: si ergo nulla substantia potest se ipsam privare sua necessaria et naturali operatione, videtur, quod lux, ubi erat, non poterat non illuminare: ergo non poterat radios suos contrahere.

Contra secundum modum obiicitur sic.

1. Ad hoc, quod fiat motus alicuius corporis regularis et uniformis, non solum requiritur virtus niotoris, sed etiam congrua dispositio ex parte mobilis et ex parte spatii: ergo si adhuc non erat facta orbium distinctio, videtur. quod nuUa fieret huius corporis revoiutio.

2. Item, materia ex omni parte sua erat uniformis: si ergo motus est propter aliquam diversitatem, vel iii eo quod movetur, vel in eo circa quod movetur, videtur, quod illa lux non moveretur: ergo non faciebat diem et noctera per suum motum.

3. Item, raateria illa ex omni parle erat aeque illuminabilis: ergo si lux illa. ubicumque esset, illuminabat. quocumque moveretur, continue faciebat diem: ergo nunquam faciebat mane et vespere. huius cipinionis menlionem lacit. Verba etiam llaymonis vide

4. Ilem, si per suiini motuiu taciebat diem et noctem, cum lux. illa ante fuerit producta quam mota, fuit producta anle omnem diem: ergo non fuit opus primae diei. Si tu dicas mihi, quod simul coepit esse et illuminare et moveri; quaero, ubi primo incepit moveri: aut enim ex oriente, aut ex occideiUe, aut ex aliqua cura parte caeli. Si ex oriente, ergo videtur, quod primo fecerit mane et postea vesperam, et lioc est contra Scripturam quae dicit: Faetim est vespere et mane. Si ex occidenie, ergo videtur, quod lux coeperit in occasu, quod est inconveniens. Si in aliqua parte alia, ut in meridie, lunc videtur. quod dies ille non habuerit viginti quatuor horas, quod est contra expositores.

Et propter hoc est quaestio, ubi lux illa sit facta, et qualiter diem et noctem faciebat. Licx ilki probabilius noctem et diem fecit suo, motu, sicut nunc sol sua facit actione.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut praetactum est in principio duplex est hic modus dicendi: unus secundum doctores Graecos, videlicet Basilium et Gregorium et Damascenum; alter secundum Latinos.

Dixerunt enim Basilius et Damascenus, quod illa emissioue et contractione radiorum diem et noctem faciebat; hoc autem dicebant esse in potestate ipsius lucis, non per virtutem propriam, sed per praeceptionem divinam. Et huius simile legimus in Scriptura, Exodi decimo: Extendit Moyses manum in caelum, et factae sunt tenebrae horrihiles in tota terra Aegypti tribus diebus. Constat enim, quod in illo triduo sol erat in hemisphaerio terrae nostrae habitabilis, et in terram lessen et in alias habitabiles regiones radios suae lucis emittebat, et a terra Aegypti radios eiusdem lucis contrahebat. Simile etiam forte factum est in passione Domini, ubi sol dicitur obscuratus fuisse: et hoc totum factum est non natura, sed divino praecepto. Et per hunc modum intellexerunt doctores Graeci fuisse in illo primo triduo; et propter'ea rationes prius inductae de naturali potestate in nuUo eos laedunt. Auctoritates etiam sacrae Scripturae non videntur contraire, quia divisio illa lucis:i tenebris non intelligitur quantum ad situm localem, sed quanlum ad distinclionem formalem, sicut distinguitur habilus a sua privatione. Et quia ab hoc habitu in privationem et processus erat et regressus; quanlum ad regressum in habitum dicitur fecisse mane, quod quidem fiebat radiorum emissione; quantum vero ad progressum in privationem dicitur fecisse vesperam, quod quidem fiebat radiorum contraclione.

Alius modus dicendi est secundum Latinos doctores, qui videtur esse rationabilior, quia virtuti nalurali possibilior, scilicet quod lux lUa noctem et diem faciebat suo motu, sicut sol sua facit actione. Intelligitur enim lux illa facta fuisse, ubi nunc est sol — nam et ex iUa formatus creditur esse sol — producta autem fuit super eam partem, supra quam est nostrum hemisphaerium, et illud hemisphaerium illuminando fecit diem, et progrediens pervenit ad occasum et fecit vespere, et post demum regrediens ad ortum fecit mane. Unde respeclu unius et eiusdem hemisphaerii noctem et diem faciebat successive; respectu vero hemisphaerii nostri et alterius simul faciebat diem ex una parte et noctem ex alia-, ex obiectu illius naturae densae, quae erat in medio iUius materiae; quae quamvis nou esset adhuc in forma completa, erat tamen in illa parte ita densata, ut posset proiicere umbram, sicut in parte superiori pro sua raritate et quadam subUlitate poterat suscipere lucis influentiam. Et ideo utrumque horum insinuans Scriptura dicit: Divisit Deus lucem a tenebris, quantum ad existentiam lucis in uno hemisphaerio et tenebrae in alio; et - factum est vespere et mane, quantum ad recessum a nosti-o hemisphaerio et quantum ad regressum. obiicitur in contrarium, quod non erat ibi idoneitas spatii nec corporis, per quod fleret motus ahcuius orbis; dicendum, quod sicut sol in claritate illam lucem excedit, ita etiam in motus regularitate propter orbium distinctionem et complementuni; et sicut lux illa claritatera habebat sufficientem pro illo statu, sic etiam superior pars materiae, quae rarior erat et purior, viam sibi praebeliat ad motum hahilem, quamvis iion esset in tanla perfectione, in quanta nunc est aether.

<> Cod. I Sed quoniam, ut dicit AiujusHnus (11. de Gen.

2. Ad illud quod obiicitur, quod materia ex omni parte erat uniformis; dicendum, quod elsi ex omni parte esset influentiam lucis aequaliter nata suscipere, illa tamen lux non poterat undique illuminare, sicut et sol nuiw non potest. Et ideo, cum ex una parle illnminabalur, ex alia parte erat obscura; et quia ad lumen uniformiter erat disposita, cum non posset simul illuminari, oportebat illuininari successive, et ila oportebat, fieri noctem et diem. Si tu quaeris, quare Deus non fecit lucem ila sullicientem, quod undique posset illuminare; dicendum, quod si sic fecisset, per illam lucem esset illuminatio, sed non liorarum distinctio nec temporalis successio. Divinae autem dispositioni placuit, mundum quasi carmen pulcherrimum quodam decursu temporum venustare.

3. Ad illud quod obiicitur, quod semper illuminabat, ergo seinper diem faciebat; dicendum, quod non sequitur, quia non quaecumque illuminalio dies appellabatur, sed illuminatio, quae est in nostro hemisphaerio; quae magis dies dicebalur quam illuminatio alterius hemisphaerii, non propter id quod tunc erat solum, sed etiam propter id quod futurum erat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ante fuit producta quam mota; dicendum, quod in die naturah faciebat lux radiorum mnltiplicatione in parte inateriae transparentis; et quia lux simul est et lucet et illuminat, simul coepit isto modo dies cum luce. Successionem autem temporis faciebat vel ipsa mutabilitas, quae erat in niateria informi ante productionem lucis, vel etiam ipsa lux inota, quae erat nubes lucida; et ita utroque inodo successio temporis vel simul cum luce incipiebat, vel ante; et illa successio ad primum diem spectabat. Et ideo, quocumque modo dicatur dies formatio lucis est opus primae diei, non quia prima dies ipsam lucem praecesserit, sed quia siinul incepit dies cum luce. Quamvis enim motus sequatur esse secundum naturani, tamen duratione potest simul cum mobili incipere. — Et si tu quaeras, ubi inceperit inoveri; dico, quod ubi facla est. Sed de loco, ubi facta est, duae sunt opiniones.

Quidam eniin dicunt, quod lux illa facta est m raane, sicul dicil Scriptura: ergo videtur, quod prius tenderet ad occasura, quam rediret ad ortum..Iia ratio est, quia Dei perfecta sunt opera, el ideo diem et lucem fecit in sua plenitudine et ita in meridie. Et hoc videtur sentire Beda et alii expositores, qui dicunt, primum diein a plena luce coepisse. Et si tu obiicias, quod tunc a principio diei usque ad mane non sunt viginti quatuor horae; respondent et dicunt, quod sex liorae huius diei praecesserant, successione temporis pertranseunte, propter mulabilitatem ipsius materiae, et postmodum sexta hora, quae est in nuinero perfecto, facta est lux, quae esl corpus perfectum in sui natura, in plena et perfecta irradiatione, utpote in nieridie. Et cum esset tunc tempus aequinoctiale, usiue ad occasum fuerunt sex horae, et postmodum usque ad ortuin sequentis diei fuerunt duodecim, et sex praecesserant ante formationein Uicis post creationem caeli et terrae, et ita factus est dies naturalis perfeclus et integer.

Alia opinio est, quod non fuerit mora lemporis opinio 2, interiecta inter creationem et distinctionem. immo i statim post creationem caeli et lerrae produxit Doininus lucem, ila quod posterius natura, sed simul duratione. Et isti dicunt, quod lux illa coepit in j oriente et sua revolutione perfecla, tendendo ab i eodem puncto in idem, fecit diem naturalem. Et i hoc videtur Hugo in libro de Sacramentis sentire. Ait enim, quod non fuit mora interiecta inter creationem et distinctionis inchoalionem, quae ince- i pit in lucis formatione»; et islud videtur satis pro- I babile, ut ibi coeperit lux illa in die primo, ubi! conditus est sol in die quarto. Creditur enim sol! quarto die conditus fuisse in oriente. non in meridie, et luna in occidente. Et si tu obiicias, quod j prius deberet dicere: factum est mane et vespere; [ dicendum est, quod sicul dicit Magister in littera, mane dicit finem praecedentis noctis, et ex hoc dicit quandam obscuritalem propter hoc, quod non tantum dicit diei initium, immo dicit noctis consuramationem. Et quia in prima lucis formalione non praecesserat nox, sed statim lux incepit secundum suam totam potestatem illuminare; ideo dicitur dies illa coepisse a plena luce; adeo enim lucebat ibi ubi coepit, sicut si esset in meridie. Ideo non dicitur fecisse mane, quia non praecesse- j rat dies, sed prius vespere, quod est flnis diei, 1 et postmodum mane, quod est flnis noctis, quia prius! fecit diem, et postmodum fecil noctem. — Et tam ludiciom hic modus dicendi quam praecedens satis est pro- 1 babilis, nec facile discernitur, quis eoruni plus habeat veritatis; et ideo, quocumque istorum modorura dicatur. iion est facienda mngna vis.,, c. 4, ubi etiani sequens obiectio tangitur. — Paulo inferius

Consequenter quaeritur de essentia et quidditate lucis corporalis in se. Et circa iioc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utruni lux sit corpus, vel

Circa primuni sic proceditur et ostenditur, quod lux sit corpus.

1. Augustinus in libro de Libero Arbitrio tertio: «In corporibus lux primura locum tenet».

2. Iteni, Augustinus super Genesim ad litteram, libro septimo: «Anima omnem corpoream naturam dignitate naturae praecellit; per lucem tamen et aerem, quae in mundo praecelientia sunt corpora, corpus administrat».

3. Item,.uguslinus in epistola ad Volusianum tertia: «Hominum, inquit, iste sensus est niliil nisi corpora valentium cogitare, sive ista grossiora, scilicet humor aut humus, sive subtihora, sicut aer et lux; sed tamen corpora ».

4. Item, hoc videtur ratione. In spiritualibus est reperire spiritum, qui est pure lux: ergo simihter in corporalibus videtur, quod sit reperire corpus, quod sil pura lux: ergo videtur, quod id quod est luminosum in corporibus, sit lux pura. Sed illud est corpus, cum habeat extensionem, sicut patet in sole: ergo videtur, quod lux sit corpus.

5. Item, lux in sole esl in plena actualitate et potestate multiplicandi se, ergo non videtur, quod sit permixta possibilitati materiae; constat autem, solem esse corpus: ergo videtur, quod pura lux sit corpus.

6. Item, nihil inovetur localiter motu diioensivo et successivo nisi corpus; sed lux illa, quae primo creata fuit, suo motu faciebat diem et noctem: ergo erat corpus.

Ad oppositum: 1. Damascenus: «Lumen est naturalis ipsius ignis»; sed nulla qualitas est corpus: ergo lux non est corpus, sed qualitas corporis. fornia corporis.

Secundo quaeritur, utrum sit forma sulistanlialis, Vel accidentalis.

2. Iteni, dicit Philosophus, quod forina est principium agendi, ergo quod maxiine est principium agendi, illud maxime est forma: sed lux inter cetera corporalia est maxime activa: ergo videtur, quod sit pure forma. Sed nullum corpus est pure forma, cum omne corpus sit compositum: ergo lux non est corpus.

3. Item, Augustinus duodecimo super Genesim ad litteram: « Lux est subtilissimum in corpore, et ob hoc animae vicinissiraum »; sed quod est vicinissimum nobilissimae formae, illud maxime participat rationem formae: ergo videtur, quod ipsa lux sit pure forma.

4. Item, nulli corpori opponitur aliquid privative, secundum quod corpus est; sed luci, secundum quod lux est, opponitur tenebra privative: ergo lux non est corpus.

c 0 N c L u s I 0. Lux proprie el in abslractione dicta non est corpus, sed forma corporis luminosi.

Respondeo: Dicenduin. quod quidam, non attendentes nec interius considerantes verba Augustini, dixerunt, lucem esse corpus, pro eo quod posuerunt, aliquod corpus esse pure lucem, ita quod in eo nihil esset admixtum de tenebrositate materiae, sicut est corpus solare, a quo cetera corpora inundi recipiunt illuminationeni. — Sed cum supra probatum sit, quod nulla substantia per se existens, sive corporalis sive spirilualis, est pure forma nisi solus Deus; satis planum est, quod nullum corpus potest esse pure forma. Gunt etiam nullniii corpus

careat extensione, et omnis extensio fimdetur super materiam corporalem, nulluni corpus potest esse sine materia: el ila, nuUum corpus potest esse pure forma. Si ergo lux formam dicit, non potest esse lux ipsum corpus, sed aliquid corporis. Si enim lux esset ipsuni corpus, cum lucis sit ex se ipsa se ipsam multiplicare, aliquod corpus posset se ipsum nmltiplicare ex se sine appositione materiae aliunde; quod est impossiljile alicui crealurae, cum maleria non Iiabeat educi nisi per creationem.

Et ideo aliter dicendum est, quod sicut humor tiae, sicut dicuntur huaior atiuae et calor ipsius ignis; aliquando nominant ipsam substantiam sub tali forma, sicut dicit Augustinus, quod humor et humus sunt elenienta, et philosophi dicunt, quod calor est suiistaiitia quaedam subtilis. Sic intelligendum est a parte lucis, quod lux potest dici in i. abstractione, el sic nominat formam corporis luminosi, per quam corpus illud habet lucere et agere; et sic dicit Damascenus, quod lux est qualitas ignis.

2. Aliquando noiuinat in eoncretione ipsam, scilicet substantiam luminosam; et sic accipitur- in illa divisiooe, scilicet quod tres sunt species ignis, scilicet carbo, flamma et lux. Et per hunc modum loquitur Augustinus, quando dicit, quod « Inx tenet primum locum in corporibus », et quod « lux et aer sunt corpora subtiliora». Vocat enim ibi lucem quod nos vocaraus ignem, sicut ex verbis jpsius Augustini colligitur expresse.

Et per hoc patent obiecta ad utramque partem. Nani auctoritates et rationes, quae dicuiit et probant, luceni non esse corpus, sed qualitatem, accipiunt lucem in abstractioiie, sicut patet.

I. Secundum principia scientine naturalis illa aetate vigeiicretive. — Rationes vero, quae probant, quod aliquod corpus sit pure lux, non sunt cogentes.

4. Ad illud enim quod obiicitur de similitudine spiritualium et corporalium, nou esl simile, quia lux.ipiritmlis est communis Creatori et crealurae secundum analogiam. Et quia Creator pure actus est, ideo potest reperiri in spiritualibus lux in omnimoda actualitate, ita quod nihil habeat de possibilitale materiae nec de tenebrositate ignorantiae. Corporalis vero lux non reperitur nisi in creatura, quae ad hoc, ut per se existat, indiget sustentante materia; et ideo non potest inveniri lux pura per omnimodam exclusionem possibilitatis materiae, potest tamen reperiri pura lux per exclusionem opacitatis el tenebrae; et sic 'est iu sole.

5. Ad illud quod obiicitur, quod si lux solis esset permixta materiae, non posset se multiplicare perfecte; dicendum, quod praesentia materiae non tollit actualitatem forinae, maxime quando corpus nniltum habet de specie et parum de materia; et quia in sole est abundanlia lucis, quamvis sit ibi materia, non impeditur ab actione sua. Ea autem quae dicuntur habere lucem incorporatam, non habent perfectam potestatem multiplicandi se, non cjuia lux sit solum ibi in materia, sed quia corpora illa multum habent de materia et parum de specie.

G. Ad illud quod obiicitur, quod lux primo creata mota fuit dimensive et successive; dicendum, quod lux ibi vocatur nubecula lucida, quae vere corpus erat; et illa non fuit creata, pro eo quod fuit ex praeexistenti materia forma lucis sibi divinitus impressa vel educta. Sic igitur ex praedictis patet, quod lux, proprie et abstracte loquendo, non est corpus, sed forma corporis.

Ceterum termini lux et Imnen a inultis frequenter pro

Hi aulem mntus manifesle supponnnt « alis(Uiim virtulem sive

Secundo quaeritur, uti-uni lux sil forma substantialis, vel accidentalis. Et quod sit forma substantialis, videlur.

1. Prior est generatio substantiae quam acci- ': sed lux inter omnes formas corporales describitur primo fuisse creata: ergo non videtur accidens, sed substantia, aut illa operatio fuit inordinata.

2. Item, forma substantialis est nobilior quam accidentalis; sed lux est nobilissima formarura corporalium. sicut in multis locis dicit.uguslinus: ergo cum multae aliae formae corporales sint subslantiae, videtur, quod iux sit forma substantialis.

3. Item. lus inter omnia corporalia maxime assimilatur luci aeternae. sicut ostendit Dionysius de Divinis Nominibus el maxime in virlute et efficacia: ergo si hoc tolum magis competit formae substantiali quam accidentali, videtur, quod lux sit substantia.

4. Ilem, nullum accidens est causa substantiae; sed lux corporis caelestis est principium educendi animam vegetabilem et sensibilem, quae sunt formae substantiales: ergo videtur, quod sit substantia.

5. Item, nullum accidens est per semetipsum activum, cum nullum sit per se existens: ergo sicut per se non est. ita etiain nec per se agil; sed corpus luminosum, in quantum luminosum, per se activum est: ergo videlur, quod lux non sit ei accidens, sed substantialis forma.

6. Item, nullum accidens facit gradum et nobilitatem in rebus secundum differentias specificas propter sui ipsius participationem raaiorem et ininoreni: sed corpora raundi, secundum quod plus et minus parlicipant de luce, sunt magis et minus nobilia quantum ad esse substantiak, et specie differentia. sicut patet respiciendo gradus in corporibus mundi: ergo impossibile est, lucem esse accidens corpori luminoso.

Contra: 1. Nihil est de constitutione arcidentis nisi accidens; sed lux est de compnsitione coloris, cum color non sit aliud quam lux incorporata: ergo cum color sit accidens, lux est forma accidentalis.

2. Item, nihil est per se obiectum sensus nisi accidens, quia omne obiectum sensus ponitur in tertia specie qualitatis; sed lux se ipsa videtur et percipitur sensu visus, et est illud, quo mediante cetera sentiuntur, sicut dicit Augustinus super Genesim ad litlerain duodecimo: ergo lux est accidens. Ait eniin Augustinus sic: « Visus agit pura luce, auditus Ince incorporata in subtilissimo aere,

deinde lux niixta in aere caliginoso, deinde cum corpulento liuinore, demum cum terrena crassitudine et sic quinque sensus efficit».

3. Item, quod augetur in aliquo, salva eius substantia et natura, ipsum est sibi accidens; sed lux augelur in corporibus praecipue linninosis, sicut dicitur Isaiae trigesimo: Erit lux lunae sicut luxsolis,et lux solis septempliciter etc,: ergo lux non est suljstantia, sed accidens, cmii sul)stantia non recipiat magis et minus.

4. Item, sicut ignis naturaliter lucet, ita etiani naturaliter calet, nec maior est virtus in ipso lucere quam calere sive calefacere; sed caliditas est qualitas accidentalis ipsius ignis: ergo et luminositas.

5. Item, si lux iii igne est forma substantialis, aut ergo ultima completiva, aut citra ultimam. Si est forina ultima completiva, ergo videtur, quod ignis iion differat a caelesti nalura, nec quod aliqua luminosa differant specifica diflerentia. Si est forma citra ullimam: ergo ininus est forma perfecta quam forma ignis speciflca, cmn forma ultima completiva sit in re perfectissima: ergo non videtur, quod in igne liix sit nobilissiraa forma. Si ergo in caelo est forma ultima, videtur, quod digniora sive nobiliora sint corpora elementaria quam caelestia; quod si falsum est, restat etc.

6. Item, in creaturis qualitas est immediatum principium actionis; unde forina substantialis agit mediantibus proprietatibus accidentalibns tanquam instrumentis sed lux esf innnediatum principium actionis: ergo videtur, quod lux sit accidens.

c 0 N c L u s I 0. Lux sub uno respectu est forma substantialis, sub alio vero forma accidentalis.

Respondeo: Praenotandum est, quod in hac quaestione sapientes opinantnr contraria sapientibus.

Quidam eniin dicere voluerunt, quod lux.-est accidens corpori luminoso, sicut sapientia sive scientia, quae est lux spiritualis, est accidens ipsi animae, et sicut color est accidens corpori terminato, et sicut calor est accidens corpori calido. Dixerunt enim, quod sic se habet corpus luminosum ad lucem, sicut aniina ad cognitionem, et sicut corpus termina- Lum ad colorem, et sicut corpus calidum ad calorem, quoiiiam per ipsam decoralur, per ipsam sentitur et per ipsam operatur; et ideo, si dicatur forma nobilis, hoc non intelligitur quantum ad esse primum, sed quantum ad esse secundum;?mi scientia et gratia nobilissimae formae ponuntur, quamvis accidentia esse dicantur. Et sic pro magna parte mendat, et catholici tractatores, sicut Dionysius in quarto de Divinis Nominibus, et Augustinus in multis locis, et philosophi etiain principatum operandi in corporiluis luci attribuunt: ideo lucem inagis esse substantiam quain accidens sentire videntur.

Et ideo esl alia positio, quod lux est forma substantialis corporum, secundum cuius maiorem et minorem participationem corpora habent verius et dignius esse in genere entiuin. Unde nobilissi- i Sic secundum Aristot., II. de Anima, texl. 41. (c. 4.)

amm corporuiii, sicut est einpyreiiin illud, est praecipue luminosuiii, inlimum vero, sicut lerra, inaxime est opacum, interniedia vero, secundum quod sunt magis et minus nobiliora, participant plus et ininus. Et quod omiiia corpora naturam lucis participeiit, lioc satis de plano ostendunt, quia vix est corpus opacuiii. quin per multam tersionem et politionem possit elfici luminosum, sicut patet, cuni de cinere fit vitiaim, et de terra carljunculns.

Utraque autem harum positionum magnorum dc est, et quaelibet valde probabilis nec de facili improbari potest. Si autem interius considerare velimus, quae istarum positionum verior sit, inveniemns, quod utraque earuin fundata fuit super aliquod veruin. Verum est enim, quod lux, cum sit fornia nobilissima inter corporalia, sicut dicunt philosophi et Sancti. secundum cuius participationem maiorem et minorem sunt corpora magis et minus entia, est substantialis forma. Verum est etiam, quod cum lux sit per se sensibilis, sit etiam instrumentum operandi, sit etiain augmentabihs et minuibilis, salva forma substantiali, quod ipsa habet naturam formae accidentalis.

Et ideo notandum est ad intelhgentiam auctoritatum et rationum, quod sicut lux incorpnrata est principium coloris in ipso corpore terminato, qui quidem color est accideiis et passibilis qualitas et sensu percipitur; sic etiam lux in corpore hiininoso est principium cuiusdam fulgoris, qui ad modura coloris est accidens, et niediante quo luminosum corpus a sensu apprehenditur. Et secundum hoc lux duphciter potest accipi. Uno raodo lux di- I. citur ipsa forina, quae dat esse corpori li!cido,et a qna luminosiim corpus principahter est activum, sicut a primo movente et regulantel Alio modo lux dicitur ipse fulgor, qui est circa corpus luminosum, qui consequitur existentiam lucis in tali materia, et qui etiam est sensus obiectum et ope- 2. rationis instrumentum; et sic est accidentale complementum.

Et sic patet responsio ad quaestionem ptropositain; patet etiam pro magna parte responsio ad obiecta. Rationes enim ostendentes, lucem esse substantialem formam, procedunt secundum primani viam, sicut patet intuenti. Rationes autera ad partem Qppositain procedunt via alia, exceptis quibusdam, ad quas satis de facili responderi potest.

1. Ad illud enira quod primo obiicitur. quod Val. foniiam tiaturae accidentalis. principium intrinsecum, sed tanquam principium elfectioum, cum accidentia simplicia sint; forma autem substantialis bene potest esse principium effectivuin accidentis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod est lorma sensibilis; dicendum, ijuod non sentitur ratione suae essentiae, sed ratione fulgoris vel coloris eaiii inseparabiliter concomitantis, inaxime ubi est vehementia lucis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod augetur; dicendum est, quod auginentnm illud attenditur ratione fulgoris, non ratione lucis, quae est forma substantialis; et si ralione illius attenderetur, adhuc Noiajidum. ratio non valeret, quia, quamvis forma substantialis secundum se non recipiat raagis et niinus, habet tainen intendi et remitti secundum esse ipsius in materia. Et lioc maxime veruni est de forrais generalibus, in quibus magis consistit communitas analogiae secundum raagis et rainus, et prius et posterius quara univocationis.

k. Ad illud quod obiicitur, quod calor non est forraa substantialis calidi; dicendum, quod non est siniile, quia non est tantae dignitatis el perfectionis forma caloris, sicut forma lucis. Et hoc patet, quia forina lucis plus recedit a natura contrarietatis. corruptionis el alterationis.

0. Ad illud quod obiicitur, quod non est forina ultima in igne; dicendura, quod si lux ponitur esse forma substantialis corporum specie diversorum, utpote caeli et ignis, neiilrius est forina ultiino completiva. Ideo ex hoc non concluditur, quod natura elementaris sit nobilior caelesti; nec ex hoc etiain potest concludi, quod alia forina sit nobilior forma lucis, quamvis sit ulterior. Forraa eniin lucis ue dupiid ponitur sicul dispositio imperfecla, quae nata sit perfici per ultimam formam, sed ponitur tanquam forraa et natura oinnis alterius corporalis formae conservativa et dans ei agendi efQcaciam, et secundura quara attenditur cuiuslibet forniae corporalis mensura in dignitate et excellentia. — Et quod obiicitur, quod forraa ultimo coinpletiva nobilior est; hoc verum est, ubi forraa illa habet compleri et perfici per ultimam, scilicet ubi forma communis habet perfici per uUimara et specialem. — Vel dicendum, quod hoc veritatem habet, ubi i'''"!'"'''-

utraque romia, scilicet communis et ultima, est in siio potissimo. esse; sic autera iux non est nisi in caelesti corpore.

6..cl illud quod obiicitur, quod est imniediatum principium operandi; dicendum, quod illud non cogit ncccssario, ut videtur; lorma enim substantialis per se posse agere videtur. Sed iura exemplum liuius non de facili invenilur in aliis. quauivis non

irrationabiliter credatur in forma lucis esse possibile, cum sil maxime activa; concedi potesl., quod quamvis lux inlerius perficiens sit substantialis forma, tamen fulgor ille, quo corpus illud instrumentaliter operatur, sentitur et decoratur, ad naturam accidentis. sicut praedictum est, pertinere non indocte credi potest. perperam.

forma incompleta cum anima intelleeliva; et ila cst in quolibet

Consequenter quaeritur de lucis effectu et irradiatione. Et circa hoc quaerunlur duo.

Prirao quneritur, utrum liuueii, quod emittitur a corpore Inminoso, sit corpus, an qualitas cor-

Circa primum sic proctyJitur ef ostenditur primo, quod lumen, quod exit a corpore luminoso, sit corpus.

1. Omne quod per se movefur localiter et dimensive, est corpus; sed radius sive luinen egrediens a sole, movetur localiter, utpote ali oriente in occidentem: ergo tam radius quam lumen est corpus.

2. Item. nilnl repercutitur et repellitur a cor- -iictores vidc iii scholio nd prnecedentcm quacstioncm. poralis.

Secundo. dafo quod sit qualitas, est quaestio, utnim sit substantialis, vel accidentalis. pore nisi corpus; « impossibile enim est, non-corpus corpore moveri »; sed luminis et radiorum Qt repercussio ad corpus opacum: ergo tam lumen quam radius est corpus.

3. Item, impossibile est, esse confractionem et intersecationem nisi corporum; sed ex repercussione luminis ad speculum concavum fit radiorum intersecatio et confractio: ergo videtur, quod tam luinen quam ['adius sit (Mipus. pore, circumquaque comitantia longitudinem lucidi, designata,

4. Item, oinne quod liabet trinam dimensionem, est corpus; sed lumen in inedio halet trinam dimensionem, quia diffiuiditur secundum omnem positionem, nec tantum est in superficie, immo etiam penetrat aerem usque ad profundum: ergo videtur, quod lumen iii medio sit corpus.

5. Item, esto quod sol esset, et circa ipsum esset spatium vacuum, cum sol potens sit ex virtute lucis absque adiutorio extrinseco lumen suum diffundere, nisi habeat resistens, et in illo spatio vacuo nullam habeat resistentiam, ibidem lumen suum difTunderet; sed-lumen illud non esset in alio corpore sustinente: ergo videtur, quod esset substantia per se ens; et non spiritualis, Iwc constat: ergo corporalis.

6. Item, quod potest generare corpus est corpus; sed lumen in medio diffusum potest generare corpus, scilicet ignem, per sui multiplicationem: ergo lumen in medio est corpus.

Ad oppositum: 1. Philosophus secundo de: « Lumen nee est corpus nec defliixus corporis «.

2. Item, lioc ratione videtur per suum oppositum. Lumini enira opponitur tenebra privative: si ergo privatio non est corporis, sed formae, lumen non est corpus, sed forma.

3. Item, hoc videtur per motum. NuUum enim corpus movetur subito secundum locum; sed lux subito alterat, quia in instanti ab oriente venit in occidens: ergo lumen non est corpus. Si lu clicas, quod non movetur subito, sed repente; hoc non potest stare secundum Philosophum, quia si repente moveretur, id est imperceptibiliter in aliquo spatio, in maiori spatio posset sentiri successio, sicut patet in sono: ergo etc.

4. liem, nullum corpus velocius movetur quam corpus mobilis primi. pro eo quod ille motus est perfectissimus omniura motuum, et ideo velocissimus; sed lumen ab oriente in occidens multo citius movetur, quam moveatur orbis primus, quia 1 Aristot., IV. Phys. lexl. S. (c. I). liix in instanti, et illud saltem in duodecim horis: ergo lumen non esl corpus.

b. Item, nullum corpus simul et semel movetur ad partes oppositas; sed lumen simul et semel movetur ad partes oppositas, quia diffunditur sursum et deorsum, ante et retro, a dextris et a sinistris: ergo non potest esse corpus.

(5. Item, impossibile est, duo corpora impermixta et non sese augraentantia esse sinml; sed lumen cum aisre est impermixtum et ipsum aerem non augmentat, et tanien est simul: ergo non est corpus. Quod autem impossibile sit, duo corpora esse simul, et Philosophus dicit, et ad hoc sunt rationes, quae possunt omitti ad praesens, quia inducuntur in quarto, ubi agitur de penetrabilitate corporis gloriosi.

7. Item, nullum corpus habet suum esse in fieri continue; sed lumen in aere habet suum esse in fieri, quia continue egreditur a sole, sicut dicit.Uigustinus: ergo impossibile est corpus esse.

8. Item, si lumen est corpus, aut est ex aliquo, aut est ex nihilo. Si ex niliilo: ergo est a creatione, ergo lumen est a solo Deo, cum ipsius sit creare. Si ex aliquo; quaero ex quo? aut ex corpore, a quo causatur, aut ex corpore, in quod snscipilur. Constat, quod non ex corpore, in quod suscipitur, quia lumen non producitur ex aijre; tunc enim ibi posset manere, recedenle sole. Si ex corpore, a quo causatur: ergo videtur, quod corpus luminosum in emissione luminis aliquid perdit de sna substantia et materia, et ita videtur, quod iam sol deberet esse consumlus.

Lumen et radius, proul proprie

accipitur, non est corpus.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc quatuor fuerunt opiniones.

Quidain eiiini volnenint. dicere, quod lam lu- I. men quam radius iii niedio corpw est, et egressus ipsorum radiorum ab ipso sole est sicul egressus rivulorum a fonte. Sicut enim a fonte procedunt rivuli, qui sunt corpora el eiusdem naturae cum fonte, sic dicunt esse in radiis et sole. Et si tu obiicias eis, quod videtur, quod substanlia solis et aliorum luminarium iam esset pene consumta: respondent, quod sicut non consumitur substantia fontis, pro eo qund, sicut fit emissio, ita tlt etiam restauratio; sic dicunt, quod non consumitnr substantia solis, pro eo quod, sicut exterius emittit lumen suum inferius, sic virtute radiorum vapores ad se trahit superius, ex quibus reslauratur, sicut corpus alimento, adeo ut nec deficiat nec decrescat. Et hoc videtur sensisse Seneca — Positio tamen ista est contra philosophiam, quae dicit, corpora caelestia omnino esse incorruptibilia

Secunda vero positio est, quod lumen est cor- 2, pus, et similiter radii, el processus ipsorum radiorum a sole est. sicut ramorum a radice, maxime si ita esset, quod statim radix posset ex se producere arborem, adinta divina virtute, sicut forte fuit in priraa rerum condilione; et sicut radix non diminueretur, si ita produceret arborem, et tamen dicerentur semper rami ab illa radice exire, non quia de nnvo egrediantur. sed quia cum sua origine continuantur: sic dicunt el in solis radiis se habere. Cum enim Deus solem tanquam originem et principium luminis fecit, simul cum hoc ramificationem radiorum sibi dedit; el sol continue dicitur illos radios.emitlere, quia illi radii nunquam separantur a sua origine; sed sicut sol raovetur, sic radii circumferuntur, non novi generantur; eosdem enim radios, quos emisit a principio super terram, emittit etiam et nunc. — Sed esto, quod sol obscuraretur. sicut in passione Christi creditur esse facluin; tunc videtur, quod oporteret ex tunc radios renovari, et ita de novo creari, si corpora essent.

Terlia positio est, quod tam lumen quam ra-.-! dius in medio corpus est; et productio eius quanlum ad formam est a sole, quantum vero ad materiam est a Creatore. Dicunt enim, quod hoc spectat ad perfectionem universitatis, ut, sicut est aliqua creatura, quae quantuni ad materiam et formam immediate est a Deo, ut Angelus, quaedam, quae quantum ad formam est:i Deo immediate et quantum ad materiam est a natura. ut homo; sic etiam tertium genus est, quod quantum ad formam est a creatura et quantum ad materiam a Deo. — Sed iHud nou videtur probabile, cum Deus nunquara creet nialeriara praeter forraara aliquam

Licel autem quaelibet harum Irium positionum specialiter dicat aliquid imprnbabile circa originem luminis ex lumine, omnes taraen conimuniter improbantur per hoc, quod dicunt, lumen in inedio esse corpus, tnm propter ipsius diftusionem, quae subita est, tum etiam propter coexistentiara cum aere, quae impermixla est, tum etiara propter ipsius produclioneni, quae nec est ex materia nec unquam separatur ab eius existentia, immo sicut continue est, ita continue generatur; ut dicit Augustinus, quod lumen habet permanentiam per continuam solis influentiam.

Et ideo est quarta [lositio concors rationi et philosophiae, quod lumen et radius, si norainet illud praecise, quod a luce habet orluni, nec est corpus nec corporis defluxus, sicut rationes ad hoc inductae ostendunt. Si autem dicatur radius aer illuminatus secundum diaraetrum, et himen aer 11- luminatus secundum profundura; sic isto modo radius el lumen poterit dici corpus. Prout tamen proprie accipitur lumen et radius in medio, corpus non est.

t. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod raovetur localiter; dicendum, quod sicut videmus in specie generata a colore, quod dupliciter inovetur, et unus motus est per dilTusionem procedendo a corpore obiecto usque ad speculum, alius autem raotus., secundum quod videtur moveri in speculo ad motura corporis obiecti — et primus non est motus localis. sed generationis, secundo vero motu non movetur per se, sed per accidens — sic intelligendum est in proposito, quod raotus luminis, qui est per egressuin ipsius a corpore liicido, non est proprie loci mutatio, sed raagis luminis generatio et diffusio; et hoc patet ex hoc, quod fit subito in spatio quantumcumque magno. Motus vero alius, qui est per delationem ipsorum radiorum super terram cum ipso sole, iste est solum per accidens, sicut movetur virtus ipsa ad motum sui principii influentis; et tamen virtus corpus non est. Sic intelligendum est de lumine, quod se habet ad corpus luminosum per modum virtutis influxae. Unde Damascenus: «Dicimus propter lumen, quod ex ipso proveiiit, lucere ignem, et non ponimus, ministeriale organura ignis esse, quod ex ipso est luiaen, virtutem vero magis naturalem».

2. Ad illud quod obiicitur, quod radii repercutiuntur a corpore; dicendum, quod repercussio alicuius ab aliquo potest esse dupliciter: quaedam ex collisione duorum sibi invicem obviantium, sicut pila repercutitur a pariete; quaedam ex ineptitudine patientis ad suscipiendam virtutem agentis, et sic repercutitur radius a corpore opaco. Sol enim, sive quodcumque aliud corpus luminosum, habet virtutem.liffmiflendi lumen usque ad aliquod spatium determinatum, cuni sit virlutis finitae; et quamdiu se protendit illa virtus, muUiplicatur lumen, si susceptibile sit idoneum: cum vero ante terminationem illius virtutis obviat aliquod corpus, quod non est idoneum a,d eius susceptionem, hoc ipso quod lumen non poterat se multiplicare in anterius, multiplicat se relrorsum, non ex virtute corporis resistentis, sed ex virtute primi moventis. Uiide cuni nt repercussio radii in aqua, mota aqua, movetur radius, non quia aqua sit principium movens, sed prima virtus radium producens, quae, occasione accepta ab aqua, poterat radium reflectere, et occasione accepta ab eadem, potest reQexionem variare et ita radium movere. — Quod enim dicitur: impossibile est, non-corpus a corpore repelli; dicendmn, quod si est aliquid ita non-corpus, quod sit spiritus, hoc verum est. Si autem est ita non-corpus, quod quidem indiget corpore deferente, sic absque dubio repelli potest; sicut praedictum est in lumine, et manifestum est in imagine, quae relucet in speculo propter appositionem plumbi cum vitio, quod est corpus opacum. Si inim esset solummodo vitium per se, quod est corpus pervium. transiret species et non redirel ad oculum, sicut patet per sensibile experimentum.

3. kd illud quod obiicitur, quod lit intersecatio et confraclio radiorum: dicendum, quod lioc dicitur ralione aeris coniuncti, qui ex virtute radioram ibi concurrentium habet subtiliari et moveri; ct ratione illius dicuntur etiam radii confringi, dum ex muUiplicatione secundum oppositas vias, per progressum et regressum, fu quaedam muUiplicatio et aggregatio luminis et subtiliatio aijris circa

Auctores vide supra in scholio atl a. 2. q. 1. — In 3. corpus tersum; ex qua contingU, effectum radii intendi, et ignem ibidem per caloris nem ex aire sic subtiliato generari.

4..d illud quod obiicitur, quod lumen habet trinam dimensionem in medio; dicendum, quod dimensionem potest aliquid habere dupliciler: vel ex se, vel ex raUone eius, in quo esL Si e.r se, sic est corpus; si aliunde, non oportet. Sic enira habet trinam dimensionem albedo in cerussa et nive, quae sunl albae intra el extra.

b. Ad illud quod obiicilur, quodsi circa solem nec probabile. Philosophus enim contrarium sentit in seeiindo de Anima, cum dicit, quod « per vacuum non est videre »; et Augustinus similiter in duodecimo Confessionum, in principio dicens sic: « Ubi lux esset, si esset, nisi superesset eminendo et illustrando »? — Ratio etiam est contra hoc, quia, cum lumen sit forma corporalis, indiget medio deferente. Et si tu quaeras, quid impediat; dico. quod hoc non est propter praesentiam impedimenti, sed propter absenliam adiutorii: sicut si aliquis habens magriam famem et carens cibo non potest comedere, non quia impediatur, sed quia non adiuvatur.

G. Ad illud quod obiicitur, quod lumen generat corpus; dicendum, quod lumen non agit propria virtute; sed virtute corporis luminosi; corpus autem luminosum non educit corpus quantum ad materiam, sed solummodo quantum ad formam: et ideo cum lumen sit illud, per quod agit, non oportet, lumen esse corpus, sed sufficit. fjuod sit forma corporalis. aliam sentenliam ut pi-obabilem refert, quae lenet, motum il- D[ST. XIII. Alii

Serniido qiiaerituf, utrum lumen sit foi'ina substantialis, vel accidentalis. Et quod sit forma accidentalis, videtur.

1. Quod advenit iam complelo in esse est ac- '; sed Inmen advenit aeri iam completo in esse: ergo est accidentale.

2. Item, « quod adest et abest praeter subiecti corruptionem, est accidens-»; lumen adest et abest praeter aeris corruptionem, quod est subiectum eius: ergo etc.

3. Ilem, sicut se liabet color ad corpus terminatum, ita se habet lumen ad corpus transparens; sed color est accidens in corpore terminato: ergo lumen est accidens in corpore transparenti.

4. Item, si unum oppositorum, in subiecto existens. est accidens, et reliquum est accidens; sed obnubilatio accidit ipsi aeri: ergo pari ratione et illuminatio.

CoNTRA: 1. (mpossibile est, duo accidenlia eiusmina. sicut dicit Dionysius, sunt in eodem aeris medio: ergo impossibile est, lumen esse accidens aeris.

2. llem, accidens cum generatur. ex propriis principiis subiecti habet ortum, et cum resolvitur, resolvitur in suum subiectum; sed lumen nec educitur ex aere nec resolvitur in aerem: ergo lumen non esl accidens aeris. Et constat, quod est in aere: ergo si eius non est accidens, nullius est accidens.

3. Item, nullum accidens transit a subiecto in subiectum; sed radius mutatur ab una parte aeris in aliam, et lumen similiter: ergo lumen accidens esse non potest.

i.vciTut'S, de Substunliii orbis, c. 1. (sive Prologus): I. OUAIiST. (I.

h. Item, nuUum accidens manet immobile. moto eo in quo est; sed radius manet immobilis, nioto aere: ergo radius accidens non est. Si tu dicas, hoc esse propter hoc, quod lumen in medio habet esse spirituale, sicut idolum; obiicitur contra hoc, quia radius et lumen habet ibi operationem naluralem et principium operationis naturalis: ergo videtur, quod sit ibi naturaliter et concrete, non spiritualiter et abstracte.

c 0 N c L u s I 0. Lumen in medio, quatenus dicit vim activam, dicit substantiam, habentem modum accidentis;

quatenus dicit qualitatem sensibilem, dicit accidem, quod non plene habet ralionem accidentis naturalis, sed similitudinis vel intentionis.

Respondeo: Ad praedictorum inlelligentiam est notandum. quod circa hoc Iriplex est modus dicendi, quorum quilibet supponit, lumen in medio esse formam, sive qualitatem aliquain.

Quidam enim dicunt, quod lumen in medio est subslantia; existit taraen in medio per modmn accidentis, quia non est ipsi aeri substantialis; et hoc dicunt propter hoc, quod generatio luminis a estsecundum viam univocationis; el ideo, cum lux sit forma substantialis in suo fonte, dicunt, lumen substantiam esse in medio, licet modum essendi Iiabeat accidentalem. maxime cum luminis et lucis non videatur alia essentia esse, sed solummodo differre videantur per modum essendi sive per esse.

Sed quia lumen in medio est illud quod

2. potissirae sentitur et facit alia sentiri; ideo est secunda positio, quod lumen in medio est accidens; non enim causatur a corpore luminoso, nisi in quantum fulgidum est; et ita est accidens per comparationem ad principium a cjuo. Dicunt etiam, quod est accidens per comparationem ad subiectum in quo, quia advenit iam complelo et potest adesse et abesse praeter subiecti corruptionera; et ita plenam rationem accidentis habet lumen in medio, non tamen per comparationem ad idem. Accidens enim habet coraparari ad substantiani sicut ad subiectum et causam; limen vero, etsi his duobus modis habeat comparari ad substantiara, non taraen ad eandem, quia ad aerem comparatur sicut ad subiectum, quia est in illo; ad corpus luminosum, sicut ad principium, quia est ab illo -.

Sed quia Inmen, prout est in medio existens, habet se ipso seiitiri, ita quod positum supra sensum sensum facit; et iterum, in eadem parte medii habet sine confusione multiplicari, secundum positionem Dio- 3. nysii: ideo est tertia positio, quod lumen in medio nec est substantia nec est accidens proprie, quia non halwt ibi esse naturale et materiae concrelum, sed spirituale et abstractum. Unde dicunt, quod sicut comparatur species coloris in medio ad colorera existentem in corpore obiecto; sic luraen in medio ad lucem existentem in corpore luminoso. — Sed cum lumen in medio non sobiin liabeat operationem spiritualem in animam, sed etiam naturalem in corpora naturalia; non solum videtur esse in aijre per modum spiritualem, sive esse ibi per modum habitus. sed etiam aliquo modo secundum esse naturale; et ita videlur, quod illud non sufficiat dicere, quamvis videatur esse valiie verisimile.

Proplerea intelligendum est, quod omnes inodi de praedicti aliquid veritatis in se continent, et ex omnibus his elicitur una veritas integra; quod patet sic. — Lumen enim in medio dicit virlutem actimm, egredientem a corpore luminoso, per quam corpus lurainosura agit et impriinit in haec inferiora; et haec est virtus substantialis ipsi corpori. Et de hac dicit Dainascenus, quod lumen, quod est iNulla siquidera substanlia 3er seiisum cognoscitur, scd ex igne, non est aliquid uiinisteriale ipsius ignis vel accidentale, sed virtus ei connaturalis et consubslanlialis, sicut patet in auctoritate inducta iii praecedenti problemate; et haec virtus non est sensu perceptibilis nec solummodo operatur in sensu visus, sed etiam facit ad eductionem omnium sensuum in actum, sicut dicit Augustinus septimo super Genesim ad litterani, quod habitum est in quadam auctoritate prius inducta. Sic etiam dicunt philosophi, quod corpus caeleste mediante suo lumine influit usque ad profundmn terrae, ubi raineralia corpora generari habent. Et quantum ad hoc verum dicunt qui dicunt, quod lumen dicit substanliam accidentaliter ad aereni comparalam, sicut virtus agentis ad deferens quodammodo accidentaliter comparatur.

Non solum autem lumen dicit illam vim activam, quam non percipit sensxis, sed etiam quandam qualitatem sensibilem, qua sensus visus efficitur sentiens in actu; et illa est quahtas accidentaUs in tertia specie qualitatis. Et secundura hoc dicit Avicenna in libro de Sufficientia naturali, quod c( luineu est affectio corporis habentis lucem, cura oppositum fuerit ilii», scilicet pervium. Et sic verum dicebat illa secunda opinio, quae dicebat, lumen esse accidens, non soluin per comparationera ad autera, in quo recipitur, sed etiara in coraparatione ad corpus, a quo causatur, quia ab ipso oritur, in quantuni illud est fulgidura et habet esse obiectura sensus.

Secundura autem utramque istarum naturarum in lumine repertarum lumen ad aerera comparatur, non sicut ad primum subiectuni, sed sicut;ad deferens et ad me.dium; et ideo per coniparationera ad ipsum aerera non habet raodum existendi naturalem, sed per raodum habitus; nec est forraa naturalis, sed potius siinilitudo eius; sicut species in medio non est proprie color, sed ut color sive sirailitudo coloris. Maxiniam tamen habet approxiraationera ad illuiii; et adeo illi innititur, ut non indigeat principio extrinseco, ex. quo educatur. Unde lumen in medio non habet principium n.ateriale

ex quo, sed potius ofigiiiale. a quo fluit et ad quod etiam redit, cuni in medio desinit esse, sicut dicituf de similitudine. VA lioc niodo dicit Commentatoj super seeuLidum de.nuua, ijuod lu. est habitus diaphaoi, et quod est in ipso, sicut intentio vel species vel simihtudo. Et quartuin ad hoc verum dicebat terlia opinio.

Ex his igitur patet, quod lunien in medio, in quantuni dicit vim aclwam, dicit suhskmliam, habenteni inoduni accidentis; in (juantum dicit (/walitatem sensibilem, dicit accidem. Sed accidens illud relatum ad aerem non habet plene rationem accidentis riaturalis, sed similitudinis vei intentionis, quia est ibi non sicut in subiecto sustinente, sed sicut in deferente. — Ex his patent rationes ad utramque partem.

1. 2. Quod enim obiicilur, quoti advenit iam completo et recedit praeter subiecti corruptionem, hoc ostendit, quod habet modum accidentis, secundum qund est in medio.
2. 4. Quod vero obiicit, quod se habet ad inodum coloris et est qualitas sensibilis; de lumine loquitur, secundum (uod in se habet naturam accidenlis.

3. Hic agilur rti. luinine, iniaUTUS cst in medio, non in Nationes vero ad opposiluin, quae probant, quod noii sit accidens, quia non numeratur a numeratioiie subiecti, quia non movetur ad inotum atiris, quia non causatur:tb aere nec resolvitur in aerem; concludunt solum, quod non habet ibi p/ene quod etiaiii sustinetur et dependet ab eo, in quo est, principaliter et ei coniungitur inseparabili vinculo. — Hoc autem non est in proposito, quia lumen, quainvis sit m aere, causatur a corpore luminoso et ab illo principaliter dependet; nec est in aere sicut in sustinente, sed sicut in deferente; et ideo durationem et mutationeni et uumerationem potius recipit a lucido influente quain ab aere SHScipiente. Et ob hoc dicit Dionysius plura lumina esse in eodem medio inconfusa et convelli sive separari ab invicem secundum absentationem corporum illuminantiuin. Distinctio enim illa est propter continuationem luminum cum sua origine, a qua procedunt naturaliter et virtute eius agunt, quamvis in medio sint quodam modo.spirituaUter et abstracte. Et sic cetera circa lioc quaesita iain patent.

maliter sit intentio, id est species impressa visibilis ipsius lucis

DuB. I.

In parte isla sunt dubitationes circa litteram, et primo dubitalur de hoc quod dicit, quod in mysterio factum est, quod dies computalur a vespera in vesperam. Contra lioc enim videtur, quod ad ieiunii observantiam oportel ieiunare diem praecedentem cum nocte sequenti. — Item, videtur, quod non congrue significelur mysterium redemptionis, computando diem a vespera in vesperam, immo potius in prima coraputatione dierum, quia Christus a tenebris nos produxit ad lucem.

Respondeo: Dicendum, quod duplicem modum computandi diem accipimus in Scriptura. Primus. iu quo dies praecedens copulatur nocti sequenti, et hoc quideni fuit in prima dierum enumeratione, in quo, ut dicit Magister -, praefigurabatur lapsus hominis futurus a luce gratiae in tenebras culpae. Alius modus computandi dies attenditur in solemnitatum custoditione, in quo nox praetedens connumeratur diei sequenti: et hoc vult dicere a vespera in vesperam, ut praecedat nox, et.sequatur dies, quia eramus aliquando tenebrae, nimc autem lux in Dominu. — Et quod obiicitur de observantia ieiuiiiorum. dicendum, quod tempus ieiunii competit tempori miseriae; et ideo computatio diei in observatione ieiunii debet fieri secundura conformitatem ad distinctionem lemporis primi, in quo erat praeflguratio lapsus humani. — Et quod obiicitur. quod non debet terminari a vespera in vesperam; dicendura, quod prima vespera ponitur ibi, in quantum est principium noctis, et secunda, in quantum est finis diei; et ita pro nocte et die. dum diversorurii computationes dies consueverunt i; distingui. Graeci enim computant diem a mane in mane, quia tunc primo apparet sol; Hebraei vero a vespera in vesperam, quia tunc incipiunt solemni- ii zare; astronomi vero a meridie in raeridiem, quia,; tunc est sol in maiori virtute; sancta Ecclesia a I media nocte usque ad mediam noctem, quia tunc;] natus est Chrislus. Unde versus: ii In medio lucis; ludaei vespere; sancta i Inchoat Ecclesia medio sub tempore nocUs.; i DuB. II. i;

;l Item quaeritur de hoc quod dicit de illaluce: ij Aut de m corpus solis formatum, autin eaparte caeli esse, in qua sol esl. Nam primum videtur esse falsura, quia non est ordo de perfecto ad iraperfectum; sed lux illa perfectissima erat, sicut dicit Damascenus % quod opera primae diei perfectiora sunt. — Uem. textus videtur esse contrarius; dicitur eiiim ibi: Vidit Deus lucem, quod esset bona; et Augiisliiius explanat: Vidit, d est placuit voluntati Dei, ut pro modo sui generis manerel quod placuit, ut fieret »: ergo adhuc manet in se ipsa lux illa. — Item, si sol factus est de illa luce, unde facta sunt alia lurainaria? Si tu dicas, quod de illa luce; tunc videtur, quod una pars illius lucis corporalis cessit in corpora lurainosa, quae sunt supra solera, et in corpora luminosa, quae sunt infra solem: ergo, si nuUum corpus habet moveri oppositis motibus, nLilliim etiam esl corpus caelesle, quod per naturani habeat moveri motu recto, sed orbiculari, videtur, quod prima lumiiarium productio fuerit per violeiiliaui et praeter naluram. — Item, quod non possit esse in ea parte, in qua est sol, videtur primo, quia duo corpora non possunt esse siniul; secundo vero, quia sol sufTicienter illmninal: ergo videtur, quod ln illa sit ibi frustra.

Respondeo: Dicendum, quod cum quaeritur, in littera.

Prinnis est, quod luminaribus caeli factis, lux iiia redlit in praeiacentem materiam, quia non erat facla nisi ad faciendam quandam distinctionem dierum semipleiiam, qua perfecta inde rediit, unde sumta est. — Sed haec positio est contra rationem et cnntra litteram % quod Deus deslrueret opera sex dierum principalia, vel quod sineret perire.

Secundus modus dicendi est, quod illa lux inanetMn forma sua non mutata, nec jjg,p[.[,m. (juantum ad sensum, propter coniunctionem sui ad solem, nec tamen est frustra, quia ipsius solis auget effectum.

Sed quia difTicile est assignare, quem elTectuni quam in re eiusdem generis.

Sed quoniam non videtur Scriptura exprimere, quod Deus post primum diem produxerit novam lucem, sed soliiiiimodo luminaria distinxit; ideo est quarla opinio, quod ex illa luce facta sunt corpora luminosa, inter quae principatum tenet sol; nec fuit ibi aliqua violentia. quia unaquaeque creatura eum locum accipiebal, quem sibi Dominus per naturani deputabat'-. — Et sic patent obiecta, quia nec fuit illius lucis corruptio, nec etiam violentia, sed quaedam maior et perfectior distinctio. — Quod autem dicit Damascenus, opus priniae diei fuisse perfectissimuni; hoc dicil per comparationem ad alia corpora, quae a luce habent recipere influentiam, non per comparationem ad luminaria, quae ex ipsa luce sunt formata.

1 Clr. Aristot., I. de Ciielo el niundo, text..3. seqq. (c. 2.).

Item quaeritur de lioc quod dicit: Dix,it Deus: Fial etc. non temjwraliler nec sono vocis, sed in Verbo sibi coaeterno. Videtur enim hoc esse falsum; statim enim cum dixil Deus, res factae sunt, sicul dicitur in Psalmo: Dixit, et fa.cta sunl: ergo cum productio rerum sit teinporalis, dictio non fuit aeterna. — Item, in dictione aeterna non (Z«c*Y Deus nisi semel, sicut dicitur in Psalmo: Semel locutus est Dejis; sed cum produxit opera sex dierum, in productione cuiuslibet operis dixit: ergo illud dicere non est aeternuin, sive generare Fihuin. Si tu dicas, quod illud dicere non fuit nisi unum solum, iteratur tamen propter multos effectus; tunc videtur, quod si ad dicere sequitur facere, et swnul dixil, ergo simul omnia fecit; sed non simul fecit, sicut dicit Scriptura, et supra probatum est: ergo non simul dixit.

Propter hoc quaeritur, utrum rftcere hic temporaliter, vel aeternaliter; et si aeternaliter, quomodo dictum possit esse temporale? et si temporaliter, quomodo dicere temporale potuit omnem creaturam praecedere? — Item, quaestio est, utrum accipiatur notionaliter vel essentialiter. Si enim accipiatur notionaliter, quomodo poneret effectum? aut quomodo effectus creationis, quem Deus dicendo produxit, competat toti Trinitati? Si vero esserttialiter, quomodo poterit dici, illud referri ad naturam Verbi, per quod facta sunt omnia"? cum Verbum dicalur personaliter, sicut in primo libro ostensum est.

Respondeo: Dicendum, quod dicere uno inodo connotat effectum in actu, alio modo connotat effectum in habitu, tertio modo nec in hubitu nec in actu. Dicit enim uno inodo quasi actuiii ad exlerius, et sic dicere est aliquem effectum efflcere, in quo dicens exprimit se; et hoc niodo dicitur Deus dicere sive creaturam prnducendo, in qiia se declarat, sive aliquid animae inspirando, in quo voluntatem suam demonstrat; et sic pluries accipitur in Scriptura et connotat effectum actualiter. —.lio modo rf/cere dicit actum quasi interius, nihilominus tamen relalimi; et hoc inodo dicit comparationem ad Verbum conreptum. per quod dicens se et omnia loquitur. Per quem modum arcipitur in Psalmo: Semel locutus est Deus, Glossa: id est, Filium genuit, in qno omnia disposuit; et sic dicere connotat effectum in habitu, quia dicere importat dispositioiiem, et ad dispositionem sequitur opus. — Tertio modo dicere dicit acluni intrin-secum et absolutum; et lioc modo dicit Anselmus, quod « dicere non est aliud quam videndo intueri», et sic quaelibet persona dicit se et alia; et huic dicere non respondet verbum conceptum, quia secundum hunc modum ideni potest esse dicens et dictum et quo dicitur. Quaelibet enim persona se ipsani videt et intuetur se ipsam; et sic non connotat elTectum, nec actu nec habitu.

Si ego quaeritur, quomodo accipiatur dicere I. in rerum productione; dicendum, quod potest accipi prinio modo, scilicet prout connotat effectum in actu; et tunc dicere idem est quod producere, nec esl ibi nugatio, cum dicitur: Dixit Deus: Fiat, quia non tantum importat ipsam actionem in se, sed etiam prout est ad ipsius manifestationem; et praemittit Scriptura verbum dicendi verbo faciendi, nt iu Iioc ostendat, quod Deus maxima facilitate producit singula, non quia aliqua vox creata rerum productionem antecedat. VA sic d.icere in diversis diebus potest pluriftcari non ratione principalis signiticati. sed connotali; sicut palet, quia plurium productorum plures sunt productiones passivae, et ratione connotati activa dici riotest plurificari.

Potest eliain nihilominus accipi secundo modo, -a. et sic est sensus: Dixil, id est Filium genuit. in quo omiiia disposuit et per quem oinnia produxit; et sic exponit bealus Auguslinus. cum dicit, quod vox Dei ad naturain Verbi, per quod omnia facta sunt, refertur. F.t ad illud dicere sequitur creaturam fieri, sicut ad rf«po.<«7io»,em sequitur opus, non immediale, ut tunc sil, quando quis primo dispomt, sed pro loco et tempore, scilicet sicut dicentis dispositio ordinavit; et sic est in proposito. Nain Deus produxit non tunc, cum Filium genuit, in quo disposuit: sed sicut generando Filium ab aeterno disposuit, se producturiim in tempore. sic produxit in lempore. In ipsa enim dispositione Dei aeterna non soluin eral, quod res producerentur, sed etiam quando producerentur. Et hoc modo dicere in diversis diebus dictum eandem importat dispositionem et aeternam, in qua siinul disponimlur aeternaliter, quae successive prodiicimtiir ex lempore.

Sic igitur primo et secundo modo potest hic accipi dicere, sed secuiido modo magis proprie. Tertio autem modo non videtur hic accipi. quia non connolatur ibi aliquis effeclus. nec actu nec habitu. Nec videtur etiam illo tertio modo proprie accipi actus dicendi. Nam, sicut dictum fuit iii primo libro distinctione vigesima.septima, dicere proprie non est sine verbo, sicut nec proprie ihi dicilur esse locutio, iibi nullus est sermo. Nihilominus tamen tertius modus accipiendi dicet-e non videtur esse i omnino improbandus. pro eo quod satis rationabiliter videtur posse concedi, quod quaelibet persona loquatur se alteri. Si enim iste actus, qui est dicere, convenit cuilibet personae creatae, potest convenire cuilibet personae increatae vel vere, vel modo transumtivo. Iste tamen modus accipiendi non competit proposito. Et per hoc patent quae obiecla sunl.

DuB. IV.

Item quaeritur (lc hoc quoil dicit: In principio, id est in Filio, creavit Deus caelum. et terram. Si enim creatio mutatio est, el in Filio nihil mutatur: ergo in Filio nihil creatur. — Item quaeritur. quare ista accipilur: Pater est mj Filio et creat »1 Filio, ita quod haec praeposilio in refertur et ad verbum essendi et ad verbum operandi; liaec autem non recipitur: Pater est per Filium, quamvis ista recipiatur: Pater operatur jop/' Filium. — Quaeritur etiam. quam habitudinem importat haec praepositio per, cum dicitur: Deus Pater creat per Filium.

Hespondeo: Dicendum. quod liaer praepositio in potest imporlare causa.litatem el potest iiiiportare identitatem; causalitatem, ut cum dicilur: Deus eral Verbum. Cum enini dc illo dicitur: Umnia per ipsum

Omnia suiit in Deo; identUalein, iit cum dicitur: Pater est in Filio. Ilaec auteni praepositio per, quantum est de se, importat causalitatem. — Dico igitur, quod convenienter dicitur Deus operari iii Filio, et ratione identilatis, quia Pater operans est in Filio; et ratione causalitatis, quia Filius esl causa elTeclus iiroducti a Patre. Ft ideo haec praepositio in cum suo casuali accipitur iu divinis cum verbis absolutis et cum transitivis ratione duplicis habitu-

Cap. 1. Ue opere senmdiie diei, qua factum esl jrrmamenluin.

Dixil quoque Deus: Fiat /irmamentum in medio aquarum, et dividal aquas ab aquis... Divisitque aquas, quae eranl suh firmamento, ab /lis quae erant super firmamentum.

Cap. II.

(Juod caelum lunc faclum debel inteltic/i.

« Sciendum esl, (uo(l illius caeli describitur hic creatio, sicut ait Beda super Genesim-, in quo flxa terra, el snperpositac aliae. de ([uihiis dicilur: (Jui legis aquis superiora eius. In inedio ergo (Iriiiameiitiini est, id est sidercuiu caeluin ».

Cap. III.

Ue qua maleria factum sil.

«Quod de aiiiiis tactum esse, credi potesl'». Crystalliiiiis enim lapis, cui magna est lirmitas et perspicuilas, de aquis lactus esl.

Cap. IV.

Uuomodo aquae possint esse super caelum, et quales sinl.

« Si quein viro niovel, quoinodo aquae natura fluidae et in iiiia lahiles super caelum possint cousiq. 3. a

1 Uen. I, B. 7. — Tesliinlc ciid. Kif., haec el scquculiii dinis, scilicet causalitatis et identitatis. Haec autem praepositio per, quoniain importat habitudinem causae et principii, non recipitur nisi in illis verbis, quae important aliquem effectum, respectu cuius Filius habet causalitatem. Et ideo recipitur, quod Pater operatur per Filium. sed tamen non recipitur, quod Pater sit per Filium. Sed haec planius dicta sunt in primo libro, distinctione trigesima secunda, et ideo ad praesens sufliciant liaec. stere; de Deo scriptum e.sse nieminerit: Qui ligat aquas in nubihus suis. Qui eniin infra caehiiii ligat ilhid caelnni suiit, scilicet ut glacies solidatae.

Quidam vero caeluni, (luod excedit aeris spatia, igneae nalurae dicunl assereutes, super aerem purum illud caelum sunl, dicit vaporaliter trahi el levissimis terrae aquas vaporaliter trahit et per subtiles minutias suspeudit, et post corpidentius conglobatas pluvialiter rerundit. Si ergo « potesl aqua, sicut videmus, ad tanlas minutias pervenire, ut leralur vaporaliler super

C.p. V.

De fiyum firmametili.

« Quaeri cliani solet, cuius ligurae sit ciielum. Sed Spiritus sanctus, quamvis auctores nostri sciverint, per vel terminum aquarum intraiisgressibilem. Si aulem stat, niliil impedit moveri et circuire sidera».

Cap. VII.

De opere tertii diei, quando aquae conyregatae sunt in imum..

Sequitur: Dixit Deus: Congregentur aquae in lo- 1. cMw unum, Bt appareat arida. Tertii diei opus est tricem, ut lux, quae praeterito biduo aquas clara luce protulit lerra herbam virenteni, lignumque faciens fructum ».

Cap. VIII. Quomodo omnes aquae congregalae sunt in unum locmn, cum multa sint maria et flumina.

«Si autem quaeratur, ubi congregatae sunt aquae, quae totum texerant spatium usque ad caelum; potuit terras, sed congregatione esse spissatas, et ideo facile in unum posse redigi locum. Cumque multa constet esse maria et tlumina, in unum tamen locum dicit congregationesque aquarum, propler mullifidos sinus earum, quibus omnibus ex magno mari priiicipium esi».

Cap. VI.

Quare tacuit Scriptura de benedictione Jj operis huius diei.!,!

Post liaec quaeri solet, quare liic non esl dictuni, j sicut in aliorum dierum operibus: Vidit Deus, quod (] esset bonum. Sacramentuin aliquod hic cominendatur. i alteritalis et sianum divisionis.;

Cap. IX. De opere quartae diei, qua facta sunt luminaria.

Sequitur: Dixit Deus: Fiant luminaria in firma- "ubium i onento caeli, et dividant diem ac noctem. In praecedenli triduo disposita esl universitatis huius mun('i cunda die nrmainentum de.super expansum est. Tertia terra est revelata alque aer serenalus. Quatuor igitur sexta accepit terra iumenta et reptilia et bestias, post quae omnia factus est homo de terra et in terra, non tamen ad terram nec propter terram, sed ad caelum et propter caelum. Quia igitur caelum ceteris elementis speciem praeslat, priusquam aliis factum est, «ideo anle alia ornatur in quarto die, quo flunt sidera, quae ideo facla sunt, ut per ea illustretur inferior pars, ne diei noctisque vicissitudine propter dormiendi vigilanet quia quaedain animalia sunt, quae lucem ferre non possunt ».