Distinctio IX

Quomodo dicat Scriptura, decimum ordinem compleri de hominibus. Gregorius namque dicit, homines assumendos iu ordine

Cap. VII. Ulrmn liomines assumantur iuxta numerum stantium vel lapsoru7n spirituum. numero ]M'ivetur nec maiori coi)ia regnet. Quod An-

Supra egit Magister de consequentibus ad malorum obstinationem; in hac parte agit de his quae consequuntur bonorum confirraationem. Haec autem sunt duo, scilicet distinctio ordinum et consequens ministeriimi: ideo haec pars duas habet. In prima agit de angelicorum ordinum distinctione. In secunda de Angelorum ministerio et missione, infra distinctione decima: Hoc etiam investigandum est etc.

Prima pars habet duas partes. In prima agit de distinctione ordinum quantum ad primam conditionem; in secunda vero quantum ad reparationem, ibi: Notandum eliam, quod decimus ordo etc.

Ad intelligentiam autem eorum quae in hac parte dicuntur, primo procedendum est via narrationis: secundo vero via inquisitionis. Via autem narrationis est definitiva et divisiva; ideo oportet hic praenotare quarundam rerum definitiones et divisiones.

Oportet igitur primo videre, quid sit hierarc/iia; secundo vero, quid Angelus; tertio, quid sit ordo angelicus. Quibus praeinlellectis, maxima via praestabitur nobis ad sequentia terminanda. nostra, civitas Dei, nulla civium suoruni numerositate Neque enim numerum aut sanctorum homimmi, aut civium numerus, sive qui est, sive qui fuit, sive qui Ecce aperte dicit, uon minus de hominibus salvari, quam corruit de Angelis, sed plus non asserit. Prima pars habet quatuor partes. In prima determinat, qualiter Angelorum ordines distinguuntur. In secunda, qualiter nominantur, ibi: Haec nomina illis non propter se etc. In tertia determinat, quod sit huius ordinationis principium, ibi: lani nunc inquirere restat etc. In quarta vero et ultima determinat modum, ibi: Praeterea comiderari oportet etc.

Secunda vero pars principalis, quae ibi incipit: Notandum etc, duas habet. In prima determinat de reparatione ordinum angelicoruiu fienda quantuin ad gradum; in secunda vero quantum ad numerum, ibi: Non enim iuxta numerum eorum etc.

Sciendum est igilur, quod ipsius /(ferarc/wae beatus Dionysius tres ponit definitiones in libro de Angelica Hierarchia quarum prima haec est: « Hierarchia est divina pulcritudo ut simpla, lU optima, ut consummata vel consummativa ». Secunda est haec: « Hierarchia est ordo divinus, scientia et actio, deiforme quantimi possibile similans, et ad inditas ei divinitus illuniinationes proportionaliter in Dei similitudinem ascendens ». Tertia est haec: « Hierarchia est ad Deum, quantum possibile est, similitudo et unitas, ipsum habens scientiae sanctae et actionis ducem, et ad suum divinissimnm decorem immutabiliter definiens; quantum vero possibile est, reformat suos laudatores».

Istarum definitionum distinctio el explicatio potest haberi sic: quia prima defmitio est hierarchiae. r-rt. mcreatae, duae vero sequentes creatae. Dinerunt auteai, quia prima illarum principaliter attenditur penes egressuni a Deo, sed ultinia penes regressum, licet utrobique tangatur ulrumque. — Prima autem 1. defmitio, quae est hierarchiae increatae, exprimit ipsam quantum ad trinitatem et unitatem, ita quod nec trinitas praeiudicat unitati, nec unitas trinitati; sed unitas spectat ad perfectionem trinilatis, et trinitas unitatjs. Ut igitur ostendatur ibi esse unitas in trinitate, dicit: Hierarchia est divina pulcritudo. Palcritudo enim consistit in pluralitate et aequalitate, sicut dicit Augustinus in libro de Vera Religione Ut autem ostendat, quod pluralitas non praeiudicat unitati, dicit ut simpla, quia sic est ibi pluralitas, ut tamen non tollatur unitatis simplicitas. Ut etiam ostendat, quod unitas non praeiudicat pluralitati, subiungit lU optima, quia sic est in Deo unitas, ut tamen sit sumraa bonitas, per quain est perfecta communicatio, et sic personarum pluralitas. Postremo, ut ostendat, quod unilas spectat ad perfectionem pluralitatis, et e converso, subdit ul consimimata, in quo significatur, quod in trinitate et unitate consistit omnimoda et summa perfectio.

Secundae vero defmitionis intellectus sic potest 2. haberi. Definitur enim ibi angelica hierarchia secundum egressum a Deo. Egreditur autem a Deo secundum rationem imaginis et similitudinis, sicut et homo; et ideo in illa notificatione primo describit ipsam hierarchiam egredientem - a Deo per modum imaginis, cum dicit: Hierarchia est ordo divinus, scientia et actio: ut ordo, id est ordinata potestas, respondeat Patri, et scientia Filio, et actio Spiritui sancto, secundum memoriam, intelligentiam et voluntatem. Secundo vero describit quantuin ad rationem similitudinis, cum subiungit: Deiforme, in quantuyn possibik est, similans etc; et tangitur ipsa assimilatio quantum ad habitum, cum dicitur: Deiforme, in quantiun possibile etc., et quantum ad actum, cum subinfertur: Et ad inditas ei illuminationes etc. Similitudinis enim sive gratiae assimilantis actus est sursum ducere, sicut eius origo est desursum descendere.

Tertiam autem definitionem sic possumus intelligere; describitur enim ibi, ut praedictum est, angehca hierarchia per regressum ad Deum principaliter. — Notatur igitur in praedicta definitione hierarchia regrediens sive regressus eius, primo quantum ad habilitatem, cum dicit: Hierarchia est ad Deum, quantum possibile est, similitudo et unitas. Secundo quantum a.d actualitatem, cum dicit: habens scientiae sanctae et actionis ducem. Tertio quantum ad immutabilitatem, cum subiungit: Et ad suum divinissimum decorem immutabiliter definiens. Quarto quantum ad plenitudinis ubertatem, cum subinfert: Quantum vero possibile est, reformans suos laudatores, in hoc scilicet, quod non solum sibi sufficit, sed etiam propler plenitudinem caritatis et gratiae potens est alios adiuvare.

Et sic patet ex praedictis definitionibus, quid sit hierarchia tam divina quam angelica; per quaunivoce, quae talis est: hierarchia est rerum sacrarum et rationabilium ordinata poteslas, in subditis debitum retinens principatum. Haec autem non solum competit hierarchiae angelicae, sed etiam ecclesiasticae vel humanae, de qua nihil ad praesens, sed solum de hierarchia angelica. Et quoniam haec non potest cognosci, nisi cognoscatur, quid sit Angelus; ideo praenotandae sunt et Angeli definitiones. semper mobilis, arbitrio libera, Deo ministrans, gratia, non natura immortalitatem suscipiens ». Dionysius autem aliter deflnit Angelum sic: « Angelus est imago Dei, manifestatio occulti luminis, speculum clarum, splendidissimum, iramaculatum, inconlaminatum, incoinquinalum, suscipiens, sicut conveniens est, totam speciosilatem boniforrais deiformitatis, et in se resplendere faciens bonitatem silentii, quod est in abditis». — Differunt aulem hae duae notificationes, quia prima describit Angelum quantum ad esse, secunda vero non solum quantum ad esse, sed etiam quantum ad bene esse. tiam, quantura ad virtutem, quantura ad operationem et quantum ad duralionem. — Substantia tangitur in hoc quod dicit: Angelus est substantia incorporea. — Virtus, in hoc quod subiungit: Intellectualis, semper mobilis, arbitrio libera, ubi notatur triplex virtus angelica, scihcet cognitiva,

operatiua et imperativa. Cognitiva in hoc quod dicitur intellectualis; operativa in hoc quod dicitur semper mobilis, quia sine fatigatione potest operari; sed imperatiua in hoc quod dicitur arbitrio libera, quam non oportet distingui ab aliis praedictis in re, sed sufficit, quod distinguatur ratione. — Operatio vero tangitur, cuni dicitur Deo ministrans. — Duratio, cum subiungitur: Gratia, non natura immortalitatem suscipiens. Vocatur autem hic gratia non aliqnis habitus gratis datus, sed gratia dicitur gratuita Dei intluentia.

Intellectus autem secundae deflnitionis sic potest haberi. Definitur namque ibi Angelus non solum quantum ad esse naturae, sed etiam quantum ad bene esse; et ideo notiflcatur hic Angelus, in quantum habet Dei imaginem per naturam, in quantum habet similitudinem per gratiam, in quantum habet cigiformitatem per gloriam. — Ratio autem imaginis exprimitur quantum ad duo, scihcet quantum ad id quod sursum est, et quantum ad id quod deorsum. Primum tangitur, cum dicit: Angelus est imago Dei; secundum, cum subiungit: iV/cMw/estatw occulti luminis. « Imago enim est, in quantum capax Dei est et particeps esse potest »; sed manifestatio luminis est, in quantum illuminationes, quas suscipit, inferioribus ostendit.

Similiter quantum ad similitudinem gratiae nem. Comparatio ad sursum tangitur, cum dicitur: SpeciUum clarum, splendidissimum, ubi notatur, quod gratia desursum veniens naturam conservat, naturam decorat, naturam consummat; et quantum ad haec tria dicit: Specidum clarum, splendidissimum. — Comparatio vero ad id quod deorsum est, per modum privationis notatur, cum dicit: Immaculatum, incontaminatum, incoinquinatuni; per quae tria removet triplicem foeditatem ab Angelo, quae repugnat gratiae. Primo foeditatem aclam; et haec est foeditas actualis et removetur per hoc quod dicitur immaculalum. Secundo foeditatem adhaerentem sive advenientem; et haec est foeditas venialis et removetur per hoc quod dicitur incontaminatum. Terlio removet foedilatem conlractam; et haec est foeditas originalis et removetur per hoc quod dicitur incoinquinatum. sum est, et ad id quod deorsmn est. Ad id quod sursum est, per hoc quod dicit: Suscipiens, sicut conveniens est, totam speeiosilatem boniformis deiformitatis. Comparatione enim ad Deum deiformis efficitur, cum speciositatem a Deo suscipit. Comparatio vero ad id quod inferius est, notatur, cum dicitur: Et in se resplendere faciens bonitatem silentii, quod est in abditis; hoc autemest, dum refulgentiam divinae bonitatis, quam ipse habet, ostendit aliis. Hanc autem vocat silentium, quia nerao potest intirae Deo coniungi, quin in illo quietetur, et quin omnis strepitus exterior quiescat, et ideo vocat silentium in abditis. — Et sic patet, quid sit hierarchia, et etiara quid sit Angelus.

Tertio restat videre, quid sit ordo angelicus. Definitur autem sic a dregorio, et in littera adducitur haec definitio a Magistro: « Ordo est multitudo caelestiura spirituum, qui inter se aliquo munere gratiae similantur, sicut in naturalium donorum participatione conveniunt». — Huius notiflcationis explanatio in promptu est. Notiflcatur enim hic ordo quantum ad suum fundamentum, quantuni ad suum complementum, quantum ad dispositionem, quae inter haec raedium tenet locum. — Fundamentum tangitur, cum dicit: Ordo est midtitudo caelestium spirituum; ordo enim fundatur in natura. Complementum vero tangitur in hoc quod dicit: Qui inter se aliquo munere gratiae sim.ilantur; ordo enim complementum habet a gratia. Dispositio media inter utruraque notatur in hoc quod dicitur: Sicut in naturalium donorum participatione conveniunt; quia meliora naturalia disponunt ad maiora gratuita. — Ex praedictis notificantur nobis illa tria, quae prius proposita sunt secundura descriptiones convenienles, quas facile esset secundura topicuni caluraniari et destruere; sed omittendum est, quia valde parum est utile.

Post hoc procedendum est ad divisiones. Sunt autem divisiones tres praenotandae ad faciliorera explicationem distinctionis angelicorum ordinum. Prima

est haec: hierarchiarum alia supercaelestis, aha cae- 2. lestis, alia subcaelestis. Secunda est haec: hierarchiarum caelestium aha superior, alia media, aha inferior, sive quod idem est, alia epiphania, alia hyperpha- 3, nia, aha hypophania. Tertia est haec, quod ordo hierarchiae triplex est, scihcet Seraphim, Cherubim et Throni. Secundae hierarchiae similiter triplex est ordo secundum beatum Dionysium -: Dominationes, Potestates et Virtutes. Secundum Gregoriuni et Bernardum: Dominationes, Principatus et Potestates. Similiter tertiae hierarchiae triplex est ordo secundum Dionysium: Principatus, Archangeh et Angeh. Secundum Gregorium et Bernardum: Virtutes, Archangeli et Angeli.

Primae divisionis manifesta est ratio et intellidi- gentia. Quoniam enim hierarchia non est nisi in gjjgjijj intellectuah, haec autem triplex est, scihcet clivina, angelica et humana; ideo triplex distinguitur hierarchia; et divina dicitur supercaelestis, angelica caelestis, huniana autem subcaelestis.

Secundae autem divisionis ratio et manifestadi- tio est duplex: vel secundum ea quae essentialiter respiciunt hierarchiam, vel secundum ea quae secundum status et olficia respiciunt hierarchiam. Si vero secundum ea quae essentialiter respiciunt hierarchiam, quae sunt oiyIo, scienlia et actio; sic triphcem oportet esse hierarchiam: unam penes scientiam, et haec est suprema; aUeram penes ordinem, et haec est media; tertiam vero penes actionem, et haec est infima. Prima enim hierarchia principahter attenditur penes scientiam divinam, media vero penes potentiam ordinatam, tertia vero penes actioneni administralivam. — Si vero secundum status et officia, sic similiter oportet esse tres. Nam quidam est status contemplativorum, quidam activorum, quidam praelatorum. Penes statum contemplativorum est hierarchia su- prema, penes statum activorum est hierarchia infima, penes statura medium, scihcet praelatorum, assignatur hierarchia media.

1 Praepositivvis, Sum. p. II. ait: Media [angelica] vei-o templationis, quae consistit in conversione ad Deum; ideo cum ad conversionem necessario requiratur triplex actus et triplex donum, scihcet tentionis, cognitionis et dilectionis, ideo triplex ordo ibi ponitur. Quantum ad perfectam tcntionem est ordo Thronorum: quantum ad perfectam cognitionem, ordo Cherubira; quantum ad perfectam dilectionem, ordo Seraphim. Et hoc patet ex suis interpretationibus. Quia igitur tara priraa ratio quam secunda comprehendit haec tria, ideo omnes tractalores in hac distinctione concordant, scilicet Dionysius, qui distinguit hierarchias penes essentialia, et Gregorius, qui distinguit penes officia.