Distinctio XVII

6. Ad illud quod obiicitur, quod Deus est lux spirilualis etc; dicendum, quod non est simile de lus coijpo luce spirituali et corporali omnino. Lux enim.syjw7'- a spirituali ji tmlis, quae Deus est, cum sit siinplicissima, non! potest esse perfectio rerum diversarum naturarum. 1 Cum aulem sit omnipotentissima, potest producere j et facere lucem creatam aliquo modo sibi confor-!j mem; quae tamen sibi non sufficit, etiam postquam; 5 Vers. 22. Texlus graecus IvEousriaE; idein verbum liaproducta est, nisi adsit ei sunimae Incis influentia '. F.t sic intelligenduni est in anima humana, quod ipsa habet lucem propriam, scilicet creatam, per quam completur, quae a luce aeterna et producitur

I. De errore nefondo hic notalo, qiii iillimis sacculis sul In solutione ad 3. notanda est expositio verborum S. Au-

Secundo quaeritur, utrum anima Adae producta fuerit ex maleria. Et quod non, videtur:

1. Primo per philosophum -, qui dicit, quod « Ibrma est compositioni contingens in simplici essentia consistens». Si igitur anima rationalis vere forma est, ergo simplex esl: ergo nou componitur ex maleria et forma.

2. Itein, Philosophus in principio tertii de Anima dicit, quod « intellectus est impermixtus et impassibilis »; sed omne quod habet maleriam, habet potentiam passivam: ergo substantia intellectiva non habet materiam.

3. Item, Magister in littera: «Substantiam animae, in qua viverel, creavit Deus non de materia aliqua corporali, vel spirituali, sed ile nihilo».

4. Item, hoc ipsum videtur ratione. Substantia intellectiva nihil cognoscit, nisi abstrahatur a maleria; sed in aclu cognoscendi flt assimilatio cognoscentis ad cognoscibile, et e converso: ergo si ad hoc, quod intelligatur, necesse est, quod abstrahatur a materia, ad hoc, quod aliqua substantia intelligat, necesse est, quod sit per naturam a materia separata. Sed anima Adae fuit huiusmodi: ergo efc.

5. Item,, quanto forma nobilior, tanto simplicior; sed anima inter onines Ibrmas est nobiljset conservatur. Lux autem corporalis in diversis corporiinis potest reperiri ut perfectio, cum non sit forma omnino simplex, sed sit nala coniungi materiae. R., hic q. I. a. 1. — Biel, hic q. I. sima: ergo simplicissima. Sed aliae formae non compnnuntui- ex materia et forma: ergo multo fortius nec rationalis anima.

6. Item, omne quod habet materiam et formam ut partes constitutivas, est hoc aliquid et est completum; nihil autem, quod est hoc aliquid el completum in se, venit ad constitutionem terlii;sed anima rationalis venit ad constitutionem tertii, ita quod ex anima et corpore fit unum per essentiam: ergo anima non est hoe aliquid: ergo vel est materia, vel forma pura; non materia: ergo forma.

Sed contra: 1. In tertio de Anima dicit losophus, quod «sicut in omni natura est materia et elficiens, sic in anima est intellectus, quo est omnia fieri, et intellectus, quo est omnia facere». Si igitur potentia passiva est a materia, et haec est in anima, patet elc.

2. Item, in nono Primae Philosophiae dicit Philosophus, quod «sicut materia est subiectura formarum substantialiuiu, sic compositum est subieclum accidenlis»; sed anima rationalis est subiectum scientiarum et virtutum, etiam secundum se cfinsiderata: ergo composita est ex materia et forma.

3. Item, Philosophus in octavo Metaphysicae; «Operans et generans non facit aliud nisi propter materiam»: ergo si Deus facit animam, quae esl s Cfr. liber de Causis, prop. 10. et 17.

aliud quam ipse, necesse est, quod materia vel sit in Deo, vel sit in aninia; sed non est in Deo, ergo est in anima.

4. Item, lioc ipsum videtur ratione. Omne creatum, cui delietur propria operatio, liabet liaec duo diversa, scilicet r/wofZ agit et quo agit; sed aniraae secundum se consideratae debelur propria operatio: ergo videtur, quod non solum sit forma, quia, si pure forma esset, tunc ageret se ipsa: ergo habet aliquid de materia.

5. Itera, orane illud quod secundum sui mutationem est susceptibile contrariorum, est hoc aliquid et substantia per se existens in genere, et omne tale compositum est ex materia et forma; sed aniraa secundum sui mutationem est snsceptiva gaudii et tristitiae: ergo anima rationalis composita est ex materia et forma.

6. Item, aniraa rationalis non solumraodo vitam praebet corpori, sed etiam ipsa vivit; aut igitur est sua vita, aut non. Si sio: ergo non differt in ea vivens, et qno vivit. Et iterum, si est sua vita, non vivit per participationem, sed per essentiam; quae duo sunt contra Boethium et Augustinum: ergo ponere est in aniraa, secundum se considerata, aliquid quod det vitara, et aliquid quod recipiat. Et si hoc, ergo est composita ex materia et forma. — Et ad hoe possunt adduci rationes, quae adductae sunt supra ad ostendendum, Angelum esse compositum ex materia et foi'ma.

Anima rationalis, non autem bnitalis, habet materiam, quae vocatur spirilualis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiara est notanduni, quod circa hoc diversi diversa opinati sunt.

Quidam enim dixerunt, nullam animam, nec tionalem nec brutaleni, habere materiam, quia spiritus sunt simplices; animam tainen rationalera dixerunt habere compositionem ex quo est et quod est, quia ipsa est hoc aliquid et nata est per se et tate in aliam et in se ipsa subsistere; non videtur, quod illud sufflciat dicere, quod in ea sit tantum compositio ex quo est et quod est, nisi addatur esse in ea compositio materiae et forraae.

Ideo fuerunt et alii, qui dixerunt, non solum animam rationalem, sed etiam brutalera ex materia et forma corapositam esse, cum utraque sit raotor corporis sufficiens. — Sed quia aniraa brntalis propriara operationem non habet nec est nata per se subsistere, non videtur, quod habeat materiam intra se.

Et ideo est tertius raodus dicendi, tenens medium inter utruraque, scilicet quod anima rationalis, cum sit hoc aliquid et per se nata subsistere et agere et pati, movere et moveri % quod habet

inlra se fundamoUiiin suue existentiae et priiicipiuni materiale, a quo haiet exislere, et formale, j.a quo liabet esse. De lirulali auleni non oportet illud dicere, cum ipsa fundetur in corpore. Cuni igitur principiuni. a quo est fixa existeiUia creaturae in se, 2. sit principium materiale: concedendum est, animam hunianam materiam liabere. Illa autem materia sublevata est supra esse extensionis. et supra esse 3. privationis et corruptionis, et ideo dicitur materia spirituaUs. — Et propterea illi qui locuti sunl de maleriali principio quanlum ad esse extensionis, et prout habet esse sub privatione, dixerunt, animam rationalem non habere materiam, non intendentes de materia in sua generahtate, sed prout ad eam stat resolutio pliysica, sicut dictum est de simplicitate.ngeli. — Unde concedendae sunt rationes hoc ostendentes.

1.,d ilhid quod obiicitur, quod omnis forma (antuin non de ea, quae est forma et hoc aliquid; unde vel definit ibi formam accidentalem, vel deflnit formam universalem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod intellectus est impassibilis et impermixtus; dicendum, quod Philosophus removet ab intellectu materiam, secundum quod consideratur sub privatione et sub potentia ad transmutationein secundum esse; non removet materiam universaliter, immo ponit, cum dicit, cjuod in intellectu est nalura, qua est facere, et qua est fieri.

o. Ad illud quod dicit Magister in littera, dicenduni. quod Magisler non vult dicere, quod anima non habeat materiam, sed quod non habeat materiam praeiacentem; huius autem ralio habebitur infra, scilicet, quare anima non est producta nec producitur ex praeiacenti materia.

4. Ad illud quod obiicitur, quod substantia intellecliva nihil cognoscit, nisi quod abslrahitur a materia: dicendum. nuod hoc non facit proplerhoc, quod ipsa sit omnmo immateriahs, sed propter hoc, quod res non potesl ei uniri secundum veritateni. Ideo oportet, quod uniatur secundum similitudinem, quam anima abstrahit a re. —.Vlia est etiam ratio, quia intelleclus per similitudinem, per quain intelligit, debet fleri in aclu intelligendi; illud autem, quod facit, rem esse in actu, species est et forma. Ideo anima non cognoscit rem, nisi speciem eius et formam sibi imprimat; et hoc non potest esse, nisi illa abstrahatur a material Nec ex hoc sequitur, quod anima careat materia; res enim abslracta a materia propria bene potest fieri in re alia, quae suara habet propriam materiam et formam, sicut similitudo coloris in speculo.

5. Ad illud quod obiicilur, quod quanto forma nobilior, tanto simplicior est; dicendum, quod istud habet locum in his quae sunt purae formae; anima autem non tantum est forma, immo etiam est hoc aliquid; et ideo, si comparetur forma animae ad alias formas, absque dubio simplicior erit quam aliae formae. Ipsa aulem anima, cum sit rationalis, cum sit per se existens, aliquam compositionem habet, quam aliae formae non sunt natae per se habere, dum non sunt natae per se existere; nihilominus tamen ipsa anima simplicior aliis formis dici potest. tium. Sunt enim partes subslantiales et sunt partes quantitativae, et compositio ex partibus substantialibus et compositio ex partibus quantitativis. Et sic simplex dicitur dupliciter: aut quod caret partibus constilutivis, aut quod carot partibus quantitativis. Quamvis igitur anima non sit aliis formis simplicior quantum ad partes constilutiva.s, quia tales partes habere spectat ad complementum et perfectionem; hoc enim facit, rem esse per se; simplicior tamen est quantum ad privationem partium quantitativarum. Ipsa enim nec habet extensionem per se nec habet extensionem per accidens, nec quantum ad substantiam nec quantum ad proprium actum. Aliae aulem formae per accidens possunt habere exlensionem et partibilitatem, vel secundum id quod sunt, vel secundum id quod operantur. Et ideo quanlum ad hocanima, et maxime rationalis, est forma nobilior.

6. Ad illud quod obiicitur. quod compositum ex materia et forina esl ens completum, et ita non venit ad constitutionem tertii; dicendum, quod hoc non est veruin generaliter, sed tunc. quando materia terminat omneni appetitum formae, et forma omnein appetitum materiae; tunc non est appetitus ad aliquid extra, et ita nec possibilitas ad compositionem, quae praeexigit in coraponentibus appetitum et inclinationem. Licel autem anima rationalis compositionena habeat ex materia et forma, appetitum tamen liabet ad perficiendam corporalera naturam;

I. Quoeslio liaec non intelligitur in eo sensu, quod anima esse et quod est... Qui tamen compositionis modus in aliis for-

Utrum anima, Adae fuerit Tertio quaeritur, utrum aniina,dae producta fuerit ante corpus, vel postea. Et quod ante, videtur:

1. Per textuin Genesis prirao: Faciamus ho-?wme»?i ad imaginem etc.; hoc dictura est sexta die; sed post septimam subditur: Formavit Deus hominem de limo terrae: ergo si prima forraatio refertur ad animam, secnnda ad corpus, prius fuit f;ieta anima quam corpus.

2. Item, hoc videtur ratione. Sicut homo ex parte corporis communicat cnm animalibus brutis, ita ex parte animae communicat cum Angelis -: ergo sicut corpus hnminis prodnctura est eodem die cum animalibus iirutis, sic spiritus eius rationalis debuit produci eodem die cum.ngelis: ergo etc.

3. Item, aniraa,dae se habet ad corpus sicut aeviternum ad tempnrale, et sicut aevum ad tem- 1 Vei's. 26. Seq. textus est Gen. 2, 7. sicut corpus organicum ex raateria et forma compositum est, et tainen habet appetitum ad suscipiendara animara. mis non invenitur, quia non possunt esse subsistentes quasi in supra d. 3. p. I. a. I. q. I.

ante corpus, vel postea. pns; sed aevum est prius terapore, et aeviternura prius temporali: ergo prius videtur debuisse produci aninia.dae quara corpus, cui debebat niiiri.

4. Iteni, substantia spiritualis, a corporenon dependens quantuin_d esse, non dependet qiiantum ad productionem; sed spiritus rationalis Adae ab eius corpore non dependeljat quantum ad esse: ergo nec quantum ad productionem. Corpus autem a spiritu dependebat, quia sine illo permanere non poterat: ergo si absoliUuni est ante dependens, prius debuit produci anima quam corpus.

o. Item, maior est distantia inter spirituale et corporale, quam sit inter corpora iniscibilia; sed corpora raiscibilia prius producta sunt separatiin, quain sint ad invicein raixta ad constitutionera tertii: ergo aniraa prius debuit produci quam corpori uniri: ergo non est creata in corpnre, sed extra de absotuto el relativo

6. Item, tanto aliquid prius debet produci, quanto magis appropinquat primariae rerum origini; sed anima pius appropinquat ad Deum, qui est principium oranium, quam corpus humanum, cum sit ei similior in simplicitate et spiritualitate: ergo etc.

CoNTRA: 1. Genesis secundo: Formavit Deus fiominem de limo terrae, et inspiravit in faciem eius spiracuiwm vitae; quod exponitur, id est, spiritum fecit; sed spiracuhm vitae spirare nihil aliud est quam animam hominis creare: ergo si prius creavit corpus, quam spiracuhim inspiraret, prius ergo produxit corpus quam animam.

2. Item, anima naturahter est forma corporis; sed naturahs forma aut simul producitur cum materia, aut sequitur materiam: ergo aul anima non est forma naturahs, aut si est forma naturahs, producta est postcorpus, vel simul cum corpore: non ergo ante.

3. Item, quanto forma nobilior est, tanto uUimior; sed anima rationahs nobihssinia est inter omnes formas naturales: ergo ultima: ergo produci debuit post vegetabilem et sensibilem

4. Item, ordinata productio procedit ab imperfecto ad perfectum: si ergo perfectio omnium operum facta est in homine, et maxime quantum ad animam, videtur, quod homo quantum ad animam produci debuit ultimo post omnia.

b. Item, si anima producta esset ante corpus, cum haberet usum liberi arbitrii, nihil esset impediens nec retardans: ergo videtur, quod ante unionem ad corpus meruisset vel demeruisset: ergo corpus non esset particeps omnis meriti ipsius animae, nec anima deberet remunerari in corpore; quodsi hoc falsum est, planum est, animam Adae ante corpus suum non fuisse produclam =.

6. Item, si anima Adae ante corpus esset producta: aut appetivisset uniri corpori, aut non. Si non: ergo unio eius ad corpus non esset naturahs, nec unio eius ad corpus fieret per naturam; si sic: appetebat ergo corpus, quod non habebat. Si ergo corpus ei difTerebatur, ipsa in appetendo afQigebatur: ergo poena erat ei ante culpam.

1 Vers. 7. — Cfr. siiii-,i q. 1. ad I, iibi exposilio huius Anima Aclae producta fuil in corpore.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis islam quaestionem videatur dubitasse egregius do- ctor Augustinus, quia utraque pars videtur posse sustineri probabiliter, et ordo congruus servari utrobique; tenendum est tamen tanquam verum et magis congruum, quod anima Adae producta fuerit in corpore, nec Deus eam produxerit ante corporis formationem. — Licet enim videatur satis rationabiliter posse dici, quod Deus animam ante corpus eius produxerit, ut ostenderetur eam a corpore non dependere, sed per se posse subsistere; ut etiam cum hoc pariter ostenderet conformitatem eius et naturae angelicae tam in rationis capacitate, per quam est animaimago, quam in beatitudine, ad quam anima et Angelus habent ordinari: longe tamen rationabilius videtur ponere, quod anima producta sit statim cum corpore. tum quia anima unitur corpori ut fectio naturalis, cui naturaliter appetit copulari, adeo, ut sine illo poena sit ei esse et ab iUo sequestrari; tum etiam, quia unitur sicut motor mobili, ita quod sine ipso non potest mereri nec demereri; et ideo non debuit ante corpus produci, ne ante culpam puniretur, et ne absque corpore mereretur vel deraereretur. — Huic autem positioni non tantum concordat ratio, immo etiam Scripturae suffragatur auctoritas, quae dicit, post productionem et formationem hommis Deum sibi vitae spiraculum inspirasse. — Huic igitur parti tanquam probabihori et securiori adhaerendo, concedere possumus rationes hanc partem aslruentes.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contrarium de textu, dicendum, quod alterum eoruin est dictum per recapitulationem, vel primum est dictura per anticipalionem. Melius tamen est dicere, quod Scriptura illud recapitulat, ut addat.

2. Ad iUud quod obiicitur, quod corpus simul productum est cum brutis, ergo etc; dicendura, quod non est simile; productio enim corporis sic concordat productioni brutorum animalium, ut productio rationalis spiritus non discordet, immo potius illorum imperfectionem sua dignitate consummet; productio vero spiritus sic concordat produclioni Angelorum, ut minime concordet productioni corporum humanorum, quae quidem spectant ad terrae ornatum, cuius ornatus productio spectat ad diem sextum.

3. Ad illud quod obiicitur de comparatione aeviterni ad teraporale, dicendum, quod etsi substantia aeviterna ex parte post se plus extendat quam temporalis, utpote quia caretfine; non tamen oportet, quod a parte ante, maxime, si sit talis, quae sui productione appetitum rei temporalis habeat terminare; et sic fuit in anima Adae. Et praeterea, si - illud possit esse verum de aeviterno, quod pure habet rationem aeviterni, non tamen habet veritatem de eo, quod sic habet rationem aeviterni, quod etiam temporalis. Anima enim rationalis, etsi in quantuni spiritus et ens per se liabeat rationem aeviterni in quantum tale, tamen, in quantura animal corpus transmutabile, habet tempore mensurari.

4. Ad illud quod obiicitur, quod anima non dependet a corpore quantum ad esse; dicendura, quod etsi non dependeat a corpore tanquam indigens eo ad sui conservationem, dependet tamen per appetitus sui inclinationem, quam habetad ipsum, sicut

de illis, ut loco citato exponitur.

Consequenter quaeritur de productione primi hominis ex parte corporis. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utruin corpus primi hoininis produci debuit pure de natura caelesti. forma ad materiam propriam; et ideo, sicut forma producitur in materia, sic anima Adae produci debuit in proprio corpore.

o. Ad illud quod obiicitur de corporibus miscibilibus, dicendura, quod non est simile, quia elementa, quae miscentur, non dependent ab invicem, et unum potest habere esse completum sine altero; non sic autem esl de anima et eius corpore, quorum utrumque ab altero dependet.

6. Ad illud quod obiicitur, quod anima origini primae magis approximat; dicendum, quod cum Deus sit alpha et omega, principium et finis et i rationalis creatura in utraque habitudine sit ei propinqua; proprie tamen loquendo, angelica naturaplus ei appropinquat in ratione principii, et humana plus in ratione finis: ideo inter omnes creaturas prior omnium creata est sapientia, sive creatura angelica, et dignitate et origine; et post omnia producta est animn huniana tanquam finis omnium et consummatio. Et ideo quamvis multum approximet Deo, in quantum tenet rationem originis, non niinus tamen approximat Deo, in quantum habet rationem finis; et ideo competentius fuit, eam produci posterius quam prius. Haec dicta sunt de anima Adae; nam de aliis animabus infra suo loco quaeretur.

II. Alii auctores antiqui lianc specialem quaestionem non —.Egid. R., hic q. 2; a. 2.

Secundo quaeritur, utrum productum fuerit jjure de natura elementari.

Tertio quaeritur, utrum conditum fuerit in complexinne aequali, vel inaequali.

3 Non pauci codd. non dependet; erronee. In aliquibus

Utrum corpits Adae debuerit Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod corpus Adae produci debuerit pure de natura caelesti, sic.

1. Nobilissimae formae debet dari nobilissima materia; sed nobilissima inter fornias est anima rationalis innocens et absque peccato, qualis fuit anima Adae; sed nobilissima inter naturas corporales est nalura caeleslis: ergo etc.

2. Item, moloris ad mobile debet esse proportio; sed anima rationalis est motor incorruptibilis: ergo debuit ei dari corpus irapassibile.

3. Item, flnis imponit necessitatem his quae sunt ad flnem; sed totus Adam factus est ad perceptionem jjeatitudinis, locus autem beatitudinis spiritualis est ipse Deus, corporalis est caelum: ergo sicut spiritus Adae non quiescit nisi in Deo, sic debuit ei dari corpus, quod non quiescit nisi in caelo; hoc autem est corpus de natura caelesti: ergo etc.

4. Item, spiritus rationalis, prout absque culpa conditus fuit, masime erat potens et idoneus ad agendum, perfectus erat cognitionis lumine et idoneus ad cognoscendum, liber erat voluntate et rectitudine, et ideo facilis ad tendendum in sui optimuni: ergo debuit ei dari corpus, cui maxime competit agere et ad cognitionem disponere, et quod minime habet retardationera; hoc autem est lux et natura caelestis: ergo corpus Adae pure produci debuit de caelesli corpore.

Sed contra: 1. « Anima rationalis quodam modo est omnia=)). Si igitur corpus debet proportionari animae, corpus eius debet habere cum omnibus convenientiam; sed hoc non haberet, si esset pure de natura caelesti et non communicaret elementis: ergo etc.

2. Item, anima rationalis, quamvis sit simplex in essentia, tamen est multiplex in effectu: ergo si corpus ei debet correspondere, necesse est, quod corpus eius habeat varietatem in partium compositione et organizatione; sed hoc non haberet, si esset corpus pure caeleste: ergo etc.

3. Item, vegetabilis et sensibilis disponunt ad rationalem, et magis ad ipsam appropinquant quam natura alicuius corporis, nec alicui corpori unitur rationalis potentia absque vegetabili et sensibili: nullum ergo corpus est habile ad actum vitae rade natura pure caelesli. tionalis, nisi prius fuerit habile ad actum vitae vegetabilis; tale autem est corpus cibabile, et huiusmodi non potest esse corpus pure caeleste: ergo etc.

4. Item, corpori simplici debetur unus motus tantuni, sive illud corpus sit caeleste, sive elementare; corpori autem, quod movetur ab anima, debetur motus in omnem dilTerentiam, cum anima sit motor sutTiciens: ergo corpus Adae non potuit esse omnino de natura corporis simplicis, ergo nec pure de natura caelesti.

Corpus Adae non fuit formatum nec debuit formari de natura pure caelesti.

Respondeo: Dicendum, quod corpus Adae non fuit pure formatum de natura caelesti, sicut innuit textus Genesis qui dicit eum formatum de limo terrae. Nec debuit pure de natura caelesti formari, iramo de natura elementari, hoc exigente ordinis congruentia, quam in omnibus suis operibus semper servat Sapientia divina. Requirebat enim hoc ordo horainis, sive in se, sive ad creaturam mferiorem, sive ad creaturam parem, sive ad finem..

Ordo ipsius hominis in se ipso hoc requirebat. Quia enim homo conditus fuit ut natus ranlta cognoscere, non solura cognitione intellectiva, sed eliam sensitiva; ideo debuit ei dari corpus multiforme, ut diversa organa diversitati sensuum deservirent ad diversa obiecta cognoscenda. Quia etiara conditus fuit in vertibilitate liberi arbitrii ut potens vivere in iustitia et mori per culpam; dari debuit etiam corpus, quod non tantura esset habile ad vivendura, sed etiara, quod posset fieri habile ad corrumpendum sive raoriendum. Et ita ordo hominis ipsius in se requirebat, ut corpus daretur homini multiforme et ad corruptionem possibile, et ideo non caeleste, sed elementare.

Ordo etiam horainis ad creaturam inferiorem requirebal. Quia enim corporales naturae inferiores factae sunt, ut deservirent creaturae rationali, sicut supra ostensura fuit; factae sunt etiara, ut

mediante illa quodam modo perducantur in pnem: hinc esl, quod del)uit fleri rationalis creatura taliter coraposita, quod obsequium inferiorum ereaturaruin esset ei utile, et quod, mediante illa creatura, naturae inferiores quodam modo yerclucerentur ad beatitudinem. Et ideo, ut naturae inferiores possent liomini deservire et in lioinine quodam modo glorificari, debuit homo non tam ex natura superiorura corporum quam ex natura elementorum constitui.

Ordo etiara ad creaturam parem, id est ad ut in erapyreo; sic debuit fleri aha rationahs creatura in loco infimo, scihcet terra. Et ideo corpus eius conslitui debuit ex natura tali habitationi convenienli, et ideo magis ex natura elementari quain caelesti.

Ordo etiam ad finem hoc requirebat. Debebat enim homo subiici, ut per huraihtatein subiectionis ascenderet unde angehis ceeiderat per subhmitatem elationis; et ideo delniit sibi dari corpus coiistitutura de natura inferiori, ut, se ipsuin pulverem reputans, Deo per omnia subiaceret. Unde et Scriptura mahiit eura dicere de limo terrae productum, ut ex hoc homo proficeret et ascenderet per huinihtatis raeritura. — Et ideo concedendae sunt rationes, quae ad lioc sunt inductae.

1. Ad illud vero, quod obiicitur in contrarium op- de nobilitate formae, dicenduin, quod nobihtas materiae venit ex ordinatione ad forinam. Quoniam igitur corpus magis erat ordinabiie ad animam, quod erat eonstitutum ex varietate naturae, quam corpus, quod esset pure caeleste; hinc est, quod si ilhid sit nobilius in se, tamen in relatione ad forraara corpus ex diversis elementis corapositum niagis est nobile.

2. Tres huius articuli quaestiones in coiiipendium redissunt lium dicla sunl.

Utrum co7'P'US Adae constitutum Secundo quaeritur, utruiii corpus Adae sive corpus priini hominis constilutura fuerit de natura pure elenientari. aii simul cum natura eleinentari Val. Deum finem; coild. F I autem posl subiici ad-

2. Ad illud quod obiicitur, quod motoris ad mobile debet esse proportio; dicendum, quod quamvis anima sit iininortalis morte nalurae, quando taraen creata fuit, mori potuit inorte culpae. Et quia corpus datum est ei non soluin ad viviflcandum, sed etiam ad merenduni; ideo non solum debuit dari corpus aptum eius immortalitati, sed etiam aptum eius vertibilitati, et ideo non solura necessarium ad perpetuitatera, sed etiara possibile ad raortalitatem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod homo factus est propter beatitudinis perceptionem; dicendum, quod etsi factus est propter beatitudinem, ita tamen, ut illuc perveniret per merita et bona opera, et ita prius esset viator quam comprehensor; et quia prius oportuit eum transire per viam quam perveniret ad patriam: ideo in primaria sui conditione debuit ei dari corpus conveniens statum viae. Et quia locus sibi deputatus ad merendum erat locus inferior, scilicet paradisus terrestris; inde est, quod competebat, corpus suum de natura terrestri assumi, non principaliter de caelesti. Cnm autem assumetur in gloria, tunc corporis eius dispositio erit variata, sicut patet in quarto, ubi agitur de dotibus corporura glorifleatorum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod anima illa erat potens ad agendum et cognoscendura et tendendura in Deuni; dicenduin, quod etsi erat potens ad actionem, non tamen ita perfecte potens erat, quin esset possibilis ad defectionem. Et ideo non sequitur, quod deberet sibi ad haec complenda dari corpus caeleste, quod est incorruptibile, sed inagis elementare, quod ex bona dispositione et complexione aequali esset idoneum ad agendum, et nihilominus. si homo peccaret, esset possibile ad patiendum. 1. a. 2. — Dionys. Carth., hic q. 4. fuerit ex nalura pure elementari. ad eius constitutionera concurrerit natura caelestis. Et quod simul cuin elementari concurrat natura caelestis ad corporis huraani constitutionem, videlur:

5. Primo per Augustinum super Genesim ad litteram, qui dicit, quod anima mediante luce corpus vivificat et administrat; et eadem est sententia Avicennae. Si ergo corpus humanum sic conditum est, ut natu]n esset ab anima vivificari, videtur, quod ad eius constitutionem concurrerit natura lucis; et liaec est natura caelestis: ergo etc.

6. Item, Philosophus in decimo sexto- de Animalibus dicit, quod in nobis est « calor igneus et calor caelestis, qui quidem est calor vitalis »; sed non est accidens sine substantia: ergo de constitutione corporis nostri est caelestis natura.

7. Item, impossibile est, contraria venire ad conformitatem et unitatem nisi per unum, quod sit elevatum a contrarietate; quia si illud haberet contrarietatem, potius discordiam faceret, quani con-' ciliaret. Si igitur natura corporalis a contrarietate elevata non est nisi natura caelestis, et in corpore vivificabili necesse est contraria elementa conciliari masime: videtur ergo, quod de constitutione primi hominis fuerit natura caelestis

8. Item, omne corpus mediante anima rationali quodam modo habet beatificari sed non pertingunl ad beatitudinem mediante anima, nisi quae ei uniuntur; nulla tamen corpora ei coniunguntur, nisi quae sunt de constitutione sui corporis: videtur ergo, quod corpus primi hominis non tantum constitutum sit de natura elementari, verum etiam de natura caelesti.

9. Item, in quolibet organo cuiusbbet sensus dominatur aliquod corpus simplicium, sicut ostendit Augustinus super Genesim ad litleram: cum igitur quinque sensus sint in homine, videtur, quod quinque corpora sint de eius constitutione: ergo non solum natura elementaris, sed etiam caelestis.

10. Item, ordo est in ascendendo et in descendendo, ita quod ab infimo pervenitur ad supremum per media, el e converso; sed substantia spiritualis maxima distantia distat a natura corporea et opaca, et minus a natura perspicua, et adhuc minus a natura luminosa, quae est natura caelestis: ergo videtur, quod nec corpus animae, nec anima corpori uniri debeat, nisi natura lucis mterveniente; videtur ergo, quod corpus primi hominis non tantum de elementari, sed etiam de caelesti natura constitutum fuerit.

Contra: 1. Ex nullis corporibus corpus mixtum, nisi quae possunt ad invicem agere et pati; haec autem sola sunt habentia contrarieta tem: cum igitur natura quinti corporis talis sit, ut non habeat contrarietatem, non videtur, quod veniat ad constitutionem corporis mi::fli: ergo nec ad constitutionem corporis primi hominis.

2. Item, nihil venit ad constitutionem mixti nisi corpus, quod est miscibile; miscibile autem non est nisi corpus rarefactibile et condensabile, et orane tale est corruptibile, natura autem quinti corporis est incorruptibilis: ergo non potuit venire ad constitutionem humani corporis.

3. Item, corpus humanum secundum se totum est propagabile, ergo secundum se totum est generabile et corruptibile per naturam; sed natura quinti corporis non recipit generationem nec corruptionem: ergo non videtur esse de constitutione humani corporis.

4. Item, si est de conslitutione, quaero, unde

sumta sit illa natura; aut enim de caelo aut de lerra. Si de caelo: ergo videtur, quod ab ipso caelo fiat aliquarum partium sequestratio, cum generatur homo. Si de terra; sed contra: niliil est de terra, quod non sit natum ex ipsa produci; sed natura quinti corporis non esl nata produci de natura alicuius eleraenti: ergo nec de caelo nec de terra potest sumi iUa natura: ergo non est de constitutione corporis humani. Si tu dicas, quod de caelo venit per radiorura immissionem; hoc non videtur conveniens, quia impossibile est, per radium separari a sua origine; irapossibile est etiam venire ad alterius constitutionem, cum luraeji in medio sit per niodum speciei et idoli, quae nullo modo veniunt ad constitutionem alicuius rei naturalis.

3. Item, si natura quinti corporis venit ad constitutionem corporis Iiorainis, quaero, quid liat de ea, quando corpus humanum resolvitur. Aut enim tendit sursum, aut in propria natura manet cleorsum, aut corrumpitur in aliquocl elementum. Sed in aliquod elementum non potest cedere, cura sit per naturara incorruptibilis. Deorsum in propria natura non convenit sibi manere, cum eius locus proprius sit esse in circumferentia, non in centro. Si sursum tendit: ergo videtur, spatium orbium caelestium aliquando ampliari aut condensari. Quod si tu dicas, quod cedit in constitutionem alterius corporis nec habet corrumpi; cum ergo ex corpore horainis generentur vermes et bufones et serpentes, poneretur natura quinti corporis esse de constitutione vermium, sicut de constitutione hominum.

4. Itera, quaero, propter quid natura quinti corporis veniat ad constitutionem huniani corporis; aut enim propter mixtionem, aut propler animationem, aut propter sensum, aut propter iiitellectum. Si propter mixtionem: ergo tunc esset de compositione cuiuslibet mixti. Si propter animationem: tunc esset de natura cuiuslibet plantae. Si propter sensiftcationem: tunc esset de natura cuiuslibelanimalis bruti. Si ergo venit, hoc est propter intellectum solum. Sed con- Ira: « intellectus nullius partis corporis est actus '»: ergo quantum est de se, non magis exigit corpus suum componi de natura caelesti quam de elementari.

c 0 N c L u s I 0. Natura quinli corporis non venit ad constitutionem corporis humani secundum substantiam, sed secundum virtutem et per quandam conformitatem.

Respondro: Ad praedictorum intelligentiara est notanduni, quod circa hoc est triplex modus dicendi.

Quidam enim dicere voluerunt, quod caelestis venit ad constitutionera huraani corporis sicut elementum, pro eo quod natura caelestis non est aba quam natura ignis; et ideo, cum constet, ignem ad constitutionem humani corporis venire, dicunt, corpus humanum ex natura caelesti constitutum esse. Haec autera naturaignis, etsi, prout ahis permiscetur, habeat agere et pati, et corrumpi et generari, el hoc, prout est hic inferius; prout tamen est in sphaera sua, tranquillitatera et quietem habet nec suscipit corruptiones nec peregrinas impressiones. Et istam suam positionera per verba Augustini rauniunt, qui negat, esse quintura corpus praeter quatuor corpora mundi. — Sed haec positio viae philosophicae et communi aperte repugnat, quae praeter quatuor corpora mundi ponit essentiam quintam, supra omnem contrarietatem elevatam; quod valde rationabile est, sicut ostensum fuit supra, distinctione decima quarta. Nec huic repugnat sententia Augustini, si recte intelHgatur, sicut ibidera expositum est.

Ideo aliter alii voluerunt dicere, quod natura caelestis venit ad constitutionem humani corporis, non sicut unum ex elementis, sed sicut medium ligans omnia elementa et illa concilians. Et hoc dicunt exigere dignitatem coraplexionis humanae, per quara corpus humanum in sua priraa constitutione habuit eleraenta in opliraa concihatione; habuit etiam idoneitatem ad hoc, ut post meriti consumraationem inhabitaret in caelesti mansione. Et sic debuit habere naturam caelestem et elementarem de sui consitutione: elementarem propter statum viae, in quo competebat ipsum habere corpus passibile; caelestem propter statuni patriae, in quo competebat ipsum habere corpus clarum et inipassibile. Et quemadmodum in statu viae natura eleraentaris praedorainatur, sic in statu patriae erit e contrario. — Hoc autem etsi videatur satis probabile esse dictura, tamen non modicam habet calumniara, qualiter illa natura quinti corporis, cura sit incorruptibilis et carens contrarietate, veniat ad coniraixtionera cuiu aliis elementis. Et iterum, si venit, unde venit et in quid cedit, difficile est assignare.

Et ideo est terlius modus dicendi, quod dupliciter est loqui de natura caelesti: aut per propnelatem, aut per conformitatem. — Per proprietatem natura caelestis dicitur esse natura quinti quae sic per/ecta est sua forma, ut nullo inodo habeat appetitum ad aliara formationem, sic est activa, quod nullo modo potest pati et corrurapi; et sic est natura orbiuiu et stellarum et flrmaraenti. Haec autera non venit ad constitutionera huinani corporis secundum substantiam et veritatera, sed solura venit

secundum virtutem, quia virtus stelarain et orbium infliiendo facil elementorum conciliationem, quae veniunt ad humani corporis constitutionem secundum rem, dum actio elementorum regimen et directionem habet ab influentia corporum superiorura. — Alio fflodo dicitur natura caelestis per confonniiateni; et sic large accipitur et vocatur natura caelestis illud quod est conforme caelo in suhlilitate et in clarilate et in quadam suUevatione a contrarietate. Et per hunc modum spiritus, qui sunt de constitutione corporis viventis, et maxime hominis, dicuntur esse naturae caelestis propter subtilitatem et luminositatem, et propter hoc etiam, quod sublevationem habent a natura contrarietatis, dum consurgunt ex commixtione elementorum in quadam harmonia et consonantia. Et quoniam in corpore humano, sicut infra patebit, maior est harmonia quam in aliquo corpore mixto; hinc est, quod eius calor et spiritus et coraplexio magis conforraantur naturae caelesti. Et hoc modo, accipiendo naturam lucis sive naturain caelestem large sive per conforraitatem, intrat constitutionem huinani corporis secundum virtutem magis quam constitutionem alicuius alterius mixti propter humanae complexionis aequalitatera et dignitatem. Secundum veritatem tamen tam spiritus quam calor, qui dicuntur naturae caeleslis, sunt de natura elementari, quia deperduntur et restaurantur, secundum quod expresse physici dicunt.

luxta hanc tertiam viara, quae probabilior est et pianior, patet responsio ad quaestionem propositara, patet etiain responsio ad obiecta. Nam rationes caelesti proprie dicta, quae est incorruptibilis et inalterabilis et iminiscibilis; ei ideo non est niiscibilis ad constitutionem tertii. Rationes vero ad oppositum inductae procedunt vel de natura caelesti dicta per conformitateni, sicut duae primae auctoritates; vel, si concludunt de natura quinti corporis proprie dicta, non ostendunt, quod veniat ad constitutionem corporis humani secundum substantiam, sed secundum virtutem. Aliter non cnncludunt, sicut patet discurrendo per singulas.

1. Nam ad illud quod primo obiicitur de luce, sive consurgens; et haec est illa lux, quae facit corpus esse susceptibile vitae; aliae vero minime.

2. Ad illud quod obiicitur de calore, dicendum, quod calor caelestis non dicitur, quia sit in natura caelesti, sicut in subiecto, quia illa neque calida est neque frigida; sed quia est a natura caelesti secundum debitara proportionem, ita quod facit ad conservationem; et talis calor in corpore humano est. Sed ex hoc non sequitur, quod natura caelestis veniat ad constitutionem corporis humani secundum subslantiam, sed solum, quod influat.

3. Ad illud quod obiicitur de conciliatione, iam patet responsio, quia non conciliat veniens intra, sed sufQcit ad concihandum, inflnens extra.

4. Ad illud quod obiicitur de beatificatione, dicendura, quod corpora beatiflcari dicuntur in homine non per veritatem, sed per conformitatem; et ideo ex boc non sequitur, quod de constitutione humani corporis sit natura caelestis secundura veritalem, sed sufBcit, quod sit secundum conformitatem, ita quod aliquid ei conforme respondeat in humano corpore.

0..d illud quod obiicitur de quinque sensibus, dicendura, quod sicul idem Augustinus dicit, unum elementum dorainatur in duobus, sicut aqua sub ratione vaporis dominatur in olfactu, sub ratione humoris dominatur in gustu, sicut ipse dicit tertio super Genesim.

G. Ad illud quod obiicitur de ordine, dicendum, quod. etsi nalura caelestis sit excelsior inter corpora siraplicia secundura se considerata, non tainen excellit in gradu in comparatione ad ulteriorem formam suscipiendam; sed is est ordo, quod forma elementaris unitur animae mediante forma mixtionis, et forma mixtionis disponit ad formata complexionis. Et quia haec, cura est in aequalitate et harmonia, conformatur naturae caelesti; ideo habihs est adsusceptionem nobilissimae influentiae, scilicet vitae. Et sic in unione animae ad corpus rectus servatur nrdo. Magna etiam est dignitas humani corporis propter magnam harraoniam et proportionalem coniunctionem suarum partium, ob quara in statu viatoris conforrais fit naturae caelesti; in statu autem comprehensoris perflcietur a Deo, non tantum, ut sit conformis, sed etiam, ut supra naturam caelestem sit exaltata et sublimata, ut ei congruat potissime habitatio caeli empyrei.

TeHio quaeritur, utrum corpus primi hoiriinis constitutum fuerit ex eleuientis in complesione et compositione aequali. Et quod sic, videtur.

1. Quanto complexio et compositio magis accedit ad aequalitatem, tanto nobilior est, et quanto nobilior est, tanto nobilioris formae est susceptiva; sed complexio corporis primi hominis fuit susceptibilis nobilissimae formae per naturam, quae etiam non erat depravata per culpam: ergo fuit complexio maxime nobilis; et si hoc: ergo maxime aequalis.

2. Item, tanto res couiplexionata est ad durandum habilior, quanto eius complexio est aequalior — inaequalitas enim miscibilium est via in corruptionem — sed corpus Adae habile erat ad durandum in sempiternum, quantum est ex sua prima constitutione: ergo videtur, quod in perfecta aequalitate complexionis et compositionis fuerit constitutura.

3. Item, ubi est inaequahtas complexionis, ibi necessario est pugna; ubi vero pugna esl, forma non sic potest gubernare materiam, sicut si esset ibi pax et tranquillitas; ubi autem hoc est, ibi est aUqua poenalitas: ergo aut in corpore primi hominis fuit perfecta elementorum aequalitas, aut ante peccatura fuit in eo ahqua poenalitas. Sed nuUo modo poena praecessit culpam: ergo etc.

4. Itera, corpus Adae debuit fleri proportionabile animae, et ideo, quamdiu anima fuit immunis a morte culpae, corpus eius fuit immune a morte naturae: ergo pari ratione, quamdiu anima fuit aequalis in voluntate, corpus fuit aequale in complexione. Sed in anima primi hominis nuUa erat obliquitas iustitiae in priaia constitutione, immo perfecta innocentia: ergo nec in corpore erat aliqua inaequalitas, sed concordia et amicitia perfecta.

Sed contra: I. Vita est per calidum et humidum, et omnis operatio anmiae m corpore est per calorem, sicut dicunt naturales et medici; sed in corpore Adae anima habebat expeditas operationes. ergo magna erat ibi abundantia caloris, ergo praedominabatur calidum; et si hoc: ergo non erat perfecta aequalitas complexionis.

2. Item, etsi complexio hominis est deteriorata tamen non est totaliter corrupta; sed nos videmus, quod cor per naturam est calidissimum, et hepar similiter; et quaedam sunt alia membra, in quibus regnat phlegma et melancholia: ergo et tunc ita erat. Si ergo in corpore Adae erat praedominatio humorum, pari ratione et qualitatum elementarium: ergo non erat ibi perfecta adaequatio miscibiUum.

3. Item, si esset ibi mixtio secundum omnimodam aequalitatem, ergo tantum esset ibi de gravi, quantum de levi: ergo corpus illud esset indifferens ad gravitatem et levitatem, ergo et ad motum et ad cpiietem. Si igitur nec esset natura moveri nec quiescere nec sursum nec deorsum esse: ergo non esset corpus naturale.

4. Item, si corpus illud esset constitutum secundum omnimodam aequalitatem, tunc quantum unum elementum ageret, tantum reliquum resisteret et ipsum repelleret: ergo unura virtutera suam et actionem in alterum non profundaret; et si hoc, non esset ibi alteratio nec transmutatio, ac per hoc nec mixtio Aut ergo corpus Adae non fuit raixtura, aut si mixtum, non in perfecta aequalitate constitutura.

b. Item, si corpus Adae fuisset constitutum in perfecta aequahtate, ergo ignis sive calor in eo non consumeret, ergo alimento non indiguisset; sed constans est secundum Sanctos. et maxime secundum Augustinum, quod alimento indiguit: ergo

in aequalitate miscibilium corpus illud constitutum non fuit.

6. Item, cum Adam peccavit, non fuit ei ablatum aliquid, quod esset ex parte corporis: ergo si prius erat compositus complexione aequali, postea fuit similiter: ergo post peccatum nuUa fuit in corpore eius pugna: ergo nec inflrmitas nec mortalitas; quod si hoc falsum est, restat etc. Corpus primi hominis non fuit constitutum ex elementis in complexione aequalitalis a pondere, quia talis est impossibilis, sed in complexione aequalitatis a iustitia.

Respondeo: Dicendum, sicut distinguunt naturales et medici, duobus modis dicitur aequalitas miscibilium in mixto, scilicet « pondere et a iustitia. Aequalitas a pondere, ut dicunt, non est possibilis in rerum natura. Aequalitas enim a pondere a potest dici tripliciter. Uno modo dicitur aequalitas a pondere, quando miscibilia adaequantur et quantum ad quantitatem molis et quantum ad quantitatem virtutis; et haec duo sunt incompossibilia non solummodo secundum rem, sed etiam secundum intellectum, hoc intellecto, quod elementum, quod plus habet de materia, minus habet de specie, et e converso. Sicut enim impossibile est, quod verum aurum aequetur argento in quantitate et valore; sic impossibile est, elementa activa el passiva aequari ad invicem aequalitate ponderis in aliqua mixtione.

Aho modo potest dici aequalitas a pondere -2. secundum adaequationem miscibilium in quantitate molis solum; et adhuc est impossibilis. Primum, quia corpus illud non esset durahile; elementa enim activa statim passiva consumerent. Si enim adaequarentur in substantia, adeo activa excederent in virlute, ut potius esset consumtio quam mixtio. Nec tantum corpus illud non esset clurabile, immo etiam nec esset leve nec grave, cum motus gravis vel levis sequatur praedominans quantum ad quantitatem molis; et si non esset durabile nec leve nec grave, non esset de nalurae intentione nec naturae possibile.

Tertio modo dicitur aequalitas a pondere aequa- 3. litas a quantitate virtutis; et sic adhuc dicunt, talem aequahtatem non esse in natura possibilem. Primo, quia si esset omnimoda aequalitas virtutum, virtus unius tantum resisteret, quantum virtus alterius ageret; et sic non esset profundatio et confractio usque 1 Avicenna, Canon. I. Fen. doclr. 3. c. I. ait: Debes primis attenditur, sive sit corpus totum, sive sit membrum ad minima, ac per hoc non esset mixtio. Itera, si hoc esset, corpus illud careret operatione- calidi et frigidi et aliarum qualitatum eleraentarium: ergo frustra esset ex diversis constitutum. Tale igitur corpus nec est naturae possibile, quia repugnat naturae mixtionis; nec etiam est ex intenlione naturae, quia careret sibi debita operatione. — Et sic quocuraque modo accipiatur aequalitas a pondere, non potuit esse nec debuit in corpore Adae. Et hoc satis apparet, cum corpus Adae magis esset grave quam leve, magis esset idoneum ad agendum quam ad patiendum: ergo non habuit aequalitatem miscibilium nec quantum ad quantitatem molis, nec quantum ad quantitatem virtutis: et ita non habuit aequalitatera a pondere. — Unde concedendae sunt rationes hoc ostendentes, quoniain procedunt ista via, sicut patet consideranti.

Est et alia aequalitas a iustitia, et haec aequalitas attenditur in cornmemuraiione miscibilium secundum proportionem debitam et secundum exigentiam formae introducendae. Et haec aequalitas reperitur in his quae miscentur naturahter, et inter orania potissime reperitur in boraine, quia nobilior debet esse in eius corpore proportio et harmonia miscibilium, secundum quod disponitur ad nobiliorem formam. Haec autem aequalitas non est aequalitas punciaiis, sed latitudinem habet et gradus, et hoc secundum diversos status.

Est enim stalus gloriae, et est status miseriae, et est status innocentiae. Secundura statura gloriae, qui est perfectus, debetur corpori huniano aequalitas a iustitia, aequalitas, inquara, perfecta, in qua nec cadit discordia nec repugnantia, nec actu nec potentia. — Secundum statura miseriae, qui est status iraperfectus, debetur corpori hominis aequalitas, sed diminuia, quae permisceri habet inaequalitati et discordiae, non solum possibilitate, sed etiam quadara necessitate. — Secundum statum vero meclium, scilicet innocentiae, debetur corpori hominis aequalitas media, quae a discordia et repugnantia miscibilium erat aliena in actu per adiutorium intrinsecum aniraae gubernantis, et per adiutoriura extrinsecum alimenti nutrientis. Erat tamen haec aequalitas possibilis ad inaequalitatem, sive ob defectum virtutis contentivae, sive etiam ob defectum alimoniae. Nullus autera horum defectuum esse poterat in horaine, nisi praecederet transgressio inobedientiae.

Et sic patet, quod corpus primi hominis constitutum fuit in aequalitate a iustitia, quasi media inler aequalitatem, quae erit in gloria, et aequalitatera, quae nunc est in miseria, secundum quod status animae exigebat. — Et hanc aequalitatem probant fuisse in corpore primi liominis rationes inductae ad astruendam partem istam; et ideo concedendae sunt, quia verum concludunt. Si autem ex eis velint concludere omnimodam aequalitatem a ponclere, rationes illae non valent, quia illa aequalitas ad nobilitatera non spectat. Si autem velint concludere aequalitatem omnimodam a iustitia, adiustitiae, non ponderis. Aequalitas ponderis est aequalitas ac-

DuB. L

hi parte ista sunt quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit in httera: Creatoris voluntas necessitas est. Hoc enim necessario futurum esl, quod vult et praescit. Quod si verum est, cum Deus velit omnia bona futura, nullum bonum futuruiu evenit contingenter: perit ergo libertas arbitrii. — Praeterea, falsum videtur dicere in hoc quod subiungit: MuUa secundum inferiores causas futura sunt, sed in praescientia Dei fulura non sunt; quod enim est futurum, erit; quod non est futurum in praescientia Dei, non erit: ergo simul idem erit et non erit.

Respondeo: Dicendum, quod primum verbum intelligendum est de necessitate non consequentis, sed consequentiae quia necessario ad velk Dei sequitur ipsum volitum esse vel futurum esse. Secundum autem verbum intelligendum est ita, quod per hoc participium futura significetur ordo effeclus ad causas, non eventus, ut sit sensus: multa secundum inferiores causas futura sunt, id est ordinata fieri, quae tameii secundum veritatem vel praescientiam non sunt futura, quia non evenient.

DuB. IL

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod homo extra paradisum est creatus, postmodum inparadiso est positus. Cum enim paradisus esset locus habitationis, delMtus homini secundum statum innohuc non concludunt, quia, etsi corpus illud haberet nobilissimam formam, non tamen adhuc erat in statu suo nobilissimo, sicut erit in gloria. Hoc autem solummodo concludunt, quod ibi erat tanta aequalitas a iuslitia, quod non erat ibi miscibilium actualis repugnantia; et hoc quidem est verum. Et ila patet responsio ad totum. quipanintine... Aequalitas vero iustitiae est aequalitas proporad (I. 1. centiae, et locus congruus habitationi sit congruus generationi et productioni; videtur, quod homo debuit produci in paradiso. — Item, cum tola terra tuiic esset fructifera et aer tranquillus; videtur, quod tota erat coogrua, ut inhabitaretur ab hoiuine: ergo si homo extra paradisum productus est, videtur, quod extra paradisum ad habitandum debuit relinqui. — Item, si tota terra producta est propter hominem, ergo videtur, quod si homo stetisset, alia pars terrae a paradiso superflueret. — Propter hoc est hic quaestio, quid vocetur hic paradisus, in quo hoino est positus. de paradiso sententiae.

Quidam eniin dixerunt, quod paradisus ille, in quo £rat positus homo, erat locus corporalis, qui propter suam amoenitatem paradisus dicebatur, nec est alius paradisus nisi corporalis.

Alii vero attendentes, quod beatifica.tio hominis est in paradiso, quae consistit in Dei fruitione, non in corporali amoenitate, dixerunt, hunc paradisum non esse locum corporalem, sed spiritualem; et omnia illa quae dicuntur de paradiso in Genesi, dirta esse metaphorice. Unde homo in sui formatione dicitur posilus fuisse in paradiso, non quia fuerit localiter mutatus, sed quia in spirituali amoenitate et deliciis ex Dei amore et cognitione et fruitione est positus. In huius autem sententiae assertionem adducunt illud quod dicitur de latrone, Lucae vigesimo tertio: Hodie mecum eris in paradiso;

et illud quod dicitur de lucifero, Ezechielis vigesinio octavo: /n (leliciis paradisi Dei fuisti.

Tertia est positio, quod est paradisus spiritualis, et est paradisus corporalis. Paradisus spirituaspiritualium; et iste potest esse secundum duplicem statum, scilicet Ecclesiae triumphantis et Ecclesiae militantis. Unde paradisus spiritualis duplex est sive dupliciter dictus: unus est in Ecclesia mililante, et alter in Ecclesia triumphante. Unde illa quae sunt dicta in Genesi de paradiso isto spirituali possunt exponi metaphorice. — Paradisus autem corporalis est locus deliciarum et amoenitatis; et hic est duplex similiter secundum duplicem statum, scilicet perfectum et imperfectum. Secundum statum perfectum paradisus est empyreum. Secundum statum imperfectum paradisus est locus quidam amoenus in partibus orientis, de quo dicit Damascenus: « Divinus paradisus est Dei manibus in Eden plantatus, gaudii et exultationis universae promptuarium ».

In hoc autem loco decuit hominem poni, ut esset ei facilitas perveniendi ad patriam, et ut Deus homini ostenderet benevolentiam, cui locum amoenissimum ad inhabitaiidum praeparaverat, et sic amoenitas exterioris habitaculi corresponderet deliciis interioribus, quales habetanima, quae est templum Dei, et habebat anima primi hominis. — Extra autem hunc locum debuit homo produci, ut raelius cognosceret Dei beneficium, dum se videret quasi aliunde adductum; et ut etiam per hoc ostenderet, quod homo non erat ibi factus ad aeternaliter habitandum, sed temporaliter peregrinandum. Et quia Deus praesciebat hominis casum, in paradiso voluit eum collocare, ut per eius eiectionem de loco voluptatis cognosceret sensibiliter, quanta bona spiritualia amisisset per culpam; cognosceret etiam nihiloiuinus, quanta esset differentia inter eum qui Domino humiliter obedit, et eum qui ipsum superbe contemnit.

Et per hoc patet responsio ad obiecta. Locus enim paradisi convenienter fuit faclus propter hominem institutum; et alia terra convenienter fuit facta propter hominem, quem Deus praeviderat esse lapsuruni; et quia simul etiam viderat hominem et peccatum, de ea terra sumsit eum, in quam erat postmodum rediturus. — Nec tamen, si homo stetisset, alia pars mundi superflueret, quia bestiis servientibus homini habitaculum praeberet, et habitaculum hominis sua inferioritate excellens ostenderet et sua raagnitudine decoraret, sicut magna platea decorat palatium, et sicut aula decorat cameram.

DlB. 111.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Locum paradisi in alto situm, usque ad lunarem circulum pertingentem. Videtur hoc esse falsum: primo, quia inter lunarem circulum et aerem est sphaera ignis quae non pateretur, hominem ibi posse vivere. — Item, aer in sua parte superiori est tantae subtilitatis, quod ibi non possunt aves vivere, sicut dicit Augustinus: ergo si paradisi locus esset adeo elevatus, non posset ibi vivere homo habens corpus animale. — Praeterea, si adeo esset ille locus elevatus, cum maxime appropinquaret soli: ergo esset calidissimus et intemperatissimus. Sequeretur etiam ex hoc, quod terra esset supra aquam et supra aerem.

Respondeo: Dicendura, quod, sicut doctores dicunt, paradisi corporalis situs est valde erainens et altus et iuxta aequinoctialem in oriente, quodam modo vergens ad meridiera. Est auteni tantae altitudinis, ut illuc non conscendant vapores in aere elevati, sed sit ibi aer mundus et purus, idoneus statui perpetuitatis; et propter puritatera aeris ibi est contemperantia caloris, et quia secus aequinoctialera est, est ibi raagna temperies temporis. — Quod ergo dicitur usque ad lunarem circuluiu pertingere, hoc non est dictum secundum situm, sed secundum quandam proprietatem, sive quia conforraatur in raritate et luminositate et tranquillitate,

sive quia vapores, quibus doininalur luna, illuc non pertingunt. Et sic patet illud.

DuB. IV.

Item quaeritur de lioc quod dicit: In paradiso erant ligna diversi generis etc, propter quid duo ex illis lignis nominat, et non plura? — Item, cum lignum illud, dc quo facta est proliibitio, non fuerit scientiae boni et mali nisi propter transgressionem Adae, non videtur, quod sic debuerit a sui principio nominari. — Item, cum lignum vitae illum effectum vivificandi non habuerit, videtur, quod aut frustra fuerit, aut ab ilU) elTectu nominari non debuit.

Respondeo: Dicendum, quod universitas lignorum sub tribus differentiis comprehenditur, secun- ''"dum quod ad triplicem utilitatem hominis poterant ordinari: aut ex parte corporis, aut ex parte animae, aut ex parte coniuncti. Si ex parte corporis; sic erant ligna fructifera, quae praebebant ei alimenta ad corporis snstentationem. Si ex parte animae; sic fuit lignum scientiae boni et mali, quod ordinabatur ad obedientiae hominis probationem. Si ex parte coniuncti; sic erat lignum vitae, quod faciebat ad humanae vitae perpetuationem. De his autem lignis duo tantum nominata sunt propter speciales effectus, propter quos et Dominus illa duo ligna coUocavit in medio paradisi, et unum posuit iuxta alterum, ut ex uno conciperet homo affectum amoris, et ex aho affectum limoris — et quasi opposita iuxta se posita elucescerent — et faciendo abstinentiam ab uno mereretur habere refectionem sufficientem ex altero. Et hoc est quod dicit Augustinus de Civitate Dei, loquens -de primis parentil3us: « Status immortalitatis eis de ligno vitae, quod in medio paradisi cum arbore verita siraul erat, mirabilis Dei gratia monstrabatur; tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta». — Et sic patet, quare illa duo hgna specialiter nominantur. Unum autem. scilicet lignum vitae, nominatur ab effectu, non quem fecit, sed ad quem ordinabatur; aliud vero,scihcet lignum scientiae, ab eventu; et utrumque satis congruit, quia tam ille effectus quam ille eventus valde notabiles erant. Licet autem lignum vitae primum effectum non habuerit in actu, habuit tamen in habitu; nec tamen frustra fuit, quia, quamvis ex ipso primus homo non acceperit refectionem, eius lamen posteri recipiunt instructionem, dum per illud lignum intelligunt Christum

DuB. V.

Item quaeritur he hoc quod dicit: A ligno liomo prohibitus est, quod matum noii erat. Videtur enim, quod Deus inconvenienter fecerit; primum, quia, sicut prohibere malum est bonum, ita prohibere bonum est malum: ergo videtur, quod Deus fecerit male, duni proliibuit illius ligni usum. — Item, bene sciebat Deus, quod ipsi prohibitionem suam non servarent: ergo si sine illa prohibitione poterat esse salus, videtur, quod non fecerit aliud quam laqueum eis iniicere, dum prohibuit. — Item, si omnia facta sunt propler hominem, ergo lignum illud erat hominis; sed nulli debet subtrahi res propria absque culpa: ergo videtur, quod Deus iniuriatus fuerit homini et eum puniverit, prohibendo quod suum erat, in quo tamen nulla culpa praecesserat.

Respondeo: Dicendum, quod Deus homini illud lignum prohibuit propter obedientiae meritum acquirendum ex parte hominis, et propter ostendendum suae iurisdictionis dominiuni, quod habebat in hominem Quia prohibuit propter obedientiae meritum; ut illud meritum esset purum et plenum, a tali re prohibuit, a qua non deberet cessari nisi solius obedientiae intuitu, et ideo a re bona. — Item, quia proliibuit ad ostendenduni suae iurisdictionis dominium; ideo a tali re debuit prohibere, a qua homo non deberet manum retrahere nisi propter solius Dei imperium, et haec quidem fuit res bona. Et propterea illud mandatum dicitur esse mandatum disciplinae, quia ad hoc homo non obligabatur ex se sive ex aliquo rationis naturalis dictamine, sed ex sola divina praeceptione; quamvis et alia possit reddi ratio. quod datum sit illud mandatum divinum, ut per hoc disceret, de quo Deo deberet esse subiectus, et quantum etiam differret inter eum qui Deo obedit, et eum qui contemnit eius imperium. — Nulla igilur ex hoc lieljat homini iniu- 5 iVam secundum Aristot., 1. Elench. c. 14. (c. l-').) et 11.

ria, immo flebat utilitas, dum praecipiebatur ad eius eruditionem et meriti amplificationem. Quodsi contrarium evenit, hoc fuit ex culpasua, ex qua convertit sibi bonum in malum, sicut impiis et peccatoribus bona convertuntur in mala. Propter istius tamen eventus praevisionem non debuit Deus dimittere dare tale mandatum. quia ordo et decor, qui attendilur in operibus Dei secundum regulam divinae sapientiae, non debet intermitti propter incommodum alicuius specialis creaturae. Praeterea, ex

Cap. I.

Be formatione mulieris.

Iii eodem quoque paradiso mulierem formavit Cumque obdormisset, tulit unam de costis eius et formavil eam in mulierem. superbia diaboh confunderelur, et hominis humilitas creationis, ita homo omnibus hominibus principiura generationis. Ideo etiam ex uno homine omnes esse voluit Deus, ut, dum cognoscerent, se ab uno esse omnes, se quasi unum amarent-».

C.p. 11.

Quare de latere viri, et non de alia parte corporis formata sit.

Cum aulem his de causis « facta sit mulier de viro, non de qualibet parte corporis viri, sed de latere fuerat producenda, ut iuxla se ponendam cognoillo malo inde sequente poterat Deus et sciebat multo maius bonum elicere.

Et per hoc patet responsio ad obiecta, excepto primo, quia nou est simile. Prohibere enim malum bonum esl, quia non potest aliquis malum perpetrare sine culpa; sed prohibere bomim non est ita malum quia abstinere potest homo absque culpa; abstinere enim a bono commodi cadit in genere boni honesti..lia satis patent per iam dicla.

Cap. lil.

Quare dormienti viro, et non vigilanti, subtracta sit costa.

Nou sine causa « dormienti quoque viro polius quam vigilanti delracta est costa, de qua mulier in in eo sensisse poenam monstraretur, el divinae simul polentiae opus mirabile ostenderetur, quae hominis de latere viri dormientis formata est, ila Ecclesia ex Sacramentis, quae de latere Christi in Cruce dormientis profluxerunt, scilicet sanguine el aqua, quibus redimimur a poenis atque abluimur a culpis».

Cap. IV. Quod de costa, in se multiplicata sine additamento extrinsecae rei, facta fuerit.

Solet etiam quaeri, ulrum de « illa costa sine onuu exlrinseco additamento per divinam potentiam in semelipsa multiplicata, mulieris corpus factum nibus, Iesu caelesti benedictione multijjlicatis, quinque Illud etiam sciri oporlel, quod cum Angelorum minislerio facla sil mulieris formatio, uon est eis tamen tril)uenda creationis potentia. « Angeli enira nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costara

iii nuilierem iiec carnis supplementiim in loco costae; non quod nihil agant, ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt, sicut nec agricolae segelum vel arboruni. Solum Deus, id est Trinitas, est Creator'». Facta est ergo leniina a Deo, etiamsi costa ministrata sit per Angelos.

Cap. V.

De causis superiorihcs et inferioritus.

Sed quaeritur, an ratio, quam Deus primis operibus concreavit, id haberet, ut secundum ipsam ex dispositione ab aeterno fuit. Hae dicuntur primordiales causae, quia istas aliae non praecedunt, sed istae alias, quae sunt causae causarum. Cumque unum sil artificis, in cuius dispositione est, qualis futura sit arca. Ita et in Deo uniuscuiusque rei futurae causa praecessit. In creaturis vero quarundam rerum, sed non num, de hac arbore lalis fructus, et huiusmodi. Et hae quoque dicuntur primordiales ca.usaej etsi non adeo proprie, quia habent ante se causam aeternam, quae niunt. Ideo etiani primordiales dicuntur, quia in prima rerum conditione rebus a Deo insitae sunt. Et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mutari possunt»; quae autem in immutabili Deo causa est, mutari non potest.

Cap. VI.

De causis quae in Deo simul sunt et in creaturis, et de hiSj quae in Deo tantuni sunt. est in divina dispositione, ut hoc vel illud fiat, quod non est in seminali creaturae ratione. Et illa quidem. quae secundum causam seminalem flunt, dicuntur?wtantum sunt in Deo. Haec auteni dicit Augustinus cursum Creator habet apud se posse de omnibus faeasqne implet nou opere providentiae, quo naturae subsistunt ut sint, sed quo illas administrat ut voluerit, quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur.

Cap. VII. De anima mulieris, quae non est ex anima viri, quia animae non sunt ex