Distinctio XIX

Ideo aliqui dicunt, quod immorlalitalem de natura opinio q;iii habebat, qua poterat non mori, quae aliorum ligno- """''""'

Supra egit Magister de hominis productione; in hac-parte agit de hominis duratione et conservatione. Et quoniam homo dupliciter habet in esse conservari, scilicet in se et in suo simili, in se per vitam et diuturnitatem, in simili vero per tiliorura procreationem; ideo pars ista habet duas. In prima determinat de hominis immortalitate. In secunda determinat de fdiorum procreatione, infra distinctione vigesima: Post liaec videndum est, qualiter etc.

Prima pars halet duas. In prima determinat

veritatem. In secunda dissolvit dubitationes, - ibi: So-

Ad intelligentiam huius partis, in qua agitur de hominis immortalitate secundum statum innocentiae, circa tria consistit dubitatio.

Et primo quaerilur de immortalitate hominis,

quantum est ex parte animae.

Secundo vero, quantura est ex parte cor-

Circa primura sic proceditur et ostenditur, quod anima rationalis non sit naturaliter immortalis.

I. Prirao per auctoritatem Apostoli primae ad Timotheum ultimo-: Qui solus habet immortalitatem; loquitur de Deo: ergo immortalitas non convenit alicui creaturae. Si tu dicas, hoc esse dictura, quia soli Deo convenil per naturam, animae hominis vero non convenit per naturara, sed per gratiam; contra: gratia non repugnat naturae nec naturara variat, sed potius conservat. Si ergo raortalitas inest

orani creaturae per naturara, iramortalitas, quae est conditio opposita, nulli creaturae inest per gratiam, ergo nec animae. -: "-x,.-;;, i.;-.: -, >.,.

Tertio vero, ex parte coniuncti. Circa primum quaeruntur duo. Primo quaeritur, utrum anima rationalis per Secundo quaeritur, utrum omnis anima, quan-

-2. I4em, Damascenus: « Omne quod a ver-

3. Item, per auctoritatem Philosophi: « Intel-

Cap. 30. — Paulo inferius post Si ergo de se supple

4b non corrumpitur intelleclus nisi a corruptione animae rationalis: ergo anima rationalis non est immortalis.

4. Item, lioc ipsum videtur raione. Anima patitur in corpore per iiaturam, sicut planum est; sed « passio magis et magis facta abiicil a substantia »; a quacumque autem substantia fiat aliqua abiectio, fit etiam aliqua corruptio, per quam aliquid inde corrumpitur; et omnis talis substantia est corruptibilis: ergo aniina rationalis est corruptibiiis.

5. Itera, anima rationalis condolet corpori patienti: ergo raagis patienti magis cnndolet et maxime patienli maxime compatitur: ergo videtur, quod morienti commoriatur.

6. Item, si substantia est incorruptibilis, et operatio correspondeQs illi substantiae, quia nunquam substantia privatur propria operatione: ergo si destruitur et laeditur operatio, destruitur et laeditur substantia. Sed ad laesionem corporis laeditur et impeditur actus substantiae ralionalis, qui est intelligere: ergo videtur, quod laedatur et ipsa substantia: ergo substantia est corruplibilis et mortalis.

Ad oppositum sunt innuinerabiles auctoritates philosophorum et Sanctorum, et ideo ostendamus hoc rationibus. Ut autem sufficienter aniraae ostendatur immorlalitas, attendendum est, quod anima habet considerari in ordine, et habet considerari in se: in ordine respectu universae creaturae, vel respectu divinae iustitiae, vel respectu (inis, qui competit propriae nalurae; et in se quantum ad virlutem, quantum ad actum et quantum ad obiectum; et sic sex modis considerari habet.

1. 2. Etprima consideratio estsecundum ordinem, quem habet inter creaturas wiiversi, et secundum hanc considerationem ostenditur eius immortalitas ex duplici ratione. Prima est haec. in ordine creaturarum universi reperimus primain materiam et ultimam formam, et aeque vel-magis est de complemento universi ultima forma, sicut et prima materia. Si igitur prima materia est incorruptibilis,_ ergo et ultima forma; sed haec est anima rationalis: ergo etc.

Item, alia ralio ad idem. Ad hoc quod universum sit completum, necesse est reperire differentias creaturarum secundum perfectam combinationem; sed contingit reperire in universo substantiam habentera raagnitudinera, existentein incorruptibileiii, ut corpus caeli; et contingit reperire substantiara incorruptibilem, quae nec est magnitudo nec coniuncta magnitudini: ergo contingit reperire substanliam mediara incorruptibileni, quae non sit raagnitudo, sed coniuncta raagnitudini; sed haec est aniina rationalis. — Ex perfectione igitur ordinis universitatis colligitur, aniinam esse immortalem.

3. 4. Ex secunda consideratione, scilicet ex ordine divinae iustitiae ostenditur sic. « Nullum bonum est irremuneratum, et nullum malum est im. punitum » apud euin, qui iuste iudiccU; sed multa bona remanent irremunerata, et multa mala impunita secundum praesentein vitara: ergo est ponere vitara aliara quara hanc; sed hoc non esset, nisi aninia remaneret post corpus: ergo etc. Si tu dicas, quod hoc non cogit, quia, sicut suscitatur corpus, ita posset aniraa suscitari; non est conveniens talis instantia. Cura enim anima ex nihilo sit creata, si corrumperetur, in nihilum tenderet: ergo non suscitaretur, sed alia aniraa de novo crearetur.

Item, ad divinam iustitiam spectat, quod nihil bene et iuste factuin debet vergere in malum exituin; sed secundum moralera philosophum et secundum legera divinara et secundum etiani oinnes sectas potius horao debet pati mortem quam recedere a veritate vitae et a veritate iustitiae. Sed si omnino perimeretur anima, perimeretur omnino iustitia, quae est in ipsa: ergo lalis inortis perpessio, quae iusta est, et quain laudat oranis ratio recta, malura haberet simpliciter-exituin; quod est

contra divinam iustitiam. — CoUigitnr igitur ex ordine iustitiae, animam immortalem esse.

S. 6. Ex tertia consideratione, scilicet ex ordine ipsius animae ad propriuni finem, ostenditur sic. Remoto ultimo fine, qui principaliter movet, omnes alii fines cassi sunt et vani; sed flnis ultimus omnis operationis rationalis est beatitudo perfecta: ergo si illa non est, omnia quaecumque facit anima, facit frustra. Si ergo hoc est inconveniens, necesse est ilium flnem ponere. Sed « beatitudo est status omnium bonorum congregatione perfectus >>; ubi autem hoc est, necesse est, esse immortalitatem: ergo anima per naturam est apta nata ad incorruptionem et imraortalitatem.

Item, omnis anima rationahs naturaliter appetit beatitudinem; sed nihil est otinsum in fundamento naturae: ergo omnis anima rationalis nata est ad beatitudinem pervenire. Ubi autem beatitudo, ibi perfecta securitas; ubi perfecta securitas, ibi immortalitas; ubi enim mors potest accidere. necesse est timere. — Colligitur igitur ex ordine ipsius animae ad suum finem, ipsam habere imraortalitatem. Et haec triplex consideratio sumta est secundum triplicem ordinem ipsius animae, scilicet ad finem proprium, ad divinum iudicium, ad totum universum.

7. 8. Ex quarta consideratione, scilicet ipsius animae quantum ad propriam virtutem, arguitur sic. Nulla virtus materialis et corruptibilis nata est super se reflecti — haec per se manifesta est — anima rationalis secundum actum proprium nata est super se reflecti cognoscendo se et amando: ergo virtus animae rationalis non est materialis et corruptibilis: ergo est immateriahs et incorruptibilis. Sed si virtus esl incorruptibilis, et substantia: ergo etc.

Item, omnis virtus, quae per recessum et impermixtionem cum corpore corruptibili fortiflcatur et potentior efficitur, est incorruptibilis per naturam; anima rationalis est huiusmodi, sicut patet, quia tanto magis relevattu spiritus et homo interior, quanto magis mortificatur homo exterior: virtus igitur animae rationalis est incorruptibilis. — Et sic ex sua virtute colligitur anima rationalis esse immortalis.

9. 10. Ex quinta consideratione, scilicel quantum ad operationem, arguitur sic. Cuiuslibet substantiae spiritualis, secundum esse et durationem pendentis ex corpore, operatio pendet ex corpore; sed anima rationalis propriam operationem habet, secundum quam non pendet ex corpore, scilicet intelligere, quia nullura organum sibi appropriat: ergo duratio aniraae non pendet ex corpore Sed ipsa de se corrumpi non habet, cum nullam contrarietatem habeat: ergo de se est immortalis et incorruptibilis.

Item, cuiuslibet substantiae corruptibilis operatio antiquatur et senescit in tempore; sed animae rationalis operatio nec antiquatur nec senescit in terapore, immo iuvenescit, quia in antiquis est sapientia, et in multo tempore prudentia. — Ex propria ergo operatione colligere possumus, animam rationalem esse immortalem.

11. 12. Ex sexta consideratione, scilicet per comparationem ad obiectum, probatur anima rationalis immortalis esse sic. Necesse est, proportionem esse cognoscentis ad cognitum, sive potentiae ad obiectum; sed aniraa rationalis nata est cognoscere et intelligere veritatem; veritas autem est incorruptibilis, sicut probat Augustinus in Soliloquiis, cum sit lalis naturae, quod ipsa negatio veritatis veritatem ponat: ergo anima rationalis, cum sit veritati proportionabilis, est immortalis. Haec autem ratio non solum concludit, animam esse iramortalem, per veritatem intelligentiae sive conscientiae, sed etiam per veritatem vitae sive iustitiae, de qua Sapientiae primo dicitur: lustitia estperpetua et immortalis, ac per hoc anima, quae est iustitiae capax.

Item, omnis virtus corruptibilis laeditur ab obiecto iraproportionabiliter excellenti, et magis nata est delectari in raedio quam in extremo. Sed anima rationalis, intelligens maiora et maxima, non propter hoc peius intelligit minora, et magis deleclatur in cognitione summae lucis et perceptione sapientiae Dei quam in cognitione alicuius creati. —

Ex comparatione ergo ad obiectum colligitur anima rationalis esse immortalis. Si igitur subslantia cognoscitur per virtutem, et virtus per operationem, et operatio per obiectum, cum secundum lianc triplicem considerationem ipsius animae ostensuin sit, ipsam esse immortalem: omnis animae consideratio sive in se sive in ordine astruil animae immortalitatem.

c 0 N c L u s I 0.

Animam rationalem. esse immorlalem, quadruplici ratione probatur.

Respondeo: Ad praedicta dicendum est, quod. anima rationalis est immortalis, secundum quod dicit fides calholica, cui concordat philosophia et omnis ratio recta. Licet autem in cognitionem immortalitatis animae ratioiialis multiphci via possemus deduci et manuduci; potissimus tamen modus deveniendi in eius cognitionem est ex consideratione /inis; et hunc modum praecipue approbat Augustinus in decimo tertio de Trinitate et in libro de Civitate Dei. Nec immerito, quia finis imponit necessitatem his quae sunt ad finem.

Hoc igitur primo supponendum est tanquam adeo certum est ex clamore omnis appetitus naturalis, quod nuUus de eo dubitat, nisi cuius ratio est omnino subversa. Certissimum enim est nobis, quod omnes volumus esse beati. Si igitur bealus esse non potest qui bonum, quod habet, potest amittere, quia hoc ipso iam habet, unde tiraeat et unde etiam doleat, et ita unde miser existat; necesse est ergo, quodsi anima facta est capax beatitudinis, cpod ipsa sit per naturam immortalis. Et sic colligitur eius immortalitas ex parte causae finalis.

CoUigitur etiam nihilominus consequenter ex parte causae forma.lis. Quia enim facta est ad participandam beatitudinem, quae consistit in solo summo bono, facta est capax Dei, et ita ad ipsius imaginem et similitudinem -. Sed si est imago Dei, expresse ei assimilatur; hoc autem non esset, «si mortis termino clauderetur »: cum ergo de natura sua sit imago Dei, non potest mortis termino claudi.

Ex hoc etiam habetur et colligitur ratio ex parte materiae. Quia enim ipsum quo est anima sive forma tantae dignitatis est, ut ipsam animam 1 Cap. 7. 11. 10. sctjq. — De Civ. Dei, VIII. c. 8; XIV. reddat Dei imagine insignitam, quae est conditio nobilissima: materia, quae huic formae unitur, tanto appetitu ei coniungitur, et ita eius appetitus in ipsa terminatur, quod nullatenus queat aham formam appetere, cum optima colligantia iungantur ad invicem.

Et quoniam « quod bona ratione iunctum est, dissolvi velle non est Dei*» hinc est, quod qui fuit animae auctor, est continuus animae conservalor. — Et sic patet ratio immortalitatis animae ex quadruplici genere causae, quamvis principaliter sumatur ex fine. Et istae sunt rationes ostendentes non solummodo, quia est immortahs, sed etiam propler quid est. — Rationes vero superius inductae ostendunt, quod anima est immortalis, et verum concludunt, et ideo concedendae sunt. dicit, solum Deum habere immortalitatem, quia solus est, qui potest sumine se perpetuare sine alterius iuvamine. Anima autem, etsi sit secundum sua.m originem idonea ad immortalitatem, non tamen potest sufficienter se continuare in esse, nisi conservetur a summo Auctore; et illa conservatio est a gratuita Dei bonitate nec repugnat naturae ipsius animae quantum ad principia, ex quibus constituitur. sed potius conservat illorum principiorum appetitum.

2..d illud quod obiicitur de Damasceno, quod tendit in versionem; dicendum, quod tendentia illa non est per aliquem appetitum virtutis, sed potius per defectum vanitatis, qua creatura est ex nihilo. Hunc aulem defectum surama Veritas et Potestas sua praesentia et manutenentia excludit a creatura. Et quia sic praesens est animae rationali. quam fecit, ut eam nunquara deserat, quin sit in ea per potentiam, praesentiam et essentiam; ideo aniina rationalis nunquam potest corrumpi. — Nec valet instantia, ciuam obiicit de verbo Augustini. Augustinus enira intelligit de raotibus, qui sunt a natura, secundum quod nalura dicit originale principiura alicuius eflectus, non secundum quod dicit defectura. Et sic intelligendum est eliani, quod gratia naturam perficit et ei non repugnat;et hoc melius exphcatum est in libro primo, distinctione octava.

3. Ad illud quod obiicitur de Philosopho, quod intellectus corrumpitur etc.: dicendum, quod illud verbum plura debet habere intellectura. Non enira

credendum est, quod Philosophus voluerit dicere, intellectuni esse corruptibilem, cura postea prolet, ipsum impassiMlem, incorruptibilem et immorlalem esse, sicut in tertio de Aniraa expresse patet; sed vult dicere, quod operatio intellectus, quam habet in corpore, impeditur propter ahquam laesionem factam interius in organo imaginalionis, vel alterius virtutis sensibilis. Et quantum ad hoc verum dixit, sicut patet et esl manifestum sensui.

4. Ad iiiud quod obiicilur, quod anima patitur; responderi potest dupliciter. Primum quidem, quia passio eius non est per ipsius laesionem, sed per compassionem respectu corporis laesi: et hoc non ponit, aliquid de substantia eius abiici, sed de substantia, cui habet uniri. — Aliter potest responderi, quod ipsa anima non solum in corpore_, sed eliam extra corpus habet pati; nec tamen sequitur, qund habeat corrumpi: non enim est illa corruptio per partis ademptionem, sed per quietis et pacis continuam impeditionem. Hoc autem in quarto planius determinatum est, cum agitur de poenis aniraarura damnatarum.

b. Ad illud quod obiicitur, quod anima corpori

I. Argumenta pro immortalitate animae humanae hoc loco hic q. unica a. 1;,S.,l.,,q.,,75.,a., 6;,S. c. Gent. II. c. 79. 80.

'':<!'.: '- ff(V

Utrum quaeuis anima, eliam hrulalis Secundo quaeritur, utrum omnis anima, utpote brutalis, non solum rationalis, ex prima condilione fuerit immortalis. Et c]uod sic, videtur.

1. Ecclesiastis.%vo:Unusest interitiis honiirti.s et iiomento-rum; _ sed homines, etsi intereant quantum ad corpora, -non tamen intereunt quantura ad animas: ergo pari ratione nec bruta animalia.

2. Uem, Sapientiae primo: Deus mortem non condolet; dicendum, quod illa compassio non est, nisi salva coniunctione a.nimae et corporis. Et quoniam mors separat illam coniunctionem, ideo non oporlet compassionem mortis communicare, quia illa consequentia non tenet, nisi manenle causa. Praeterea, illa consequentia non tenet, si anima maxime corapatitur corpori maxime patienti, quod commoriatur morienti. Anima enim, cura sit capax laetitiae, est capax et doloris; sed cum sil capax vitae, nullo raodo est susceptibilis mortis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod operatio animae laeditur vel impeditur: dicendimi, quod hoc est per accidens solum. Quia enim anima magna inclinatione inclinatur ad corpus et corpori suas operationes communicat, et virtules sensitivae ipsi virtuti intellectivae immediate subministranl; inde est, quod laesis organis corporeis et impeditis viribus sensitivis, operatio intellectus, quamdiu est in corpore, habet impediri, ipso intellectu nullatenus in se laeso; quod ex hoc patet, quod statira cum a corpore separatur, habet suum usum completum. Et haec sufQciant quantum ad propositura. q. 2. a. 1. ex prima conditione fuerit immortalis. fecit nec deleclatur in perditione vivorum; igitur mors non esl introducta nisi propter peccatum: ergo si homo non peccasset,,,nec, moreretur ipse, nec moreretur brutum animal. Sed hot; non esset, nisi animae brutorum essent imraortales: ergo etc.

4. Item, hoc videtur ratione. Probato, quod anima Petri sit immortalis, probatur, quod omnis anima sit immortalis per hypothesim quia non

est raaior ratio de una quam de alia, loquendo de animabus ralionalibus; ergo pari ratione, loquendo de aniraalus sensibilibus, si una anima sensibilis est immortalis, ergo et omnes. Sed anima sensibilis humana est immortalis, quia nunquam est rationalis sine sensibib: ergo cum in bac communicet homo cum brutis, anima sensibilis brutorum animalium per naturam est immortaHs.

4. Item, omnis anima, quantumcumque parura habeat de nobilitate, excellit omne corpus, sicut vult Augustinus, ergo magis accedit ad Dei similitudinem; sed aliqua corpora per naluram sunt inimortalia, sicut corpora caelestia: ergo mullo forlius animae brutorum animabum.

5. Ilem, substantia, cuius virtus et operatio non senescit in tempore, non corrumpitur in tempore: sed anima sensibilis est huiusmodi, quia, sicut dicit Philosophus -, « si senex acciperet oculum iuvenis, ita videret, sicut iuvenis»: ergo etc.

6. Item, quia homo servit Deo, est dignus remuneratione; et ideo necesse est ponere animam eius immortalera, ut rerauneretur post morlem: ergo pari ratione, cum bruta animalia servianl homini, et per hoc Deo in homine, videtur similiter, quod ipsa debeant remunerari.

.Contra: 1. NuUa forma est separabilis a coruisl quae habet operationem propriara praeter corpus; sed nullus spiritus brutalis est huiusmodi: ergo etc. Maior manifesta est, tum quia Philosophus dicit, lura etiam, quia nulla est substantia, quae omni careat operatione, cum nulla sit otiosa. Secunda manifesta est ad sensum-

2. Item, omnia bruta animalia facta sunt propter usum hominis; sed usus hominis est in vescendo eis, et vescitur eis, dum ea occidit: ergo facta sunt ad hoc, ut non lantum serviant horaini per vitam, sed etiam per mortem, sed hoc non esset, si animae eorum essent immortales: ergo etc.

3. Item, animae immortali debetur corpus immortale, quantum est ex institutione priraa: ergo si aniraae brutorum erant immortales, habebant corpora immortalia. Sed constat, quod bruta non peccaverunt: ergo deberent adhuc esse imraortalia. Quodsi hoc constat esse falsuni, patet eliam, quod et primum.

4. Itera, si animae brutorum essent immortales, ergo deberent omnia corpora brutorum redire % sicut et corpora hominum; sed si hoc, esset impossibile, quod omnia essent in terra, cura innumera- 1 Libf. VII. de Gen. ad lit. c. 19. n. 23; XII. c. 16. n. 32; bilis bestiarum muUitudo et animaliura continue sibi succedat: ergo inconveniens est dicere, brutorura animas esse immortales.

c 0 N c L u s 1 0. Irralionaks animae ex sua prinia condilione sunt mortales.

Respondeo:.d praedictorura intelligentiam est notandura, quod aliqui dicere voluerunt, brulorum animas esse immortales, pro eo quod eaedera animae sunt, quae viviricant corpora brutorum et pora hominum, cura merito peccatorum suorum de corpore ad corpus circumeundo perlranseant. — Et haec positio quorundam philosophorum et haereticorum fuit, sicut dictum est supra, et iara improbata est supra tanquam haeretica; et prorsus abiicienda est ista positio tanquara vilis et derogans dignitati creaturae rationalis, dum ponil, homines et bestias esse pares. In hoc enim indicat, quod sui inventores et defensores sunt homines bestiales, dum animas suas credunt vel bestiarum fuisse, vel futuras esse.

Fuerunt etalii, qui dicere voluerunt, quod animae brutorum nec sunt adeo immortales, sicut animae rationales, ut possint post corpora vivere, nec sunt adeo corruptibiles, sicut aliae formae, quae habent contrarietatem; sed quantura est de sui natura, natae sunt continue durare, nisi impedimentum suae durationis habeant ex corpore, sine quo non possunt subsistere. Huiusmodi autem irapedimentura durationis introductura esse dicunt in corpora brutorura propter peccatura hominura. Si enira Adam non peccasset, nullum animal brutum decederet. Unde sicut merito peccati humani quae ad eius obsequium facta sunt deteriorata -fuerunt, sic et Sed bruta animalia facta sunt morti obnoxia. istud prima fronte obviat ei quod dicit Augustinus super Genesim ad litteram libro tertio, quod si horao non peccasset, nihilominus essent animalia viventia de rapina, quae ad suam vitam servandam alia interflcerent animalia. — Repugnat etiam rationi, cum nulla ratio dicat, congruura esse, ovem interfici propter hoc, quod homo peccavit, cum nullo modo ei in peccato communicaverit, nec peccatura suum in ovem transfuderit. — Repugnat eliam imaginationi sensibili. Ubi enim essent tot animalia, quae multiplicata essent super lerram ab initio qiiiores codd. Quocl etsi hoc, cod. aa Et si hoc ii'o Quodsi

iniindi usque in finem, si nulla essent niortua? Quodsi dicas, quod non essent inuitipiicata, si liomo non peccasset; quomodo etiam verum esset quod dicitur eis Genesis primo: Crescite et multipticamini el replete aquas'? Quod si dictum est piscibus, cur non intelligendum est etiam dictum esse aliis animalibus? Nunquid propter culpam hominis facta sunl feeundiora? Quae omnia si inconvenienlia.sunt, positio isla tanquam inconveniens respuenda est.

Et ideo dicendum est tertio modo, quod nulla exigentiam. Cum autem omnes creaturae factae sint propter Deura iuxta illud: Universa proplcr semetipsum operatus est Dominus) sola creatura rationahs facta est ad fruendum Deo, et ut beatificetur in ipso, quae sola est ad imaginem. Ahae vero creaturae, quae solum tenent rationem vestigii, faclae sunt vel ad manifestationem divinae bonitatis, vel ad obsequium creaturae rationalis.

Manifestatio autem divini exemplaris et bonitatis Dei est in productione universi, quod est quoddam exemplatum, compleie repraesentans illud exemplar, et propter repraesentationis completionem completam debet habere et perpetuam duralionem- Universum autem dupliciter habet esse, videlicet decurrens et permanens. Esse decurrens non potest esse perpetuum, quia necesse est, quod aliquando sit quietum. Esse vero permanens est perpetuum. Illae igitur partes, quae respiciunt universum quantum ad esse pe?'mane)i.s, sicut sunt orbes caelorum et elementorum, perpetuitatem habent. Illae vero quae respiciunt qnaxiinm ai esse decurrens, utpote quae consistunt in generatione et corruptione, qualia sunt mineralia, plantae et animalia bruta, non debent habere esse perpetuum, sed terminatum, quae quasi quodam transitu suo et quadam inveleratione et innovatione, morte et vivificatione decorant universura. Et sic patet, quod bruta animalia quantum ad corpus et animam corruptibilia sunt per naturam, in quantum facta sunt ad repraesentandum divinam bonitatem et sapientiam. Et haec ralio surata est a fine principali.

Est etiam alia ratio, sumta a flne non principali, in quantum scilicet creaturae, in quibus est sola ratio vestigii, factae sunt propler creaturam rationakm, scilicet hoininem. Quaedaui enim factae sunt propter hominem secundum omnem statum sive viae, sive patriae: quaedam solum secundum statum viae; et quaedam solum secundum statum patriae. Et illa quae facta sunt propter hominem secundum omnem statum, sive viae, sivepatriae% cum statuspatriae sit perpetuus, debent esse perpetua; et talia sunl quae integrant hominis habitaculum, sicut caelum et quatuor elementa. Illa vero, quae facta sunt propter horainem secundum statum viae, cum ille status sit pertransitorius et habeat finem, debent esse corruptibilia; talia autem sunt animalia bruta, quae facla sunt ad snpplendam corporis indigentiam secundum eum statum, in quo indiget cibis et alimoniis. — Et sic concedendae sunl rationes ostendentes, aninias brutales esse mortales ex sua prima conditione.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de Ecclesiaste, quod inus est interitus etc; dicendum, quod loquitur quantum ad exteriorem intelligentiam et propterea subiungit: Qii.is novit, si spiritus filiorum Adam ascendat sursum? quasi dicat: non novit homo, qui ambulat secunduin intellectum carnalem, qui ea sola considerat, quae exterius apparent; homo autem sapiens novit, qui illud attendit, quod ipse Ecclesiastes in flne dicit: Scito, quod pro omni errato adducet te Deus in iudicium.

2. Ad illud quod obiicitur de libro Sapientiae, dicendum, quod loquitur vel de morte damnationis aeternae, vel de morte temporali in eo cui mors est poena. Tale autem est solum aniinal rationis capax, quod, sicut solum natum est esse beatum, solura natum est esse miserum, sic solum natum est praetniari, solum natum est puniri, quia solum ipsum est, cui data est vis discreliva inter bonum et malum, verum et falsum Unde etsi bestia doleat, cum occiditur vel laeditur, non tamen punitur; non enim est capax miseriae; solus enim ille est miser, qui vel scit, se esse miserum vel scire debet, cum malum habet.

3. Ad illud quod obiicitur, quod anima sensibilis horainis est imraortalis; dicenduin, quod non est simile. Sensibile enim in homine nominat potentiam, scilicet animae rationahs, sicut infra patebit; sensibile vero in brulis nominat formam, quae substantiflcatur in materia transmutabili; et quia pendet ex illa quantura ad esse, corrumpitur, illa corrupta.

4. Ad illud quod obiicitur, quod anima sensibilis est nobilior omni corpore; dicendum, quod -maior nobilitas et minor non facit ad maiorem durationem creaturae — magis enim nobilis est etiam secundum statum naturae lapsae liomo, quam sit lapis; tamen lapis plus durat modo — sed hoC faoit privatio corrumpenlis ccmsae. Et hanc haloet aniraa sensibilis propter hoc, quod fundatur et pendet ex corpore composito ex contrariis, supra quam contrarietatem sublimata est natura caelestis.

5. Ad illud quod obiicitur, quod anima sensibilis non senescit; dicendum, quod verum esl, quantum est per se; senescit tamen ratione eius in qiio radicatur, scilicet ratione corporis, ratione

Consequenter quaeritur quantum ad secundum articulum de immortalitate Adae ex parte corporis. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum, anima non peccante.

Circa primum sic proceditur et ostenditur, qiiod etiarasi Adam non peccasset, corpus eius dissolvi potuisset, tali ratione.

1. Adam in statu innocentiae habebat corpus mortale, sicut dicit Augustinus et Magister in littera, ergo corruptibile; sed « omne corruptibile de necessitate corruriipetur, sicut vult Philosophus, quamvis non omne generabile de necessitate generetur »: ergo, corpus Adae corraptum fuisset, esto quod in statu innocentiae permansisset.

2. Item, contrarietas est causa pugnae, et pugna in composito est causa dissolutionis: ergo in illo statu, in quo potest esse contrarietas, potest esse dissolutio; sed corpus Adae etiam secundum statum inliocentiae ex contrariis habebat compositionem: ergo, statu illo manente, poterat habere dissolutionem.

3. Hem, cuicumque statui competit restauratio, competit deperditio; sed corpori Adae in statu innocentiae competebat restauralio per sumtionem ciborum: ergo et eidem corpori secundum statum innocentiae inerat deperditio. Sed cuicumque inest cuius etiara habet corrurapi; et hoc ex conditione sua primaria.

C. Ad illud quod obiicitur, quod bruta serviunt hominibus; dicendum, quod servitium remunerabile non est nisi illud quod est laudabile. Sola autem potentia rationalis et deliberativa, in qua consistit arbitrii libertas, est, in qua cadit laus et vituperium; et ideo quantumcumque obsequium sit magnum et utile, non est dignum remnneratione, nisi factum fuerit ex arbitrii libertate: ideo non decet, remunerari animas brutorum. Et sic patet illud. posset corpus Adae dissolvi.

Secundo quaeritur, utrum, ipsa peccante, posset per esum ligni vitae in vita perpetuari. deperditio, inest et consumtio, et in quocumque ponitur consumtio, poiiitur et corruptio: ergo corpus Adae, in statu innocentiae persistens, dissolvi poterat et corrumpi, nulla culpa interveniente.

4. Item, constans est, quod Adam non poterat vivere, nisi comederet, cum haberet corpus animale; sed poterat non comedere: ergo, poterat absque ullo peccato corpus eius deflcere. Si tu dicas, quod peccaret in non comedendo, quia lenebatur comedere; CGHra: non semper tenebatur comedere — quia signemus aliquam horara, in qua tenebatur. In illa hora ant Adam esuriret, aut non. Si esuriret: ergo pateretur, antequam peccaret;,, si non esurirel: ergo natura non indigere.t, cum natura bene disposita tempore necessitatis cibum appetat: ergo non teneretur tunc,comedere nec alias; ergo nunquam,: rs.nj-,,:

5. Itera, 'si, Adam stetisset, aliquis de fihis eius poterat peccare. Ponatur ergo, quod peccasset; sed possibile est, virum iustum a peccatore, insidiante interfici absque sua culpa., sicut Abel interfectns est a Cain: ergo possibile esset, Adam saltem, dormientem ab eo iugulari et iugulatus interire nulla culpa sua interveniente.

6. Item, impassibilitas est dos corporum glorificatorum; sed corpus Adae in statu innocentiae gloriticatum non erat: ergo in statu illo persistens impassibilitalem non habebat: ergo persistendo in statu illo mori et non mori poterat: ergo corpus Adae erat dissolubile, anima non peccante.

Sed contra: 1. Isidorus de Trinitate: « Si io paradiso innocenter viveret, nec ignis eum ureret, nec aqua mergeret, nec absentia aeris suffocaret, nec omnia quae nocent raortalibus, impedirent »: ergo videtur, quod ipso permanente in statu innocentiae, corpus eius non erat resolubile.

2. Item, mors est pnena peccati; sed omnis poena est ordinata; poena autem non ordinatur nisi per culpam: nulli ergo potest inesse nec poena nec mors nec corruptio, nisi cui prius inest culpa: ergo anima non peccante, impossibile fuit, dissolvi corpus Adae.

3. Item, ad hoc, quod debite constituatur aliquod compositum, necesse est, materiam et formam proportionari ad invicem. Si igitur anima ut forma et perfectio unita est corpori, impossibile erat, corpus illud resolvi et corrumpi, nisi aliqua corruptio prius incideret ex parte animae; sed corruplio, quae potest incidere ex parte animae, non est nisi culpae: ergo impossibile fuit, corpus Adae resolvi et pati, nisi in anima culpa fuisset praeambula.

4. Item, status innocentiae medius erat inter statum gloriae et statum miseriae; sed dissolutio corporis omnino opponitur statui gloriae: cum ergo statui gloriae non opponeretur directe status innocentiae, Adam in statu innocentiae persistente, corpus eius non fuit resolubile.

5. Item, omnis passio est ab aliquo repugnante et praedominante; sed Adam in statu innocentiae existente, vel omnia concordarent ei, vel subiacerent: ergo nihil posset corpus eius laedere nec aliquam passionem inferre: ergo corpus eius nec esset passibile nec dissolubile.

6. Item, impossibile est, stante rectitudine alicuius, ipsum obliquari; sed omnis rectitudo consistit in subiacendo Deo et praesidendo aliis creaturis, tam corpori suo quam etiam brutis:ergo spiritu rationali stante in puritate innocentiae et obedientiae, impossibile fuit, corpus ab eius voluntate recedere. Sed anima semper appetit uniri corpori: ergo impossibile fuit, corpus in tali statu dissolvi. Corpus Adae in stalu innocentiae actu non poterat dissolvi, licet haberet potentiam, ut dissolveretur.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod quemadmodum, iuxta verbum Philosophi % haec est duplex: aliquid est nunc immortale, quia adverbium potest determinare hoc quod est immortale ratione actus moriendi, vel ratione potentiae; ita et locutio praecedens: utrum corpus hominis esset dissolnbile sive posset dissolvi, ipso non peccante, distingui debet. Illi enim- ablativi absoluti possunt determinare hoc verbum posset, vel hoc verbum dissolvi. Si hoc verbum posset delerminent, veritatem habet locutio. Est enim sensus, quod Adam, dum existeret in statu innocentiae, posse habebat, ut corpus eius dissolveretur. — Si autem ablativi illi referantur ad actum, qui est dissolvi, sic locutio falsa est. Est enim sensus, quod Adam posset dissolvi in statu innocentiae, ita quod simul esset innocentia et mortis sive corruptionis poena; et hoc est impossibile, providente ordine divinae iustitiae, quae nullam inordinationem in universo sustinet. Si ergo poena deordinata est, nisi praecedat culpa, et corporis dissolutio non potest animae purae et innocenti non esse poena; inconveniens videtur et contra ordinem divinae iustitiae, quod corpus hominis dissolveretur in statu innocentiae. — Et hoc Sancti dicunt, et raliones ad hoc inductae ostendunt, et ideo concedendae sunt, quia verum concludunt. cendum, quod Philosophus loquitur de illo corruptibili, cuius regimen non subiacet voluntati, sed soli virtuti naturali; et illud de necessitate habet corrumpi, quia habet causam corruptionis intra se. Corpus autem Adae, etsi esset mortale et corruptibile, tamen voluntati subiacebat ex ordine divinae iustitiae; et ideo, nisi voluntas deordinaretur, corpus ilhid inmquam corrumperetnr.

2. Ad illud quod obiicilur, quod componi ex contrariis competel)al corpori secundum illum statum; dicendum, quod alio modo se liabent conlraria in compositione corporis secundum statum naturae lapsae, aliter secundum statum naturae institulae. Secundum stalum enim naturae lapsae non solum agunt in aliquod exlrinsecum, sed eliam ad invicem mutuo agunt et patiuntur, non solum in ipsa constitutione, sed etiam post constitutum esse. In statu aulem innocentiae taliter commixta fuerunl et proportionata in prima compositione et ad tantam concordiam redacta, ut, illo statu manente, mutuo non pngnarent. Et ideo propter illani compositionem corpus illud dissolvi necesse non erat.

3. Ad illud quod obiicitur, quod secundum statum innocentiae in illo corpore flebat deperditio; dicendura, quod sicut natura universalis patitur elenienta corrumpi secundum parlem, sed nuUo modo patitur corrumpi secundum totum; sic et natura bene instituta in homine, regulata ab ordine iustitiae et providentiae admittebat, deperditionem, fieri in homine secundum aliquam partein propter statum animalitatis, in quo erat; sed nullo modo paliebatur corruptionem fieri in toto. Sicut enim fiebat corruptio et deperdifio, ita etiam fiebat restauratio; et ideo non consequebatur dissolutio.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Adam a cibo

non potuerunt mori, bcnc vero in sensu diviso. Scotus autem

Utrum, Adani peccante, corpus eius Secundo quaeritur, ulrum, Adam peccanle, corpus eius posset perpetuari per esum ligni vitae. Et quod sic, videtur: poterat abstinere; dicendum, quod non polerat abstinere a comestione, quando esset locus et tempus; tum quia sibi expresse praeceptum erat, ut comederet de lignis paradisi, aliis a ligno scientiae boni et mali; tum etiam, cjuia, si Dominus non praecepisset, natura bene inslituta dictaret, quae dictat, nullum debere manum sibi iniicere. — Nec valet illa obiectio, quam obiicit de fame; debebat enim famem praevenire, et ipse hem sciebat horam et indigentiam suae naturae, quam si pertransiret, omitteret et peccaret.

'6. Ad illud quod obiicitur, quod peccator potest occidere innocentem; dicendum, quod verum cst secundnm statum naturae lapsae, in quo omnis horao merito peccati originalis est mortis debitor. Unde permittere, innocentera occidi ab impio, non est contra ordinem divinae iustitiae secundum statum praesentem; in statu autem illo, cjuia nuUa culpa praecesserat, ordo divinae iustitiae lalem deordinationem vel punitionem admittere non debebat.

6. Ad illud i]uod obiicitur, quod impassibilitas est dos corporum glorificatorum; dicendum, quod verum est, secundum quod impassibilitas privat et actum et potentiam passionis secundum omnem statum. lUa autem impassibilitas corpuri Adae non inerat nisi secundum statuni determinatum, et ideo perfecta non erat nec dos dici debebat. (in utroqun Scripto liic q. unica n. 3.), conlra modum loquendi, seqq. qq. hic q. 3. — Biel, de hac et seqq. qq. hic q. unica per esum ligni vitae posset perpetuari.

7. Primo per textum Genesis lertio: iViwic ergo ne forte sumat de ligno vitae et vivat in aeternum; hoc dictum est de.Adam post peccatum:

ergo si posl peccatum siimsisset, in aetenium vixisset, et corpus eius perpetuum fuisset.

2. Item, hoc ipsum videtur per Riciiardnm de sancto Victore, qui de.dam ait sic: Habuit ante peccatum corruptiljilitatem, post peccatum corruptionem; sed utroque modo per esum ligni vitae potuit sustentari.

3. Item, hoc probatur per experimentum. Henoch enim et Elias, sicut dicunt Glossa et auctoritates Sanctorum, in paradiso conservantur per esum ligni vitae usque ad antichristi adventum; sed qua ratione usque ad illud tempus conservari possunt, eadem ratione et deinceps: ergo pari ratione et corpus.dae.

4. Item, non fuit maioris efTicaciae lignum.scientiae boni et mali ad corpus perdendum, quam lignum vitae ad conservandum; sed per esum illius ligni corpus hominis factum est dissolubile: ergo pari ratione per esum alterius ligni poterat corpus corruptibile solidari et perpetuari, sicut econtra alterius ligni comestio corpus sanum et solidum reddidit dissolubile et innrmum.

o. Item, post peccatum, si spiritus hominis iungeretur fonti vitae, disponeretnr ad perpetuam beatitudinera et vitam iramortalem: ergo si lignum vitae corporale sic se habebat ad corpus servandum, sicut lignum vitae spirituale se habet ad spiritum; videtur, quodsi homo poeniluisset et de ligno vitae gustasset, quod corpus eius esset faclum indissolubile.

6. Item, homo bene complexionatus, si non habet impedimentum extrinsecum, vivere potest usque ad consumtionem humidi radicalis. Si igitur illud humidum posset restaurari, posset corpus eius in perpetuum incorruptum servari: si ergo illud lignum vitae, sicut dicunt doctores, habebat vim restaurandi humidum radicale; videtur, quodsi horao de illo comedisset, quod corpus eius in aeternum posset durare, etiam post commissionem culpae.

Sed coNTn.: 1. Ad Romanos sexto: Stipemlia mors; ergo si, postquara homo peccavit, necessarium fuit, ipsura peccasse; necessarium fuit, ipsum mori: ergo necessarium fuit, corpus eius dissolvi: ergo non poterat perpetuari [ler esum alicuius ligni.

2. Item, sententia data fuit, Genesis secundo: Quacumque die comederilis etc. Si ergo illara sententiara nulla virtus creata potest infirmare, quantunicumque horao coraederet de ligno vitae, necesse erat, ipsum raori et corpus eius resolvi. Et hoc ipsum dicit alius textus, Genesis tertio: Pulvis es, et in pulverem etc.

3. Item, homo per peccatum similis factus est iumentis insipientibus; sed iumenta si comederent de ligno vitae, non propter hoc corpora eorum fierent indissolubilia: ergo si homo quantum ad conditionera mortis iumentis sirailis effectus est per culpam; quantumcumque de ligno vitae comederet, corpus eius dissolvi necesse esset.

4. Item, non minus est de mortali immortalera facere quara de mortuo vivum; sed mortuum suscitare hoc est virtutis solius Dei et virtutis infinitae: ergo corpus dissolubile ad indissolubile reducere, hoc est solius virtutis divinae: ergo si homo post peccatura de illo ligno coraederet, corpus eius nihilominus dissolvi esset necesse.

c 0 N c L u s 1 0.

Esus ligni vitae post peccatum non potuisset Adam reddere immortalem.

Respondeo: Dicendum, quod eadem lege, qua divina iustitia non patitur, innocentem puniri et mori, non patitur etiara, malura remanere impunitura. Et ideo divinum decretum fuit, ut, si homo mandatum Dei transgrediendo peccaret et ipsi Auctori suo inobediens existeret, spiritus carnis dominium amitteret; et sicut volunlas a Deo recesserat, sic anima invita corpus ipsum desereret, et dissolutum in suam originem, unde suratura erat, rediret. Et quoniara divinum decretum erat inviolabile, hinc est, quod poslquam homo peccavit, quantumcura- 1 que de ligno vitae ederet, corpus eius non fieret indissolubile, ita quod mortem posset evadere. — Ideo concedendae sunt rationes hoc ostendentes.

1. Ad illud quod primo obiicitur in contrariura de textu, dicendum, quod aeternum non dicit ibi vilae interminabilitatem, sed vitae quandam diuturnitatem, quomodo saepe consuevit loqui Scriptura. Quamvis autem lignum vitae illud corpus non posset perpeluare, poterat tamen adeo naturam ipsius adiuvare et vigorare, ut diutius viveret.

2. 3. Et per lioc patet responsio ad duo sequentia, scilicet ad verbuni Richardi, et ad iUud quod obiicitur de llenoch et Elia. Utrumque enim non concludit vitae interminabilitatem, sed solum quandam diuturnilatem; quam etsi lignum vitae posset Iiomini lapso conferre per sibi divinitus collatam virlutem, non tamen poterat in aeternum conservare; quia divinum decretum infirmare non poterat, et corpus hominis peccantis ad hoc post peccatum habile non erat, et illud lignum in solo eo quod dispositionem habebat ad eius effectum, efBcaciam habebat.

3. Ad illud quod obiicitur per simile de ligno scientiae boni et mali, dicendum, quod illud simile deficit dupliciler. Primum, quia illud lignum scientiae boni et mali non fecit, corpora illa esse dissolubilia, sed solum hominis culpa et divina sententia. Secundo vero, quia corpus Adae, aotequam peccaret, nec habebat necessitatem ad permanendurn nec necessitatem ad corrumpendum; sed postquam homo peccavit, corpus eius subiectum fuit necessi-

Consequenter quaeritur de immortalilate primi hominis quantuni ad coniunctum. Et circa Iioc quaeruntur duo.

Primo quaerilur, utrum illa immortalitas ines-

Utram immortalitas inessel Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum illa immortalitas esset a natura vel a gratia. Et quod a natura, videtur.

1. Illud est nobis naturale, quod nobis innascitur, et culu quo nati sumus; sed homo cum illa immortalitate productus est, et illa immortalitas indita est Iiomini a sua conditione: ergo fuit ei naturalis vel a natura.

2. Item, mors non poterat inesse homini, nisi praecedente culpa, sicut probatum est supra; sed culpa non poterat homini inesse, nisi deordinaretur natura: si ergo mors inerat homini contra naturam, immortalitas inerat ei per naturam.

;S. Item, per hoc homo erat immortalis, per quod erat innocens; sed innocens erat ex conditione naturae; esto enim, quod nullam haberet gratati moriendi, et ideo per esum ligni vitae non poterat conservari.

0. Ad illud quod obiicitur de coniunctione spiritus ad fontem vitae spiritualis etc., dicendum, quod illud simile deficit dupliciter. Primo quidem, quia voluntas facilius vertitur et revertitur natura. Secundo vero, quia fons vilae spiritualis multo potentior est super animam, quam illud lignum esset super corpus; et ideo non sequitur, quodsi divinus Spiritus recreat et viviflcat animam, quod lignum vitae reformet et consolidet corpus in statum pristinum.

1. Ad illud quod obiicitur, quod lignum vitae restauraret humidum radicale; dicendum, quod etsi per sui esum sufficienter restauraret humidum in corpore hominis secundum statum naturae institutae, nunquam tamen in statu naturae lapsae sic restauraret, quin semper aliqua deperditio fleret; et ita, quamvis diutius conservaret, nihilominus tamen aliquando illud radicale humidum deflceret, et corpus ad dissolutionem perveniret. set homini a natura, vel a gratia.

Secundo quaeritur, utrura illa immortalitas esset eadem per essentiam cum immortalitate gloriosa.

a natura, vel a gratia. tiam, nihilominus lamen haberet innocentiam: ergo immortalis erat ex conditione naturae, non ex beneficio gratiae.

4. Item, immortalitas hominis consistit in continua coniunctione animae et corporis, continua autem coniunctio animae et corporis est per continuum appetitum unius ad alterum; sed anima habet continuum appetitum ad corpus, et e converso, per naturam absque gratia: ergo immortalitas inerat homini per naturam.

b. Item, idem est principium, per quod datur rei esse, et per quod in esse continuatur; sed anima rationalis, quae est fornia per naturam immortahs et incorruptibilis, corpori dabat naturaliter esse et complementum: ergo et ipsius corporis sive hominis esse naturaliter continuabat; sed a quo in esse

5.N'am per contrarium innocentiae, scil. culpam sive pecest coiUinuatio, ab eodem est immortalitatis perpeliiatio: ergo etc.

f). Item, naturale est homini comedere ea quae sibi apponuntur; sed homo per esum ligni vitae et alioruni lignorum paradisi vitam suam poterat perpetuare, sicut dicit Augustinus et Magister: ergo videtur, quod horainis perpetuatio inerat homini per naturam.

Sed contra: 1. Augustimis super Genesim, et dicit in litler:i -': « Creatus est homo immortalis, quod enit ei de ligno vilae, non de conditione naturae; mortalis erat conditione corporis animalis, immortalis beneficio Conditoris ». Et idem ipse Augustinus expressius dicit, quod sicut praestitum fuit filiis Israel, quod in quadraginta annis vestimenta eorum non veterascerent, ita praestitum fuit Adae, ut non moreretur.

2. Item, super illud Lucae decimo: Exspoliavenint cum, el plagis impositis etc., Glossa exponit de primo homine, queni dicit expohatum fuisse gratuitis et vulneratum in naturalibus: si ergo immortalitas non fuit vulnerata, sed simpliciter ablata ipsi homini per culpam, ergo non inerat ei a natura, sed a gratia.

3. Ilem, hoc videtur r(U<o?i(?. Proprietates naturales non derelinquunt subiectum propter culpam: ergo si immortalitas inerat liomini a natura, non videtur, quod debuerit eum relinquere propter culpara; quodsi eam araisit, patet elc.

4. Item, inipossibile est, duo opposita inesse eidem secundum eadem principia, raaxime secundum principia naturahter causantia, quae non inclinant ad opposita; sed homo per naluram suara poterat raori: ergo aut iramortalis non erat, aut si erat, non erat per naturara. sed per gratiara solura.

5. Iteni. corpus Adae per naturani propriam erat nobiliter complexionatum % ergo molles et teneras carnes habebat; sed naturaliter molle cedit duro: ergo per naturam corpus Adae vulnerari poterat et secari: ergo per naturam Adani non erat immortalis.

(). Item, ignis naluraliter consurait corpus ex eleraentis qualuor constitutum, et corpus animale per naturam indiget aspiratione et respiratione: ergo, si homo caderet in aquam vel in ignera et non moreretur, hoc non essetper virtutem na:'ae, sed potius conlra vel supra: non ergo esset a natura, sed potius ex gratia.

c 0 N e L u s 1 0. hnmortalitas Adae in statu innocentiae quoacl aptitudinem erat a natura, sed quoad completioneni a gratia.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Magister in littera, circa hoc multiplex et varia fuit opinio. Quidara enim dicere voluerunt, quod imraortalitas primi hominis esset a natura; quidara, quod esset a gratia. Utraque auleni harura opinionura habuit aliquara efficacem rationem moventem, et utraque habet aliquid veritatis, licet una phis habeat quam altera. — Sicut enim, cum dicitur: homo esl heatificaUlis, duo tanguntur, et aptitudo et dispositio; ita eliam, cum dicitur: homo est immortalis. Unde, sicut homo quodam modo potest dici heatifimhilis per naturam, quodam modo per gratiam; sic et in proposito. Prout enim hoc quod est bealificahile iniportat aplitudinem, sic inest homini per naturam; homo enini a natura sua habet apztudinem ad beatitudinem. Secundura autera quod iraporlat dispositionem sufficientem, per quam quis pervenit ad beatitudinem. sive sufficientem ordinem ad actum, sic inest honiini non per naluram, sed per gratiam, per quara sufficienter disponitur ad gloriara, nec sine illa potest sufficere natura. — Sic et in proposito immortalis quantura ad statum innocentiae dici poterat homo per naturam, immortalis etiam per gratiam, quia a natura habebat aptitudinem, sed a gratia habebat completionem. et dissolutionera, aut per Iiumidi consumtionem, aut per extrinMcam laesionem. Imraortalitas ergo dicit pnvationem huius triplicis modi moriendi quantum ad actum et potentiam in Beatis, qui dicuntur immortales, quia non possunt niori; quantum ad actum vero solura in hominibus institutis, qui dicuntur immortales, quia poterant non mori hoc triplici genere moriendi: habebant enim aptitudinem evadendi hoc triplex genus mortis per id quod habebant a natura.

Nam corpus vakle bene erat coiuplexionatum, mus homo e his constitutus, quod luinquam deficeret per elementorum pugnani. Sed tamen illud non sufficiebat; hoc enini non posset aniina peccatrix facere, si poneretur in consimili corpore Et elementa quasi in quadara amicitia custodire, et hoc, quamdiu vellet, suo auctori subiacere. Hoc aulem donum gratiae vocat Anselnuis iustitiam originalem. Et sic patet, quod quanlum ad immortalitatem contra primum genus moriendi aptitudinein habebat a natwa, sed complementum a gratia.

Similiter quantum ad secimdum genus moriendi, sutficiens, el alimenta efficacem habebant virtuteni ad nutriendum; et ex lioc homo idoneus erat, ut conservaretur in eo sine corruptione humidum naturale. Sed quia humidum radicale paulalive consumitur nec potest reparari per- quodcumque aliniennem rep;sraretur humidum r;idicale. Et hoc quidem non fuit ex conditione naturae, sed ex benefi.cio Conditoris, sicut dicit Auguslinus.

Similiter et quaiitum ad tertium genus, quod et diligens;id prae('avenda, nec h;ibebat nociva extrinseca; eL ideo idoneitalem habebat, ut per nullius laesionem incurreret mortem. Verunitamen quod bestiae, et si qua alia sunt, quae nocere possent, ipsuin oinnino non laederent, nec in somno nec in vigilia; hoc non erat a natura, sed a Dei speciali providentia, quae ita eum custodiebat, ut sub pedibus eius omnia subiacerent, ut nihil cuperet ipsum offendere, et si cuperel, non valeret.

Et sic patet, quod immortalitas, quae fuit in statu innocentiae, qu;intum ad aplitudinem fuit a natura, quantum ad complementum fuit a gratia. — Et per hoc pro raagna parte patet responsio ad obiecta. Rationes enim, quae, prob;int, quod non fuit simpliciter a natura, concedendae sunt, quia verum concludunt.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod fuit natura, quia fuit ei innata; dicendum, quod non orane quod inest homini a principio suae nativitatis, naturale est, nisi extendatur hoc nomen naturale; multa enim bona gratis data concreantur et dantur cum natura, sicut planum est. Et ideo illud non valet.

2. Ad illad quod obiicitur, quod mors non poter;it intervenire, nisi praevia culpa; dicendum, quod hoc non erat solum propler naturam, sed propter beneficium gratiae, quod erat naturae superadditum. Quia enim originalis iustitia faciebat, naturam iinmortalem esse, et hanc non poterat perdere nisi per culpam; ideo mors non poterat intervenire nisi per cnlp;im.

3. Atl illud quod obiicitur, quod iiinncentia erat a natura, ergo simihter et immortalitas; dicenduin, quod innocentia dupliciter potest dici: uno modo privative, quia privat culpam; alio modo positive, quia ponit iustitiam contrariam. Innocentia;iulem non erat causa immortalitatis, secundum quod dicit puram privationem, sed secundum quod importat originalem iustitiam, merilo cuius eral in anima vis totius corporis contentiva.

4. Ad illud quod obiicilur, quod coiitinuatio vitae est ex coniunctione animae et corporis; dicendum, quod ad continualionem vit;ie non sutficit appetitus, sicut ad beatificationem non sufficit appetere beatitudinem; sed necessaria est ulterius virtus ad satisfaciendum appetitui. Omnis enim natura appetit esse et durare, non solum hominum, sed etiam biutorum; non tamen in omnibus est immortalitas. Et ideo non sequitur, quodsi a natura sit continuatio appetitus, quod a natura sit continuatio imraorlalitatis.

5. Et per hoc patet responsio ad aliud quod obiicitur, quod ab eodem est datio esse, et conservatio. Dicendum enim, quod etsi illud sit verum de conservatione, qu;ie est ad tempus, non tamen est verum de perpetuatione; multa enim sunt, quae possunt dare esse, et tamen non possunt pe?-- peluare

G. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod per esuin ligni vit;ie et aliorum lignoruin poterat in gine uniuscuiusque personae humanae... Simili ratione polest

esse conservari; dicemlum, quod ista non erat tota causa; immo necessaria erat divina virtus protegens et prohibens nociva, et interior virtus conservans et concilians contraria. Praeterea, quod lignum vitae

lum, mors dicitur poena peccati, qualenus sequitur spoliatio-

Secundo quaeritur, utrum eadem esset immortalitas innocentiae per essentiani cum immortalitate gloriae. si homo stetisset. Et quod sic, videtur.

1. Augustinus de Vera Religione: Per Chrirccuperamus, quod perdidimus in Adam: ergo illam immortalitatem, quam in Adam perdidimus, per Christum recuperamus; sed illa immortalitas, quam recuperamus per Christum, est immortalitas gloriosa: ergo etc.

2. Item, polentia materiae disposita est eadem per essentiam cum se ipsa indisposita-; sed immortalitas innocenliae et immortalitas gloriae sic se habent, sicut potentia indifferens et potentia disposita dispositione, quae. est necessitas, cum in statu innocentiae poterat mori et non ip.ori, in statu gloriae necesse habeat non mori, ergo etc.

3. Item, liberum arbitrium confirmatnm et non talera effectum haberet, Iioc speciale donum erat Dei; sicut etiam, quod tanto tempore vestimenta et calceamenta populi Israel potuerunt sibi praebere obsequia. Et sic patet illud. confirmatum est idem per essentiam, similiter et caritas: ergo pari ratione et immortalitas; sed sic se habent haec immortalilas et illa: ergo etc.

4. Item, morlalitas in statu innocenliae non est alia a mortalitate in statu miseriae, quia non est post peccatum data nova potentia nec ablala: ergo pari ratione in statu innocenliae et statu gloriae non est alia et alia immortalitas.

5. Item, si hoino stetisset, transferretur ad immorlalitatem, ita quod nullius proprietatis nobilis in eo fleret deperditio: ergo cum immortalitas in homine diceret conditionem nobilem, si transferretur. illa immorlalitas non amitteretur; sed non sunt in eodem homine duae immortalitates siniul et semel: ergo immortalitas innncentiae et immortalitas gloriae non differunt.

Sed Conth.: 1. Quod habet aliud et aliud principmm proximum, diflerens per essentiam, est differens per essentiam; sed immortalitas in statu innocentiae et in statu gloriae habent aliud et aliud principium dilTerens per essentiam, quia illa est a gloria, ista est a gratia gratis data: ergo differunt per essentiam.

2. Itera, non est transilus ab eodem in idem -; sed transitus esset ab immortalitate innocentiae ad immortalilalem gloriae: ergo illa immortalilas et ista non sunt eadem.

3. Item, quorum opposita sunt diversa, ipsa sunt diversa: sed immortalitas status innocentiae non opponitur mortalitati, cum simul inessent eidem — Adam enim et mortalis erat et immortalis — sed immortalitas gloriae opponitur illi: ergo non est eadem cum ilia immortaiitate.

4. Item, licet vita Adae esset una et continua, si stetisset in via et patria, status lamen vitae et conditio esset alia et alia, quia conditio animalitatis et spiritualitatis non habent identitatera, sed potius oppositionem et diversitatera: ergo cum immortalitas non dicat solum vitam, sed potius conditionem vitae secundum statum animalem et spiritualem videtur, quod immortalitas sit alia et alia.

5. Item, hoc ipsum videtur per ilhid quod dicilur in littera: « Alia est immortalitas, quam amisimus, alia, quam in resurrectione speramus». Ex hac auctoritate expresse colligitur, quod alia sit inunortalitas viae, et ali:i patriae.

c 0 N c L u s 1 0. Immortalitas hominis in slatu innocentiae et gloriae eadem est quoad polentiam, dijferens dispositione.

Respoxdeo: Ad praedictorum inlelligentiam est notandum, quod cum idem sit signiricaliim in principali et sumto sive in abstracto et concreto.

' Arislot., VII. Tojiic. c. I: Nain quacctimcnic simpliciter idem est significatum huius quod est immortale, et eius quod est immortalitas. Immortale autem dicitur quod est aptum nalum sive potens non mori; immortalitas igitur idem est quod potentia sive aptitudo ad non moriendum. Et haec potentia 1 -1 i 1- 1.. ad non moriendum non est aliud quam potentia animae in regendo et continuando corpus, ut nunquam deficiat nec ab ea separetur. Haec autem polentia consequitur ipsum liberum arbitrium et ei conformatur. Unde sicut in statu imwcentiae homo in poterat peccare et non peccare, sic anima poterat corpus continere et non continere, et homo poterat mori et non mori. Quia vero in statu gloriae impossibile est, liberum arbitriuin peccare, irapossi- bile est etiam, animain corpus deserere. Et quia in statu miseriae necesse habet peccare et aliquando in peccato esse, saltem in sua origine; ideo impossibile est, animam corpori vitam continuare. — Quemadmodura igitur ipsius liberi arbitrii potentia in statu innocentiae et gloriae est eadein per essentiam, differens solum secundura statum et dispositionem superadditam; sic illa potentia continuandi et regendi corpus, quae dicitur immortalitas, per essentiam est eadem, differens sola superaddita dispositione. — Et ideo, cuin quaeritur, utrum imraortalitas innocentiae et gloriae, sive viae et patriae, esset eadem, responderi potest, quod eadera est quantum ad potentiam, sed alia quantum ad dispositionem superadditam; vel, ut proprius dicamus, una et eadem est, sed altera sive alterata, sicut Coriscus albus et niger idem est, sed alteratus. — Et ideo concedendae sunt rationes ostendentes, quod haec iinraortalitas et illa per essentiam essent una. Ad rationes ad oppositum facile est respondere. est aliud et aliud; plana est responsio, quia principium praecipuura, scilicet potentia contentiva est

una et eadem, licet sit aliter et aliter disposila, hinc gratia, inde vero gloria.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non est Transitus ab eodem in ideni; dicendum, quod transitus ab hac immortalitate ad illam est per diversiricationem statuum, quia est transitus a statu in statum; et ideo, sicul quod raovetur a statu imperfectionis ad statum perfectionis non dicitur aliud et aliud, sed stahis dicitur alius et alius; sic in proposito intelligendum.

3. M illud quod obiicitur, quod habent diversa opposita; dicendum, quod illa diversitas oppositionis venit ex ratione superadditae dispositionis, sicut intelligitur in hbertate arbitrii, quae est libertas a coactione et a culpa et a miseria. Libertas enim a culpa superaddit aliquam dispositionem, scilicet gratiani; libertas autem a miseria superaddit aham dispositionera, scihcet vel innocentiam, vel

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: In primo statu fuit corpus hominis animale. Animale enim denominatur ab anima, ergo omne cqrpus habens animam potest et debet dici animale; sed corpus gloriosum est huiusmodi: ergo animale Ad potest. Qualicer ergo dividitur animale contra spirituale? Si tu dicas, quod anima nnminal ibi vitam carnalem, sicut dicitur loannis duodecimo: Qui amat animam suam perdet eam; sed tali modo vivere est reprehensibile: ergo videtur, quod tale corpus non competeret statui innocentiae.

Respondeo: Dicendum, quod nomen generis aliquando appropriatur ei quod pro sui inconipletione vel imperfectione non addit nomen speciale; unde, sicut animal appropriatur bestiis, et dicuntur bestiae esse animalia, sic animale, dictum ab anima, appropriatur quodara modo his quae habeiit animam cibativam. Et ideo voluit Augustinus appellare corpus amimale, id est corpus alimoniis egens; et iste modus dicendi altenditur, secundum quod animale venit ab anima. Et patet responsio ad obiecta. — Alio modo posset dici, licet minus proprie, quod animale veniret ab hoc, quod est animal; et cum animal approprietur bestiis, diceretur gloriam, ratione quarum dispositionum habet oi> poni diversis. Sic et immortahtas gloriae superaddit ultra immortalitatera innocentiae, sicut dispositio, quae est necmfto.?, supra dispositionem, quae est congruitas.

4. Ad illud quod obiicitur, quod immortalitas dicit conditionem vitae sive statum; dicendum, quod verum est, sed non principaliter; immo principahus dicit potentiam corporis contentivam, sicut praedictum est; et ideo ratio illa non cogit.

5. Ad ultimum, scilicet ad auctoritatem Magistri, iam patet responsio. Quod enim dicitur, quod sit alia et alia, aut intelligitur hoc esse dictum, quia est altera et altera, aut intelligitur esse alia et alia, non quantum ad %'Am potentiam, quam principaliter importat ipsa immortalitas, sed quantum ad dispositionem superadditam. Et sic patet responsio ad quaesita. corpus animale, id est bestiis simile. Erat autem Adam in sua conditione, quantum ad corpus, consimilis bestiis in hoc, quod indigebat refici cibis; quanlum ad mentem ver'o era,t in honore et bestiis dissimilis. Sed quia, cum in honore esset, non intellexit, immo peccavit; ideo comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis, ut non solum ipse et eius posteri bestiis essent similes indigentia cibi, sed etiam in bestialitate et appetitu raentis. Et sic patet, pro quanto dicilur Adam habuisse corpus aniniale, et quomodo dividitur contra spirituale.

DcB. n.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Quod habebat corpus mortaleet imhtortale. Cnm enim mor lale el immortale sint opposita, videtur, quod duo opposita simul et semel inessent eidem. — Item, animal essentiali divisione dividitur per mortale et immortale, sicut per rationale et irrationale. Si ergo impossibile est, animal simul et semel esse rationale et irratiojiale, impossibile est, esse mortale et immortale.

Respondeo: Dicendum, quod immortale dupliciter dicitur. Uno modo, prout privat actum et aptitudinem vaoYm(.; et sic dicitur immortale

quod noii est potens mori; et hoc modo directe opponitur ei quod est mortale, et impossibile est esse circa ideni. Alio modo, prout privat actwn solum; et tunc dicitur immortale, id est potens non mori; et hoc modo mortale et immorlale non habent oppositionem, quooiam « potentiae rationales et illae quae rationalibus subiiciuntur, sunt ad opposita'»; et ideo, licet actus sint oppositi, potentiae tamen non sunt oppositae. — Et sic patet responsio ad illa obiecta; procedunt enira, secundum quod immortale privat potentiam. Et si tu obiicias, quod « potenliae distinguuntur per aclus », et ita, si actus sunt oppositi, et potentiae similiter; dicendum, quod illud habet locum in potentiis naturalibus puris; vel si in aliis potentiis locum habet, intelligitur de actu, qui circumplectitur totani potentiam. Cum autem potentia est ad opposita, unus illorum actuum potentiam totam non circumplectitur

Iteni quaerilur de hoc quod dicit, quod posl peccatum co?'pus factum est mortuum. Mortuum enim et vivum opponuntur privative: ergo si corpus Adae post peccatura vivebat, falsura est dicere, quod mortuum erat. Si tu dicas, lioc esse dictum, quia necessitati moriendi erat adstrictum; pari ratione, cuni haberet necessitatem ad putrefactionem, deberet dici, corpus Adae esse putrefictum.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Augustinus- in decirao tertio libro de Civitate Dei niortuum potest esse nomen vel participium. Secundum quod est participium, sic significat, mortem infuisse, quia est participium praeteriti temporis; et tunc dicitur esse aliquis mortuus, in quo raors prius fuit. Secundura aulem quod est nomen, sic denominat aliquem non solum a morte, quae infuit, sed eliam a morte, quae inest, sicut dicilur aliquis albus ab albedine, quae inest. Et quoniam mors nihil aliud dicit quara tendeiiliam ad non-esse, et homo continue ad non-esse tendit post lapsura; hinc est, quod continue est in morte, et ideo continue potest dici mortuus. Et ideo dicit Apostolus. quod corpus mortuum est propter peccatum.

Quod ergo obiicitur, quod mortuum et vivum opponuntur; dicendum, quod verum est, secundum quod mortuum simpliciter privat vivum, hoc est, secundum quod dicit actualem separationem sive terrainura corruptionis. Quando autein dicit orclinem ad illuin lerrainuin, uon opponitur de se, sed ratione eius, ad quod ordinat, quia ordinat ad oppositum vitae; et sic simul possunt slare, immo necesse esl, simul esse cum vita praesenti. Et ideo signanter participium huius verbi morior est anomaluin nec tenet formationein aliorum participiorum praeteriti temporis, sicut dicit Augustinus.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sumeret de ligno vitae, quo perfecte immortalis factus, cibi alimenta ulteiHus non requireret. Contra hoc est: quod est corruplibile non potest dare incorruptionem; sed fructus illius ligni vitae erat corruptibilis; aliter non posset manducari et digeri: ergo non poterat liomini praebere perfectam immortalitatem. — Item, aut ille fructus convertebatur in corpus humanuin, aut non. Si non: ergo non reficiebat nec sustentabat; si sic: ergo erat eiusdem naturae cum carne reliqua: ergo videlur, quod iraraortalitatein praestare non poterat.

Respondeo: Dicenduin, quod illud lignum vitae dicitur ab Augustino potuisse praestare perfectam iminorlalitatem, non quia propria virtute posset corpus hominis facere incorruptibile, cura hoc sit solius. potentiae divinae; sed quia virtute sibi data habebat ad hoc disponere, et divina virtus illi ligno tanquam sacramento assisteret, quae irainortalitatem perficeret. — Et quod lignum vitae hanc posset habere virtutem, ut ad iinraortalitatem disponeret, satis patet inultis sirailibus. Multa eniin sunt aromata, ut myrrha et balsamus,.quae corpus hominis diu a ctione conservant. Quod vero ratime divinae assistentis diceretur corporibus illis immortalitatem praebere, siraile habetur in Sacrainentis, quae dicuntur conferre gratiam, quainvis non ipsain gratiam creent, sed divina virtus ipsis assistens, sicut nielius in quarto libro explicari habet. Sic et in proposito intelligenduin est, cura lignuin vitae esset priinis horainibus in Sacrainentum, sicut dicil Augustiiius. praetcrili temporis verbum, responderi adsolet: mortuus est, V

Cap. I.

De modo procreatioms fiMoi-um_, si no7i peccassent primi homines si non peccassent, filios procreassent, et quales ipsi nisi post peccatum, dicentes, concubitum sine corrunec corruptio nec inacula in homine esse poterat; quoniam ex peccalo haec consecuta sunl. — Ad quod sine omni poccato et macula in paradi.so carnali comembris sicut ceteris iinperarent, ut ibi nullum modiso per coitum immaculatum et sine corruptione. parerent; sed post peccatum motum illuin meruerunl, queni nuptiae ordinanl, continentia cohibet». «Inflrmi-. tas enim prona in ruinam tiirpitudinis excipilur honestate nupliali, et quod sanis esset ollicium aegrotis est in remedium». « Emissi quidein de paradiso conesse nuptiae honorabiles et thorus immaculatus sine. Cap. U.

::.: i:::iil..,:

Quare in paradiso non coierunt.

Cnr ergo non coieriint in paradiso? Quia, creata casum eorum praesciebat, de quibus honio propagandus erat -. — Ecce expresse habes de inodo propagationis fllioruni. — - - 1 Libr. IX. c. 10. n. 18. Suciuens locus ibicl. c. 7. n. 12, Cap. III. De modo translationis in melius si non peccassent. De termino vero temporis, quo transferrentur ad spiritualem caelestemque vitam, cerlum aliquid parentes, genitis filiis perfectaque humani offlcii iualiquo statu vitae remanerent, ligno vitae utentes, doessent sicut sancli Angeli iu caelis. De quo Augustinus ambigue disserit super Genesim, ita inquiens: « Potuerunt primi homines in paradiso filios gignere, non ut in aliam qualitatem transirent, in qua oinnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivilicaiUe, sine corporeis alimentis viverent». « Vel potneriinl parentes filiis cedere, ut per successiones numerus iinpleper aliquam mutationem». — Ecce hic habemus de linquilur, utrum simul transferrentur, an per successiones.

Cap. IV.

Utrum in perfectione staturae et usu membrorum procrearentur filii.

« Si vero quaeritur, quales, si non peccasset homo, filios genuissel, utrum videlicet, sicut ipse primus homo secundum staturain corporis et usum membroderi potest, quod filios parvulos nasci oportebat prover nos, inquit, si prinii homines non peccassent, utrum Xales fllios essent habituri, qui nec lingua nec

manibus nec pedibus uterentur. Nam propter uteri necessitatem forle necesse erat, parvulos uasqi; sed. quamvis exigua pars corporis sit costa, non lamen grandes facere». « Sed ut hoc omittam, poterat certe eis praeslare quod mullis animalibus praeslilit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen mox, ut nanon irrationabililer quibusdam placuit, primorum itarentum fllios nascituros jtarvos, ac deinde per inlervalla temporum eadem lege, qna et nunc nalivis. exspectarctur aetas ad ambulandnm et loquendum, siputandum, sed 'conditioni naturae, sicut a cibo non vitio, sed ex natura condilionis ». ligno velito ederent, sed etiam, si concessis non uterentur, quia, sicut erat eis praeceptum, non illo ligno non senlirenl; sed sine fanje superfluum videretur dignisse anlc peccatum, quia non )otcranl esurire, si uon pcccassent. — «Ad quod dici polest,quod fames appetitum el modei'atum, cui ita satisfacienduin eral, homo cibis indigebat, ila non ex vitio esset, sed de propagatione a modico ad maiora proflcerel, ut scilicel per inlcrvalla temporis staturae corporeae incrementa usumque membrorum susciperel ».

Cap. V.

Utruin etiam in sensu parimli nascerentur.

« Et cum de corpore huraano non sit absurdum vel inconveniens hoc existiraare, quaeri solel, utrura rentur, sensu et intelligentia menlis imperfecti existerent et per accessum temporis in his proflcerent usque peccali est, cum mens vitio ohscuratur, ne cognoscere valeat ea quae scire deberet ».

Cap. VI. De duobus bonis altero Jiic dato, altero promisso.