Distinctio V

Secunduni est. quid fuerit eius appetibile.

Quod aul.eni peccaverit peccato superbiae, videtur sic.

1. Super illud Lucae decimo: Videbam sataetc.,, Glossa: «Qui singulariter elatus erat, ut in eius casu ceteri de elatione tinierent».

2. Item, Ecclesiastici decimo: Initium oninis peccali superbia; sed primum inter omnia peccata fuit peccatum diaboli: ergo etc.

3. Uem, Augustinus undecimo super Genesim ad litleram: « Faclus continuo se a luce veritatis avertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus ».

k. Item, Isidorus de Summo Bono, libro primo, capitulo decimo: « IIox ut factus est, in superbiam erupit et praecipitatus de caelo est».

0. Item, ratione videlur, quia non conlingit peccare nisi tripliciter, videlicet aut ex concupiscentia carnis, aut concupiscentia oculorum, aut superbia vilae Sed primum peccatum non potuit esse carnis concupiscentia, nec potuit esse appetitus divitiarum, quia spiritus istis non indiget: ergo necesse est, quod fuerit superbia vilae.

1. Item, peccatorum spiritualium non sunt nisi quatuor genera praeter avaritiam, quae tenet quasi medium inter carnalia et spiritualia, scilicet superbia, ira, accidia, invidia; sed in omnibus tribus generibus est odium: ergo cum omne odium causetur ab amore, odium inordinatum causatur ab amore inordinato: ergo ante ista tria genera oportet aliquod peccatum spirituale praecedere in diabolo. Sed hoc non poluit esse nisi superbia: ergo elc.

2. Item, nunquam perveriitur affectus, iiisi prius pervertatur iudicium; nunquam pervertitur iudicium in liis quae sunt de necessitate salutis, nisi aliqua excaecatio sit in ratione: ergo excaecatio rationis praecedit omnera appetitr.m. Sed excaecatio non potest esse, quin praecesserit peccatum; et non potuit praecedere peccatum appetitus: ergo praecessit peccatum praesumtionis; sed hoc est peccatum superbiae: ergo eic. uniissio, videtur, quia, si ipse deiiberasset, utrum illud esset appetendum, nunquam peccasset, nec aliter vitare poterat: ergo tenebatur deliberare; et ante omisit deliberare, quam illud appeteret: ergo ante omisit, quam superijiret. Si forte dicas, quod per intellectum deiformem poterat sine deliberatione videre, quid facienduni; conlra: ad hoc, quod ipse lioc inspiceret, oportuit ipsum considerare circumstantias appetiti et consequentia, et isla sunt multa; sed simplex virtutis finitae, quod cognoscit multa per muUa, impossibile est sinml multa cognoscere, cum se totaliter convertat ad cognituni: ergo necesse habuit deliberare. Praeterea, linc non solvit, quia quidquid esset, tenebatur vitare peccatum, tenebatur reprimere cogitationem suam, ne procederet ad consensum,et hoc, antequam consentiret: ergo ante omisit: ergo etc.

3. Item, videtur, quod peccalo ingralitudinis. Bernardus de Gradibus humilitalis: «Quia gratuitae bonitati Dei, a qua conditus es, ingratus existis, iustitiam, quam expertus non es, non nieluis; ideo audacter culpam committis»: ergo ante fuit ingratus, quam committeret culpam illam superbiae.

4. Item, ratione vidotur, quia tenetur quis gratias agere de beneficiis, quando illa considerat; sed diabolus consideravit beneflcia Dei, cum respexit suam pulcritudinem et excellentiam, et non egit gratias, immo oppositum fecit, quia voluit sibi attribuere quod Dei erat: ergo elc.

5. Item, videtur, quod peccaU) in//deliiatis, quia Anselmus de Peccato diaboli et Bernardus de Gradibus humilitatis dicunt, quod diabolus non credidit, se esse puniendum, sive credidit, se non debero puniri; sed qui credit, peccatum a Deo impunitum relinqui, est infidelis: ergo diabolus, antequam peccaret appetendo, peccavit per infHlelitatem.

o. Item, ratiune videtur: diabolus nunquam appetivisset, nisi credidisset, sibi esse bonuin vel « Cfr.,ugust., XIS. ch Civ. Doi, c. 6. scq. — Ciid. I

possibile; sed omnis qui credit, crealuram posse aequari ipsi Creatori, est infidelis: ergo dial)olus, antequam snperbiret, inlidelis fuit.

6. Item, videtur, quod peccatum curiosilaiis fuerit primum. Bernardus de Gradibus humilitatis, capitulo decimo - « Per curiositatem a veritate cecidit, quia quod prius spectavit curiose, affectavit illicite et speravit praesuratuose ».

7. Item, hoc videtur ratione: quia curiositatis vitium est diligenter respicere, quod non licet appetere, secundum illud: «Non licet intueri quod non licet concupisci - »; sed diabolus diligenter aspexit quod supra se erat, quando dixit: In caelum ascendani: ergo manifestum etc.

8. Item, quod invidia fuerit, videtur. Augustinus de Sancta Virginitate loquens de superbia et invidia: « His duobus diabolus diabolus est >>; sed in primo peccato factus est diabolus: ergo fuit simul invidia ut superbia: ergo qua ratione superbia primum, et invidia.

9. Item, ralione Magistri videtur: «Sicut cohverli est caritate adhaerere, ita ab oppositis averli est odio habere vel invidere»: cum ergo primo peccato diabolus fuerit aversus, invidia fuit eius primum peccatum.

c 0 N c L u s 1 0. Primum Angeli peccatum fuit superbia; quod initiatum est in praesumtione, consummatum in ambitione, confirmalum in invidiae el odii aversione.

Respondeo: Ad hoc notandum, quod aliqui vo- 1. luerunt dicere ad praedictas rationes et auctoritates, quod diabolus simul tempore peccavit pluribus generibus peccatorum; naturaliter tamen et principaliter prae aliis peccatis fuit peccatum superbiae. Et sic respondent unica et brevi responsione ad omnia obiecta, quod verum concludunt. — Sed haec responsio nec vej-um dicit, nec solvit. Non dicit verum, quia, cum affectus diaboU simplex sit, sicut et intellectus, et intellectus non potest simul plura intelligere vel plures cogitationes habere, similiter nec affectus simul et in eodem instanti plura peccala committere, maxime quae spectant oiunino ad diversas actiones, sicut infidelitas, superbia et invidia. Praeterea, esto quod vera esset nou solvit, quia praedictae rationes non tantum probant, quod praedicta peccata concomitenlur superbiam, sed quod antecedant.

Et ideo aliter est dicendum, quod est loqui de peccato quantum ad triplicem statum, scilicet quantum ad inchoationem, consummationem et confirmationem. Peccatum diaboli initiatum est in praesumlione, statim enim, ut suam vidit pulcritudiaem, praesumsit; consummaluni est in amhitione, quia praesumens de se appetiit quod omnino supra se fuit et ad quod pervenire non potuit; sed eonfirmatum est invidiae et odii aversione, quia ex quo obtmere non potuit quod appetiit, ideo invidere coepit et aiTectu odii contraire. Et in hoc firmatus est, quia hoc omnino ipsum a Deo separavit et perfectum obstaculum posuit, sicut perfecta caritas perfecte Deo iungit.

Concedendae ergo sunt rationes primae, quod superbia fuerit priraum peccatum; nam superbia praesumtionis et tumoris priraum fuit generatione, superbia ambitionis primuni fuit consummalione.

1. Ad illud quod obiicitur de omissione, notandnra, quod omissio nec fuit nec potuit esse principale peccatum sive primum, quia dimissio boni venit ex timore male humiliante, et omnis talis timor venit ex aniore niale inflammante. Unde nullus dimittit aliquid facere quod debet, nisi aliquid araet, quod non debet; sicut aliquis omittit ire ad matutinum, quia amat soranum et quietera in lectulo. — Hac eadem ratione non potuit primum esse ingratitudo, nec etiam invidia. — Dicendum est igitur, quod non quaecumque diraissio inducit peccatum omissionis. Contingit enim omittere circumstantiam, et tunc non est peccatum oraissionis, sed negligentia quaedam. Contingit omittere aclum, et hoc dupliciter: vel generaliter, vel specialiter; generaliter, secundum quod comprehendit praeceptum afjirmativum et negatiuum; specialiter contra affirmativum, sicut transgressio contra negatiuum. Unde non omitlit qui non vitat fornicationera, sed qui non honorat parentes. Et secundum quod est actus specialis, potest esse actus principaJis, vel nonprincipalis. Et non est omissio peccatum principale, nisi pro actu principali, sicut patet de eo qui recti. Omiiia peccata duae res faciunt in liomine, cufiiditas et

netur ire ad matutinas, tenetur se induere et surgere de lecto, et sic de aliis; et quamvis sint raulti actus, una est oraissio. Ad lioc autera, quod sit peccatum aliquod censendum esse peccatum omissionis, oportet, quod sit omissio acto, non circumstantiae; affinnativi non mgiiyv, 'principalis, non annexi. — Sic autem patet, quod non est in proposito, quia diabolus actum principalem aliquem, ad quem teneretur, non dimisit, sed id appetiit, quod non debuit. Et sic patet breviter de omissione.

2. 3. Ad illud quod oliiicitur de iiigratiUi.dine, dicendum, quod ingratitudo potest dici dupliciter, scilicet negative, vel privative. Negative, quando quis non est gratus Deo, ut debet, et sic est circumstantia oranium peccaforum. Privative, quando non tantum non est gratus, immo contrarie movetur, ut puta quando cogitat de beneficio, ut est beneficium, et parvipsndit beneficium vel benefactorem; et sic est speciale peccalum. Sic autem non peccavit diabolus, quia non cogitavit de beneficiis Dei, in quantum erant Dei, sed in quantum erant bona propria, et ideo elatus est.

3. S. Ad illud quod obiicilur de infidelitate, dicendum, quod nec peccatum infidelitatis nec curiositatis fuit primum, quia oculus sanus et clarus ipsius inlellectus non perverlitur in iudicando vel inquirendo, nisi prius aliqua elatione inquinetur Ad illud ergo quod obiicitur, quod non credidit etc.; dicendum, quod ad infidelitatis peccatum duo concurrunt. Oportet enim, quod sit comensus rationis cum iudicio universali. Si enim aliquis cogitat, quod fornicari est sibi bonum; vel cogitat

I. Fide conslal, alkiuos Angdos jieccasse; llieologi in lioc in universali, quod est bonum, et non con.sentit iudicio rationis, non est infidelis, ut patet. Et de diabolo dico, quod non consensit iudicio rationis, sed aestimavit sibi bonum.

G. 7. Ad illud quod obiicitur de curiositate, dicendum, quod duo faciunt considerationem dici curiosam, scilicet curae attentio et utilitalis privatio ['nde si diabolus ex omnibus quae respexit, suum bonum elicuisset, referendo illa in gloriara Dei; illa consideratio nec esset culpanda nec curiosa dicenda. Quod ergo fuit curiosa, ex hoc fuit, quod non suum bonum inde elicuit,sed malum ambitionis et praesymtionis incurrit; et ita fuit primo ratio peccati in praesumtione et in consideratione. Et sic patet, quod quamvis in diabolo fuerit curiositas, non fuit culpa antecedens praesumtionem, nec alia, sed conditio illi annexa.

8. 9. Ad illud quod ultimo obiicitur de invidia, palet responsio per verbum Augustini, quod non fuit primum peccatum. Nam Augustinus dicit, quod est proles superbiae, in libro de Virginitate, et ita eam consequitur, etsi non in eodem instanti, tamen in eodem tempore sine morae intermissione. Unde in huius prolis generatione confirniata est superbia, et diabolus dictus est diabolus, quia deorsum fluxit et ex hoc in malitia sna firmatus fuit. Et ideo Magister describens perfectam aversionem, qualis est in diabolo, non qualis est in hominibus peccatoribus. dicit, quod « averti est odio habere vel invidere». Diabolus enim superbus non valens conscendere, sed compulsus descendere, odit Deum iustum et invidet excellentiae eius. giore. Scotus aulem putat, illud non esse superbiam proprie

quae de peccato.danii dicit S..-Uiguslinus (XIV. de Civ. Dei,

Secundo qtiaeritur, quid appetiJt ipse lucifer. Et quod appetiverit Deo pariticari, ostenditur:

1. Per textum Isaiae decimo, quarto ubi deeius peccatuiu: Ascendain in caelum, et ero similis Altissimo; sed non dixit de caelo einpyreo, quia ibi erat: ergo de caelo Trinilatis; sedin illo non est nisi aequalitas: ergo etc.

2. Item, super illud Psalmi: Qiiae non rapui, Glossa: « Quia Adam et diabolus voluerunt rapere divinitateni, amiserunt felicitatem »; sed non voluerunt rapere divinitatem quantum ad identitatem: ergo quantum ad aequalitatem.

3. Item, Bernardus de Gradibus luimililatis: « Haec iniquitas tua non ira moinentanea, sed odio digna est sempiterno, quod tuo dilectissimo et altissimo Domino desideras semper aequari ».

4. Item, quod sit appelibile, videtur ratione, quia similitudo est appetibilis, ergo maior similitudo magis, et maxima simililudo maxiine appetibilis; sed siniilitudo aequiparanliae est huiusmodi: ergo videtur, quod valde facile fuit eam appetere, eo quod magna esset inclinatio.

5. Item, omne quod potest cogitari delectabile, potest appeti; sed diabolus potuit cogitare delectabile esse tale, qualis est Deus, quia summe delectabile est esse Deum: ergo videtur rationabiliter, quod hoc potuerit appetere. d. 6. q. unica.

6. Item, quod appctierit, videlur. Diabolus superbus appeliit aliquid, quod vidit supra se, quia hoc est ratio superbiae; sed supra luciferum in statu illo nihil erat nisi Deus et eius celsitudo: ergo appetiit divinam celsitudineni.

7. Itera, lantuin excellens fuit superbia, quantum excellit invidiae et odii malitia; sed non tantura diabolus odit et invidet creaturis Dei, ut homini, immo etiam invidet ipsi Deo: ergo non tantum creaturis praeesse, sed etiam Deo se voluit aequare.

8. Item, licitum est appetere similitudinem conformitatis: si ergo diabolus illicitum appetiit, ultra hanc progressus est; sed ultra similitudinem conformitalis non est nisi similitudo aequalitatis: ergo hanc appetiit lucifer, ut videtur.

Contra:. Primae ad Timotheum secundo: Adam non esl seductus etc, Glossa: «Non est credendum, quotl vir spirituali mente praeditus appetierit esse sicul Deus ». Si non est credendum de homine, cum adhuc sapientior esset illi Angelus, multo minus est credendum de eo.

2. llem, Anselinus in libro de Casu diaboli: 0 Nihil appetiit, ad qaod non pervenisset, si stetisset»; sed nunquam fuisset parificatus Den: ergo etc.

3. Item, quod hoc non sit appelibile, videtur. Divina iinniensitas non potest inente capi, ergo nullioleral nisi iuslitinm, aut conimodum... iustitiam vero vopolest appeti, quod non potest intellectu capi: ergo etc.

h. Item, lioc probat Anselmus: « Si Deus non potest cogitari nisi ita solus, ut niliil ei simile possit cogitari: quomodo potuit diabolus velle, quod non poluit cogitare »?

0. Item, quod dialwlus hoc non appetierit, ostenditur, quia nihil appeliil, nisi ad quod se venire posse credidit — hoc patet, quia ipse dixit: Ponam sedem meam — sed nullus, nisi demens, posset unquam credere, quod creatura Creatori posset aequari: ergo cum dia.bolus adhuc omnino stultus non esset, hoc nunquam appetiit.

1. Item, diabolus diligebat se super omnia, ergo non volebat esse alius, quani ille qui erat; sed si esset par Deo, esset alius quani ille qui erat, quia esset Deus: ergo cuin lioc non appeteret, non appetiit Deo omnino aequari. Si tu dicas, quod bene appetitur anlecedens sine consequente: verum est appetitu desiderativo; sed eleetivo nulius, nisi stultus, vult esse abbas deliberative, quin velit esse inonachus

2. Item, omne peccatum est per conversionem ad bonum commutajile: ergo si diabolus appetiit parificari Deo, diabolus non peccavit; sed peccavit: ergo hoc non appeliit. Angelus malus appetiit quodam modo Dei simililudinem imitalionis. quodam modo aequalitatis.

Respondko: Dicendam, quod duplex est similitudo Dei, scilicet aequipurantiae sive aequalitatis, et imitationis Similitudo imitationis potest appeti ordinate et inordinate; ordinate, ut appetalur similitudo in his quae nostrae sunt aptitudinis et divinae acceptionis, cuiusmodi sunt perfecliones et decores virlutum; inordinate vero, ut honio appetat id quod non decet, vcl quod Deo non placet, ut si appetat hominibus praeesse, vel se de adversariis vindicare. — Siniilitudo aequalitatis nullo modo potest appeti ordinate, sed aliquo modo est appetibitis, aliquo modo non. Nam omnimoda similitudo non est appetiliilis, quia non potest cadere 1 De Casu Uiaboli, c. -4. Isai. i, 13. appetitum; et si aliquis fingat. non appetit aequalitatem, sed suam fictionem. Alio modo est similitudo aeqnalitatis in aliqua conditione, utin dominio, praesidentia, scientia; et sic credo, quod potest appeti.

Notandum est igilur, quod diabolus quodam modo appeliit sirailitudinem iniitationis, quodam inodo acqualitatis. El hoc apparet, si alteiidatur appelibile el niodus appetendi. Diabolus enim appetiit aliis praeesse, sua tamen auctoritate. Quod appetiit praeesse, hoc fuit imitationis, et hoc quidem aliquando obtinuisset, si stetisset. Quod autem propria auctoritate, ila quod sine merilis et sine datore et ita, quod nulli subesset; hoc est sohus Dei, el hoc est aequiparantiae. — Et ila patet, quid ita quod nulli subesset; Bernardus dicit, quod appetiit aequalitalem potentiae; Anselmus, quod appetiit praeesse sine meritis; et onines verum dicunt, et diversae auctoritates circuinloquuntur hnc ijuod esl praeesse omnibus propria auctorilate.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod appetiit divinam aequalilalern; concedendum est in et sic currunt rationes ad illam partem inductae, quia bene potuit appeti, et inaxime ab illo qui fuit superbissimns inter omnes, est appetita.

Quod tamen obiicitur ullimo, non valet, quia quamvis licitum esset appetere similitudinem imitationis, non tamen omnem sirailitudinem, sicut ostensum est.

1. Ad illa quae obiiciuntur in contrarium, facile est respondere per iam dicta. — Quod enfm obiicitur de Adam, non est siinile, quia Adam gratiam Iiabuit; et praeterea non habuit tantani occasionem efferendi se.

2. Ad illud quod ofiiicitur de Anselmo, iam patet responsio, quia verum dicit quantum ad ipsuin appetibile, iion quantum ad circurnslantiam, suIj qua appetiit, scilicet quod propria auctorilale.

3. 4. Duae sequentes rationes, quae probant, quod non potest appeti, loquuntur de omnimoda assimilatione; quia si aliquis cogilet Deuin in generali et cogitet ei similem, non cogitat Deum, sed fugit; et ideo non appetit esso similis Deo, sed ficlioni suae. oiiis ( Dei ) celsiludinis culmen aspiciens ius perversae liberlalis

4. (i. Ad illud quod obiicitur, quod non appeliit; dicendum, quod'illae raliones probant, quod non appeliit omnem; et hoc veruni est.

5. Ad illud quod obiicilur ultimo, quod non peccavit,si appetiit similitudinem, quia non est conversus ad bonum commulabile; dicendum, quod ipse convertit se ad bonum incommutabile, ut esset

I. Ilic qiiaciiliir de obiecto a liicifcro inordinate desidedinis id, ad quod virtate suae naturae poterat pervenire, aver-

Consequenter secundo loco quaeritur de aversione minorum Angelorum. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primum est, quo genere peccati peccaverunt

Circa primum sic. proceditur et quaeritur, utrum minores Angeli peccaverunt peccato super-. biae. Et quod sic, videtur.

1. Gregorius secundo Moraliuin -: « Tanto mahomiues ad caelestia ascendere invident, quanto se a caelestibus per immundiliain elationis deieclos vident»; loquitur ile daemonibus.

2. Itein, Hugo de sancto Victore: « Oranes in eandein malitiam consenserunt, et unum ordinem proprium, et ita ut ad commutabile, ac per hoc in ordinate. Et inordinate ad Deum converti superbiendo est averti a Deo et converti ad se. Et hoc patet, quia diabolus quod Dei erat appetebat sibi, et ita finaliter ad se convertebatnr, non ad Deum. Et sic patent omnia quaesita. minores Angeh.

Secundum est de comparatione peccati minoruin Angelorum ad peccatum luciferi. perversae societatis fecerunt »; sed si omnes consenserunt in eandein maliliain, cuin inalitia diaboli fuerit superbia: ergo omnes consenserunt in superbiam. Sed nullus in superbiam consenlit nisi superbus: ergo elc.

3. Ilein, libido est fundamentuin civitatis diaboli, et radix omnis peccati: ergo cum libidinosus amor sit amor ad se recurvus et amor privalus, quia in hoc differt ab ainore casto: ergo

quilibet aliquid sibi appetiit. Sed non appetiil appetibile oculorum nec carnis: ergo superbiae vitae.

4. Item, « est araor commodi, et amor honesli », ut vult Anselmus. Si ergo peccaverunt daemones, aut igitur amore commodi, aut honesti, cum omnis afleclio ortum habeat ex amore; sed non amore honesti: ergo amore commodi: sed hic est amor proprii boni: ergo etc.

CoNxnA: 1. Quod non peccaverunt peccato superbiae, videlur, quia superbi est appetere praeesse et non subesse; sed minores Angeli voluerunt lucifero subesse: ergo non superbierunt. Maior manifesta est. Minor probatur per Hugonera et Magistrura, quorum uterque dicit, quod lucifero consenserunt: ergo voluerunt, quod praeesset, sicut optabat.

2. Itera, maioris dignitalis et subliraitatis est subesse suramo doraino quam minori, ergo Deo quam Angelo: ergo si superbus appetit quod maioris est dignitatis, si superbierunt, potius appetierunt subesse Deo quam lucifero. Sed volueruuf a dominio Dei transire in omnimodum dorainium luciferi: ergo etc.

3. Item, omnis superbus appetit aliquara excellentiara: si ergo superbierunt, aliquid appetierunt, scilicet se parificari Deo, ut videtur dicere Magister in httera, quod superbia « voluerunt se parificare Deo». Tunc igitur, cum minus haberent motivum ad hoc quam lucifer, ergo gravius peccaverunt; quod est contra tolam Scripturam, quae dicit ipsuni caput malitiae. Si tu dicas, quoil voluerunt quiescere sine meritis, et ideo superbierunt; sed contra: laus est et gloria consequi praeraium per merita: ergo cum superbus appetat laudem et gloriam, appetere beatitudinem sine raeritis non erit superbiae, imrao ignaviae. — Itera, aut appetebant sine meritis propter vitandara dilationem, aut propter mobilis: ergo propter dilationem. Sed sancti viri vitant dilationem, qui cupiunt dissolvi et esse cum Christo: ergo videtur tunc, quod ipsi superbiant.

c 0 N c L u s I 0. Angeli mali inferiores peccaverunt superbia, non tantum consenliendo lucifero, sed etiam sibi excellentiam appetendo.

Respondeo: Dicendum, quod planum est ex dictis Sanctorum et Glossis% quod Angeli rainores I. peccato superbiae sunt aversi. Sed tamen in modo superbiendi diversitas est inter doctores.

Nara aliqui voluerunt dicere, quod superbia eorum fuit in consentiendo superbiae luciferi; et consentire superbiae non potest esse nisi superbientis, sicut etiam Adara dicitur superbisse, quia mulieri superbienti consensit. — Sed taraen illud non videtur probabile, quod Angeli rainores prius appetierint alii aliquod bonum commutabile quam sibi, cura uniuscuiusque ajfectus niaxime sit iunctus sibi, et primo appetat sibi inordinate quam alii, et si alii, propter se hoc facit.

Secunda vero pnsitio est, quod Angeli minores superbierunt non tantuni consentiendo, sed sibi excellentiara appetendo; et cum se non crederent posse ad illud pervenire sine ipsius luciferi sublimitate, qui eral quasi caput, et sibi et illi appetierunt: et ideo superbierunt proprie et etiam conseiiserunt. Et concedendae sunt rationes ad hanc partem inductae.

Ad intelligentiara autem obiectorum in contrariura notandum, quod superbia daemonum conformis fuit capiti totius malitiae, principi scilicet tenebrarura. Ipse auteni diabolus, attendens suorum naturalium strenuitatem et excellentiara et praecellentiam, voluit praeesse et requiescere sua auctoritate, hoc est sine meritis, sine ministerio. Daemones vero ei subiecti non sunt ausi tantuin appetere; sed considerantes naturalium strenuitatem, voluerunt sub urabra illius requiescere, ita quod non ministrarent, sed quadam sub illo potirentur voluntaria libertate, quam videbant se non posse habere sub divino dominio. Cognoverunt enim Angeli, se esse factos ad participandum quietis beatitudinem, et acquirendum per raerita et ministeria. In hoc ergo superbierunt, quod sine meritis voluerunt beati esse et sine ministerio quiescere et sine limite propriam voluntatem implere; et hoc totum est.superbire, quamvis non sit tantae superbiae, quantae fuit appetere omnibus praecellere et nulli subesse. His visis, facile est ad obiecta respondere.

2. Ad illud enim quod obiicitur, quod non superbierunt, quia non appetierunt praeesse; dicendum, quod quamvis non appetierint praees.se, noluerunt tamen debito modo subesse, quia non voluerunt subesse illi Domino, qui praecipit solum quod bonum est, et restringit voluntatem, sed ei qui perraittit laxari fraenum concupiscentiae. Ideo mali homines et superbi potius volunt subesse diabolo quam Deo; similiter potuit esse de Angelis. Praeterea, alia fuit ratio, quia non cupiebant ei sube.sse, sed sub eius dominio sine servitio vel ministerio requiescere; et hoc superbiae est. — Et docet Aristot., VIII. Phys. text. 83. (c. 10.) et II. de Caelo et

ita patet sequens quod obiicit, quod gloriosius est Deo subesse; verum est secundum veritateni, sed non secundum aestimalionem superbi.

3..d illud quod obiicitur tertio: quid appetierunt? ulrum parificari Deo? dicenduni, quod in aliquo voluerunt parificari Deo, in hoc scilicet quod, sine meritis et obsequio voluerunt esse quieti et beati in aelernum, quod solius Dei est proprium; non taraen adeo parilicari voluerunt, ut lucifer, et ideo non adeo peccaverunt.

Ad illud quod ultimo obiicitur, quod gloria est obtinere cum meritis: dicendum, quod superbus magis reputat esse glonosum liabere, et non ay

1. llacc et seq. qiinesl. serundum prinuipia in iraecedenle vel tantum langunt, vel una quocslione obsolvunl.

Ulrum peccalum minGrum

Secundo quaeritur de comparatione peccati minorum Angelorum ad peccalum luciferi, et quaeritur, uirum habeat ordinem ad ipsum. — Et quod habeat ordinem camalitaiis cuiusdam, videtur.

1. Apncalj'psis duodecimo: Draco traxit sclerticim parle.m stellarum. Sincti et magistri exponunt de lucifero et de daemonibus. Si traxit: ergo aliqno modo procuravit casum eorum: ergo etc.

2. Item, loannis octavo dicitur, quod ipse mendax est, et pater eius: ergo diabolus est pater mendacii: ergo cum niendacium ibi vocetur omne peccalum, videlur, quod ipse fuit pater omnis peccati, ergo et peccati minorum Angelorum: et ita videtur, quod sit ordo causalitalis.

3. Item, quod sit ibi ordo temporis sive durationjs, videtur, quia Ilugo dicit et Magisler, quod peccaverunt peccato consentiendo: sed non potuerunt consentire peccato luciferi, nisi quod praecesserat; prius enim vull aliquis aliquid, quam requirat consensum: ergo etc.

4. Item, hoc videlur, quia diabolus aliquo motlo fuit origo, siw suggerendo, sive exemplum praebendo. Non poluit suggcrere, nisi postquam appealio, quam per merita ab alio oblinere; tum quia dedignatur servire, tum quia dedignatur ab alio recipere. Et quia Angeli voluerunt propria auctoritate quiescere, patet, quod secundum aestimationem superbi excellentiam appetierunt, non veram, sed falsam; sicut patet in superbis, qui appetunt magis gloriam et excellentiam vanam quam veram.

Et per hoc patet quod quaeritur, quare appete i_.d bant sine meritis; dico, quod non quia laboriosiun, nec quia a/Y/iMn propler desiderium; sed vile reputabant obsequium et ministerium; et hoc superbiae est.

II. Alex. llal., S. p. II. q. 99. m. I. -2..5. 6. — Scot., II. Sent. Iiic q. I. — Biel, II. Senl. d. 6. ((. unica in fine. Judieal ordinem ad pcccatum lucifcri. tiit, nec etiam demonslrare aliis conceptum suuiu, nec illi consentire, nisi postquam cognoverunt: ergo in medio inter peccatum diaboli et aliorum cecidit suggestio, vel saltem dcmonslratio ct perceplio et adiudicatio de percepte. Sed ista non possunt siinul esse: ergo fuit ibi ordo temporis.

Sed coxTnA: ]. Quod non potuerit il)i esse ordo causalitatis sive occasionis, videtur, quia statim ut peccavit, deformatus est: ergo eum Angeli ante peccatum haberent limpidum visum, si viderunt deformitatem, potius debuerunt a peccato retrahi quam eius exemplum vel suggestionem imitari: ergo non peccaverunt eius exemplo vel suggestione.

2. Item, quod non fuerit ibi ordo temporis, videtur, quia statim ut diabolus peccavit, corruit; alioquin « fuisset dedecus peccati sine decore iustitiae"»; sed omnes simul ceciderunt — unde Damascenus dicit, quod «simul cum eo, scilicet lucifero, convulsa est innumera multitudo» — ergo simul, teinpore omnes peccaverunt.

3. Item, potest obiici, quod neuter ordo ibi fuerit; quia boni simul conversi sunt, ita quod nec fuit ibi ordo causalitatis sive suggestionis, nec 5 Cfr. August., III. dc Lib. Arb. c. 2.;. n. T-i. seq.

lemporis: ergo si stalim divisa est lux a tenebris, statini boni facti sunt lux, et mali tenebrae: ergo simul non tantum tempore, verum etiam natura.

4. Item, ailhuc (luod neuler ordo ibi fuerit, videtur, quia, si fuit ordo causalitatis, ergo videtur, peccatum aliorum.ngelornm remediabile, sicut et peccatum hominis, quod aliunde Iiabuit remedium, quia aliunde Iiabnit occasionem. Si vero fuit ordo temporis, ergo videtur, quod peccatum minorum.ngelorum sit gravius, cum non formidaverint divinum iuilicium, quod conspexerunt circa Inciferum.

c 0 N c L u s 1 0. ]nter luciferi peccatum et ceterorum fu.it ordo et (juoad gradum et quoad occasionem et quoad durationem.

Respondeo: Dicendum ad praedictorum inlelligenliam, quod hic triplex consuevit poni posilio.

Quidam enim voluerunt dicere, quod non fuil 1. ibi ordo nisi secundum grad.um, quia maius et excellenlius fuit peccatum luciferi, eo quod magis superbivit; nec tamen fuit prius peccato aliorum tempore nec origine, sed statim in eodem puncto quilibet, propria voluntate depravatus, sine exemplo peccavit; et quia aspectum habuerunt ad idem, ideo consimili modo et eodem genere peccati peccaverunt. Et concedunt rationes ad hoc.

Aliorum positio fuit, quod non taiitum fuit ordo 2. exce.ssu.s-. iniUio causalitatis, ut causalitas large dicatur non tantum ad causam vere, sed etiam ad occasionem; non t;intum ad perpetrationem, sed etiam ad suggestionem; non tamen ordo temporis. Et hoc volunt dare sic intelligere, quod in lucifero simul fuit tempore appetitus et eius expressio, e.l in Angelis simul perceptio et appetitio, et ita simul lempore peccaverunt; tamen peccatum diaboli praebuit aliis viani, sicut exemplum. — Et ponunt simile: si oculus aspiceret directe in orientem, existens in occidente, simul fieret coruscatio et appareret in oculo. A minori volunt hoc esse posse in Angelo; et per hoc solvunt obiecta.

Tertia positio est, quod fuit ibi ordo et ct quantum ad gradum et quantum ad occasionem gj qu;ili„jj ( durationem: quantum ad grad.um, quia illud luciferi fuit maius; quantum ad occasionem, quia aliis praebuit exemplum; quantum ad durationem, quia, sicut in lucifero necesse fuil tempore ante esse quam peccare, quia non potuit in eodem instanli habere cognilionem, quae praeexigitur ad peccatum, cum deordinata affectione; sic in minoribus Angelis dicunt fuisse in peccando, cum peccaverunt aspiciendo quod Angelus volebat, et exinde aspiciendo conmiodum suum. — Et haec positio videtur intelligibilior, unde concedendae sunt rationes ad hoc inductae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod deformis fuit statim; potest responderi, quod deformis fuit, sed illa deformitas erat intra conscientiam, et ideo non apparuit, quia non revelavit. — Vel potest dici, quod est deformitas coxiivh naturam et conlra volunlatem. Deformitatem conlra naluram statim natura cognoscit et respuit, quia non movetur nisi uno modo. Sed deformit;Uem voluntatis non sic respuit voluntas, eo quod ipsa libera est; et ideo frequenler placet ei actus culpabilis, et deformis; nec unquam lalis actus di.jplicet ei, nisi in quantum adhaeret aliquo modo iustitiae. Et quia Angeli quidam adhaeserunt iustitiae; ideo eis displicnit molus Angeli et deformis voluntas. Alii vero non adhaeserunt; ideo immundiliam non perceperunt, sed magis ut apparens bonum acceptaverunt.

2. Ad illud quod obiicitur, quod simul ceciderunt; potest dici, quod simul, non quia in eodem instanti, sed quia repente, quasi in imperceptibili tempore; et ibi bene potest esse ordo, quamvis non poslquam peccatum eius fuit consummatum et confirmatum per odium et invidiam, et postquam facta est divisio bonorum Angelorum a malis, de quorum consorlio post liealificalionem statim repulsi sunt. Nec valet illud quod obiicitur de peccali dedecore, quia peccatum seniper habet poenam internam sibi coniunctam. Unde sicut homo non statim fuit eiectus de paradiso ut peccavit, sed tamen statim poenam habuit; ita videtur de Angelo esse dicendum, quod non in eodem instanli cecidit.

3. Ad illud quod obiicitur de bonis Angelis, dicendum, quod tam conversionem bonorum Angelorum quam aversionem daemonum peccatum luciferi praecessit. Nara ipse prius superbivit et superbiam suam omnibus indicavit; et ex tunc quidam adhaeserunt siiji, alii vero restiterunt et adhaeserunt Deo; et simul isti lux, illi tenebrae facti sunt.

Quamvis ergo simul fueril Angelorum conversio et daemonum aversio, non tamen simul cum peccato luciferi.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur de excusabililate vel gravitate, dicendum, quod prima pars ratiocinationis dupliciler deficit: primum, quia illa non est sufficiens ratio, quare peccatum hominis fuit remediabile, sicut infra patebit melius; secundum, quia non est simile. Aliler enim diabolus

Consequenter tertio loco quaeritur de conversione bonorum. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaerilur de ipsa conversione in com-

Quaeritur igittu- primo, utrum conversio bonorura Angelorum ad Deum fuerit virtute naturae, vel auxilio gratiae. Et quod virtute naturae, videtur:

1. Primo auctoritate Magistri inlittera: « Non indiget3at Angelus gratia, per quam iustificaretur », ergo iustus erat etiam praeter gratiam; sed qui iuslus est recte et ordinate convertitur ad fontem omnis iustitiae: ergo videtur, quod lioc poluerint Angeli sine auxilio gratiae.

± Item, Philosophus in tertio de Anima: « Intellectus semper est rectus »; sed hoc non esset, nisi rectitudo esset ei connaturalis: ergo Angeli intellectus vere et proprie de natura sua erat rectus. Sed nullus est rectus, nisi is qui sursum est conversus et qui habet caput mentis erectum ad divina: ergo videtur, quod hoc habuerit per naturam.

3. Iteni, facilius potest quis illud ad quod naturaliter ordinatur, quam illud ad quod non ordinatur; sed Angelus erat ordinatus ad Deum magis quam ad aliud, et natura erat ordinata in ipso: ergo cum sine aliquo aJiutorio posset converti ad bonum commutabile et averti a Deo, multo fortius absque auxilio aliquo potest converti ad ipsuni.

A. Item, nnturale est alicui converti ad illud quod naturaliter magis diligit; sed Angelus naturali dilectione magis diligebat Deum quam aliquod crea- 1 Dist. 7. p. 1. n. 1. q. I. dedit occasionem homini, aliter Angelis mahs: homini promiltcmdo et fallendo, sed Angelis solum conceptum suum insinuando; unde non dicitur eos tentasse, ut primos parentes. Secunda pars deficit, quia non adverterunt eius ruinam nec viderunt divini iudicii severitatem in ipsum, quousque peccatum eius fuit consummatum, ut prius tactum est et determinatum -. paratione ad suum principium.

Secundo quaeritur de eadem in comparatione ad praemium. tum, ut in praecedentibus est habitum: ergo detur, quod naturaliter converteretur ad

b. Item, simus in instanti conversionis et aversionis; nulla est differentia inter Angelos ante hoc instans; si ergo aliqua incipit esse differentia, hoc est aversione et conversione: ergo prior est aversio et conversio quam gratiae infusio: ergo conversio non potuit esse a gratia.

C. Item, si conversio fuisset a gralia et non a natura, ergn illis Angelis, qui nunquam habuerunt gratiam, sed sola naturalia, non esset imputandum, quod ad Deum non sunt conversi: ergo nec diabolus esset culpandus nec puniendus, quod Doniino non adhaesit.

Ad oppositum arguitur primo aucforitate postea demoiislratione.

1. Auctoritate sic. Magister dicit in littera: « Conversio iustos fecit, sed aversio iniustos»; sed nihil facit iuslum, nisi sit gratuitum: ergo conversio fuit a gratia. Si dicas, quod intelligit de iustitia naturali; hoc nihil est, quia illam habeljant omnes Angeli a sua origine.

2. Item, conversio creaturae spiritualis ad Deum, ut dicit Augustinus, est dies, quia ibi est fulgor cogiiilionis ct calor affectionis: sed per naturam lux praecedit diem: cum ergo Angelus non sit lux nisi 6 Dist. 3. p. II. 0. 3. q. 1.

per informationem gratiae, prius suscepit gratiam, quara converteretur ad bonitatem divinam.

3. Item, non est meritum sine gratia, sicut melius patet infra, quia non hominem propler opus, sed opus propter auctorem acceptat Deus; sed Angeli in sua conversione meruerunt, sicut alii in aversione demeruerunt: ergo etc.

4. Item, si per sola naturalia fuisset conversio, cum ergo in naturalibus praecelleret lucifer, potius videtur, quod ipse esset conversus quam alii. Si ergo non fuit conversus, non a virtule naturae fuit illa conversio, sed magis ab auxilio gratiae.

c 0 N c L u s I 0.

Conversio bonoruin Angelorum. non poluit esse sine gralia.

Respondeo: Ad intelligentiam obiectorum praeest, quod in conversione ad Deum attenditur rectitudo substanliae spiritualis quantum ad eius mentem, maxime ratione partis motivae; nec potest esse recta, nisi actu vel habitu sit ad Deum re- conversa. Quemadmodum igitur duplex est rectitudo, sic duplex est conversio. Est enim quaedam rectitudo naturae institulae,'et penes hanc est iustilia originalis; et est rectitudo gratiae, et penes hanc est iustitia meritoria, quam acceptat iudex sunmms ad retributionem aeternam. Et quia videt in ea pulcritudinem gratiae, merito eius animam traducit in sponsam, et opera eius sunt ipsi amabilia. — Sic intelligendum est, quod duplex est conversio, quaedam a naturali rectitudine, quae- 1. dant a rectitudine gratiae. Primam potuerunt habere Angeli absque gratia, sed secundam non sine gralia.

Quando igitur quaeritur, a quo principio fuerit illa cunversio; dicendum est, quod illa conversio 2. fuit nieritoria et Deo placita; et ideo non potuit esse sine gratia. Rursus, quia per illam conversionem obtinuerunt graliam, oportel ponere, quod conversionem illam inchoaverit voluntas libera, sed consummaverit gratia; et ideo fuit ibi gratia subsequens, non praeveniens; gratia cooperans, non operans, ut dicit Magister in littera. — Concedendum est ergo, quod illa Angelorum conversio, in qua confirmati sunt, non fuit sine gratiae auxilio.

I. Ad illud ergo quod obiicitur, quod non indigebat Angelus gratia iustificante; dicendum, quod iustificationis aclus dupliciter intelligitur. Est enim iustificare de non-iusto facere iustum. Non-iustum autem dupliciter accipitur, scilicet privative et ne-- gative. Privative idem est non-iustum, quod iniustum, et tunc iustificare idem est quod de impio facere pium; et hoc inodo non fuit gratia in Angelis ad hunc elTectum. Alio modo dicitur non-iustwm negative, et sic non tantum dicitur non-iustum quod habet impietatem, sed quod non habet iustiliam gratiae; et sic fuit in Angelis iustificatio per gratiam, et ab hac iustitia fuerunt opera eorum meritoria

± Ad illud quod obiicitur, quod intellectus semper est rectus; iam patet responsio: nam intelligit de rectitudine naturali. iuud tamen verbum Philosophi debet inlelligi, ut dicatur semper esse rectus respectu illorum ad quae movetur ut natura sive naturaliter; et sic nos dicimus in Theologia synderesim semper rectam. Si autem intelligatur respectu eorum in quae movetur ut deliberans, falsum est; immo, circumscripto omni imaginabili et phantasmate, posset intellectus peccare sive praevaricari, sicut forte fecit angelicus.

3. Ad illud quod obiicitur, quod facilius potest quis in id ad quod ordinatur etc.; dicendum, quod verum est, si illud sit intra terminos nalurae; sed converti conversione perfecta et meritoria, hoc est supra naturam; sed deficere hoc est infra; ideo ratio illa non cogit. — Vel dic, quod illud est verum, quando genus operis, ad potentiam comparatum, est actualis difficultatis, si in se consideretur; alias non habet veritatem, sicut patet in mullis exemplis.

4. Ad illud quod obiicitur de conversione, quod sequitur dilectionem: dicendum, quod uniformiter sumta conversione cum ipsa dilectione, non habet instantiam. Sicut enim quaedam dilectio est a voluntate naturali, ut qua desideratur Dens ut tificans; quaedam a voluntate electiva, qua quis oplat Deo honorem et gloriam; quaedam a gratuita, qua in obsequium divinum captivatur ipsa voluntas tota: sic et conversio per appetitum concupiscenliae est a natura; conversio per affectum amicitiae est a volunlate deliberativa sive electiva; conversio vero per obsequium obedientiae gratae est ab ipsa gratia. Et sic patet illud.

S. Ad illud quod obiicitur, quod in nullo differebant; dicendum, quod illud concludit, quod gratia non inchoaverit, sed non excludit, quin conflrmaverit; el hoc est verum.

0. Ad illud quod obiicitur, quod nnn esset imsi auctor loquatur de motu voluntatis, quatenus cst proprie

Secundo quaeritur de conversione bonorum in comparatione ad praemium, et quaeritur, ulruin in eorum conversione meritum sequatur praemium, vel praecedat. Ei quod praecedat, videlur.

1. Augustinus de Cori'eptione et gratia: «Ansaucti, qui cadentibus aliis steterunt, illius vitae mercedem recipere meruerunt »: si ergo meruerunl recipere, merilum praecessit receptionem mercedis. putandum malis, si conversio esset a p;ratia; dicendum, quod falsum est, quia stare poterant et non averti, si volebant; et ideo aversio eis imputatur in culpam -. disposilio congrua ad susceptionem gratiae sanctificanlis, et I. II. q. 62. a. 2. — Dionys. Carlh., liic q. 2.

2. Ilem, meritum est via ad praemium; sed recto ordine procedendo, prior est status viatoris (]iiam comprehensoris, et viae quam patriae: ergo iii Angelis fuit meritum ante pnieiiiiuin.

3. Ilem, dispositio praecedit illud, ad quod disponit, vel tempore vel natura; sed gratia est disposilio ad gloriam: ergo si Deus dedit Angelis gratiam, qua possent mereri, et gloriam, qua sunt beati, prius habuerunt gratiam quam gloriam. Sed et huius pcrmansionis debitam mercedem recipere meruerunt.

gratia, quando invenit liberum arbitrium in actu debito, facit illum esse meritorium: ergo si liberunl arbitrium Angeli in ingressu gratiae et gloriae erat in actu, ergo prius habuit motum meritorium quam gloriosum.

4. Item, per impossibile videtur, quia Deus dedit Angelis gloriam, aut ergo dignis, aut indignis. Si indignis; iniuste et inordinale fecit, quod est impossibile: ergo dedit dignis. Sed nullus est dignus corona - nisi per merita: ergo etc.

5. Item, si mereri contingit habitum, dum quis servit Deo et bene utitur habito: ergo cnm omnis perseverans in gratia bene utatur ea, qui perseverat in gratia meretur eam; sed quod est ex meritis non est gralia: ergo merendo gratiam, desineret esse gratial

6. Ilem, si praemium praecedit meritum, quaero: quod est illud meritum?.ut quantum ad actuni contemplationis, aut ministerii. Non contemplationis; sic enim omnes Beati mererentur; si quantum ad actum ministerii, ergo videtur, quod si non esset homo, Angelus non posset mereri, ergo nec dignus esset beatificari; quod falsum est plane.

7. CoNTRA hoc est quod Magister dicit in littera quod sibi magis placet. quod merentur iam habitum.

8. Item, ratione..ngeh, dum ministrant nobis, aliquid merentur, cum ex magna caritate et liberalitate nobis condescendant, et ministerium non sit actus comprehensoris, sed viatoris potius; aut ergo merenlur habitum, aut habendum. Si habitum, habeo propositum, quod meritum sequitur praemium; si habendum, tunc ergo, cum mereantur beatitudinem, non sunt beati; si aliud quam beatitudinem, ergo non est meritum eorum perfectum nec necessarium. Praeterea, quidquid mereanlur, cum spes, quae differlur, affligat animani, videtur, quod tale meritum respectu rei habendae non possit stare cum slatu beatitudinis.

9. llem, magna praemia non debent dari sine magnis meritis, et magna merita non sunt sine niagnis obsequiis: ergo cum AngeH magna praemia habeant, et magna obsequia non praecesserint, in quibus meruerint, ergo debent sequi.

10. Item, secundum quod plus dat Deus, plus exigit a creatura: si ergo maius robur virtutis dedit Angelo quani homini, ergo et iriaiora obsequia requirit. Sed homo non glorificatur nisi per mullos labores: ergo nec Angelus sine operibus debet glorificari; sed opera non praecesserunt, sed solus motus affectionis: ergo oportet sequi.

c 0 N c L u s I 0. Jn Angelis meritum praecessit praemiuni, non tempore, sed natura.

Respondf.o: Dicendum, quod circa lioc. sicut dicit Magister, duplex fuit opinio.

Quidam enim dixerunt, quod in Angelis praemium praecedit meritum, et huius positionis fuit Magister; et ad hoc ponendum moti sunt rationabiliter et quantum ad motivum, et quantum ad modum. Quantum ad motivum: quia enim inlellexerunt, quod non est meritum sine gratia. nec magnum meritinu, ubi non est magnum obsequium, et in Angelis prnpter naturae velocitatem et idoneitatem simul duratione datur gratia et gloria; dixerunt, quod in Angelis meritum non poluit praecedere praemium, meritum inquam condigni, sed solum, si aliquid praecedit, hoc est meritum congrui, sed sequitur meritum condigni. Hos'etiamad hoc ponendum instigavit, quod meritum rei habondae sonat in indigentiam, quae non videtur posse stare cum gloria. — Modum autem huius meriti satis advertere pnssumus in militibus, qui bene pugnando merenlur eqnum ante merita datum. — Haec autem n opinio, quamvis sit probabilis, tamen plura habet sibi adversantia, quae in oppnnendo tacta sunt.

Propter quod fuit alia positio, quod in Angehs lura. Et rationem huius assignant: quia gratia naturaliter praecedit gloriam, et gratia, cum invenit molum in libero arbitrio ordinatum, facit meritorium, et pensatur meritum secundum quantitatem gratiae, non secundum multitudinem operuni; ideo, cum Angelis data sit perfecta gratia, et liberum arbilriimi omnino sit cooperatum gratiae, dicunt, quod in sua conversione sufficienter meruerunt gloet fundatur in perfectione vohmtatis, non in multitudine operationis. Hanc communiter tenent moderni doctores; ideo huic adhaerendum est.

1. Ad illud quod obiicitur de Magistro, dicendum, quod in hac opinione sicut et in pluribus aliis non assentilur ci.

2.,d illud quod obiicitur, quod merentur; dicenduin, quod est praemmm substantiale, et hoc meruerunt per conversionem sui in Deum; et est praemium accidentale, et hoc merentur per ministerium, quod faciunt liomini. Et quia accidit beatitudini, ideo sine tali praemio cum eius merito potest stare beatitudo; nec afHiguntur ex exspectatione, sicut nec animae beatae de secundae stolae perceptione, et adhuc minus, quia minus inclinantur.

3. Ad illud quod obiicitur, quod magna prae-

Petr. a Tar., Ricliard. a Med.,.-Egid. R.; et eliam S. Tliom. in

Dl'B. I.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Averti est odio habere vel invidere. Contra: Augustinus: « NuUius conscientia potest odisse Deuni », cum omnes naturaliter appelanl summum bonum: ergo videlur secimdum hoc, quod nuUus avertatur.

Responoko: Dicendum, quod Magister non definit hic quamcumque aversionem, sed aversionem consummatam, in qua est ojjstinatio et rebeUio contra Deum, quae fuit in diabolo, ex quo vidit, se non posse consequi quod ambieljat.

Ad iUud ergo quod dicitur, quod nuUius conscientia potest Deum odisse; dicendum, quod AugusUnus illud retractat. Attamen veritatem habet aliquo modo ilhid verbuni, si inteUigatur de Deo, in quantum est summum bonura, ad quod parUcipanduni facta cst creatura rationaUs; unde cum semper appetat ijeatificari, nunquam beatificantein odit. Nihilominus contingit, considerari Deuin ut iustum, ponenlem leges et infligentem poenas; et mia requirunt niagna merita; dicendum, quod magnitudo nieriti non consistit in opere exteriori principahter, sed in interiori. Unde sicut diabolus muUum peccavit propter improbam voluntatem, etsi nihil exterius fecerit; sic e contrario multum meruerunt Angeh boni.

4. Ad illud quod obiicitur de homine, dicendum, quod homo non ita cito movetur, utngelus; ideo lempus meriti habet diuturnius. Et ideo non est simile; sed hoc mehus patebit infra, dislinctione septima Comment. hanc opinionem defendit, in hypothesi, quod Angeli hic q. 3. — Dionys. Carth., hic q. 3. — Biel, hic q. unica. sic odiunt multi, qui scilicet peccant in Spiritum sanctura.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod data est gratia Angelis cooperans. Contra: gratia cooperans est suljsequens respectu operantis; sed non habuerunt operantem, ut praedictum est: ergo nec cooperantem. ctuum; et ideo dicuntur non habere gratiam operantem, quia non habuerunt gratiam mundiflcantem vohintatem; habent tamen ipsam eandem gratiam ut adiuvantem in bona operatione; et isti effectus sunt separabiles.

Ad hoc ergo quod dicitur, quod illa est praeveniens; dicendura, quod praeveniens non dicitur ratione graliae subsequentis, sed ratione vohmtaUs. — Vel dicendum, quod illae sunt differentiae, prout haljent es?e in libero arbiliao lapso. scilicet liominis; et ideo non habent locura in Angelis. Alia patent. solvilura B. Albert., hic a. 4: S. Thoma, Pelr. a Tar. et Ri-

Cap. I. Quod de maioribus et minoribus quidam cecidsnmt inler quos unm fuit celsior, scilicet lucifer.

Praeterea sciri oportet, quoiiiann, sicut de maioribus et minoribus quidam perslilerunt, ita de utroque gradu quidani corruerunl. Inter quos unus fuit onmibus aliis Unde et vocalus est lucifer, sicut testatur Isaias: ris elc.? Qui non unus ordo, sed unus spiritus accipiendus esl, qui, teste Isidoro, poslquam creatus esl, pendens, in suum Creatorem superbivit in tantum, quod caelum ascendam, super astra caeli exaltaho solium 7newn, el ero similis Altissimo. Similis quideni Deo esse voluit nou per imitationem, sed per aequalitatem potentiae.

Cap. il.

Unde et quo deiecti sunt.

Et tantae superbiae merito de caelo, id est de empyreo, in quo cum aliis fuerat, deicctus est in consortibus. Nam, ut loannes ait in Apocalypsi: Draco de caelo eadem secicm traxit tertiam partem stellancin, quia lucifer ille aliis maior non solus cecidit, sed cum eo alii mulli, qui ei in malilia consenserunt, eosque 1. cadcutes huius caliginosi aeris habitaculum exccpit. bis exercitationis causa. Unde Apostolus- CoUuclatio est nobis adversics principes et potestates micndi huius et adversics rectores tenebrarum haricm, contra spiri- Unde et diabolus princeps aiiis dicitur.

Cap. UI.

Quare non est eis concessum habitare in caelo, vel in terra. quia clarus locus est et amocnus; nec in terra nobistempus iudicii deputatus cst. Tunc autem detrudentur in baratrum inferni, secundum illud: Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius.

De praelationibus daemonum.

Et sicut inler bonos Angelos alii aliis praesunt, ita et inter malos alii aliis praelati sunt, et alii aliis aliqui eliani uni vitio praesurit. Unde dicitur spiritus vitio maxime potest homines lenlarc, a quo nomina-

Cap. V.

An omnes daemones sint in hoc aiire caliginoso, an aliqui in inferio. cruciant. Quod autem animae malorum illuc desceiieduxit, iniquos ibi reliquit. Moinordil enim infernum, non absorbuit.

Cap. VI.

De potestate luciferi.

De hicifero aulcm quidam opinanlur, quod ibi. religatus sit et ad nos tenlandos nunc accessum non habeat, quia in Apocalypsi legitur: Cum consumsimo tempore antichrisii, quando erit lanta tribulatio, ut elhm, si fieri potest, moveantur electi. Quem ibi religa-

Supra egit Magister de aversione et cnnversione Angelorum. In hac parte agit de lapsu sive ruina malorum. Et dividilur haec pars in duas. In prima delerminat veritatem. In secunda removet dubitationem, ibi: Solet autem quaeri etc.

Prima pars habet tres partes. In prima determinat, unde ceciderant; secundo vero, in quem locum, ibi: Et tantae superbiae; tertio vero, qualiter ibi habent ordinem praelalionuin, ibi: Et sicut inter bonos ctc.

1 Oseac 13, 11. Cfr. Gregor., Xil. Moral. e. I I. 11. lo, et lum dicunt ab eo lempore, quo tentavil Christum in tant priinum hominem teutasse et vicisse, et secundo quia tunc dabilur ei a Deo poteslas tentandi homines, Dubiam 3 quam niodo non habet.

Cap. Yll.

An daemones, semel victi a sanclis, ultra

accedant ad alios.

Aliis quoque, qui a sanctis iuste et pudice vivenlibus vincuntur, potestas alios tenlandi videtur adimi. ctum tentat et vincitur, ulterius non liceat ei illum a vel alium de superbia tcutare. j!