Distinctio XI

3. Item, hoc ipsuin oslenditur rationibus sumtis a parte Angeli. Maior est qui recumbit, quam qui ministrat: ergo si Angelus, qui custodit hominem, ei ministrat, homo viator est maior Angelo

beato; quodsi hoc falsuni est: ergo Angelus non ministrat honiini: ergo Angekis non custodit hominein, aut in custodia pervertitur ordo.

4. Item, si Angehis custodit hominem, aut hoc habel a natura, aut a gralia. Si a yialura; cuni eadem sit natui'a in bonis et in malis, videtur, quod mah sint custodes hominum. Si k gratia; lArgo cum una anima excedat aliam in gratia, videtur, quod una aninia debeat ad custodiam aherius deputari.

5. Item, hoc ostenditur a parte ipsius Dei. Deus enim custos perfectus est, secundum quod legitur in Psalmo: Ecce non dormilabit neque dormiet etc: ergo si sufficiens est divina custodia, videtur, quod superfluat angelica; aut si angelica est necessaria, videtur divina custodia esse diminuta.

6. Item, custodia est ad conservaiidum in bonum; sed non minus est conservare in bono quam liberare a malo; nam

(t Non minor esl virtus quam quaerere, p.Tria lueri». Si ergo non decuit, hominem liberari nec erui de potestate diaboli nisi per Deum, videtur, quod non debeat cuslodiri; aut honor divinus transfertur in Angelum.

Sed contra: 1. Isaiae sexagesimo secnndo: Swifftr inuros tuos lerusalem etc, Glossa: « Muri sunt Apostoli, custodes sunt Angeli. — Item, Fxclesiastici decimo septimo: In unamquamqiie gentem praeposuit rectorem, Glossa: « Id est Angelos ». — Item, Matthaei decimo octavo: Angeli eorum semper vident fuciem Patris mei, Glossa: « Non sunl contemnendi, ad quorum custodiam mittuntur Angeli». — Ex his auctoritatibus colligitur, quod Angeli deputati sunt ad custodiam hominum.

2. Item, hoc ipsum ostenditur ratione. Ordo universi hoc exigit, ut omne malum habeat bonum sibi oppositura; quod confirmatur per illud quod dicitur Ecclesiastici trigesimo tertio: Contra malum bonum. Si ergo tentanmr per angelos malos, videtur, quod defendi debeamus per bonos.

3. Item. lex universilatis hoc exigit, ut media reducantur per prima, et postrema per media ad suum prinmm principium; et hoc confirmatur per illud quod dicit Dionysius in libro de Angelica Hierarchia: « Lex divinitatis est in nullo negligere ordinem, sed per prima media, et per media postrema reducere»: ergo si Angelus beatus superior est homine viatore, videtur, quod lionio mediante auxilio Angeli ad beatitudinem debeat pervenire; auxilium autem illud maxime est in custodiendo: ergo etc

4. Item, lex pietatis hoc exigit, ut sustentetur indigens a potente: si ergo homo viator fragilis est et indigens sustentante et custodiente, et Angelus beatus fortis est et potens, videtur, quod homo committi debeat angelicae custodiae.

c 0 N c L u s I 0. Homini lapso deputari Angelum custodem, decet Dei potentiam, sapientiam et misericordiam.

Respondeo: Dicendum, quod conveniens est, hominem lapsura depatari angelicae custodiae, et Angelum deputari ad custodiendum hominem, tum quia decet altitudinem divinae potentiae, tum quia decet ordinein sapientiae, tum etiam quia decet dulcedinem misericordiae. vult honorari in se, sed etiara in suis servis. Unde non suflicit allitudini divinaejoewf/ae, quod AngeU ministrent sibi, sed etiam ad ostensionem excellentis suae potentiae hoc ab eis exigit, ut ministrent etiara crealurae suae l — Alia est etiara ratio, quia cum Deus habeat diabolum et eius daemones adversarios, magis decens est, quod ipse eos vincat per suos minislros, ut per hoc ostendatur potentia manus Dei, qua non solum potens esl in se, sed etiam in servis suis, et ut non indebite possit Dominus exercituum appellari. sequitur et conservat, ut postrema per media deducat ad summa. Quoniam igitur Angelus tum ratione immortalis naturae, tum etiam ratione gratiae consummatae medium tenet inter Deum et hominem lapsum; decens fuit, ut Deus hominem adiuvaret et cuslodiret per Angelum.

Dulcedinem etiam decet divinae misericordiae, quae aperuit sinum homini lapso nec in aliquo ei deficit, quod spectet ad salutis suae promotionem. Et ideo, cum homo lapsus esset venumdatus, ut faceret mcUuni, ei ministravit pretium sanguinis Filii sui, per quod est redemptus, ut faciat bonum '-.

Et quia liabet adversariuiii impugnantem, dedit ei miuistrura custodientem vel custodem auxiliantem, ut sic ex nuUa parte miseria remaneret liumana sine divinae misericordiae subsidio et beneficio.

Competebat igitur, homini lapso dari ex hac triplici ratione angelicam custodiam. Sunt et aliae rationes, quae in obiiciendo tactae sunt. Rationes igitur ad hanc partem inductae concedendae sunt.

1. Ad iUud quod obiicitur primo, qund homini noii potest fieri violentia; dicendum, quod etsi non possit fieri violentia, quantum est ex parte liberi arbUrii, posset tamen fieri, quantum est ex parte stii corporis Et iterwm, quamvis angelus non possit sufficienter liberum arbitrium violentare, tamen nisi haberet contrariam potestatem arcentem, adeo posset inducere et circumvenire, quod valde pauci essent, quos non deiiceret; et ideo pernecessaria est custodia angelica, quae comprimat potestatem diabolicaiu.

2. Ad illud quod obiicitur, quod carentia angelici praesidii auget gloriam el triumphum; dicendum, quod verum esset, si ita bene triurapharet horao absque Angelo, sicut cuin adiutorio angehco. Nunc auteni non est ita. Si enim ei deesset angehcuin subsidiura, niulto frequentius vinceretur, quam vinceret; et niulto melius est cum angelico praesidio vincere, quam sine praesidio perdere. Et iterum, praesidium Angeli non excludit libertatem arbitrii nec ininuit dignitatem graliae Dei, et ideo nihil minuit de substantia meriti vel praemii vel de nobiiitate triumphi, quantuin ad id quod est substantiale.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non convenit ex parte Angeli, quia niaior esi qui recumbit, quara qui rainistrat; dicendum, quod verura est, quando minister recurabenti rainistrat propter se ipsum, sicut servus regis rainislrat regi propler eius dignitatem et iraperium; sed non liabet veritalem, quando ahquis ministrat aUcui, habendo respectum ad aliura, sicut aliquando aliquis magnus miles deservit non tantura regi, sed etiain toti familiae, nec aliquem abiicit nec despicit, ut ei nnn ministret propter vilitatem personae; non enim considerat, quis est, sed cuius servus est. Sic et in proposito intelligendum est se habere. Angelus enim horaini non

I. Ex s. Sciijtura (praeserlim ll.'br. 1, U. et Mattli. 18, propter se ministrat, sed propterDeum, cuius gerit iraaginem. — Vel aliter dici potest, quod verbum illud intelligitur de ininisterio suMeclionis, non praesidenliae; custodire autem honiinem, etsi ministerium dicat, magis taraen inipnrtat, Angelura praesidere homini quam esse subiectum.

k. Ad illud quod quaeritur, utruin habeat a gratia, vel a natura; dicenduin, quod ab utroque habet. Quia enim de natura sua fortior est horaine el potentior, et similiter in gratia est excellentior et stabilior, adeo ut plus excedat horainem, quam excedat paedagogus parvulum; ideo convenit Angelo et ex natura et gratia, ut horao coniinittatur eius custodiae et tutelae.

0. Ad illud quod obiicitur ex parte Dei, quod Dominus est custos perfectus; dicendum, quod perfectio divinae custodiae non excludit utilitatem angelicae. Sicut enira Dens operatur in omnibus rebus, et taraen eius operatio operationes creaturarura non excludit, sed conservat et adiuvat; nec tamen eius operatio est iniperfecla, nec operatio creaturae superflua: sic intelligendura est de custodia. Sicut eniin Deus propter suae bonitatis manifestationem et ordinis sapientiae ostensionem creaturis communicavit posse operari et in alias creaturas effectum suuni iraprimere, ipso taraen non deserente, sed cooperante; sic dedit Angelis posse horainein custodire, cum taraen a servoruni suorum custodia ipse nunquam desistat, quia tale po,?5e conipetebat angelicae naturae et gratiae. Et una istarum custodiarura alteri non praeiudicat, iramo divina facit ad angelicae custodiae perfecUonem, angelica vero ad perfectionis divinae custodiae manifestationem.

1. Ad illud quod obiicitur, quod Deus per se ipsura debuit rediinere, ergo per se ipsum debuit custodire; dicendum, quod non est siraile. Redimere enini aeque raagnura est sicut comlere; et ideo sicut nullus debuit esse conditor nisi solus Deus, sic nuUus alius debuit esse redemptor; custodire autem dicit aliquera effectuni heneficenUae, qui magis est exterius quam interius, et ideo non est tantus. — Nec valet illud quod obiicilur, quod non minor est virtus tueri bona quam acquirere; dicenduin enim, quod illud tunc verum est, quando conservaUo et acquisitio est in potestate eiusdem virtutis.

competens fuerit, Angelum

Secundo quaeritur, utruin conipetens fuerit, Angelum depntari ad custodiam hominis conditi. Et quod non, videtur.

1..ngelus deputatur ad custodiam hominis supplendos eius defectus; sed in homine secundum statum naturae institutae nulli erant defectus: ergo ad eius custodiam non debebat deputari aliquis.ngelus.

2. Item, homo secundum statum naturae institutae non erat magis pronus ad malum, quam unus Angelus in suis naturalibus constitulus: ergo si Angelus conditus nullius cuslodiae est cominissus nisi soh divinae, videtur similiter, quod nec homo in statu innocentiae constitutus.

3. Item, custodia dicit quandam praesidentiam in custodiente respectu custoditi; sed anima humana solus Deus maior est, nisi depravetur per culpam: ergo si homo in statu innocentiae nulla culpa erat depravatus, non debuit ei per officium custodiae praesidere aliquis Angelus.

4. Item, si ad custodiam hominis instituti deputatur angelicus spiritus: ergo cura virtus hominis sit modo per peccatum multipliciter delecta, videtur, quod uni homini non sutSciat unius Angeli custodia: ergo si nunc uni homini lapso sufTicit unus, videtur, quod tunc non indigebat custodia alicuius.

Contra: 1. Super illud Matthaei decimo octavo:

eorum etc, Glossa Hieronymi: « Magna dignitas est animarum, ut unaquaeque ab ortu nativitatis suae habeat ad sui custodiam Angelum deputatum». Si ergo deputatio cuslodiae angelicae pertinet ad dignitatem animae, cum anima secundum statum naturae institutae dignior esset quam secundum statum naturae lapsae: videtur, quodsi nunc habet Angelum ad sui custodiam deputatum, quod multo magis tunc.

2. Item, pronior est Deus ad miserendum quam ad condemnandum: ergo si homo in statu naturae institutae habuit angelum malum tentantem ergo 1 Vide inlra d..N.1Y. lil. MagisLri, c. 2. et XXV. c. 6. hac el seqq. qq. hic q. unica. ad custodiam hominis conditi ante lapsum. multo fortius divina misericordia debuit sibi dare Angelum custodientem.

3. Item, Angeli deputati sunt nobis custodes, ut per eorum operationem relrahamur a malo; sed hoino in statu innocentiae indigebat a malo retrahi, cum posset peccare: ergo debebat ab.ngeIo custodiri.

4. Item, homo viator comiuittitur angelicae custodiae, ut per sustentationeiu et auxilium angelicum et per subsidium eius operationis possit de bono in melius ascendere; sed homo in statu innocentiae proflcere poterat: ergo videtur, quod ad ipsius custodiam Angelus deputari debebat.

c 0 N c L u s I 0. Homini non modo in statu naturae lapsae, sed etiam institutae dari angelicam custodiam, comeniens erat.

Respondeo: Dicendum, quod etsi Angelus deputatur ad custodiam hominis, ut in multis prosit non habet coltuctationem adversus carnem et sanguinem, sed adversus mundi rectores et adversus spiritualia nequitiae in caeleslibus, qui sunt hostes invisibiles; debet per oppositum habere invisibiles adiutores ad sui ipsius defensionem. Et quia adversarius undique nos impugnat — nam rationem seducit per astutias, volunlatem allicit per blanditias, virtutes opprimit per violentiam — ideo bonus Angelus specialiter ad hoc nobis datur, ul hominem defendat ab oppressione contra violentiam, ut hominem erudial et dirigat contra tallaciam, ut hominem exhortetur et incitet ad bonum contra blanditias. — Quia igitur adversarius noster diabolus etiara homine instituto erat fortior et astutior et in proposito malitiae pertinacior; ideo competebat, ho- Gen. 3, I. seqq.

mini dari angelicam custodiam, quae compriraeret potestatem adversariam non solum secundum statum naturae lapsae, sed etiam institulae; licet magis nunc, quam tunc indigeret. Unde concedendae sunt rationes ad hoc inductae.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur, quod Angelus d:itur homini ad custodiam propter supi-n plendos defectus; dicendum, quod dla non est tota causa, nisi large vocetur supplelio ckfectus, sive quantum ad defectum, qui inest, sive etiam quantum ad defeclum, qni potest inesse, ut non insit. Et licet in primo liomine non esset defectus actualis, erat tamen in eo defectibilitas; el si ex se non haberet defectum, in defectum tamen praecipitari poterat per suum adversariuni.

2. Ad ilhid quod obiicitur, quod Angelus non deputatur ad custodiam alterius Angeli; dicendum, quod etsi Angelus possit alteri Angelo praesidere, tamen proprie non dicitur ipsum custodire. Nam ille solus indiget custodia, qui potest impugnari et per custodiam superare vel absque custodia perdere; et ille solus debet custodire, qui nec potest expugnari nec perdere. Et hinc est, quod Angelus potest depulari ad custodiam hominis instituti, et non alterius Angeli: nam Angeli simul conditi sunt, et siraul etiam, qui beatiflcantur beatificati sunt, et simul etiam, qui peccaverunt, irrecuperabiliter lapsi sunt. Et ideo Angelus non potest deputari ad custodiam alterius Angeli, quia bonus post confirmationem non indiget, malo post obstinationem non pro-

Tertio quaeritur, utrum aliquis Angelus deputatus fuerit ad custodiam Christi. Et quod sic, videtur:

1. Per illud Psalmi: Angelis suis Deus mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis: ergo si hoc intelligitur de capite, sicut Glossa exponit ibidem, patet etc.

2. Item, super illud Lucae vigesimo secundo: Ecce appa?'uit ei Angelus Domini confortans eum, Beda: «In testimonium utriusque naturae et Angelus eum confortasse et Angelus ei ministrasse describitur»: si ergo actus confortandi pertinet ad officium Angeli custodientis, videtur etc.

3. Item, hoc videtur ratione. Quia Christus desi; ante vero confirmationem et obstinationem nec erat qui posset defendere, nec erat qui posset impugnare, cum omnes essent aequaliter vertibiles. In homine vero viatore secus est. Nam homine existente in statu vertibilitatis et pugnae, in qua poterat amittere vel lucrari, Angelus in statu beatitudinis erat, a quo non poterat commoveri -.

4. Ad illud quod obiicitur, quod menti humanae, quae non est per peccatum corrupta, solus Deus debet praefici; dicendum, quod verum est de ea ctus, et solius Dei erat servus, non alterius. De praelatione vero, quae attenditur secundum excellentiam status et secundum praesidentiam respectu alicuius actus, non habet veritatem; sic enim Angelus praeest Angelo, in quibus nunquam fuit peccatum.

k. Ad illud quod obiicitur, quodsi homo habuit Angelum ad custodiam deputatum, quod nunc unus homo debet habere multos; dicendum, quod illud argumentum non cogit; quia effectus angehcae custodiae dupliciter potest crescere: vel propter mulliplicationem custodientium, vel propter maioreni succursum custodientis. Et ideo licet homo lapsus maiori indigeat oflicio custodiae quam institutus, tamen, quia idem Angelus secundum diversas opportunitates potest magis et magis succurrere et indigentias relevare; ideo non oportet pro augmentalione indigentiae in custodito numerum custodum multiplicare. secimdum humanam naturam, maxime secundum statum passibilitatis, minoratus est paulo minus ab Angelis: ergo si erat mortalis et passibilis et etiam ininoratus ab Angelis, et indigebat et competebat, ut videtur, ab Angelis praesidentibus et immortalibus custodiri.

4. Item, ordo universitatis mc es.igil, ut contra malum sit bonum. Cum igitur Christus habuerit malum angelum ad exercitium et pugnam, sicut legitur Matthaei quarto, quod tentatus est a diabolo: ergo debuit habere bonum Angehmi ad custodiam.

b. Item, ad dignitatem spectat animae humanae, quod committatur tam nobili custodiae, sicut 5 Vide scliolion ad quaest. praecedentem.

angelicae: ergo si anima Cliristi fuit nobilissima omnium, videtur, quod sijji maxime competat custodia.ngeloruni.

6. Item, sapiens doniiuus illud quod habet carius, facit custodiri diligentius; sed Deus cariorem habebat Clu'istum quam aliquem alium: ergo videtur, quodsi aliis non deest.ngelorum custodia, quod nec animae Christi, quae inter omnes et super omnia erat Deo carissima.

CoNTR.v: 1. Christus ab instanti suae conceptiojjjg fjjji beatus ct perfectissiuie beatus: si ergo beati potius est custodire quam custodiri, videtur, quod. Christo nullo modo competat custodia angelica.

2. Item, Christus ab instanti suae conceptionis et secundum animam et secundum corpus fuit divinitati unitus tanta unione, qua niaior nequit intelligi: ergo si divina virtus, quae omnipotentissima est, per omnia ad nutum suae voluntatis prompta erat, ergo videtur, quod nuUa indigeret aliena custodia.

3. Item, qui custoditur ab alio, ex hoc quod custoditur, est quodammodo illi obnoxius: ergo si Christus nuUi debuit esse obnoxius, a nullo.ngelo debuit custodiri.

4. Item, esto quod Christus non habeat Angelum ad sui custodiam; quaero, utrum ex hoc incurrat aliquod damnum, vel incommodum, vel peccatum, vel omittat aliquod bonum; et cum nullum liorum sit, nihil tollit a Christo absentia angelicae custodiae: ergo nihil adiicit praesidentia: ergo si ponitur Christus ab Angelo custodiri, videtur, quod aliquid circa ipsum fiat frustra; quod est inconveniens. Nullus Angelus debuit deputari ad custodiendum Christum, sed multitudo Angelorum debuit deputa?'i ad eius ministerium.

Respondeo: Dicenduin, quod Christo non est 1. datus Angelus ad custodiam, tum quia Christus non indigebat, tum etiam quia non competebat. Non i. egebat, quia adversarius eius nec poterat opprimere per violentiam corpus divinitati unitum, nec poterat seducere per astutias intellectum a Verbo plenarie illustratum, nec poterat allicere per blanditias affectuni, plenitudine gratiae confirniatum. fdeo Christus non indigebat Angelo bono nec quantum ad defensionem corporis nec quantum ad eruditionem rationis nec quantum ad incitationem afTectionis. — Non solum autem non indigebat angelica custodia, sed et veritatis.

S. Bonav. — Tom. II. nec etiam ei competebat. Custodia enim in custodiente respectu custoditi dicit quandam praesidentiam; et quia Angeli Christo Domino suberant, non praeerant: ideo nec aliquod ofTicium praesidentiae ipsis Angelis respectu Christi conmiitti debebat. — Et propterea nullus Angelus debuit deputari ad custodiendum Christum, sed Angelorum multitudo debuit deputari ad eius ministerium

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium dePsalmo: Angelis suis Deus mandavit de te etc; dicendum, quod illud intelligitur de capite ratione membrorum. Unde, sicut dicit Augustinus. diabolus male exposuit sive intellexit, dum capiti attribuit ratione sui, quod Scriptura attribuit ei ratione membroruni.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Angelus eum confortabat; dicendum, quod Angelus non confortabat eum confortatione potestativa, sicut confortat illos quos custodit, sed solum ministeriali, sicut confortat armiger strenuum militem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Christus est ab Angelis minoratus; dicendum, quod etsi minoratus dicatur ratione passibilitatis, nunquam tamen sic minoratus est, ut aliquis Angelus auderet ei praesidere; cum ita bene sit adorandus Christus in cruce et in sua intirmitate, sicut etiam cum in sua apparebit virtute.

4. Ad illud quod obiicitur, quod habuit malum angelum ad exercitium; dicendum, quod illud exercitium solum fuit exterius, non interius, nec fuit ad ipsius probationem, sed potius ad nostram instructionem et adversarii confutationem; ex quo Christi dignitas non minuebatur, sed manifestabatur. Sed non sic est in ofQcio custodiendi; nam si Angelus ad eius custodiam deputaretur, potius esset defectibilitatis ostensio quam virtutis et dignitatis manifestatio, vel eliam alicuius instructio.

j. Ad illud quod obiicitur, quod dignitntis est habere custodiam angelicani; dicendum, quod quaedam sunt dignitatis simpliciter, quaedam vero sic sunt dignitatis, ul etiam annexum habeant aliquid indignitatis sive infirmitatis. Custodiri autem ab Angelo ita dicit dignitatem in anima respectu aliarum creaturarum, quae non commiltuntur angelicae custodiae, ut tamen dicat imperfectionem respectu Beatorum. qui aliena custodia nunquaiu egent. Et quia animae Christi non est atti-ibuendum aliquid, quod deroget eius beatiludini; ideo, etsi ab Angelo custodiri aliquo modo dicat dignitatem, non tamen Christo debet attribui, quia simul cum hoc in custodilo quandam impnrtat defectibilitatem.

6. Ad illud quod obiicitur, quod id riuod ca- Matth. i, II: Et ecce,ngeli accesserunt et ministrabant ei. etc.

rius est, melius custoditur; dicendum, quod verum est, quando illud quod magis carum est, ita indiget custodiri, sicut illud quod minus. Sic autem non est in proposito; nam Christi anima non sic indigebat custodiri, quae peccare non poterat. — Vel

I. Teste Dionysio Cai'tli. ( liic q. 2. ), Antissiodorensis opiexcepto Alexandro, lianc quaestioneni lantum breviter tangunt.

Consequenter quaeritur de secundo articulo, sciUcet de annexis angelicae custodiae, et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum Angelus propter nostram obstinationem subtrahat custodiae beneficium.

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod Angelus subtrahat ab honiine custodiae beneflcium propter obstinationem:

1. Per illud leremiae quinquagesimo primo: Curavimus Babijlonem, et non est curata; derelinquamus eam etc; ibi Glossa: « Medici sunt Angeh, quos a nobis repelhmus, dum corum consilio non acquiescimus».

2. Item, per aliam Glossam oslenditur illud idem; ibidein Glossa: «Cave, ne quando relinquat te medicus; si enim te reliqueril, patet, quod abscessio medici damnatio tua sit»: ergo Angelus hominem, quera custodit, aliquando derelinquit; sed hoc non est, nisi quando obllrmat faciem suain per obstinationem: ergo etc.

3. Item, Damascenus dicit, quod antichristus carebit Angeloruni praesidio; sed hoc non est, nisi quia ipse erit obstinatus in raalo: ergo videtur, quod praesidium custodiae obstinatis subtrahatur ab Angelis.

h. Item, Angelus neminem invitum potest compellere ad bonum: sed obstinatus factus est invitus aliter potest dici, quod Deus diligentius custodit animara Cliristi quam animam alicuius alterius hominis; phis enim facit ei per se ipsum, quam ulh animae faciat per se et per Angelum.

II. Alex. Hal.; S. p. II. q. 41. m. i. a. 2. — S. Thom., hic q. I. ad 3.

Secundo quaeritur, utrum ex nostra beatificatione acrrescat ei novum gaudium.

Tertio quaeritur, utrum.ngelus custodiens ex damnatione custoditi incurrat aliquod detrimentum. ad bonum: ergo frustra circa ipsum laborat Angelus: ergo si stultus est qui aliquid frustra facit, maxime qui hoc novit, videtur, quod propter ol> stinationem perdat homo angelicum praesidium.

5. Item, maioris benignitatis et niisericordiae Deus est, quam sit Angelus; sed Deus propter peccati comraissionem relinquit cordis humani habitaculum: ergo multo fortius videtur, quod propter obstinationem Angelus subtrahat ministeriura.

(). Item, propter rebellionem et obstinationem excommunicatur quis et eiicitur extra coetum fldeliura, et suijtrahitui ei orationum ecclesiasticarum beneflcium; ergo si tantus zelator iustitiae vel maior est Angelus, quam sit Ecclesiae praelatus; et praelatus rebelli et obstinato subtrahit beneficium communionis et orationis: videtur, quod muKo fortius Angelus subtrahat pi'aesidium custoditionis.

7. Iteni, gravius pecc.at ille cui suggeruntur bona, et facit mala, quam ciui facit mala sine aliqua exhortatione bonorura. et hoc propter contemptum: ergo obslinatus in malo gravius peccat, quando, contempta exhortatione angelica, persistit

in in:ilitia, quani si esset omnino ab Angelo derelii'liis: ergo si Angelus bonus non debet aliquid facere, quod vergat in malum eius quem custodit, videtur, quod ex quo obstinatus est, non debeat eum amplius custodire.

Co.ntra: 1. Panitior est bonus Angelus ad conin bono, quam sit malus angelus ad praecipitandum in malum; sed malus angelus, quantumcumque homo sit bonus,usque ad mortem non desinit ipsum infestare: ergo videtur, quod nec boiius quantumcumque malum usque ad mortem desin;it custodire. Maior propositio manifesta est; minor probatur per illud quod dicitur in Glossa in sextum Tobiae super illud: Apprehende brancliiam eius; Glossa: «Diabolus usque ad crucem secutus est Christura».

2. Item, quanto aliquis peior est, tanto pronior est ad malum; et quanto pronior ad malum, tanto magis indiget retrahente: ergo si Angelus, deputatus ad custodiam, ad hoc ordinatur, ut retrahat a malo, videtur, quod non debeat subtrahi obstinato.

3. Item, de nemine desperandum est, dum est in via: ergo quantumcuraque aliquis sit obstinatus, non est de eo desperandum: ergo si raedicus non relinquit aegrotum, nisi illum de quo desperat, videtur, quod Angelus nuUum relinquat quantumcumque obstinatum.

4. Item, in aegritudine corporali sic est, cjuod quaravis aliqua aegritudo sit incurabilis, tamen, si potest intendi, perutile est habere consilium medici: si ergo nuUus est adeo obstinatus in hac vita, quin possit in eo malitia intendi, videtur, quod cuilibet competat custodia Angeli. Si ergo Angelus non subtrahit custodiam ab eo qui est idoneus custodin, videtur, quod nuUus quanturacuraque obstinatus beneficio angelicae custodiae, quaradiu est in via, debeat destitui. Angelus eliam ohstinatos, quanidiu sunl viatores, non relinquit quoad actum custocliae, qui respicil malmn, sed tantum quoad aclum, qui respicit bonum.

Respondeo:.d praedictorura intelligentiara est notandum, quod communiter tenetur a doctoribus sacrae Scripturae, quod Angelus non oranino relinquit obstinatos, quamdiu sunt viatores; nec lamen adeo diligenter custodit, sicut custodit bonos aut 1. mediocriter raalos. Ideo coramuniter dicitur, quod quodaraniodo deserit et quodanmiodo seraper custodit. — Explicatio autem huius potest diversimode fieri.

1 Vers. i. — Glossa est ex Beda in luinc locum.

Nara aliquera custodiri ab Angelo hoc potest Modus i. eidupliciter intelligi: vel secundura habitum, vel se- cundum actum. Voluerunt ergo aliqui dicere, quod Angelus obstinatura secundum aclum custodiendi relinquit, pro eo quod ipse custodienti Angelo non obedit, imrao contra eius nionita faciera obflrmavit; quantura vero ad habitum non deserit, quia seraper proniptus est ei subvenire, si quo raodo ipsum ad viara veritatis videat inclinari. — Et hic quidem Non snffidt. modus dicendi non sufQcit, quia nullus est adeo raalus et perversus, quin Angelus bonus possit ei aliquod beneficiura custodiendo largiri: ergo si seraper ei est proraptus facere bonura, videtur, quod nunquam subtrahat omnem actum.

Et ideo secundus raodus dicendi est, quod du-Jiodusa. plex est CHStodiae angelicae actus: unus respectu corporis, alter respectu spiritus; unus consistit in repulsione hostis, ne oppriraat corpora, alter in arcendo ipsum, ne pervertat animas. Primi actus efiicacia est in Angelo, secundi vero non solura est in Aiigelo, sed etiam in nobis. Quanlum ad priraum actura bonus Angelus hominem usque ad mortem non derelinquit, quia non patitur, ipsum a daemone opprimi vel occidi, nisi quando aliter exigit fieri sententia divini iudicii. Quantum vero ad secundum actura, quia actus illius efficacia non tantum est in Angelo, sed etiam in nobis, subtrahit custodiae beneficium ab his, circa quos videt se frustra exerceri, utpole ab excaecatis et obstinatis, qui nec recipiunt instructionem nec exhortationem. — Sed cum cu- nod oDmino stodia magis respiciat animam quam corpus, adhuc non videtur omnino probabile, quod Angelus omnem actum custodiae subtrahat respectu animae.

Et ideo est adhuc tertius modus dicendi pro- jiodns 3. babilior praedictis, quod effectus angelicae custodiae et est respectu boni et respectu mali: respectu boni conservandi, vel acquirendi, vel augendi; respectu vero mali deserendi, vel evitandi, vel rainuendi. Bonus igitur Angelus obstinatos non deserit quantum concinaio -2. ad acluni custodiae, qui respml malum, quia seraper retrahit horainera, ne labatur in peius. — Et hoc ostendunt rationes praedictae, secundo inductae, et concedendae sunt. — Quantura vero ad actum, concinsio 3. qui respicit bonum, obstinatos deserit et antichristura non custodiet.

1. 2. 3. 4. Et sic intelliguntur tres auctoritates ad soiniio opillam partem inductae: una, quae dicit, quod Angeli p""""'"""- nos relinquunt, el nos eos repellimus; alia, quae dicit, quod abscessio.ngeh est damnatio infirrai; et tertia Damasceni, quae dicit, quod antichristus carebit Angelorum praesidio. In oranibus enim his intelligitur Angelus recedere vel abesse, non quia non defendat ab adversario vel non retrahat a malo, sed quia non conservat in bono nec perducit ad boaffectuiii; paulo inlerius cod. aa subsliluit quoquo modo pro quo modo.

iiuin. — El per hoc patet ratio sequens. Non enim probat, quod Angelus siinpliciter derelinquat obstinatum, sed solum quantum ad effectum custodiae, qui est in exhortando et proraovendo ad bonum.

o. Ad ilkul quod obiicitur, quod Deus deserit habitaculum cordis propter peccatum; dicendum, quod non est simile, quia peccatum privat graliae habitum, per quem disponitur anima, ut homo sit Dei habitaculum; et ideo efficit cor hominis ineptum ad hoc, quod in ipso habitet Deus. Habitatio enira Dei in eo, in quo habitat; requirit dignitatem. Custoditio vero AngeU in custodito non exigit dignitatem, sed potius respicit indigentiam et necessitatem.

6. Ad illud quod obiicitur, quod Ecclesia subtrahit orationis beneflcium ab eis quos excomrauagitur de excommunicatione; nunquam tamen sul3- trahit omnino orationura beneficium, Sic et in proposito intelligendum est, quod Angelus ahquando iusto iudicio Dei non compescit hominera, quin ambulet in invm et abominationibus et ignominiae passionibus secundura irapetum cordis sui; nun- Consueverunt autem a magistris duodecim effectus assignari, qui eUciiralur ex Scripturis.

Primus est pro deliciis increpare, ludicura secundo: Ascendit Angelus Doniini de Galgala ad locum flentium et ait: Eduxi vos de terra Aegypti. Et post: Et non audistis vocem meam.

Secundus est a vincuhs peccatorum absolvere, Actuum duodecimo: Angelus astitil. Et post: Ceciderunl catenae de ma/nibus eius; hoc tamen intelligendum est dispositive.

Tertius est impedienUa ad bonura auferre, quod signatur Exodi duodecimo, ubi Angelus percussit primogenita Aegljpti.

Quartus est daemones arcere, Tobiae uUimo: Daemonium ab uxore mea compescuit, dicit Tobias de Raphaele.

Quintus est docere, Daniehs nono: Nunc egressus sum, ut docerem te, et intelligeres.

Sextus est secreta revelare, Genesis decimo octavo, tres Angeli mysterium Trinitatis et Unitatis expresserunt, et ibidem sequitur: Num celare possum Abraham etc.

Libr. IV. Senl. d. IS. p. II. q. I. sein. — Cod. bb paquam tamen sic deserit, quin ahquo modo a malo retardet, hcet non omnino irapediat.

7. Ad iUud vero quod obiicitur, quod ex hoc peccatura hominis aggravatur; dicendum, quod sicut peccator ex Dei misericordia et patientia thesaurizat sibi irani et conver-tit misericordiam Dei ad cumulum reatus sui, et hoc non est a Deo, sed ab ipso peccatore, Dei taraen iudicio permittente; sic et in proposito intelligendum est se habere. — Potest etiara dici, quod nunquam sic convertitur peccator in malum, quin meUus sit sibi custodiri quam deseri; quia, etsi contemptus aggravet peccantis reatum, tamen frequentatio peccatorum, quam horao incurreret, si Angelus desereret, aggravaret rauUo fortius quara contemptus. — Credendum est enim, quod raultis raodis AngeU, qui nos custodiunt, et studeant proraovere ad Ijonum et studeant retrahere a raalo, quaravis hoc non percipiat hebetudo spiritus nostri; propter quod muUi superbiunt, muUi sunt ingrati et frequenter sibi attribuunt quod est ex beneficio angeUca, et ex hoc minus efficiuntur digni, ut ab Angehs adiuventur. Et propter hoc perutile est effectus angehcae custodiae nosse et inteUigere.

Septiraus est consolari, Tobiae quinto: Forti animo esto, in proximo est, ut a Deo cureris etc.

Octavus est in via Dei confortare, tertii Regura decimo nono: Surge et comede, grandis enim tibi restat via.

Nonus est in via deducere et conducere, Tobiae quinto'-: Ego ducam, et reducam eum etc.

Deciraus est hostes deiicere, Isaiae trigesimo septimo: Egressus Angelus Domini percussil in castris Assyriorum etc.

Undeciraus, tentationes miUgare; et hoc signatur Genesis trigesimo secundo, ubi lacob luctatus est cnm Angelo, ubi benedictione accepta confortatus est post luctam, et emarcuit nervus femoris eius.

Duodeciraus est orare et oraUones deferre, Tobiae ultinio: Quando orabas cum lacrymis... ego obtuli etc.

Hi omnes sunt effectus custodiae Angeli, ex quibus omnibus tara Deo quam Angehs debemus esse obnoxii et grati.

3. in fine). Eliam B. Albert. (S. p. II. tr. 9. q. 36. m. 2.) duo-

Ulrum Angelo cuslodienti

Secnndo quaeritur. ulrum ex bealificatione custoditi Angelo custodienti amplificetur gaudiuni. Et quod sic, videtur.

1. Lucae decimo quinto: Gaudium est Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente, quam supra nonaginta novem iustis. Ex hoc lextu patet, quod ex conversione peccatoris Angelis Dei accrescit gaudium: ergo multo fortius de beatificatione eiusdem.

2. Item, Angelus in ministrando horaini aliquid meretur; sed non meretur illud quod liabet, sicut probatum esl supra: ergo meretur haljendimi. Sed quod retribuitur pro merito. hoc est gaudium: ergo meretur maius gaudium.

3. Item, Angelus habet perfectam caritatem, ergo diligit proximum sicut se ipsum sed ubi est par dilectio de pari bono, est par gaudium: si ergo Angelus diligit ilUuii quem custodit, sicut se ipsum, tantum gaudet de eius salvatione, quantum de sua: ergo videtur eius gaudium duplicari.

4. Item, ubicumque est desiderii completio, ibi est gaudium et delectatio: ergo ubi de novo completur aliquod desiderium, de novo accrescit gaudium: sed AngeUis desiderat, illum quem custodit salvari: ergo cum salvatur, necesse est, ipsum gaudere de eius salute. Sed prius de hoc non gaudebat, quia non erat: ergo videtur, quod novum gaudium sibi accrescat.

b. Item, in Angelis custodientibus homines potest crescere cognitio, sicut probat iIagister in littera; sed si potest crescere cognitio. qua ratione crescit cognitio, eadem ratione et dilectio: et si dilectio. ergo gaudium et delectatio.

6. Uem, in eo qui ordinate gaudet, sicut crescit raateria gairdendi, ita crescit et gaudium; sed a. 1. q. 2. —.2gid. R., liic q. I. a. 4. — Dionys. Carlh., hic q. 3. gaudium ex beati/icatione custoditi. in lerusalem superna crevit et crescit materia gaudii ex Christo et eius membris, quibus ministrant Angeli beati: ergo videtur. quod in iliis crescat gaudium. Quod autem materia gaudii creverit. patet tum propter Christi exaltationem, tum propter ruinae angehcae reparationem, tum propter hominis perditi reinventioneiu; quae oinnia affectui ordinato sunt maleria gaudii, maxime affectui angelico, cuin sit maxime ordinatus. tus perfectus, ibi non est profectus: ergo si in Angelis beatis est perfectum et plenura gaudium, ergo non videtur, quod ex aliquo suscipiat incrementum.

7. Itein, gaudium est de essentia beatitudinis, sicut et caritas: ergo si potest in eis crescere gaudium, potest et in eis crescere habitus caritatis; sed si caritas potesf crescere, potest in eis alterari: ergo potest in eis amitti.

8. Item, boiium creatum, comparatum ad increatum, esl sicut punctus ad lineam: ergo si Angelus beatus gaudet de unoquoque, sicut gaudendum est, improporlionaliter plus gaudet de Deo, quam gaudeat de aliquo creato: ergo sicut punctus adveniens lineae non auget lineain, sic creatura cum Creatore non est maior gaudendi materia quam ipsa creatrix essentia per se ipsam: ergo cum Angelus gaudeal de ipsa verilate aeterna, propler aliquod creatum non videtur, quod gaudium in eo crescat.

9. Item, si crescit gaudium in Angelo propter beatitudinem eius quem custodit; sed ille qui custoditur potest impedire suam beatitudinem: ergo potest impedire gaudii angelici perfectionem; quodsi hoc est falsum, cum sit contra rationem verae beatitudinis, ergo et primum. 1 el Vat., conlradicentibus aliis codd. et texlu originali, ag-

Angelorum gaudium essentiale nullo modo augeri potest; accidentale vero non tantum extensive, scd etiam intensive crescere, probabilius est.

Respondeo: Dicendum, quod gaudium in Angelo crescere potest intelligi dupliciter: vel extensive, vel intensive. Extensive dicitur crescere, quando quis de pluribus gaudet; intensive vero, quando aflectus eius de aliquo copiosius gaudet. Si ergo 1. inlelligamus de incremento gaudii secundum primum modura, sic absque dubio verum est, et doctores communiter hoc sentiunt, quod ipsis beatis Angelis accrescit gaudium, quia de pluribus gaudent, secundum quod plures salvanlur. — Si autem loquamur de cremento gaudii quantum ad modum secundum, scilicet quantum s.d intensionem, sic distinguendum est; nam gaudium duplex est. Est enim gaudium, in quo consistit praemium substantiak; el hoc est gaudium de bono increato, quod habet Angelus de Deo et in Deo. Est iterum gaudium, in quo consistit praemium accidentale; et hoc est gaudium, quod babel AngeUis de Ijono creato, sive proprio sive alieno.

Fuerunt igitur qui dixerunt. quod in Angelis i. beatis accrescit ulrumque gaudium inlensive, quia nondum sunt perfecte beati, quamvis sint confirmati; de quorum opimone videtur fuisse Magister.

Sed quia hoc non videtur probabile, sicut supra improbatum fuit distinctione quinta% ubi agitur intensive, sed solum extensioe, $kM caritas eoruLU non est maior, quam fuit ab initio, quamvis plures nunc diligant quam tunc.

I. De hac 2. quaestione Eilii magistri antiqui vd silent, vcl a. l-i; Petr. a Tar., hic q. -2. a. 1-4; Richard. a Med., liic

Utrum Angelus ex damnatione Tertio quaeritur, utrum ex damnatione custoditi incurrat Angelus aliquod detrimentum. Et quod sic, videtur.

1. Tertii Regum vigesimo: Custodi virum istum; qui si lapsus fuerit, erit anima tua pro 1 Hic c. 2. — Paulo superiiis post quanwis fiiit plurcs Sed quia istud noii videtur adhuc raultiiin probabile, quod Angelis accrescat gaudii materia,quin etiam aliquo modo intendatur et gaudium; ideo est tertius modus dicendi, quod in Angelis nullo modo accrescit gaudium, in quo consistit praemium essentiale, quia quantum ad illud perfecte beati sunt; sed gaudium, in quo consistit praeinium accidenlale, accrescere potest non solum exsOT-swe, verum etiam intensive, et ratione boni proprii et ratione boni coniuncti; quia ministrando aliis bona opera faciunt, in quibus praemium accidentale merentur; et etiam concives suos ad beatitudinem perducunt, super quibus absque dubio gaudent et congratulantur. — Et haec positio tertia videtur esse probabilior, et secundum hanc patet responsio ad partes oppositas. Nam rationes ostendentes, quod ex nostra beatiflcatione Angelis accrescat gaudium, concludunt solum de gaudio accidentali, quod est circa bonum % in quo tamen non consistit essentialis praemii augmentatio.

Rationes vero ad oppositum procedunt sive concludunt de gaudio subslantiali, ratione cuius est Angelus perfecte beatus, et quod respondet quantitati habitus, et quod est circa bonum increatum; et hoc quidem non crescit in eo, sicut illae rationes ostendunt. — Ultima tamen ratio non concludit, quod homo possit gaudium angelicum irapedire; quia, sicut iam melius patebit, sic Angelus congratulatur de hoininum sahite, ut tamen non tristetur de damnatione; et ita nostrae salutis impedimentum nuUum in angelico gaudio vel praemio ponit defectum. Nullum taraen inconveniens esse videtur, si concedatur, quod impediri possit ipsius Angeli aliquod accidentale gaudium; sed illud melius declarabitur per consequens problema. a. 2. q. 1.2, qui docent, quod in cognitione rerum causala- — Dionys. Carth., hic q. 4.

incurrai aliquod detrimentum. anima illius; ex quo colligitur, quod Dominus eo pacto committit ad custodiendum, quod, si custoditus amittitur, de manu custodis requiratur. Si ergo homo perdilur, videtur, qund Angelus ipsum custodiens incurrat salutis suae periculum; et hoc vide- Codd. W X Y bl) ec et quia.

tur dicere Origenes super illud Nuuierorum vigesiuio quinto: Iniliati sunt Beelphegor; Glossa: « Praeest Angelus bonus, qui pro deliciis culpatur et pro bene gestis laudatur».

± Ilem, Isaiae Irigesimo tertio: Angeli pacis aniare flebunt; constat autem, quod non flebunt nisi propler miseriam et damnatiouera hominum: ergo si illis maxime compatiunlur, quos custodiunt, videlur, quod de damnatione illorum incurraut gemilum et planctuni, et ita aliquod gaudii delrimentum.

3. Item, «si oppositum est causa oppositi, et propositum propositi»; sed salvatio hominum custoditorum generat in Angelis custodientibus gaudium et congratulationem: ergo damnatio generabit gemitum et compassionem.

4. Ilem, sicut completio desiderii delectat animam, ita frustralio contristat; sed Angelus, quia cupit, salvari eum quem custodit, gaudet, cum ille salvatur, quia desiderium eius impletur: ergo cum ex eius daranatione frustretur, videtur etc.

5. Itera, poena Arii semper crescit propter multiplicationera eorum quos per errorera suura ad damnationem trahit: ergo per oppositum ex nostra salvatione crescit Angelorum praeraium nos custodientium. Si ergo nos damnaraur, cum ipsi gloriari debeant in nobis sive de nobis, videtur. quod patiantur gloriae detrimentum.

6. Item, angeli raali gaudent, dum possunt hominem pertrahere ad supplicia, et hoc est, quia homines odiunt, quos exercitant et tentant: ergo si boni Angeli diligunt illos quos custodiunt, videtur, quod per oppositum doleant.

Contra: 1. Bonus Angelus est bealus; sed beaest cui ad nutum cuncta succedunt: ei autem qui huiusmodi est, non potesl aliquod accidere detrimentum: ergo videtur, quod ex daranatione eorura quos custodiunt, nullum detrimentum incurrant.

2. Item, Angelus bonus voluntatem suam divinae voluntati conformat: ergo si Deus non vult salvare nisi praedestinatos. videtur, quod nec Angelus bonus: ergo si nullus praedestinatus daranatur, nullus daninatur, queni Angelus bonus non velit damnari: ergo videtur, quod ex nullius damnatione tristetur.

3. Itera, dolor et tristitia non est sine poena, et poena non est sine culpa praevia; sed in beatis Angelis nunquam fuit culpa: ergo nec fuit nec potest esse tristitia.

4. Itera, Angelus non raagis meretur in ministrando bono quam raalo, cura ex voluntate aequaliter bona miiiistret utrique: ergo si remuneratio pensatur secundum raeritum, non minus rerauneratur Angelus, cum custodit praescitum, quam cum custodit praedestinalum: ergo videtur, quod ex illius danuiatione nullum incurrat Angelus detrimentura.

luxta hoc quaeritur, utrum Angelus tw/rt illum quem custodit, salvari, cum revelatura est sibi, ipsum esse praescitura. Si non vult ipsum salvari, ergo videtur eum custodire invite; si vult, ergo videtur, quod voluntas eius voluntati divinae non conformetur nec quod etiam inipleatur.

Itera, cum custodit praescitura, quaero: quod praemium ei ex hoc redditur? Substantiale non, constat; accidentale non, ut videtur, quia illud consistit circa salvationeni eoruni quos custodiunt. sicut patet in praeniio aureolae, quod habent praedicantes.

c 0 N c L u s I 0. Angeli ex danmatione eorum rjuos custodiunt, nec concipiunt gemitum nec incurrunt aliquod gloriae detrimenlum.

Respondeo: Ad praedictoruni intelligentiara est notanduni, quod circa hoc diversimode senserunt diversi.

Quidara enira dicere voluerunt, quod Angeli beati ex daranatione eoruin quos custodiunt, etsi non incurrant detrimentum gloriae, concipiunt tameii gemitum misericordiae. Quamvis enim sint ex sublimitate gloriae immortales et impassibiles, non sunt tamen incorapassibiles. Et hoc accipiunt ex quodara verbo Bernardi, qui videtur hoc dicere; et dicunt. verbum Isaiae superius dictum sic intelligendum esse. — Sed taraen illud non videtur intelligibile, quomodo aliquis possit compaii et non pati. Nec illud videtur probabile, quod Angeli aliqua pietate et misericordia fleclantur ad reprobos, cum ipsi maxirae zelent iustitiara et divinara gloriam, utpote qui iara sunt constituti in perfecto statu iustitiae. Propter quod dicit Gregorius in quadain honiilia, quod ad reprobos non habent compassionem iustorum aoimae. Ait enim sic: « iustorum animae, etsi naturae suae bonitate misericordiam habent, iam nunc, auctoris sui iustitiae coniunctae, tanta rectitudine constringuntur, ut nuUa ad reprobos compassione moveantur»; loquitur de Beatis.

Et propter hoc est aba positio, quod.ngeh riae detrlmentum. Gemitum non concipiunt propter plenitudinem gaudii, quod adeo perfectum est, ut nuUo modo suscipiat admixtionem contrarii. Detrimeiitum etiam non patiuntur propter stabilitatem boni adepti: iiihil enim habent quod possint amittere, nec ex parte meriti nec ex parte praemii, cum sint in gloria et in iustitia conflrmati. Et quoniam detrimenlmn dicit amissionem ahcuius boni habiti, ideo ex nullo eventu detrimentuin ahquod possunt pati. — Et concedendae sunt rahones, quae ad hoc inducuntur.

1. -2..d illud vero quod obiicitur, quod Deus requiret animain cusloditi de manu custodientis: dicendum, quod verum est, cum perit propter castodis negligentiam. Et quia in beatis,ngehs nulla cadit neghgentia, ideo de manu ipsorum nuUus damnatus 1'equiritur. Et propterea verbum Origenis, quod seiuitur, si sunpliciter inteUigalur, est falsuni. NuUo enim modo,ngeh boni culpabuntur nec in iudicium adducentur; nisi forte quis dicat, hoc debere intelligi, qaod adducentur in iudicium non ad suam condeinnationem, sed ad manifestandum, quod reprobi ex sua sunt daranati malitia, non ex suorum custodum negligentia; vel nisi quis intelligat verbum Origenis, ut Angeli dicantur ibi praelati. — Et per hunc modum verbum Isaiae, quod subsequitur, potest intelligi vel exponi, ut Angeli pacis dicantur ibi boni praelati. Si tamen quis intelligit de Angelis beatis secundum veritatem, amariludo fletus non indicat veritatem doloris. sed aliquam conformitatem notat in signo vel effectu exteriori; et potest iUud inteUigi dictum per anthropopathon, sicut dicitur Deus tactus fuisse dolore cordis intrinsecus, Genesis sexto.

2. Ad illud quod obiicitur, quod si oppositum est causa opposili etc; dicendum, quod ista maxima habet instantiam, ubi alterum inest per naturam sive ad modum naturae, sicut et illa, quod opposita nata sunt tieri circa idem. Et quoniam Angelus bealus est susceptibilis gaudii, sed non tristitiae, ideo gaudere potest de salute, quamvis non tristetur ex damnatione.

3. Ad illud quod obiicitur, quod frustratio desiderii contristat; dicendum, quod tunc desiderium frustratur, quando quis aliquid appetit in omnem eventum sive absolute, et illud non evenit; quando vero appetit sub conditione, et illa conditio non stat, si illud quod appetit, non evenit, propter hoc non dicitur desiderium frustrari. Et sic est in proposito. Nam Angelus appetit, eum quem custodit, beatificari, si ipse vohierit fideliter adhaerere Christo; et hoc nunquara fallit, quin eveniat. Et quia ille qui damnatur, recedit ab apposita condilione, ideo in desiderio Angeli nullain ponit frustrationem, dum non ad id pervenit, quod sibi Angelus appetebat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ex nostra salvatione crescit Angelorum praemiura; dicendum, quod verura est, quod crescit praemium accidentale; non tamen sequitur ex hoc, quod ex defectu salutis incurrant Angeli detriinentum vel damnum, quia delriinentum vel damnum est respectu rei iam habitae. Si autem sit respectu rei habendae, hoc solum est, quando ex impedimento aliqua remanet indigentia et imperfectio in eo qui impeditur. Hoc autem non est sic in propo.sito, quia, quanturacumque ille qui custoditur, daranetur, nihilominus taraen Angelus habet suum praeraiura salvum et quantum ad gaudium, quod habet in Deo, et quantum ad gaudium, quod habet in se ipso sive de bono proprio — gaudebit enim de bonis operibus, quae circa illum fecit quem custodivit — et quantum etiam ad gaudium, quod habet in alio, quia cum unus cadit, alter coronam suam accipit, sicut fuit expositum in primo libro; et ideo, si ruina angelica non reparatur ex illo quem custodit, reparabitur ex alio. Quamvis ergo propter culpara illius, ne de eo gaudeat, patiatur impedimentmn, et ex tali tropo fortassis dicat Origenes, ipsuni esse culpandum; nullum taraen ex hoc incurrit cletrimentum.

5. Ad illud quod obiicilur, quod angelus malus gaudet de dainnatione: ergo etc.; dicendura, quod non est siinile, quia, sicut non est reperire malum oauiino impermixtum bono, est tamen reperire bonum omnino impermixtum m;ilo; sic reprobatio angelorura aliquo modo admittit gaudium, licet impurum, sed perfecta beatilicatio nullum patitur secum tormentum vel gemituin.

Ex praedictis patent illa duo, quae ultiino quaerebantur, scilicet de voluntate et praemio Angelorum custodientium malos. — Volunt enim, malos quos noverunt esse praescitos, oluntate absoluta damnari; f]uantum aulem in e est, vellent salvari; et ideo non custodiunt inviti, quia, quamvis sciant, se frustra laborare ad perducendum eos ad salutem, tamen sciunt, se fructuose labnrare in hoc, quod retrahunt, ne incurrant maiorem damnationem. — ut proflciat anima in bonum gratiae; alius, ut non cadat in malum culpae; tertius est, si cadat, quod postmodum resurgat; quartus est, ne toties vel in tantum malum cadat, quoties vel ad quantum adversarius incitat. — Posset tamen aliter dici, quod non est Angelis revelatuni, qui ex eis quos custodiunt, salvari debeant, vel damnari; hoc tamen non est certum.

De praemio vero dicendum, quod sicut duplex

In p:irte ista sunt dubitationes circa lilteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit Hieronymus, quod unaquaeque anima ab ortu nativitatis habeat Angelum delegatum. Videtur enim falsum, quia cum anima parvuli in ortu suae nativitatis non possit mereri nec demereri nec sit capax disciplinae, videtur, quod frustra Angelus se occupet circa illum pro illo tempore; sicut si aliquis doctor vellet erudire parvulum vagientem. Quodsi tu dicas, quod Angelus custodit non erudiendo quantum ad spiritum, sed defendendo quantum ad corpus; tunc videtur, quod cum in pari periculo sit puer non natus et natus quantum;id corpus, quod debeat custodiri ante nativitatis ortum.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Hieronymi auctoritas, intelligendum est, quod ad custodiam liominis Angelus deputalur ab ortu nativitatis; et nou soluni intelligit de nativitate ex utero, sed etiam de nativitate in utero. Ex tunc enim, non ante, debet angelica custodia circa eum qui nasciturus esl, deputari, quia illa custodia principalius respicit spiritum quam corpus; et ideo non debet specialem Angelum ad sui custodiam habere, antequam spiritus infundatur. Non debel eliam diflerre, quia ex tunc defendere potest et adiuvare, magis lamen secunduiii tempora diversa. Dum enim est in utero parvulus, potesl interimi et damnari; dum est extra uterum ante adultam aetatem, potest a est filiis artihcis: unus infe, et alter mi ato, sicut patet m rhetore, cums finis est loqui ornate, et hic est finis in se, et alter. alii persuadere, et hic est finis in alio; sic etiam duplex est praemium Angeli accidenlale: unum, quo gaudet de bonis operibus, quae fecit; aliujj, quo gmdeX de salute eius, quem custodivit. Et quemadmodum artifex, si habeat finem primum et careat secundo, nihilominus perfecte dicitur habere methodum, si ex contingentibus nihil omiserit; sic Angelus, qui fldehter custodivit eum qui ex culpa sua damnatur, perfectum habet meritum et praemium, dum de bonis suis operibus gloriatur. Gaudium autem illud, quod est de multiplicatione bonorum operum, non est praemium substantiale, cuni non sit de summo bono, sed accidentale; nec tamen est aureola, quia non omne praemium accidentale est a,ureola, sed illud solum, quod habet praeexcellentiam baptismate impediri; dum est in adulla aetate, ad diversa peccata potest pertrahi. Contra haec omnia in his tribus statibus debet sibi angelica custodia deputari, ut per eam ab his malis possit erui et ab adversario defendi. Et hi effectus satis sunt quem occultum effectum habeat quantum ad habilitationem et directiouem in bonum, assignare est diflicile, sed negare non est tutum

Item quaeritur de hoc quod dicit: Constat, omnes Angelos in cognitionem divinorum mysteriorum secundum processum temporis profecisse. Hoc enim videtur esse contra Gregorium, qui dicit in Dialogo: « Quid est quod non videant, qui videntem omnia vident »? Si ergo videnmt quasi a principio temporis exemplar divinum, videtur, quod in nullius cognitione defecerunt. Si tu dicas, quod intelligit de omnibus, quae sunt de necessitate salutis, sicut dicit Magister in littera; olnicitur contra hoc, quia unum solum est illud quod est de essentia salutis: ergo non deberet dicere ratione illius, quod omnia sciant, quasi beatitudo esset in mullis. Praeterea, si illud exemplar divinum est ratio omnium, et qui cognoscit rationem rei cognoscit ipsam rem; videtur, quod Angelus omnes res creatas cognoscat, dum illud unum cognoscit. — hic a. 3; S. Thom., hic q. I. a. 3; Petr. a Tar., hic q. 1. a.

Et si profecerunt secunduin processum temporis, ergo videtur, quod eorum cognitio subiaceat transmutatiuni temporali; et ita non videntur esse beati.

Respondeo: Dicendum. quod cognitio in Angelis quaedam est a natura, quaedam est a gratia. Cognitio vero, quae est a natura, duplex est. Quaemundi constitutione; et quantum ad hanc Angeli non proficiunt nec deficiunt, quia quantum ad hanc habuerunt plene species omnium. Alio modo cognitio a natura dicitur cognitio, quae est per naturalem potentiam, sive sit innata sive acquisita; et quantum ad hanc profecerunt.ngeli secundum proce'ssum temporis per multiplicem experientiam et conversionera super his quae de novo tiunt. — Similiter cognitio a gratia duplex est: quaedam a gratia fixa, quaedam a gratia influente. Sicut enim in membris corporalibus ponuntur quaedam virtules influentes, quaedam fixae, sive vita quaedam influens, quaedam fixa; sic inteljigendum est et in spiritualibus membris sive spiritijjus angelicis. Gralia fixa dicitur esse gratia confirmationis. Cognitio procedens ab hac gratia est visio aeternae lucis, in qua nec proficiunt Angeli nec decrescunt. Cognitio vero, quae est a gratia influente, est cognitio re-

Cap. I.

De distmctione operum sex dierum.

Haec de angelicae naturae conditione dicta sufficianl. Nuiic siiperesl de aliarum quoque reruin creatione, ac praecipue de operuni sex dictum dislinclione sua angelicos condidit spiritus, alia etiam creavit, sielementa dislinxit Deus et species proprias atque distiiiclas singulis rebus secunduin eenns suum dedit, quae non simul, ut quibusdam sanctorum Patrum placuit, sed per inlerimlla temporum ac sex voluinina dierum, ut aliis visum est, forinavit. velationis, quae ideo vocatur influens, quia non semper revelat Deus mysteria, sed pro loco et tempore; et secundum hanc intelligit Magister Angelos profecisse. non quia apertius viderint Verbum, sed quia revelatio aliqua facta est eis a Verbo.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod non proficiunt, quia vident omnia, videndo Verbum; dicendum, quod illud dictum est non per propr-ietatem, sed per aequivalentiam et sufficientiam, quia cognitio sohus Verbi adeo suflicit Angelis, sicut si haberent cognitionem omnis rei, etiam in particulari.

Ad illud quod obiicitur, quod vident omnium rationem; dicendum, quod speculum aeternum est speculum voluntarium, et exemplar illud est voluntarie ductivum; ideo quantumcumque quis in eo aspiciat, nihil in eo videt, nisi quantum ipsum vult revelare.

Ad illud vero quod obiicitur de transmutatione temporis, dicendum, quod etsi cognitio beatitudinis tempori non subiaceat, tamen cogitationes et affectiones et eliam cognitiones Angelorum circa haec creata nihil impedit variari per tempora. Dicit enim Augustinus super Genesim ad litteram, quod « Deus spiritualem creaturam movet per tempora, non per loca». — Et haec de Angelis dicta sufQciant.

C.p. II. Quod alii senserunl omnia simul facla in mcUeria et forma, alii per intervalla temporum. Dei atque arcana excellenter scrulali sunt, super hoc runt, oninia simul iu raaleria et fornia fuisse creata; quod Augustinus sensisse videtur. — Alii vero hoc magis probaverunt atque asscruerunt, ut primuni materia rudis atque informis, qualuor eleiuentorum commixtioeliain Scripturae Genesis, uiide priiua huius rei cognitio ad nos manavit, magis congruere videtur.

Cap. III. Quomodo per intervalla temporum res corporales conditae sunt. modum creationis fomialionisque rerum inspiciamus, 2. «Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia; sicut silentium uon aliqua res est, sed uhi sonus non est, silenlium dicilur; et nuditas non aliqua res est, sed iu corpore, uhi tegumenlum uou est, nunitas est absentia corporis ».

Cap. IV.

Quo seiisu teiiehrae dicantur esse aliquid, el quo dicantur non esse aliquid.

.ltende, quia kic Augustinus tenebras dicit non esse aliquid, cum alibi tenebrae inlcr creaturas ponantur, quae henedicunt Dominum; unde dicilur: est, tenebras diversis modis accipi, scilicet vel pro lucis absentia, (lualiter supra accepit.ugustiiiiis, iuxta quam acceplioiiem noii sunt aliquid; vel pro n.ere ohnoudum lucis gralia opus suum Deus venuslaveral, quae postea in primo die formata est.

Cap. V. Quare illa materia confusa sit dicta informis, et ubi ad esse prodiit, et qumitumcunique in altum ascenderit. beat forniam; sed ideo nou absurde informem appellari posse dicimus, quia iu confusione et peruiixtione mus. Pacla est ergo illa materia iii forina confusionis creata, ijoslmodum in Ibruia dispositionis sex diebus discussionc propositiuii hiil, scilicet quare illa materia dicalur informis.

« Nunc superest quod secundo proponehatur explicare, uhi scilicet illa materia substilerit et quanlum ila ohvokitum erat, ul apparere iion possel quod fuil. Illa vero Iria, iii iiiia permixiione confusa circumquaque suhlilior exislehat; de (]ua rariori substanlia pulant

illorum nou conlineatur; operatus est tamen poslea, sicut Veritas in Evangelio ait: Paler meus opemtur usque nunc, et ego operor illud.

Supra egit Magister de conditione naturae spiritualis; in hac secunda parte agit de conditione corporalis. Et quoniam creaturae corporalis duo sunt principia, videlicet materiale et formale; ideo pars ista duas habet. In prima agit de productione creaturae corporalis quantum ad principium materiale; et haec productio dicitur creatio. In secunda agit de productione ipsius quanlum ad principium formale; et haec productio dicitur distmctio, infra distinctione decima tertia: Prima autem distinctionis operalio fuil etc.

Prima pars continet praesentem distinctionem, in qua intendit agere de materiae rerum corporalium productione. Et quoniam circa productionem materiae corporalis duae fuerunt solemnes opiniones, ideo pars illa duas habet. In prima unam ex illis eligit. In secunda iuxta illam opinionem de materia illa tractat et inquirit, ibi: De qua re priusquam tractemus etc. — Prima pars habet quatuor particulas.

Ad intelligentiam huius partis secundum duo, quae Magister determinat de inforini materia corporalium, circa duo hic incidit dubitatio.

Primo circa materiae informitateni.

Secundo vero circa eius quantitatem.

Circa primum quaeruntur tria.

Cap. VI.

De quatuor niodis divinae operationis.

Quatuor enim modis, ut ait Alcuinus super Gevel omnia corpora materialiter simul creavit. Tertio, per opera sex dierum varias distinxit creaturas. Quarto, ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius reformantur, ne pereant ». In prima dicta dicendis continuat. In secunda diversas opiniones Sanctorimi circa productionem materiae corporalium explicat, ibi: QuMam namque sanctorum etc. In tertia alteram ex illis opinionibus eligit et explanat, ibi: Secundum hanc itaque traditionem etc. In quarta et ultima quoddam dubium deterniinat, ibi: Attende, quia hic dicit Augustinus etc.

Smiiliter secunda pars principalis, in qua de ipsa materia secundum opinionem prius electam inquirit, quatuor liabet partes. In prima determinat, qualiter fuerit informis et confusa. In secunda determinat, ubi fuerit locata, ibi: Nunc superest quod secundo proponebatur. In tertia vero anticipando determinat, quibus diebus, vel in quot fuerit distincta, ibi: Nunc superest, ut dispositionem etc. Quarto vero et ultimo auctoritate Alcuini confirmat, ibi: Quatuor enini modis, ut dicil Alcuinus etc.

Primo quaeritur, utrum materia corporalium creata sit in omnimoda possibilitate.

Secundo, utrum creata sit in perfecta actualitate.