Distinctio XXVI

Quod bona uoluntas, quae praevenilw gratia, quaedam Dei dona praevenit. volenlem subsequitur, nc Irustra velit. Cur enim admonisi ut Deus in eis operetur et velle? Ilemque, cur admonemiu petere, ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat comitatur gratia adiuvans; et quibusdam praevenitur, quia eam praevenit gratia operans, scilicet fldes cum Non est tamen ignorandum, quod alibi Augustinus Sed potius haec ideo ita dicta sunt, quia non est fides, eis non praeceditur. perpendant qui putant, ex nobis esse fldei coeptum, et Quis autem nou videat, prius esse cogitare qwwn credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit, esse credendum. Si ergo cogitare bonim non ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quamsensione mentis cogitare». — Hic videtur insinuare, Non autem liberatur, nisi per Spiritum sajictum diffundatur caritas in cordibus. Nou est libera voluntas, nisi eam liberet gratia per legem fidei, id est, non est libera

rans per dilectionem, flt delectatio boni».

Cap. V.

Quod cogitatio boni praecedit fidem.

Illa autem cogitatio sive voluntas, quae fidem et caritatem aliasque iustiflcationes praecedit, non sufficit alia ista.

Cap. VI.

Quod intellectus et cogitationem boni et

delectationem praevenit.

Et sicut illa istani praecedit, ita illam praevenit intellectus. Unde Augustinus, isla distinguens, super illum locum Psalmi centesimi decimi octavi Concupipiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectalionem, quorum potuit videre rationem». «Ostendit itaque, quibus quasi gradibus ad eas perveniatur: prius enim esl, ut videantur quam sint utiles

Siipra egit Magister de libero arbitrio sive de adiutorio homini collato in se. In hac vero parte agit de ipso comparato ad auxilium gratiae. Dividitur autem ista pars in duas partes. In prima determinat, quantum possit liberum arbitrium cum gratia. In secunda, quantum possit circumscripta gratia, et bonestae; deinde, ut earum desiderium concupiscalur; ]wstremo, ut, proflciente gratia, delectet earum opefldei comes est, non praevia.

Cap. VII.

A7i per liberum arbitrium operetur homo bonum sine gratia.

Qui verba Augustini praeraissa secundum hanc distinctionem considerat, nuUam ibi repugnantiam fore animadvertit, non ignorans, etiam ante gratiam praetur in homine, praecedere quaedara bona ex Dei gratia qua iustiflcatur. «Illius enim gratiae percipiendae, quae nulla merita praecedunt *». Ipsa est enim, qua iustiflcatur irapius, id est, flt iustus, qui prius erat impius; nec ista esset gratia, si non daretur gratuita». Datur rum arbitrium agros colere, doraos aediflcare et alia plura bona facere sine gratia cooperante. infra distinctione vigesima octava: Id vero inconcusse et incimctanter teneamus etc. Prima pars hal)et duas. In priraa determinat de adiutorio gratiae operantis et cooperantis collato libero arbitrio, proul illud adiutorium comparatur ad liberum arbifrium. In secunda, prout comparatur ad habitum gratuimuniter haec d. XXVI. comijrehendit adhuc prima quatuor ca- XXVII. incepisse a verbis Hic videndum est.

1 Multi codd. comparato, sed Vat. cum codd. aa ee et aliis collato, quod codd. X Y aa bb ee etiam in seq. propos. habent.

tum et usum sibi debitum, infra dislinctione vigesima septima: Hic considerandum est, cum praedictum sit.

Prima pars habet duas. In prima determinat, quid sit, sive cuius efQcaciae sit illud adiutorium gratiae, quod libero arbitrio superadditur. In secunda vero determinat, qualiter ad voluntatem sive ad liberum arbitrium ordinatur, Wn: Ipsa tamen eadem voluntas quaedam graliae dona praevenit. Prima pars habet tres particulas. In prima determinat, quid sit illud adiutorium Hbero arbitrio superadditum quantum ad actum sive effectum. In se-

Ad inteUigentiam huius partis, supposita gratiae entitate et necessitate, quia hoc infra quaeretur suo loco, quaeritur hic de gratiae cjuidditate. Hoc enim inquirit Magister in httera, et circa hoc quaeruntur sex.

Primo quaeritur, utrum gratia sit aliquid circa acceptantem, vel circaacceptatum.

Secundo, dato quod gratia sit aliquid circa acceptatum, quaeritur, utrum sit donum creatum vel increatum.

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod gratia Dei ahquid ponat circa gratiftcatum.

1. Dicitur enim loannis primo: De plenitudine accepimus gratianipro gratia. Si igitur quod accepimus in nobis est, divina gratia in gratificatis sive acceptatis a Deo liabet esse.

2. Item, primae ad Corinthios duodecimo: Divisiones gratiarum sunt, idem autem spiritus, dividens singulis, prout viUt; hoc autem non esset, nisi donum gratiae in singulis aliquid poneret: ergo etc. Si tu dicas, hoc esse dictum de gratia gratis data; tunc arguitur a minori, quod si gratia gratis data ahquid ponit in gratificato, multo magis gratia gratum faciens, quae maioris est efficaciae et magis reddit ipsum gratificatum Deo acceptat)ilem.

3. Item, gratia gratum faciente efficitur quis chgnus superna beatitudine; sed omnis dignitas aliquid cunda vero quantum ad subiectum, ibi: Voluntatem ipsam Augustinus in libro etc. In tertia vero quantum ad ipsum donum gratuitum, ibi: Et si diligenter intendas etc. Similiter secunda pars principalis tres hal3et partes. In prima determinat veritatem, ilM: Ipsa, tamen eadem etc. In secunda vero removet dubitationem, ibi: Non est tamen ignorandum etc. In tertia vero parle subiungit veritatis recapitulationem, ibi: Illius enim gratiae percipiendae etc. Harum autem partium subdivisiones manifestae sunt in httera.

Tertio quaeritur, utrum sit in genere substantiae, vel accidentis.

Quarto quaeritur, utrum sit in genere accidentis corruptibilis, vel incorruptibilis.

Quinto quaeritur, utrum primo insit essentiae animae, aut potentiis.

Sexto et ultimo quaeritur, utrum insit ad modum perfectionis tantum, an etiam per modum motoris. ponit in eo in quo est: ergo dignitas retributionis aeternae ahquid ponit in eo qui dignus est; hoc autem non est nisi gratia: ergo etc.

4. Item, culpa, ex qua Deus hominem odit et reprobat, ponit aliquam deformitatem in eo qui reprobatur: ergo pari ratione gratia, ob quam Deus aliquem diligil et approbat, aliquid ponil in eo qui acceptatur.

5. Item, contingit, aliquem, qui non est gratus Deo, fleri gratum; sed hoc non est propter mutationem aliquam factam ex parte Dei acceptantis: ergo hoc est propter mutationem aliquam factam ex parte hominis acceptati. Sed talis mutatio nihil ab homine toUil: ergo aliquid circa hominem acceptatum ponit.

6. Item, Deus est aequus ponderator l- ergo non magis acceptat unum hominem quam alium, nisi aliquod donum et aliquod bonum sit in uno, quod non

est in altero; hoc autem vocamus ipsam gratiam: ergo gratia Dei aliquid ponit circa ipsum gratificatum et Rcceptatum a Deo.

Sed contr.: J. Danielis prinio: Dedit Domiiius graliam Danieli in conspectu principis eunuchorum etc; sed constat, quod tunc niliil novum collatum est Danieli ad hoc, quod acceptaretur alD illo eunuchorum principe: si ergo Deus est benignior et ad acceptandum promptior, videtur, quod nihil oporteat in homine poni ad hoc, quod acceptetur a Deo. Si igitur gratiam Dei habere non est aliud quam Deo esse acceptum, videtur etc.

2. Item, videmus experimento, quod homo homini efficitur gratus ex solo aspectu, nec aliquid dat homo homini, cum suscipit illum in gratiam suam: ergo pari ratione non oportet aliquid dari homini, ut suscipiatur in gratiam Dei.

3. Item, omnis ille est alii gratus, qui est ab eo dilectus; sed dilectio Dei non ponit circa dilectum aliquid novum, quoniam dilexit nos ante mundi constitutionem, sicut dicitur ad Ephesios primo: dilexit etiam nos, cum adhuc peccatores essemus, sicut dicitur ad Romanos quinto: ergo pari ratione nec illa acceptatio sive gratificatio aliquid ponet circa gratiflcatum.

4. Item, solis precibus alicuius absque aliquo munere interveniente potest quis amicus et gratus effici ahcui, cuius prius erat inimicus et odiosus. Si igitur hoc est in homine; cum Deus multo pronior sit ad miserendum quam homo, videtur, quod muUo fortius hoc possit reperiri circa gratiam Dei.

5. Item, sic se habet gratia ad gratiflcatum, et acceptatio ad acceptatum, sicut se habet laus ad laudatum; sed laus nihil ponit circa laudatum, sed circa laudantem: ergo nec gratia circa gratiflcatum, sed circa gratiflcantem.

6. Item, abundantioris caritatis est diligere et acceptare eum qui minus est dignus amore, sicut inimicum, quam amicum: ergo divina caritas et bonitas non solum acceptat bonos, sed etiam quantumcumque niaios; non solum dignos, sed etiam quantumcumque indignos: ergo divina acceptatio sive gratificatio non videtur aliquid ponere circa ipsum acceptatum aut gratiflcatum.

1 Vers. 9.

0 0 N c L u s I 0.

Gratia clivina in qratificato aliquid ponit.

Respondeo: Dicendum, quod gratia divina aliquid ponit circa gratiflcatum sive acceptatum. — Et ratio huius est ista, quia divina voluntas in acceptando non afficitur, divina veritas in approbando non fallitur, et neutra earum in gratificando mutatur. — Quia divina voluntas in acceptando non aificitur nec acceptat aliquem propter novum affectum, necesse est, quod acceptet propter aliquem effectum, et ila aliquis effectus ponitur circa eum qui acceptatur. — Quia veritas divina in approl)ando non fal iitur, ideo non praefert unum alteri nec approbat magis unum quam alterum, nisi quia habet in se aliquid, quod est magis dignum approbatione divina. Nemi-' nem autem acceptat, nisi quem approbat, et ita nemo est gratus vel Deo acceptus, nisi in se habeat aliquid, per quod sit approbatione dignus. — Quia. vero volimtas non mutatur in acceptando, nec veritas in approbando; cum aliquis de novo incipit approbari vel acceptari, et nulla cadit mutatio ex parte Dei acceptantis vel appi-obanlis: necesse est, quod aliqua cadat mutatio ex parte acceptati et approbati. Sed hoc non est, quia ahquid ei aufertur: est ergo mutatio, quia aliquod donum sibi a Deo confertur. — Et sic patet, quod gratia aliquod donuni ponit circa ipsum gi'atificatum. Unde concedendae sunt rationes lioc ostendentes.

1. 2. Ad illud autein quod primo obiicitur in contrarium de gratia humana, de qua dicitur, quod Deus dedit graliam Danieli etc.; dicendum, quod illud simiie deficit in tribus conditionibus praeassignatis: tuin quia homo in acceptando afjicilur; tum quia iudicium eius frequenter decipitur; tum etiam quia, cum de non acceptante fit acceptans, in se ipso mutatur. Hoc autem in Deo non ponitur; et ideo non est simile. Et per hoc patet primum et secundum obiectum.

2. Ad illud quod obiicitur de dilectione, quod non ponit aliquid in dilecto; dicendum, quod non est simile, pro eo quod dilectio se extendit non solummodo ad praesens, verum etiam ad futurum — unde

non tantum cliligil nos Dens dilectione temporali, sed etiam aeterna — acceptatio vero et gratificatio solum ad praesens se extendit; et ideo effectum non solum in habitu, sed etiam in actu ponit circa ipsum acceptatum et gratiflcatum

4. Ad illud quod obiicitur, quod solae preces reconciliant; dicendum, quod illud locum habet, ubi reconciliatio fit per mutationem afjectionis, ut cum aliquis, qui alicui prius erat iratus, per preces alicuius mitigatur. Hoc autem circa Deum non ponitur; et si aliquando in Scriptura - dici videatur, figurative intelligendum est, videlicetper anthropopathon.

5. Ad illud quod obiicitur de laude, dicendum, quod sicut laus creaturae non ponit aliquid circa laudatum, sed circa laudantem; sic etiam gratia, qua unus homo alterum acceptat. Deus autem, qui non verbo eum laudat, sed approbatione, laudando aliquid ponit circa laudatum. Unde ex hoc non sequi-

I. Tractatum de gratia (d. 2(5-29.) S. Doctor incipit ab]liac tur, quod gratia divina nihil ponat. — Posset tamen dici, quod non est simile de laucle et gratia, quia laus respicit personam extrinsecam, cui laudatus ipse manifestus efficitur: sed acceplatio respicit bona intrinseca, ex quibus una persona redditur alteri accepta.

6. Ad illud quod obiicitur, quod maioris caritatis est acceptare eum qui minus dignus est; dicendum, quod acceptatio non tantum respicit opus vel effectum sive donum largitalis, sed etiam iudicium veritatis. Qui enim alterum acceptat ipsum etiam approbat. Et quoniam divina veritas et aequitas non potest approbare nisi bonum et aequum; nuJIus, quamdiu manet in sua iniquitate, potest esse Deo acceptus, etsi etiam multa sibi beneficia a Deo impendantur. Et sic patet, quod ratio sua non cogit, quia sic est divinae largitatis immensitas, ut non excludatur divinae veritatis infallibihs aequitas.

Utrim icl quocl ponit cjrcUia in Secundo quaeritur, supposito quod gratia aliquid ponat circa gratificatum, utrum illud sit creatum, vel increatura.

1. Quod sit increatum, videtur per illud quod dicit Didynius in libro de Spiritu sancto: « Dicimus, substantiam donorum Dei esse Spiritum sanctum, nec aestimare debemus, Spiritum sanctum secundum substantiam esse divisum, quia multitudo donorum dicatur; impassibilis enira est et indivisibilis; sed iuxta differentes intellectus multis donorum vocabulis nuncupatur ». Si igitur Spiritus sanctus est donum increatum, restat, quod gratia gratum faciens dicit quid increatum.

Item, hoc ipsum ostenditur per effectus sive actus gratiae, quos dicitur habere in gratiflcalo, qui ex diversis auctoritatibus novem esse colliguntur. Gratiae enim est recreare, gratiae est animara reformare, vivificare, illuminare, assimilare, unire, stabilire, acceptabilem Deo recldere et affectum sursum ducere et elevare.

'2. Ex primo actu arguitur sic. « Eodem recreat Deus, quo creat, et aequalis virtulis, ut dicit Augustinus, est recreare et creare»: si igitur Deus se ipso creat, non per ahquid creatum; ergo se ipso recreat et reformat, non per aliquid creatum. Sed illud quo recreat, est gratia: ergo etc.

3. Ex secundo actu arguitur sic. Paris virtutis est reformare mentem quantum ad affectum et quantum ad intellectum; sed « mens immediate a prima veritate formatur » quantum ad intellectum, ut dicit Augustinus: ergo et immediate quantum ad affectum a prima bonitate formatur. Sed animam formare quantum ad affectum est ipsius gratiae: ergo gratia non est aliud quani bonitas summa.

4. Ex tertio actu vel effectu arguitur sic. Si viviflcare animam est actus gratiae gratuni facientis; et 1 Num. 9: Et paulo anle diximus, substantiam bonorum, sit creatum, vel increatum. Deus animara viviflcat se ipso, non per medium creatum: ergo gratia non est aliud quara Deus. Minor probalur per Augustinuin, qui dicit, quod « sicut corpus vivit anima, ita aniraa vivit Deo »; sed anima se ipsa vivificat corpus: ergo Deus se ipso viviflcat spiritum.

5. Ex quarto actu vel effectu arguitur sic. Si sol per sui praesentiara esset praesens oculo, non esset necessaria aliqua lurainis influentia ad lioc, qund efficeretur oculus lurainosus. Si igitur sol iuslitiae Deus est praesens omni creaturae, et essentialiter est in anima uniuscuiusque; videtur, quod nulla influentia luminis sit necessaria ad illunilnationera aniraae. Si igitur irapossibiie est, Deura aliquid facere frustra: videtur, quod gratia illurainans aniraara niliil aliud sit quam divina essenlia.

6. Ex quinto actu vel effectu arguitur sic. Si color esset sua similitudo, non esset necessaria novae similitudinis generatio ad hoc, quod oculus conformaretur ipsi colori, maxime si ipse color esse posset in oculo; sed in Deo propter suam simplicitatem non differt veritas et sirailitudo — Filius enira, qui est similitudo Patris, est eiusdem essentiae cum Patre — si ergo gratiae est Deo assimilare, el gratia est similitudo Dei, irapossibile est, gratiara esse aliud a Deo.

7. Ex sexto actu vel effectu arguitur sic. Mediura uniendi plus coniungitur utrique exlreraorum, quam extremum extremo; sed Deus est inlimus animae: ergo irapossibile est, quod ioter Deuni et animam cadat aliquod medium unitivum, quod sit ab utroque extremorum diversum. Si igitur gratiae est unire animam Deo, cuni gratia non sit anima, necesse est, gratiara esse Deum.

8. Ex septimo actu vel effectu arguitur sic. Impossibile est, vanitatem per vanitatem stabiliri, sed si stabilitur, stabilitur per veritalera. Si igitur oranis

creatura vanitas est, aiit gratiae non est animam slabilire, aut non est aliquid creatum; sed gratiae esl animam stabilire in bonum; hoc planum est: ergo gratia non est donum creatum, sed increatum.

9. Ex octavo actu vel effectu arguitur sic. Eodem ipso acceptat Deus aliquem, quo amat; sed Pater et Filius diligunt nos Spiritu sancto, sicut Sancti dicunt, et habitum fuit in primo libro-, non aliquo creato: ergo acceptat nos Spirilu sancto, non per aliquod donum creatum. Si igitur gratia est illud quo Deus animam acceptat et reputat animam gratam, videtur etc.

10. Ex nono actu vel effectu arguitur sic. Nihil potest mentem nostram supra se elevare, nisi illud quod est mente superius; sed « solus Deus maior est mente rationali »: ergo solius Dei est ipsam supra se elevare. Sed iste actus vel effeclus dicitur esse gratiae: ergo impossibile est, gratiam gratum facientem esse aliquid a Deo diversum. — His novem rationibus colligitur, quod gratia non est donum creatum, sed increatum.

Ad oppositum arguitur primo rationibus oslengiyis secundo rationibus inducentibus ad impossibile. Ad ostendendum autem, gratiam gratum facientem esse donum creatum, primo adducatur robur auetorilalis, et secundo violenlia rationis.

1. Dicitur enim primae ad Corinthios duodecimo: Divisiones gratiarum sunt, idem. autem Spirilus; sed non est divisio doni increati: ergo doni creati: ergo etc. — Quodsi dicas, auctoritatem istam debere intelligi non de gratia gratum faciente, sed de gratia gratis data; obiicitur tunc per verbum Augustini ad Bonifacium dicentis: « Gratia meretur augeri, ut aucta mereatur et pertici ». Circa igitur istud donura consistit meritum et augmentum; sed augmentum non consistit nisi circa donum creatum. meritum autem non consistit nisi circa donum gratiae gratum facientis: ergo gratia gratum faciens est quid creatum. — Quodsi dicas, augmentum illud attendi iii gratia non secundum id quod est, sed secundum effectum; adducitur ad hoc auctoritas Magistri in littera, quam sumit ex verbis Augustini, ibi: « Et si diligenter intendas, nihilominus tibi demonstratur, quae sit ipsa gratia voluntatem praeveniens et praeparans, sciUcet lides cum dilectione». Si ergo fides est donum creatum, restat, quod et ipsa gratia voluntatem praeparans donum creatum est.

2. Item, hoc ipsum ratione ostenditur, et ex omnibus istis actibus gratiae assignatis una colligitur ratio. Si enira gratiae est recreare et reformare et vivificare, et sic de aliis, cuni oranis talis actus sit ab ahquo, sicut a principio formali — non enim est recreatio nec reformatio nec vivificatio, et sic de aliis, sine forma — necesse est, aliquod donum poni in anima,- quod sit ipsius animae informativum. Sed Deus nuUius potest esse forma perficiens, quamvis possit se habere in ratione formae exemplaris: ergo praeter donum increatum, quod Deus est, ad hoc quod anima gratificetur, necesse est ponere donum creatum. Huius autem rationis necessitas colligitur ex novera mediis, ex quibus novem possunt forraari argumenta; sed tantum valet illa in unum medium colligere, quantum divisim explicare. — Sic ergo rationibus oslensivis apparet, gratiam gratum facientem esse donum creatum.

3. Item, hoc videtur rationibus ducentibus ad impossibile, quarum prima haec est: aut gratia gratum faciens ponit aliquid creatum in gratificato, cum Deus de non-grato facit gratum, aut nihil. Si nihil: ergo nulla fit mutatio ex parte creaturae gratificatae: ergo fit mutatio ex parte gratificanlis, quod est impossibile. — Et iterum, si nihil creatum poneret, non esset melior ille qui est Deo gratus, quam ille qui non est gratus. Si igitur hoc est impossibile ponere, quod gratus Deo non sit melior quam non-gratus; et impossibile est, quod sit melior, nisi aliquam bonitatem habeat, quam alter non habet; et hoc non potest esse nisi quid creatum: necesse est, quod grafia aliquid creatum ponat in gratificato. Si igitur ponit aliquid creatum, aut est donum sive aliquis habitus, aut est actus sive doni usus. Si est donum et aliquis habitus, habeo propositum, scilicet quod gralia in gratiflcato ponit aliquod donum creatum. Si vero est actus vel usus, ergo non plus erit in gratificato quam in non gratiflcato, nisi quando operatur: ergo non erit gratia in parvulis Iwplizatis et in iustis dormientibus raagis quam in non baptizatis et in hominibus peccatoribus. Quod si hoc est falsum et alienum a fide, necesse est, gratiam aliquod donum creatum in gratificato ponere.

4. Itera, hoc ipsura ostenditur alia ratione. Tam ex flde quam ex auctoritatibus oportet supponere, quod impossibile est, aliquod meritum esse sine gratia, et hoc melius manifestabitur infra'-. Hoc igitur supposito, quaero tunc: aut gratia est aliqua proprietas liberi arbitrii, aut omnino nominat aliam szt&5to)U«a«i diversam. Si est aliqua proprietas liberi arbitrii, habeo propositum, videlicet, quod gratia in n. 10. Vocula et, quae in vcrbis allalis habetur post merealibero arbitrio est aliquod donum creatum. Si gratia non est aliqua proprietas liberi arbitrii, sedDeus; cum lilwrum arbitrium exit in opus meritorium, quod est supra ipsum, in raerendo potius agilur quam agat, et movetur quam moveat. Et si hoc, sicut motus sursum non attrilmitur lapidi, nec est ex eo lapis laudabilis vel vituperabilis; sic opus meritorium nullo modo est libero arbitrio attribuendum; et ita nec liberum arbilrium ex illo erit aliquo praemio dignum. Quodsi hoc est impossibile et falsum, restat ergo, quod illud falsum est quod dicitur, gratiam non esse aliquod donum creatum. Praeter donum increatum, quocl comparatur ad gratiwm ut principium effectivum, ponendimi esl donum creatum., per quod aninia informetur.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hanc quaestionem sapientes opinantur contrarium sapientibus. In hac enim quaestione ahquid est, quod fides delerminat, aliquid, Deo; determinat etiam, quod absque dono increato, quod est Spiritus sanctus, homo non potest fieri Deo acceptus nec assumi in adoptionem filiorum Dei. Et ideo omnes recte intelligentes concedunt, in iustis esse gratiae donum, et credunt etiam, in eis esse donum increatum, quod est Spiritus sanctus. Et hoc a fide et a Scriptura determinatur; et ideo, qui contrarium huius sentiret, esset haereticus. — Sed utrum Deum decent pro sua dignitate, et soli Deo sunt possibiles pro sua difficidlate: ideo dixerunt, quod donum creatum ponere ad hos effectus perflciendos in homine est superfluum et indecens et impossibile.

Alii vero comparaverunt effectus praedictos ad gratiam sicut ad formam. Necessarium enim est, quod vivificatio et reformatio ab aliquo sit sicut ab efficiente, et ab aliquo sicut ab informante. Et quoniam nec est possibile nec decens, Deum esse formam perfectivam alicuius creaturae; ideo praeter donum increatum, quod comparatur ad hos actus tanquam principium effectivum, conveniens est et opportunum ponere donum creatum, per quod anima infornietur.

Hanc autem positionem praeferendam credo priori, tum quia est securior, tum etiam quia rationabilior. — Securior namque est, quia consonat conununitali magistrorum et verbis expositorum et pietati Sanctorura. Doctores enim Parisienses communiter hoc sentiunt et senserunl ab antiquis diebus. Verba etiara expositorum hoc praetendunt, qui gratiam in Sacramentis dari et usu virtutis augeri dicunt. Piae etiam mentes et humiles huic positioni consentiunt, pro eo quod, etsi donura gratiae non possit ita percipi a quocumque, viros tamen sanctitate praeclaros aliquando non latet divinae bonitatis influentia, quam intra semetipsos potius experiendo quam ratiocinando cognoscunt. Hoc etiam piarum mentium est, ut nihil sibi tribuant, sed totum gratiae Dei. Unde quanturacumque aliquis det gratiae Dei, a pietate non recedit, etiarasi multa tribuendo gratiae Dei aliquid subtrahat poteslati naturae vel libero arbitrio. Cum vero aliquid gratiae subtrahitur, et naturae tribuitur quod est gratiae, ibi potest periculura intervenire. Et propterea, cum ista positio, quae ponit gratiam creatam et increatam, plus gratiae Dei tribuat quam alia, et maiorem ponat in natura nostra indigentiam; hinc est, quod pietati et humihtati raagis est consona, et propterea est magis secura. Esto enim, quod esset falsa, quia tamen a pietate et humihtate non declinat, tenere ipsam non est nisi bonum et tutum. — Praeferenda est igitur haec opinio priori, pro eo quod est securior et magis recedit ab errore Pelagii Quis enim secure audeat negare, in nostra gratificatione aliquod donum creatum nobis a Deo conferri? Timere enim debet unusquisque, ne forte negando donum gratiae creatae efficiatur adversarius gratiae increatae.

Praeferenda est etiam, quia rationabilior. Sicut enira in opponendo ostensum est, rationabiliter tales actus et effectus non possunt cogitari in nobis esse,

quin sint ab aliquo sicut efficiente, et ab aliquo sicut informante. Quomodo enim actus verus reformationis et viviflcationis erit in anima, nisi sit aliqua forma complens, a qua anima informetur? Et ideo secundum hanc positionem comparatur ipsa gratia creata influentiae luminis, et principium &m?> comparatur soli. Unde et Scriptura vocat Deum sive Christum solem iustitiae, quia, sicut ab isto sole materiali influit lumen corporale in aera, per quod aer formaliter illuminatur; sic a sole spirituali, qui Deus est, influit lumen spirituale in animam, a quo anima formaliter illuminatur et reformatur et gratifienim haec est quaedam influentia, quae assimilat corpora ipsum suscipientia ipsi fonti luminis quantum ad proprietatera; Sic gratia est spiritualis influentia, quae mentes rationales fonti lucis assimilat et conformat. Haec autem influentia recte dicitur gratia, tu.m quia datur ex mera lil)eralitate, nulla naturae cogente necessitate — nou enim oritur ex principiis subiecti, nec a Deo exit de necessitate, sed sua mera benignitate — tum etiani, quia gratum facit — dum enim hominem Deo conformat et assimilat, reddit ipsum Deo amicum et facit Deo esse placitum et acceptum — tum etiam, quia facit, honiinem gralis facere ea quae facit..ffectus enim hominis recurvus est et mercenarius, quantum est de se; unde si quid facit, intendendo proprium commodum facit; sed cum divina gratia supervenit, sic hominem totum gratum facit, ut sive ad utilitatem proximi,sive ad honorem Dei velit totum gratis impendere. — Et sic patet, quod talis influentia valde rationabiliter gratia nuncupatur. Hanc igitur positionem sustinendo tanquam securiorem et rationabiliorem, ad obiecta in contrarium facile est respondere.

1. iuud enim quod dicit Didymus, substantiam

sam et appropriationem, quia Spiritus sanctus est donum, in quo omnia alia dona donantur, et qui est fons omnium donorum; non autem excluditur donum creatum per illud verbum. Sicut enim, cum quis tenet equum per frenum, dicitur tenere equum, nec sic excluditur tentio freni, quia tenendo frenum tenet equum: sic, cum Spiritus sanctus dicitur substantia donorum, non excluditur donum creatum, immo includitur. Non enim ob aliud dicitur nobis dari Spiritus sanctus nisi ex eo, quod sic est in nobis a Deo, ut habeatur a nobis. Tunc autem habetur a nobis, quando habitum habemus, quo possimus eo frui; et hoc est donum gratiae creatum. Et sic patet responsio ad illam auctoritatem et ad consimiles.

2—10. Ad illud vero quod obiicitur de actu sive effectu recreationis, quod est a solo Deo; dicendum, quod verum esl, quod est a solo Deo sicut a principio effectivo; nihilominus tamen, quia recreatio est rei iam existentis, per aliquara dispositionem natae reformari — idem enim est recreatio et reforma.tio — et propterea non tantum respicit principium effectivum, sed eliam principiuni informativum. Non sic est de creatione, quae simpliciter est de non-ente, in qua simpliciter est productio rei, non secundum qualitatem alteratio. — Per hanc viam responderi potest ad omnes rationes sequentes. Omnes enim procedunt, secundum quod actus illi comparantur ad gratiam, sicut ad principium effectivum. Hoc autem modo non sunt a gratia creata, sicut prius dictum est; et istud melius patet, si quis diligenter pertractare voluerit; praetermittitur tamen ad praesens causa vitandae prolixitatis.

7. Ad illud taraen quod obiicitur de unione, dicendum, quod gratia non unit quantum ad esse primum, quantum ad quod Deus est cuilibet creaturae intimus essentialiter, potenlialiter et praesentialiter; sed gratia est medium uniendi quantum ad cognitioneni et amoreni, quantum ad quem modum multum distat Deus a peccatoribus 'l

I. Sent. d. 18. q. 1. 2. 3.). Quod autem in adoptione dicina

Tertio quaeritur, utrum gratia sit in geiiere substantiae, vel in genere accitJentis. Et quod sit in genere accidentis, videtur.

1. Omne quod advenit substantiae iam compleest accidens; sed gratia advenit substantiae iam compietae, scilicet animae rationali: ergo gratia est accidens.

2. Item, quod « adest et abest praeter subiecti corruptionem est accidens-»; sed gratia est huiusmodi, sicut palet, quia multi iusti efficiuntur peccatores, et e converso: ergo etc.

3. Item, omne quod recipit magis et minus, est accidens; sed gratia recipit magis et minus, quia maior est in uno quam in altero, et in eodem ipso secundum diversa tempora magis intenditur: ergo etc.

4. Praeterea, aut gratia est substantia, aut accidens. Si est accidens, habeo propositum; si substantia: aut substantia-wiaterm, aut subslantia-/b)'HKi, aut sihstMila.-compositum. Substantia-iizateria non, hoc constat; subslantia composita non, quia tunc non esset animae unibilis; substantia-/brma non, quia tunc ex gratia et anima fleret unum per essentiam: ergo si non est substantia, restat, quod esl accidens.

D. Item, si est substantia; aut corporalis, aut spiritualis. Non corporalis, hoc constat; si spi7-itualis, aut Deus, aut Angelus, aut anima rationalis; sed constans est, quod gratia creata nec est Deus, nec est Angelus, nec rationalis anima: ergo restat, quod gratia creata sit in genere accidentis.

6. Item, nulla substantia est habitus; sed gratia est quidam habitus animam decorans et ornans, sicut dicitur super illud Psalmi =: Ut exhilaret faciem in oleo: « Gratia est quidam nitor animi » etc.: ergo gratia non est substantia; et est substantia, vel accidens: ergo etc.

Sed contra: 1. Nullum accidens est nobilius subslantia: sed gratia est nobilior anima, quam perficit et complet, sicut perfectio est nobilior perfectibili: ergo gratia non est accidens; et est accidens, vel substantia: ergo elc.

2. Item, nullum accidens est substantiae similius quam substantia; sed gratia inter ceteras creaturas est Deo similior, et Deus est substantia: ergo gratia est in genere substantiae.

3. Item, nullum accidens est stabilius quain subsfantia, pro eo quod substantia praebet fulcimentum codd., ut F K M P Q T bb cc ee etc, cum primis edd. compoaccidenti, non e converso; sed gratia stabilit ipsam aniniam et confirmat in bono, nec potest ipsa gratia aliquo modo incurvari in malo: si ergo anima est substantia, gratia est substantia.

h. Item, omnis forma, quae est principium vitae, est in genere substantiae; sed gratia est principium vitae et nobilissimae vitae: ergo gratia est in genere substantiae.

0. Item, tria sunt genera bonorum, scilicet bona inedia, bona minima et bona maxima, sicut vult Augustinus in libro de Libero Arbitrio; sed bona minima et bona meclia sunt in genere substantiae: ergo multo fortius et bona maxima; et gratia est de bonis maximis: ergo etc.

1. Item, omne accidens quod inest alicui ut accidens, aut inest per se, aut jjer accidem. Si igitur gratia inest animae ut accidens, aut ergo inestper se, aut per accidens. Si per se: ergo habet ortum ex propriis principiis subiecti: ergo iam non erit gratia, sed naturalis proprietas. Si per accidens; sed omne per accidens reducibile est ad per se: ergo si gratia inest animae per accidens, erit aliud subiectum, cui inerit per se. Quaero igitur, quid sit illud. Si autem non est aliquod tale dare, restat, quod gratia non est accidens; et est accidens, vel substantia: ergo etc.

Gratia ut donum. creatum est accidens.

Respondeo: Dicendum, quod ponentes, gratiam donum esse creatum, necesse habent ponere, gratiam esse in genere accidenlis.

Ad cuius intelligentiam notandum est, quod est accidens, quod comparatur ad aliquid, sicut ad subiectum et causam; aliquod, quod solum comparatur ad aliquid sicut ad suhiectmn, et ad aliud sicut ad causam: verbi gratia, nigredo in corvo comparatur a,d ipsum coi'vum, sicut ad subiectum et ccmsam; lumen in aere, vel species in speculo comparatur solum sml ad subiectum, non sicut ad causam, quia, etsi ibi recipiatur, aliunde tamen habet ortum Tale autem accidens, quod comparatur ad aliquid sicut ad subiectum, et ad aliud sicut ad causam, potest esse sub tripUci differentia. Quoddam enim est, quod habet ortum ab inferiori; quoddam, quod habet ortum a pcvri; quoddam, quod habet ortum a superiori: sicut ab inferiori, ut species lapidis in oculo, vel etiani in intellectu nostro; sicut a pari, ut similitudo speculi in speculo; sicut a 5ttperiori, ut lumen in aire illuminato. — Tale autem accidens, quod habet ortum a superiori, in quantum accidens est, complementum est, non quanlum ad esse primum, sed quantum ad esse secundum. Quia vero a superiori est, habet nobilitare subiectum in hoc, quod iungit ipsum et conformat ei quod est ipso superius. Et si sit tale accidens, quod ortum habet ab ente primo supremo; si eius infusio vel origo sit secundum perfectam influentiam, non solum habet nobilitare, verum etiam consummare et quietare; et hoc non facit tantum ratione sui, verum etiam ratione eius, a quo procedit, in quo reperitur omnis perfeclio et bonorum omnium aggregatio, ac per hoc completa beatitudo. — Concedendae sunt ergo rationes probanles, gratiam esse accidens.

1. Ad illud autem quod obiicitur primo in contrarium, quod nullum accidens nobilius est substantia; dicendum, quod illa ratio deflcit tripliciter. Primum quidem, quia nobilitas substantiae et acciden tis, et bonitas substantiae et accidentis proprie non habent comparari. Accidens enim bonum dicitur non sibi, sed alii, non sicut ordinatum, sed sicut ratio ordinandi; sed ipsa substantia bona est tanquam bonitatis participativa. — Alius etiam defectus est ibi, quoniam, etsi nulluin accidens nobiliussit substantia, prout accidens comparatur in se quantum ad essentiam generis sive quantum ad esse primum; nihilominus tamen, prout accidens consideratur in subiecto et includit esse subiecti, quandam nobilitatem superaddit quantum ad esse.secundum. — Tertius etiam defectus est, quia, quod gratia dicatur nobilior anima et perfectio animae, hoc non est ratione sui tantum, sed quia unit bono increato, sicut praedictum est.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nullum acciet pro sicut a superiori substituit si a pari et si est a sudens sirailius est substantiae quam substantia; diceiidum, quod sicut dictum est de bonitate, quod alio modo dicitur anima esse bona, alio modo gralia; sic etiam alio raodo anima Deo assimilatur, et alio modo gratia. Anima enim Deo assimilatur sicut divinae similitudinis susceptiva, ram vero sicut ipsa similitudo vel doraim assimilativum; unde non est comparatio proprie inter hunc modum assimilandi et illum. — Alius est etiam defectus, quia, cum anima assimiletur Deo propter gratiam, et ubi unum propter alterura, utrobique tantum unum; sic non est raaior vel minor assimilatio dicenda in aniraa gratificata quam in gratia gratificante. — Tertius etiam defectus est, quia, etsi substantia plus assirailetur substantiae in ratione entis, nihil taraen prohibet accidens plus assimilari alicui substantiae sub ratione proprietatis, sicut anima sapiens plus assimilatur Deo, in quantum est ejwper.se, quam ipsa qualitas sapientiae; nihilominus tamen Deo, in quantum est sapiens, plus assimilatur anima, in quantum est sapiens, cjiiam in quantum est substantia. Sic et in proposito intelligendum est.

3. Ad illud quod obiicitur, quod nuUum accidens est stabilius substantia; dicendura, quod verum est de illo accidente, quod comparatur ad aliquid sicut ad subiectum et causam; de eo vero accidente, quod aliunde habet originem, non habet veritatem, sicut patet in radio exeunte a sole, qui flxus permanet, aere moto. Et quia gratia est tale accidens, ideo illa ratio non habet locum in proposito.

I. Quod gralia creala non tantum accidentaliter se habe.it rumpi, secundum quod subiectum indpit, vel desinit esse iii

Utrum gratia sit in genere Quarto quaeritur, utrum gratia sit in genere accidentis corruptibilis, an incorruptibilis. Et quod sit accidens corruptibile, videtur.

1. Omne accidens, quod est in subiecto variak. Ad illud quod obiicitur, quod gratia est forma, quae est principium vitae; dicendum, quod illud habet veritatem de forma, qaae dat vivere, quod spectat ad esse 'primum. Gratia autem est forraa dans vitam quanlum ad esse secundum sive quanlum ad bene esse; et ideo illud non valet. Non enim flt unum per essentiam ex gratificato et gratia, sicut flt unum per essentiam ex corpore viviflcato et anima viviflcante.

2. Ad illud quod obiicitur de bonis maximis et rainimis et mediis, dicendum, quod illa divisio bonorum est secundum acceptionem boni, qua aliquid dicitur bonum, quia bonum aliietutile, sicut patet ex verbis Augustini ibidem: quia bona maxiraa sunt illa quibus non contingit male uti; et ideo ad gradum bonitatis secundum eum modum, per quem ibi loquitur Augustinus, nihil facit, utrum bonum illud, quod dicitur maximum, sit in genere subslantiae, vel accidentis.

3. Ad illud quod quaeritur, utrum insit animae l)er se, aut per accidens; dicendum, quod per se inest in genere subiecti, sed non per se in genere causae. Et quia per se inest in genere subiecti, ideo non est quaerendum aliud subiectura, cni per prius insit. Quia vero non inest per se in genere causae, ideo non inest orani animae nec ex principiis animae habet originem; ideo quodam modo habet naturam accidentis inhaerentis;er se, quodara modo naturam accidentis inhaerentis per accidens. actu secundum illud accidens. Et secundum hoc etiam gralia q. 1. — Biel, hic q. unica. corruptibilis, vel incorruptibilis. bili, secundum quod est variabile, est sed gratia est in subiecto variabili, utpote in anima, secundum libertatem arbitrii, in qua consistit rautatio et vertibilitas: ergo etc. rum alterius gratia; nihil enim eligibiliora ulraque quam unum,

4. Item, omne accidens, 'quod habet oppositum potens inesse suo subiecto, est corruptibile; sed gratia opponitur culpae, et culpa potest inesse animae Tiri iusti, quamdiu est in statu viae: ergo etc.

5. Item, omne accidens, quod est aliunde et non habet causam in subiecto, potest ab illo separari; sed gratia est in anima et non habet ortum ab anima: ergo potest separari ab ipsa; sed post separationem non potest in esse conservari: ergo gratia nata est corrumpi.

6. Item, omne accidens, cuius conservatio pendet ex conversione voluntatis ad Deum, est corruptibile, cum voluntas possit a Deo averti; sed gratia est huiusmodi: ergo etc.

Sed contra: 1. Anima eo ipso, quod est imago Dei, est incorruptibilis — « non enim esset imago Dei, sicut dicit Augustinus, si mortis termino clauderetur» — ergo cum in gratia consistat imago reformationis, videtur, quod gratia sit incorruptibihs.

2. Item, accidens, quod est in subiecto non a se, sed ab alio, non movetur necessario ad motum eius in quo est, sicut patet de specie existente in speculo, et lumine existente in medio; sed gratia est in anima non a se, sed a Deo: ergo non videtur, quod ad mutationem seu ad variationem animae corrumpatur.

3. Item, his quae sunt corruptibilia, dedit divina virtus propagandi potentiam: igitur aut gratia non est corruptibilis, aut si corrumpitur, habet vim producendi gratiam sibi similem; sed gratia non potest sibi similem producere, sicut in primo libro - ostensum est: ergo non est corruptibilis de se.

4. Item, omne quod corrumpitur in tempore, sui diuturnitate senescit in tempore; sed gratia, quanto magis durat in homine, tanto perfectior est et stabilior et magis renovat spiritum: ergo gratia non videtur corrumpi.

5. Item, si gratia corrumpitur, aut corrumpitur a Deo, aut a libero arbitrio, aut a peccalo; a Deo non, cum gratiam corrumpi sit malum; a libero arbitrio non, cum nullum subiectum corrumpat suam perfectionem; a peccato non, quia peccatum est pura privatio, et modica gratia potest super omnem culpam: ergo cum nihil habeat corrumpens, videtur, quod sit incorruptibilis.

6. Item, si corrumpitur, aut corrumpitur in aliquid, aut in nihil. Si in aliquid, quaero: in quid? Nec est aliquid dare, cum non producatur ex aliquo, sed de nihilo. Si in nihil; contra: nihil quod corrumpitur, secedit omnino in non-em. Si igitur gratia nobilissimum est inter omnia accidentia, el Deus non permittit alia accidentia in non-ens cedere, videtur, quod nec de gratia permittat. Gr

ratia est corru])libilis et in nihil potest redigi.

Respondeo: Dicendum, quod cum gratia sit accidens, non potest esse praeter subiectum, in quo est; et cum in subiecto, in quo est, non possit simul cum culpa subsistere, et ipsi subiecto, in quo est gratia, contingat culpam inesse: necesse est, gratiam esse quid corruptibile. — Rursus, cum gratia non producatur ex aliquo materialiter, sed sit simphciter donum gratuitum et omnino desursum clescendem a Patre luminum; et omne quod corrumpitur, in id cedat, unde producitur: necesse est, gratiam, sicut ex nihilo producitur, sic in nihilum redigi, cum corrumpitur. — Talis autem modus corrumpendi non solum competit gratiae ratione sui [ initii, sed etiam ratione esse proprii sive modi existendi. Ratione, inquam, sui initii, quia, sicut dictum est, sicut ex nihilo producitur, ita in nihil redigitur, quemadmodum in aliis accidentibus consimiliter reperitur, quod in id redeunt, unde exeunt, cuni producuntur. — Competit etiam hoc ei ratione esse proprii sive modi existendi, quoniam, cum gratia non causetur ex principiis eius in quo est, sed aliud habeat pro subiecto, aliud pro causa, quemadmodum, cum lumen corrumpitur, vel sirailitudo in speculo, vel ipsa species in anima, non corrumpitur illud in quo est, nec redit ad illud a quo est, sed quantum est de se, in nihil cedit: sic gratia — quia non habet esse in anima per modum naturae, sed per modum habitus, ut prius habilum est, nec ex principiis animae producitur — cum corrumpitur, in nihil redigitur. Et propterea peccatum, in quo flt gi-aliae corruptio, dicitur esse nihil, et inter omnes corruptiones summo Auctori et Conservatori omnium bonorura maxime displicere dignoscitur. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod gratia corrumpitur. in anima; dicendum, quod aliter et aliter i-eperitur imago hic et ibi. Anima enim « est imago Dei, quia capax Dei est et particeps esse potest », et ita propter healiludinem facta est et ad beatitudinem apta. quae, inquam, beatitudo non potest inesse nisi substantiae ininiortali; ideo necesse est, animam ininiortalem esse. Gratia vero ex hoc solo dicitur imago, quia est imaginis reformatio; et quoniam ilia imago per gratiam reformata potest deformari, hinc est, quod gratia potest corrumpi. Nec valet illa ratio, quia hinc inde non est consimihs imaginis acceptio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod accidens, quod non habet ortnni a subiecto, non mutatur ad mutationem subiecti; dicendum, quod hoc non est propter hoc solum, quod habeat ortum aliunde, sed quia non dependet ab eo in quo est, sicut patet in radio et Uimine. Gratia autem non solum dependet ab eo, a quo est, sed etiam ab anima, in qua est, nec persistit in ea, nisi quamdiu habet faciem suam sive mentem ad Deum conversara.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod rei corruptibili debet dari virtus propagandi; dicendum, quod illud verum est, quando illa res est nata talem virtutem suscipere, et quando etiam illa corruptibilitas inest rei ex defectu propriae naturae; neutrum autem horum competit gratiae. Nam gratia nata est immediate ab ipso Deo procedere, nec aliquo modo corrumpitur nisi propter aversionem mentis nostrae a rectitudine veritatis aeternae. — Et per hoc patet responsio ad sequens, quod obiicitur, quod omne quod corrumpitur, senescit in tempore; hoc enim verum est de eo quod habet causam corruptionis intra se.

o. Ad illud quod quaeritur, a quo corrumpitur, ulrum a Deo, vel a peccato, vel a libero arbitrio; dicendum, quod ipsa gratia deficit in se ipsa. — Si 'utem quaeratur ratio huius, quare deficit; hoc est propter aversionem mentis humanae. Cum enim gratia non salvetur nisi ex continuatione influentiae a bonitate divina super faciem mentis nostrae; quando anima a Deo avertitur, influentia non continuatur, et per consequens gratia corrumpitur; anima autem aver-

Utrum gratia primo insit Quinto quaeritur, utrum gratia primo insit substantiae animae, vel potentiis. Et quod primo insit substantiae, videtur.

1. Nulla potentia aniraae est continue in suo actu; sed gratia est continue ra suo actu, quia continue redtitur per peccatum: et ideo quodam modo gratia per peccatum dicitur corrumpi, non quod peccatum agat in gratiam, sed quia, aniraa per peccatum se avertente et Deo cessante influere, necesse est, gratiam in se ipsa deficere.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nihil quod corrumpitur secedit omnino in non-ens; dicendum, quod illud habet veritatem in accidentibus, quae habent esse naturae, et in eis quae causantur ex principiis subiecti, pro eo quod, cum corrumpuntur accidentia, manent nihilominus et salvantur illa prmeipia; et ideo, cum talia accidentia corrumpuntur, non omnino annihilantur. In his vero accidentibus, quae habent esse habitus, sicut similitudo in anima et lumen in aere, non habet veritatem. Non enim simihtudo hominis morlui, quae est in anima tua, si de anima tua deleatur et corrumpatur, redit ad hominem illum; vel cura lumen corrumpitur, redit ad solem, maxime si corruptio luminis fiat per corporis interpositionem; nisi forte quis dicat, ad suara originem redire, pro eo quod adhuc salvatur in suo principio effectivo, quod potest producere illi simile. Quia igitur gratia habet se ad modum habilus et ex nihilo producitur, ut prius habitum est; ideo illa accidens? satis facile est respondere. Sim.ilis enim quaestio est, si quaeratur: cum Deus diligat amicos suos et plus diligat unara animam sanctam, quam diligat caelum et terram; quid est, quod permittit, animam sanctam a se separari, et non permittit, caelum et terram corrumpi? Ad hoc respondebit qui sane intelligit, quod hoc cursui rerum congruit, et « Deus sic res, quas condidit, administrat, ut eas agere proprios motus sinat"». Et propterea, quia thesaurus gratiae habetur in vasis fictilibus, quamvis sit valde nobilis, tamen de facili amittitur, quamdiu proceUis tentationura concutitur.

animae, vel potentiis. dit hominera Deo acceptum et gratum: ergo gratia non est in potentiis animae.

2. Item, gratia est vita animae, sicut dicunt Sanctorum auctoritates et eliam doctores; sed vivere, cum sit actus substantiaUs, non inest substanliae per

potentias, sed potentiis per substantiam: ergo si primus actus graliae est vivificare, videtur, quod prius respiciat substantiam quam potentias.

3. Iteni, accidens habet numerari per suum proprium subieclum: ergo si gratia primo est in potentiis, cum potentiae sint multae; necesse est, gratiam in anima mulliplicari. Si ergo in una anima una tantum est gratia, videtur, quod gratia primo sit in substantia quani in potentia.

4. Item, in gratia et virtutibus consistit imago reformationis; sed imago reformationis respondet imagini creationis: cum igitur imago creationis consistat in unitate essentiae el trinitate potentiarum, et tres sint habitus virtutum, qui respiciunt tres potentias; videtur, quod sit aUquid unum, quod respiciat ipsam animae essentiam; sed non est nisi gratia: ergo etc.

5. Item, sicut operatio exit a potentia, sic potentia oritur a sulstantia: ergo sicut non placet nec acceptatur a Deoaliqua operatio, nisi prius acceptetur et gratificetur potentia; sic impossibile est acceptari potentiam, nisi prius acceptetur substantia: ergo cum per gratiam fiat acceptatio, per prius est gratia in substantia quam in potenlia

6. Item, in parvulis baptizatis est Deus per inbabitantem gratiam, sicut dicit Augustinus de praesentia Dei ad Dardanum: ergo cum in ipsis nulla sit potentia expedita, gratia non respicit primum expeditionera potentiae, sed potius vivificationem substantiae, et sic per prius est in substanlia quam in potentia.

Sed contba: 1. Augustinus dicit, quod «grasc habet ad lil)erum arbitrium, sicut sessor ad equum »: ergo residet in anima ratione liberi arbitrii; sed liberum arbitrium nominat potentiam: ergo etc.

2. Item, Magister in littera adducit auctoritatem Augustini, in qua dividit gratiam m praevementem et subsequentem, et utramque istarum defmit per comparationem ad voluntalem: ergo videtur, quod primum et proprium subiectum gratiae est ipsa voluntas. Sed haec est potentia: ergo videtur, quod gratia per prius insit potentiae quam substantiae.

3. Item, sicul inter potentiam et actum cadit medius habitus, sic inter substantiam et habitum cadit media polentia. Cum igitur gratia sit in anima ut ha bilus el qualitas quaedam, videtur, quod ei insit mediante potentia: ergo per prius est in potentia quam in substantia.

4. Item, « opposita nata sunt fieri circa idem »; sed gratia ut gratia opponitur culpae in quantum culpa: si ergo culpa primo et proprie respicit arbitrii libertatem, pari ratione et gratia: ergn per prius erit in potentia quam in subslantia.

5. Item, gratia, cum sit donum desursum descendens, inest animae secundum suum supremum; sed supremum animae, sicut vult Augustinus, est ipsa mens; mens autem non est ipsa substantia animae, sed potius potentia suprema: ergo videtur, quod gratia per prius sit in potentia.

6. Item, gratia habet existere in anmia secundum conversionem ipsius animae ad Deum, et amitti habet secundum aversionem. Si igitur illud, secundum quod anima primo avertitur et convertitur, hoc est potentia: videtur, quod gratia per prius sit in potentia quam in substantia.

7. Item, gratia non est in anima secundum se ipsam, sed secundum influentiam ab aliquo principio, quod est omnino ab ea diversum. Cum igitur anima suscipit gratiara, aut habet aliquam potentiam ad suscipiendam gratiara, aut no7i. Si non habel potentiam ad hoc: ergo nunquara eara suscipiet. Si autem habet polenliam, mediante qua suscipit, aut illa erit ratio, aut voluntas, aut ahqua alia potentia ab his diversa; sed non est ponere potentiam aliam in anima praeter cognitivam etaffectivam: ergo videtur, quod raediantibus illis gratia suscipiatur ab anima.

8. Itera, si gratia inesset animae secundura substantiam cum possibile sit abstrahi; per intellectum substantiam a potentiis, possibile esset inlelligere, animam esse gratam, suis potentiis abstractis; sed omnis anima grata est disposita ad gloriam: ergo potest intelligi per consequens anima gloriosa, abstractis potentiis. Sed potentiis abstractis, animanec videt nec amat Deum: ergo irapossibile est animam gloriosam ponere, quae nec Deum videtnec Deura amat. Sed si hoc est impossibile: ergo et illud ex quo istud sequitur.

Gratia inest animae 'primo secundum libertatem arbitrii, et dicitur respicere substantiam, quia habet esse in potentiis, ut continuantur ad unam essentiam.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod communis opinio tenet, gratiam primo respicere animae substantiam, et virtutes Tmo respicere potentias, ut sic per gratiam in virtutibus fiat reformatio imaginis creatae, quae consistit in trinitate potentiarum et unitate substantiae. Haec autem et postmodum influentia illa in substantia redundet in potentias, ut sic sit conformitas gratiae ad animam, sive prout consideratur secundum rationem imaginis, sive prout consideratur ut perfectio corporis. Anima enim, ut est perfectio corporis, ratione suae substantiae vel essentiae respicit complexionis aequalitatem; ratione vero potentiarum respicit organorum diversitatem. Et iterum, anima in se et iiwere habel et agere; sed vivere per se ipsam et propriara formam, agere vero per potentiam. Per hunc modum, si gratia in perflciendo conformatur animae, sub ratione gratiae prius debet respicere ipsani animae substantiam, et per virtutes debet esse perfectio potentiarum. Et secundum hunc modum dicendi, cum dicitur raza respicere suiistantiam, et virtiUes potentias, non tantum intelligitur esse dictum per appropriationem, verum etiam per proprietatem.

Alio raodo potest intelligi praedicta positio per 3. appropriationem quandam, non quia Deus prius influat gratiam in substantiam quam in potentiam, sed quia, cum anima suscipiat gra.tiam et virtutes mediante potentia, et tam gratia quam virtus insit animae per potentiam, aliter tamen inest haec et illa. Virtus enm dicit perfectionem respectu operis, gratia vero dicit perfectionem respectu Dei acceptantis. Et quoniara respectu operum potentiae distinguuntur; hinc est, quod virtutes potentias respiciunt ut distinctas, et tunc sunt in actu, quando potentiae sunt in actu. Potentiae autera, in quantura coraparantur ad Deum acceptantera, unica acceptatione acceptantur cuin ipsa substantia, cuius sunt, et secundum unara naturam in eis repertam. Et hinc est, quod gratia est una, sicut et substanlia, et est semper in actu continuo; et primo dicitur respiceresubstantiam, non quia sit in illa absque potentia, vel per prius quam in potentia, sed quia liabet esse in potentiis, ut continuantur ad unara essentiam. Virtus vero dicitur esse in potentiis, quia in eis est, ut referuntur ad operationes diversas.

Et hic modus intelligendi magis consonus est ve?'- bis Augustini, qui dicit, quod « gratia se habet ad liberura arbitriura, sicut sessor ad equura »; qui etiam gratiam cooperantem et operantem describit per comparationera ad voluntatera. — Magis etiara est consonus rationi. Si enim inteiligiraus gratiani tanquara habitura quendam et influentiam, quae inest animae ad Deum conversae; cum talis habilitatio et influentiae susceptio et conversio non possit intelligi nisi per potentiam, non videtur posse recte intelligi, quomodo gratia sit in anima, abstracta potentia. — Rursus, si gratia eo dicitur gratia, quia gratlflcat, et eo ipso quod gratlflcat, habet oppositionem ad culpani; cuni «opposita secundum idem nata sint inesse », secundum idem ipsum anima nata est gratificari, secunduni quod nata est et culpari. Culpatio autem et laus et vituperium Inest animae primo secundum liberum arbitrium, ac per hoc et gratiae donum. Non enim quaecumque acceptatio gratificatio dicitur, sed illa sola, qua Deus sic acceptat animam, ut reputet eam remuneratione dignam, et talis respicit Ipsam arbitrii libertatem. Et ideo gratia inest animae primo secundum libertatem arbitrii; et huius signum est, quia ad eas solas potentias se extendit, ad quas se extendit arbitrii libertas. — Concedendae suntlgitur rationes ostendentes, quod gratia inest animae secundum potentias. Ad rationes autera ad oppositum facile est respondere per iam dicta. Quamvis enim potentia in relatione ad opus non sit In suo actu continuo, et sic non habeat perfici gralia, sed virtute; in comparatione tamen ad substantiam, in qua est, est in suo actu continuo. Ita enim debetur quoddara vivere et quidara actus continuus ipsis potentiis, secunduni quod conllnuantnr ipsi substantiae, quemadraodum et Ipsi sul)stantiae; et Ideo secundum hanc coraparatlonera a gratia sunt perfectibiles. — AIIter etiam posset hic dici, quod duplex est actus ipsius formae: unus, qul est a forma per modura informantis; et alter, qui est a forraa per raodum efficientis, sicut albedo subiectum suura dealbat et oculura disgregat Quantum ad primum est omnis forraa In actu continuo, quia ille est actus ut habitus; quantum vero ad secundum, non. Sic et gratia, quamvis sit in suo actu continuo quantum ad illum actum, quem habet per moduni mformantis, non tamen est in actu continuo quantum ad illum, quem habet per modum praevenientis et siibsequentis, sive coffperantis et operantis.

2. Ad illud quod obiicitur de actu vivificandi, dicendum, quod etsi vita, secundum quod dicit esse primum, primo respiciat ipsam essentiam quam potentiam; non tamen oportet de vita, secundum quod dicit esse secundum. Cum enim sit accidens superadditum non tantum essentiae, sed etiam potentiae; habet animae inesse, potentia mediante, sicut color dicitur esse in corpore, ita quod primo in superflcie.

3. Ad illud quod obiicitur, quod accidens numeratur per subiectum; dicendum, quod verum est, quando ea quae subiiciuntur, diversa sunl %, suhiiciuntur ut diversa. Quando vero jjer eandem naturam subiiciuntur, non oportet, esse in accidente diversitatem; et sic gratia est in potentiis animae. in quantum continuantur ad unam substantiam, et in quantum communicant in libertate arbitrii, sicut prius dictum est. Unde, sicut una sanitas dicilur esse in omnibus membris hominis, quia est in ipsis, secundum quod ad unam originem reducunlur, et secundum quod in complexione conveniunt; sic et in proposito intelhgendum est.

I. Ut iam observiivil S. Tliom. (1. II. q. 110. a. 4.), solutio virtutem autem, quatenus potentiae respiciunt aclus, qui sunt

Sexto et ultimo quaeritur, utrum gratia comparetur ad animam in ratione motoris. Et quod sic. videtur:

4. Ad illud quod obiicitur de eonformitate imaginis creationis et reformationis, dicendum, quod cum deformatio imaginis non possit esse nisi per potentias, sic nec reformatio; et ideo imago reformationis in quantum huiusmodi sufficienter reformat ipsam aniniam, cum inest ei per suas potentias. Potentiis enim formalis et perfectis, per consequens perflcitur et formatur ipsa substantia. Ideo ad perfectam reformationem aniniae non oportet aliquid poni, quod per prius sit in substanlia quam in potentia, nisi hoc dicatur per appropriationem quandam.

5. Ad ilkid quod obiicitur, quod Deus non acceptat actum, nisi prius acceplando potentiam; dicendum, quod non est siniile, pro eo quod potentia potest esse sine actu, et gratia in potentia absque merito operis. Substantia autem absque potentia esse non polest; et si possit intelligi, non tamen potest intelhgi absque potentiis divina dona suscipere, in quibus donis decorari dicitur facies animae eo genere decoris, per quem Deus acceptat.

6. Ad ullimum quod obiicitur de parvulis, dicendum, quod etsi potentiae in parvulo non sint idoneae ad exeundura in usum gratiae et virtutum; nihilominus tamen idoneae sunt non solum per donum gratiae, sed etiam per habitus virtutum decorari et perflci. Et hoc melius declaratur in quarto, cum agitur de effectu baptisraatis, quem habet in parvulis. multiplices. — Cohaeret autem haec solutio aliquatenus cum

7. Primo per auctoritatem Augustini, quam gister adducit in littera quod gratia praeveniens quae « praevenit bonae voluntatis meritum, et respe- 5 Yat. reformatis. Paulo inferius post prius sit in cod. F

ctu cuius ipsa voluntas bona pedissequa est, non praevia 1): ergo gratia respeclu voluntatis se habet per modum excitantis, imperantis et regentis; et omne tale se habet in ratione motoris: ergo etc.

2. Item, Augustinus: « Gratia se habet ad liberum arbitrium, sicut sessor ad equum »; sed sessor est raotor equi: ergo gratia est motrix liberi arbitrii.

3. Ilem, hoc videtur 7-atione. Plus est potenliam aliquam supra se erigere quam ipsam movere; sed gratia elevat potentiam liberi arbitrii ad opera meritoria, quae sunt supra ipsam: ergo est liberi arbitrii motrix.

4. Item, plus potest gratia super Iil3erum arbitrium, quam liberum arbitrium possit super se ipsum; sed « liiierum arbitrium est instrumentum se ipsum movens, sicut dicit Anselmus -, et voluntas movere potest se ipsam: ergo multo fortius moveri potest a gratia.

5. Item, omne quod est principium vitae perfectae, est principium motus in eo quod vivificat; sed gratia est principium vitae in anima: ergo etc.

Contra: 1. Voluntas eo ipso est libera, quo movetur ex se ipsa. Cum igitur gratia sit aliud a voluntale, si gratia movet voluntatem, aufert ei libertatem; sed constans est, quod gratia voluntati libertatem non aufert: ergo ipsam non movet.

2. Item, omnis motor sufliciens est hoc aliquid et subslantia complela distans a mobiii: ergo aut gralianon niovet liberuni arbitrium, aut si movet, est substantia. Si igitur gratia creata non potest esse in genere substantiae, sed in genere accidentis: ergo etc.

3. Item, si gratia movet liberum arbitrium, aut moy eX naluralilci, axd violenter, anl voluntarie. Si naturaliter: ergo opera meritoria erunt naturalia. Rursus, si naturaliter movet. semper movet, quantum est de se: ergo nunquam quiescit homo ab operibus meritoriis. Si violenter: ergo nec salvatur ibi ratio meriti nec libertas arbitrii, quorum utrumque patet esse falsum. Si voluntarie; sed nihil movet voluntarie, nisi habeat cognitionem et voluntatem: ergo gratia cognoscit et vult, et ita est substantia ralionalis. Igitur vel gratia. si movet liberum arbitrium, non est aliquid creatum, vel si est aliquid creatum, non movet liberum arbitrium.

4. Ilem, si movet liberum arbitrium, aut sicut motor motus, aut sicut motor non motics. Si tu des, quod sicut raotor motus: ergo cum nihil secundum idem moveatur et moveat gratia secundum se habebit aliam et aliam naturam, per quam moveatur et moveat: ergo non erit accidens simplex. Si sicut motor non motus; sed talis motor non est quid creatum: ergo vel gratia non est quid creatum, vel non movet liberum arbitrium.

b. Item, « idem manens idem, in creaturis semper est natum facere idem »: ergo si gratia est quid creatum et movet liberum arbitrium; cum gratia non varietur, semper ad idem inclinabit liberum arbitrium: ergo nunquam facit homo per gratiam nisi unum opus meritorium. Si igitur liberum arbitrium niodo excitatur ad unum genus operis, modo ad ahud; videtur, quod aut illa excitatio non sit a gratia, aut gratia non dicit aliquid creatum, aut gratia mutatur et variatur, sicut liberum arbitrium.

c 0 N c L u s 1 0. Liberum arbitrium movetur a gratia dupliciter:

tum a gratia operante ut instrumento Dei, tum a cooperante ut dispositione ad motum.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio, sicut auctoritates Sanctorum dicunt, necesse est ponere, liberum arbitrium a gratia moveri et excitari. Ab ipsa enim gratia operante praevenitur et a cooperante ad opera meritoria elevatur, ila quod respectu operis meritorii gratia est sicut principalis motrix, et voluntas sicut pedissequa.

Qualiter autem ipsa gratia, cum sit accidens animae, ipscam habeat movere, hoc habet difTicuUatem. Ad huius autem difQcultatis explicationem du- Unus modus dicendi est, quod gratia movere dicitur liberum arbitrium, quoniam ipsa est dispositio ad quendam spiritualem motum. Sicut enim pondus in corporibus disponit ad motum, sic et suo modo pondus in spiritibus. Gratia autem est quoddam spirituale pondus, datum animae, per quod habet sursum tendere; et quoniam liberum arbitrium est natum se ipsum movere secundum actus, in quos polest de se; cum est adiutum et informatum gratia, excellentius movet se ipsum, ita quod, cum liberum arbitrium sit movens et motum, gratia disponit ipsum sub ratione moventis. Et pro tanto dicitur gratia raovere libermn arbitrium, quia liberum arbitrium, gratia informatum, movet se ipsum, per quem modum amor dicitur movere hoQiinem ad magna opera facienda.

Alius est niodus intelligendi, secunduni quem li- -2. berum arbitrium dicitur a gratia moveri. Gratia enim est sicut quaedam influentia procedens a luce superna, quae semper habet coniunctionem cum sua origine, sicut luraen cum sole; et quia semper suae origini coniungitur, ideo non tantum attribuitur ei operatio ratione subiecti, in quo est, sed etiam ratione subiecti, a quo est Unde sicut lumen non solum operatur cum aere, sed etiam operatur in ipsum aerem ratione continuationis cum suo fonte; sic et gratia non solum operatur cum libero arbitrio, sed etiam operatur in liberum arbitrium et liberum arbitrium movet. — Unde non est aliud dicere gratiam liberura arbitrium movere, quam gratiam esse Spiritus sancti instrumentum ad movendum liberum arbitrium.

Uterque borum modorum intelligendi conveniens est et rectus, nec unus sine altero sufficit. Nam primus competit gratiae cooperanti sive subsequenti; secundus competit gratiae operanti sive praevenienti.

2. Gratia enim operans liberum arbitrium praevenit et movet, quia Deus illam infundendo voluntatem hominis sanat et praeparat. Gratia vero cooperans sive 3. subsequens liberum arbilrium dicitur movere, quia volunlas, tali dono gratiae informata, movet se ipsam. Hanc enim potentiam habet voluntas, scilicet movendi se ipsam, quia est potentia materiae non aiiigata, sicut supra ostensum est, cum de lijjero arJDitrio agebatur. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod gratia ad liberum arbitrium comparari habet in ratione motoris. Ad rationes autem ad oppositum plana est responsio ex iam dictis.

3. Ad illud enim quod primo obiicitur de vo- ''"''® 'loi s ipsam movet; dicendnm, quod lioc non obstat, immo consonat ei quod dicitur, quod movetur per gratiam. Sicut enim voluntas movet se ipsam ad opera naturalia, sic adiuta per gratiam niovet 86 ipsam ad opera meritoria. — Vel secun-

I. Gratia saiicliflains, cuni sil principium vitae supcinadum alium modum intelligendi, Deus per gratiam movet voluntatem; nec tamen hoc voluntati repugnat, quia voluntas vult sic moveri a Deo. Unde sic movetur a Deo, quod movetur etiam a se ipsa;. el ideo omne opus meritorium attribuitur gratiae et libero arbitrio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod motor distat a mobiii; dicendum, quod illud inlelligitur in eo motu,, in quo moveri est vere pati, sicut est in motu corporali, et de eo motore, qui est tota causa sufficiens et tota causa motus. Talis autem niotor non dicitur esse gratia, pro eo quod non movet nisi sicut dispositio, vei sicut instrumentum, sicut prius fuit expianatum.

3. Ad illud quod quaeritur: aut movet naturaliter etc; dicendum, quod movet wototorze, non a voluntate, qua ipsa gratia sit volens, sed°a voluntate, qua Deus gratiam influens est volens, et a voluntate, qua liberum arbilrium gratificatwn vult movere se ipsum.

4. Ad illud quod quaeritur, ulrum sit inotor motus, vel non motus; iam patet responsio. illa enim divisio motoris est de motore, qui est hoc aliquid et sul3stantia et est motor sufficiens; talis autem motor non est gratia, ut praedictum est.

5. Ad illud quod obiicitur, quod idem, manens idem, semper etc.; dicendum, quod illud failit in Deo; et ideo, secundum quod Deus movet per gratiam, per eandem gratiam potest excitare ad diversa opera. Secundum vero quod liberum arbitrium se ipsum movet per gratiam ad diversa opera, est in ipso cognitionis et affectionis diversitas, secundura quas ordinari habet ad diversa operum genera: et ideo, quamvis gratia non varietnr iii se, movet tamen ad diversa, ratione variationis in motore sibi coniuncto, sine quo non potest movere. Nunquam enim gratia elicit opus meritorium, nisi voluntas sibi cooperetur. aliorum auctorum habent, vide infra d. 27. locc. citt. Pi'inia

versiae exortae sunt, praecipue inter celebres scholas duorum

In parte ista sunt dubitationes circa litterara, et primo quaeritur de lioc quod dicit: Volunlas esl animi motus ad aliquid assequendum etc. Sicut enim dicit Philosophus: «Peccat qui deflnit id quod esl in quiete, per id quod est in motu »; sed voluntas est polentia: ergo male definitur, cura dicitur:

« Voluntas est animi niotus ». — Item, veUe plus est agere quam pati, ergo plus movere quam moveri: si ergo molus sonat in passionem, videtur, quod voluntas non debeat dici animi molus.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Anselmus, voluntas dicitur aequivoce ad voluntateminstrumentum, et voluntatem-affectionem, et voluntatem-usum. Et Augustinus non definit hic voluntatem, prout accipitur pro potentia, sed prout accipitur pro usu. — Et si tu quaeras, quare magis definit volunlatem, prout accipitur proitsw quam pro potentia? ratio huius est, quia potentiae manifestantur per actus et ideo, cognita voluntate-usu, per consequens cognoscitur volunlas-potentia. — Ad illud quod obiicitur, quod usus volunlatis non est passio, sed actio, et ita non debetdici molus; dicendum, quod motus non tantummodo accipitur passive, immo etiam accipitur active; et praeterea omnes actiones animae quodam modo passiones sunt. l

llem quaeritur de hoc quod dicit, quod gratia voluntatem praeveniens et praeparans est fides cum clifecwne. Videtur enira, quod ista notificatio gratiae non sit conveniens. Cum enim gratia et virtus diversas habeant notificationes, non videtur. quod unum habeat notificari per alterum. — Item, cum gratia non solummodo ponat in anima fidem et caritatem, sed etiam spem; videtur insufficienter dicere Magister, cum dicit, quod esl fldes cnm dilectione.

luxta hoc quaeritur: cum diversae definitiones dit in illo verbo notificare gratiam gratum facientem quantum ad suam essentiam, sed intendit eam notiflcare quasi per posterius et quodam modo per effectuni. Cum eiiim habitus cognoscantur per actus et actus gratiae duplex sit secundum duplicem potentiam, videlicet secundum intellectum et affectum: ideo per illos habet gratia notificari. Et quia in illos actus non exit gratia, nisi mediantibus habitibus virtutum, videlicet fidei et caritatis, ideo notificans gratiam dicit, quod gratia nihil aliud est quam fldes cum dilectione, pro eo quod per istos duos habitus habet anima in actus exire, per quos innolescit nobis gratia.

Ad illud vero quod quaeritur de pluralitate definitionum, dicendum, quod gratia habet comparari ad suum principium, habet comparari ad suum subiectum, habet comparari ad suum oppositum, habet comparari ad suum effectum, habet etiam comparari ad suum praemium; et secundum has diversas comparationes diversae reperiuntur eius notiflcationes.

Secundum coraparationem ad suum principium est illa Isidori: « Gratia est divinae misericordiae donum, per quod bonae voluntatis est exitus >>. — Per comparationem autem ad suum subiectum, sic est illa quae datur super illud Psalmi: Ut exhilarel faciem in oleo: « Gratia est quidam nitor animae ad conciliandum sanctum amorem ». — Per comparationem ad suum oppositum, sic est illa quae datur in Glossis super Epistolas: « Gratia est iustiflcatio et remissio peccatorum ». — Per coraparationem ad suum effectum, sic est illa Chrysostomi: « Gratia est sanitas mentis et delectatio cordis ». — Per comparationem autem adsuum praemium, sic est illa: Gratia est similitudo gloriae. — -Secundum autera omnes coraparationes istas sic assignatur una'definitio magistralis, quae talis est: Gratia est forma, a Deo gratis data sine

nieritis, gratum faciens habentem et opus eius bonum reddens. Invenitur autem et alia notificatio gratiae, cua dicitur: Gratia est manifestatio spiritus ad utilitatem, quae sumta est ex illo quod dicitur primae ad Corinthios duodecimo: Unicuique clatw manifestatio spiritus etc; sed ista est notiflcatio gratiae gratis datae.

DUB. 111.

Iteni quaeritur de hoc quod dicit: Fides, qua iustificatus es, gratis tibi data est. Ex. hoc enim videtur velle dicere Augustinus, et Magister, quod mediante fide fit iustificatio; sed contrarium huius est, quia ab eodem est animae iustificatio, a quo est vivificatio. Sed vivificatio est ab ipsa gratia; nani fldes sine gratia non vivificat, immo mortua est: ergo non videtur, quod iustificatio sit a fide, sed a gratia. Si tu dicas, quod iustiflcationem attribuat fldei ratione adiunctae gratiae; quaeritur: quare non attribuit alii virtuti, sicut fidei? — Item, quaeritur: quid est quod dicit, quod fides impetrat iustificationem'''? Aut intelligit de informi, aut de formata. Non de informi, quia per eam nihil meremur et nihil impetramus. Si de formata, hoc non potest sane intelligi. Nemo enim habet fidem formatam, nisi sit iustificatus.

Respondeo: Dicendum, quod iustificatio dupliciter potest dici. Uno modo iustificatio dicitur iustiuae infusio; alio modo iustificatio dicitur in iustitia exercitatio. Secundum autem quod iustificatio dicitur

Utrum eadem gratia sit, quae dicilur operans et cooperans.

Hic coiisideranduni est, cam praedictum sit, per cooperantem et subsequentem adiuvarl, iie frustra velit; utrum una et eadem slt gratia, Id est unuin munus in iustitia exercitatio, sic verbum Magistri, immo gustini, verum esl et planum. Neino enim in iustitia exercitatur, nisi mediante flde operante per dilectionem; et haecMicitur impetrare iustificationem, id est profectum iustitiae, qui consequitur ex bonorum operum et meritorum multiplicatione, quod non contingit esse sine flde et caritate. Sine fide enini, sicut dicitur ad Hebraeos imdecimo impossibile est placere Deo; sine caritate etiam iinpossibile est, sicut dicitur primae ad Corinthios decimo tertio. — Si autem iustiflcatio iustitiae infusio, sic adhuc habet veritatem, hcet non ita plane. Aut enim est infusio iustitiae in parvulo, aut in adulto. Si in parvulo; sic dicitur esse iustiflcatio per fldem non propriam, sed parentum, vel totius Ecclesiae, sicut dicit Augustinus ad Bonifacium. Si autem sit iustiflcatio in adulto; sic, cum quatuor concurrant ad iustiflcationem, scilicet gratiae sit motus, qui pertinet ad virtutem fldei: non inconvenienter dicitur adultus per fidem iustificari; nec huic obstat, quod iustiflcatur per graliam. Illa enim quatuor necessario requiruntur ad iustiflcationem impii; et ideo aliquando homo dicitur iustificari per gratiam, aliquando per fidem, aliquando per poenilentiam, quia peccati remissio praesupponit illa tria. Et per hoc patent obiecla. Ista enim melius explanantur in quarto, distinctione decima septima. quantum liberat et praeparat voluntalem hominis, ut bonum velit; coo/3era?!« in quantum eandeni adiuvat, gratia non est otiosa, sed meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici.

Cap. II.

Quomodo gratia meretur awjeri.

Si vero quaeritur, quomodo ipsa gratia praevenlens mereatiir augorl etperfici, cum nullum meritum hoc aperte inslnuari valeat, praemlttendum est, tria

Cap. III.

De Iribus generibus bonorum.

Alia iiiimcHe sunl magna, alia minima, alia media ut Augustinus ait in primo libro Retractationum. sunt. Species autem quorumlibet corporum, sine quiquibus eliam non bene uli possumus; nemo autem bene utenclo male utitur. Non soluni autem magna, sed etiam media et niininia bona esse praestilit bonilas Dei». — Ecce habes tria genera bonorum distincta.

Cap. IY.

In quibus bonis sit liberum arbitrium.

Quaeritur autem, in cpiibus bonis contineatur libercmi arbitrium. De hoc Augustinus in primo libro Re- Iractationum ita ait: «In mediis quidem bonis invevivere nequeamus. Bonus auteni usus eius iam virtus virtutem. Quod si esl, uon est ergo opus virtutiSj quod supra dixit, quia aliud est virtus aliud o-pus eius.

Cap. V.

De virtute, quid sit, et quid actus eius.

Hic videndum est, quid sit virtus, et quid sit actus 3. vel opus eius. — Virtus est, sicut ait Augustinus bona mentis, qua recte vivitur, et qua nullus male iuslitia.m, ila dicens: «Iustitia magiia virlus aniini est, quam non fecil in homine nisi Deus. Ideoque, cum ait 710)1 ex vobis; Dei enim donum est. Quod a Sanctis ita exponitur: « Hoc, id est fides, non est vi naturae noslrae, quia donum Dei pure est». — Ecce et hic manifeste Cap. De gralia, quae liberat voluntatem, si virtus est, vel

Si igitur gratia, quae sanat el liberat voluntatem hominis, virtus est vel una, vel plures; cum ipsa graet libero arbilrio cadere poluit, non etiam resurgere ». Idem in libro de Duabus Animabus: « Animae si libero ad faciendum et non laeiendum motu animi canus molus vel affeclus animi, et exinde bonum opus procedil exterius. Sicut pluvia rigatur lerra, ut gerininet et fruclum faciat, nec;7/;«'M est lerra nec gerinen nec fructus, nec terra germcn vel fruclus, nec germen Vat. celei-aeciuo edd., exceplis 1, 8, cum cod. C liabent llaec

ti'io voluntatis, infunditur pliwia divinae bencdictionis, luntatem hominis infirmam sanat et adiuvat.

Cap. VII.

Quomodo ex gratia incipiant bona merita, et de qua gratia hoc intelligatur.

Cum ergo ex gratia dlcimtur esse bona merita et incipere; aut intelligitur gratia gratis dans, Id est Dens, vel polius gratia gralis data, quae voluntatem honiinis praevenit. Non enim esset magnura, si haec a Deo dicerentur esse, a quo sunt oninia; sed potius eius gratia, qua excitatur Ilberum arbitrium et sanatur, atque iuvatur voluntas hominis, ut slt bona.

cap. vni.

Quod, bona voluntas gratia principaliter dicitur.

Quae ipsa etiam donum Dei est et hominis meritum, immo gratiae, quia ex gratia principaliter est et gralia est. Unde Augustinus ad Slxtum presbyterum -: « Quid est meritum hominis ante graliam, cum omne et hoc est primum bonum hominis meritum. Sicut, verbi gratia, ex fldei virlute et hominis arbitrio genescilicet ipsum credere; ita ex caritate et libero arbitrio 6S1 Cap. IX.

Qua ratione dicitur fides mereri itisti/icationetn.

Cum ergo dicitur fides mereri iustlflcationem et vitam aeternam, ex ea ratione dictum accipitur, quia per actum fidei meretur illa. Simililer de caritate et tus praeveniens, diceretur esse mentis actus, (ul est merilum, lam ipsa ex Libero arbitrio originem haberet; quod quia non est, szc dicitur esse meritum, quia actus eius est meritum, si tamen adsit caritas.sine qua nec vere, quia carilas est Spiritus sanctus, qune animae tur et sancliflcetur, sine qua animae qualitas nou dicitur virtus quia non valet sanare animam.

Cap. X. De muneribus virtutum, et de gratia, qiiae non est, sed facit meritum.

Ex muneribus itaque virtulum boni sumus et iuste vivlmus; et ex gratia, quae non est meritum, sed facit, non tamen sine libero arbitrio, proveniunt merita bona opera, quae Deus remunerat In nobis, et haec Ipsa sunt Del dona. Unde Augustinus ad Slxtum prealiud coronat quam munera sua. Unde vita aeterna, quae in flne a Deo meritis praecedentibus redditur — quia et eadem merita, quibus redditur, non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam — recte et ipsa gratiam et ipsa merila, quibus datur». potest, qualiter gratia praeveniens meretur augeri, et alia; el quid ipsa sit, an virtus, an aliud; et si virtus, an sll actus, vcl non. Ostensum enim est supra ex parte quorundam, quod ipsa est virtus, et virlus non est actus, sed eius causa, non tamen sine libero arbi-

Cap. XI.

Quod idem est usus virtutis et liberi arbitrii, sed virtutis principaliter. arbitrio, sed ex virlute principaliter. Et bonus ille usus quod sunij et gratia eius in me vacua non fuit. Super quem locum Augustinus ita ait: « Recte gratiam nominat; primum enim solam graliam dat Deus, et non nisi esse nostra nierita bona, per illam tamen; quia si ilia defuerit, cadit homo.

Cap. XII. Quidam putant, virtutes bonos usus esse liberi arbitrii id est actus mentis.

Alii vero dicunt, virtutes esse bonos usus mlnravirtutum. Et ideo quod Auguslinus dicit, opus virtictis

Supra egit Magister cle adiutorio gratiae in se; hic vero agit de ipso in comparatione. Dividitur autem pars ista in duas. In prima eoniparat unam differentiam graliae ad aliam suIj ratione habilus. In secunda vero comparat unum habitum ad alium sub ratione usus; usus autem gratiae est meritum. Unde primo comparat gratiam praevenientein ad subsequentem secundum identitatem et diversitatem. Secundo vero comparat gratiam ad virlulem et ad merendi eflicabonos aflectus vel motus mentis, asserunt, quos Deus in homine facil, non homo; quia, licet illi motus sint liberi arbitrii, non taraen esse queunt, nisi Deus ipsum liberet et adiuvet gratia sua operante et cooperante; quam Dei gratuitam voluntatem accipiunt, quia Deus est, qui banctorum astruunt. Dicit enim Augustmus super loanctrina christiana: « Garitatem aulem voco motum ergo motus animi sunt. — Quibus alii respondenles, praemissa verba Auguslini ita intelligenda fore inquiunt: Fi- des est credere quod non vides, id est, fldes est qua creditur quod non videtur. Itera: Caritas est motus animi, id est gratia, qua movetur animus ad diligeuhis coniicitur, quae alibi Augustinus ait. Nam in sequa creduntur ea quae non videntur, quae proprie dicitur fldes». Item, in decimo tertio libro de Trinitate: dunt quoque: Virtus opus Dei tantum est, quara ipse solus facit in iiobis. Ipsa ergo non est usus vel actus liberi gentis lectoris relinquo examini, ad alia properans. ciam, ibi: Sivero quaerilur, quomodo illa gratia praeveniens mereatur etc. El illa secunda pars dividilur in duas. In prima parte movet quaestiones et praemittit quaedam praeambnla ad determinationeni. In secunda vero incipit dissolvere, ibi: Hic videndum est, quid. sil virtus, ubi communiter signatur distinctio vigesima septima, quae nielius signaretur aliquantulum ante, sicut signavimus, quia ibi, ubi signatur, sicut apparet, determinatio ponitur quaestionis prae- 3 Quaest. 39. n. I.

missae. lila igitur pars, in qua solvit, liaJjet duas partes. In prinia solvit ad praedictani quaestionem secundum opinionem communiorem. In secunda vero determinat secundum aliorum opinionem, quae minus tenetur communiler, ibi: Alii vero dicunt, virtiUes esse bonos usus etc. Prima pars haliet duas. In prima Magister determinat. In secunda epilogat, ibi: Ex praemissis iam imXotescere etc. Prinia pars habet duas secundum determinationem duorum dubiorum.

Ad intelligentiara huius partis, in qua agitur de gratiae comparatione, duo quaeruntur, secundum quod gratia dupHciter comparari habet.

Et primo quaerilur de gralia in comparatione ad alium habitum.

Secundo vero quaeritur de gratia in comparatione ad merendi exercitium.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum gratia gratum faciens dividi habeat per differentias di- Tersas per essentiam. Et quod sic, videtur.

1. Magister in littera sumens auctoritatem Au- CTustini, dividit gratiam in vraevenientem et subsequentem. Si igitur recta divisio debet esse per opposita; et opposita non possunt fieri circa idem siraul et semel: videtur igitur quod impossibile sit, unam et eandem gratiam esse praevenientem et subsequentem. Quodsi tu dicas, istam divisionem esse solummodo per differentias quantum ad actum et effectum, non quantum ad habilum.; contra hoc est quod dicitur in Glossa super Exodi trigesimum tertium: Si inveni graliam etc, ibi Glossa: «Non una gratia sufBcit Sanctis. Una enim praecedit, ut Nominum dihgant et cognoscant, altera subsequitur, ut se raundos custodiant»: ergo divisio gratiae in praevenientem et subsequentera non solum est per diversos usus, sed etiam per diversos habitus.

2. Item, primae ad Corinthios duodecimo: Divisiones gratiarum etc. Si igitur illae gratiae, quas ibi distinguit Apostolus, divisae sunt, et a Spiritu Primo enim determinat illam quaestionem, qua quaeritur de comparatione gratiae ad virtutem. Secundo vero delerminat illam quaestionem, qua quaeritur de comparatione gratiae et virtutis ad meritum. Primum facit ibi: Hic videndum est, quid sit virtus etc. Secundum facit ibi: Cum ergo ex gratia dicuntur esse bona etc. Subdivisiones autem partium manifestae sunt in littera.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur de una differentia gratiae in comparatione ad aliam.

Secundo vero quaeritur de ipsa gratia in comparatione ad virtutem gratuitam.

Tertio vero quaeritur de ipsa gratia in comparatione ad gloriam. sancto dividuntur; videtur, quod essentialiter distinguantur. Si tu dicas, quod loquitur de gratiis gratis datis, non de gratia gratum faciente; obiicitur contra hoc, quia plura sunt necessaria ad hoc, quod quis habeat gratiam gratum facientem quam gratiam gratis datam: ergo si ad perfeclionem usus gratiae gratis datae requiritur habituum multitudo, multo fortius ad perfectionem gratiae gratum facientis.

3. Item, hoc ipsum detar ratione. «Siunum oppositorum dicitur multipliciter, et reliquum, quod illi opponitur»; sed culpa, eo ipso quod culpa est, opponitur gratiae gratum facienti, secundum quod gratia est: ergo cum multae sint diflerentiae culparum, quae formaliter distinguuntur; videtur, quod multae sint differentiae gratiae gratum facientis, quae essentialiter diversiflcentur.

4. Item, «habitus diversificantur per actus"»; sed ad gratiam, secundum quod huiusmodi, pertinet animam curare, pertinet etiam a malo praeservare, pertinet etiam eam in bono fortificare. Si igitur isti sunt alii et alii actus, secundura quos etiam raedicinae corporales ad invicem distinguuntur, quia alia

est medicina praeservativa, alia curativa, alia restaurativa; pari ratione videtur hoc convenire gratiae.

5. Item, sicut se habet scientia respectu cognoscendorum, sic se habet gratia respectu meritorum; sed scientia respectu diversorum cognoscibiHum est alia et alia: ergo videtur, quod gratia, quae est principium diversorura meritorum, sit alia et alia; haec autem est gratia gratum faciens: ergo etc.

Sed contra: 1. Prima divisio gratiae gratum fa- Bst in praevenientem et subsequentem; sed ista membra, ut dicit Magister in littera, non faciunt diversitatem habituum, sed effectuuni: ergo nec aliqua alia membra gratiam dividenlia.

2. Item, eadem est lucis influentia, quae fugat tenebras et illuminat aerem: ergo in spiritualibus eadem est influentia, quae culpam expellit et ad bonum disponit; sed prima est gYa.a.pyaeveniens, secunda subseqiiens: ergo videtur, quod una tantura gratia sit in aniraa.

3. Item, unius acceptati una est acceptatio Si igitur gratia gratum faciens non est aliud quam ipsa acceptatio sive ratio acceptandi, qua anima acceptatur a Deo; videtur, quod in uno homine unam tantum sit ponere gratiam gratura facientem.

4. Item, imago recreationis respondet imagini creationis; sed ad imaginem creationis non solum requiritur potentiarura pluralitas, sed etiam essentiae unitas, ad quam reducatur illa pluralitas: ergo et in imagine recreationis necesse est ponere aliquem habitum unum, in quo uniantur omnes habitus virtutum; hic autem non est nisi gratia gratum faciens: ergo etc.

5. Item, unus homo omnibus virtutibus idem et aequahter meretur et in omnibus aequaliter acceptatur; hoc autem non esset, nisi una esset ratio acceptandi ipsum horainem secundum se et in omnibus actibus suis; haec= autem non est nisi gratia gratum faciens: ergo etc. In una anima una tantum ponenda est gratia gratum faciens.

Respondeo: Dicendum, quod in una anima unara tantum est ponere gratiam gratum facientera.

Ratio autem huius sumitur et ex parte principii effectivi et ex parte subiecti et ex parte finis ultimi et ex parte finis primi et etiara intermedii. — Ex parte principii effectivi, quoniara gratia est influentia a Deo procedens in ipsam aniniam, secunduni quara Deus totam animara sibi assimilat. Unde quia unius rei una est similitudo, in una anima una reperitur gratia procedens ab effectivo principio. — Ex parte sMfitecii sirailiter necesse est, gratiam gratum facientem esse unam, pro eo quod gratia coniparatur ad aniraam sicut principiuin dans ei vitam in esse secundo. Et quoniara unius vivificabilis una est vita sive principiura vivificans; hinc est, quod in una aniraa una mitur. Gratia enim est ad hoc, quod faciat horainera Deo acceptum; est etiam ad hoc, ut per ipsam perveniat horao ad unum et summum bonum; est etiam ad hoc, ut opus a libero arbitrio egrediens sit meritorium apud Deum. Quoniam igitur Deus non acceptat hominem secundum quid, sed si acceptat, totum acceptat; et opera eiusdem hominis secundum unum statura sunt aequaliter raeritoria; et raerces omnium meritorum estuna: hinc est, quod necesse est ponere, in uno homine gratiam esse unam, exigente hoc comparatione ad principium effectivum et ad subiectum et ad finem immediatum et ultiraura. — Unde rationes, quae hoc ostendunt, concedendae sunt. dicendum, quod illa divisio gratiae est penes elfectus, quos habet in nobis, quoruni unus accipitur respectu mali, a quo liberat, alter respectu boni, ad quod ordinat. Unde notandum est, quod noraen gratiae aequivocatur, ut aliquando accipiatur pro habitu, aliquando pro ejfectu habitus; et in proposita divisione non accipitur pro habitu, sed pro effectu. Per hunc etiani raodum accipitur in illa Glossa, in qua dicitur, quod non una gratia necessaria est Sanctis etc, id est noa unus effectus gratiae tantum. Et si tu obiicias, quod «habitus diversificantur per actus et effectus»; dicendum, quod illud habet veritatem in actibus primis, quoruni unus ad alterum non habet ordinari. Sic autera non est in proposito, quia actus gratiae praevenientis ordinem habet ad actum gratiae subsequentis.