Distinctio XXIX

4. Item, artifex creatus complacet sibi in opere

suo el illud acceptat, quando ipsum fabricat ad volunlatem suam; sed Deus, qui est summus artifex, hominem formaverat ad imaginem suam, et optima ratione eum condiderat: ergo videtur, quod ex naturalibus sibi datis homo Deo placebat.

5. Item, nihil est, quod plus faciat animam caram Deo et acceptam, quam quod sit tota pulcra, et nulla sit in ea macula; sed anima Adae in stalu innocentiae tota erat pulcra, et nulla erat in ea macula, quantum erat ex naturali conditione: ergo absque omni gratia superaddita Deo erat accepta.

6. Item, aut Deus poterat facere aliquam creaturam ita bonam, quod ex puris naturalibus sibi placeret, aut non. Si non, videtur, quod non esset omnipotens. Si sic, ergo non videtur, quod ad hoc, quod natura placeat Deo, necessarium sit superaddi donum gratiae. Si igitur homo perfecte conditus fuil secundum exigentiam status naturae videtur, quod Deo placebat absque omni dono gratiae superadditae.

Sed contra: 1. Hebraeorum undecimo: Sine y?ffe impossibHe est placere Deo; sed fides est donum superadditum naturae, secundum quod dicitur primae ad Corinthios duodecimo: ergo sine dono gratiae naturae superadditae nullus potest placere Deo.

2. Item, Sapientiae septimo: Neminem cUligit Deus, nisi illum (jui cum sapientia inhabitat; sed sapientia est donum Dei naturae superadditum, secundum quod infra subiungitur nono capitulo: Mitte illam cle caelis sanctis tuis etc: ergo absque dono gratiae naturae superadditae impossibile est, Dei amicura esse.

3. Item, Dionysius in libro de Angelica Hierarchia: «Lex divinitatis est inferiora per media, et media per superiora reducere »; sed media bona sunt potentiae naturales, bona maxima sunt gratia et virtutes, quibus non contingit male uti: ergo secundum rectum ordinem anima non potest ad Deum redire nec Deo placere, nisi perficiatur per dona virtutum et gratiae.

4. Item, nihil excellentius est secundum naturam in homine quam ipsaimago; sed imago indifferens est ad acceptandum et non acceptandum: ergo ad hoc, quod aliqua anima a Deo acceptetur, necesse est, ultra naturalia esse aliquod donum naturae superadditum.

1 Aristot., IX. Elhic. c. 7. de artiflcibus ait: Unusquisque

0. Item, quotiescumque Deus animam acceptat, eam in coniugium sibi desponsat. Unde et animam dicit sponsam suam in Cantico Sed quantumcumque aliqua creatura sit excellens, semper in inflnitum est Deo inferior: ergo nunquam digna est in coniugium assumi, nisi Deus ex mera liberalitate condescendat; et hoc est praestare gratiam: ergo etc.

1. Item, cum Deus hominem acceptat, filium suum reputat, secundum quod dicitur loannis primo: Dedit eis poteslatem filios Dei fieri. Sed creatura, quantumcumque sitnobilis, semper estDeiserva; sed servus non potest adoptari in filium, quin fiat ei gratia: ergo impossibile est, quod aliqua creatura acceptetur a Deo sine munere gratiae superadditae. Homo in statu innocentide ad lioc, ut consecretur in templum Dei, adoptetur in filium, assumatur in coniugium, indiguit gratia gratum faciente.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod dupliciter contingit dicere alicjuid accepta,ri a Deo: uno modo quadam acceptatione generali, ut idem sit acceptare aliquid quod reputare bonum et in bono conservare; et hac acceptatione non tantum acceptatur creatura rationaliS, sed etiam omne opus Dei.Est etiam alia acceptatio specialis, qua dicitur Deus acceptare illud quod dignum reputatur aeterna beatitudine; et tali acceptatione non acceptat Deus nisi creaturam rationalem; illa enim sola est, quae «eius capax est et particeps esse potesf». Hanc autem creaturam rationalem tunc acceptat, cum consecrat in templum et adoptat in fllium et assumit in coniugium. Nam animae sanctae, quae Deo placent, et dicuntur templum Dei et dicuntur filiae Dei et dicuntur sponsae Dei, secundum quod colligitur ex novo et veteri Testamento.

Primum genus acceplationis non requirit superaddi donum gratiae ultra ea quae sunt de conditione naturae. Secundum vero genus acceptationis non potest non esse gratuitum, tum propter gratuitam Dei condescensionem, tum propter creaturae exaltationem ultra terminos sive status naturae. — Gratuita namque condeseensio "x huiusmodi acceptatione necessario requiritur. Quod enim Deus immensus habitare velit in anima ut in templo, quod iterum velit servum reputare profilio, quod anciliam suam assumere velit in coniugium; hoc nemo dubitat esse merae gratiae et condescensionis liberalissiraae. —

2. CrecUurae etiam suUimatio in tali acceptatione ultra statum naturae reperitur. Quod enim creatura consecretur in lemplum, adoptetur in fllium, assumalur in coniugium, hoc est supra naturale complementum omnis creaturae; et ideo nec consecratio nec adoptatio nec wnio animae ad Deum flt per aliquam proprietatem naturae, sed per aliquod donum gratiae superadditum, quod animam consecret, ul sit templum; assimilet, ut sit Dei filia; qmd faciem animae decoret, ut apta sit esse Dei sponsa. Haec au-. tem omnia facit gratia gratum faciens, cui est adeo iuncta sanctitas, ut nullo modo possit inquinari, adeo iuncta Dei conformitas, ut nullo modo possit Deo dissimilis fleri; adeo iuncta spirilualis venustas, ut nullo modo possit deformari; et ideo reddit animam Deo acceptam. Et est ratio acceptandi secundum illas tres proprietates praedictas, quae quidem conveniunt ei non secundum tropum aut transumtionem, sed secundum verilatem aut proprielatem. — Et sic patet, quod homo in statu innocentiae gratia gratum faciente indiguit ad hoc, ut Deo placeret. Et haec necessitas sumta est ex parte modi acceptandi.

Posset nihilominus et alia sumi ratio ex parte rationali honorem. Et quia Honorem Deo exhibemus, quando in ipsum omnia referimus tanquam in omnium auctorem et Dnem, non decrevit Deus hominem perducere ad perfectionem gloriae per aliquid, quod ortum haberet ex principiis naturae, sed per munus additum naturalibus, ut ex hoc homo Deo magis gratus existeret et totius salutis suae opus Deo attribueret. — Et sic patet, quod nemo potest acceptari a Deo absque munere gratiae superadditae naturae; et concedendae sunt rationes ad hoc inductae.

l. 2. Ad rationes ad oppositum, planum est resecundum generalem modum; nos aulem loquimur hic de acceptatione secundum modum specialem. quo Deus acceptat ipsam animam, ut reputet eam dignam aeterna gloria.

3. Ad illud quod obiicitur: Ego diligentes me diligo etc; dicendum, quod illud intelligitur de dilectione caritatis, quae non est absque gratia; et haec plurimum differt a dilectione naturali, qua homo dihgebat Deum propter se et super omnia, sicut ostensum est supra, distinctione tertia

4. Ad illud quod obiicitur, quod artifex creatus complacet sibi in opere suo; dicendum, quod istud est verum de ll.generali acceptatione et complacentia, qua aliquis reputat, aliquid esse bonum; sed de illa acceptatione, qua aliquis sic acceptat aliquid, ut reputet se illi obligatum ad retribuendum aliquid magnum, non habet veritatem. Hanc enim solum contingit reperire circa opus divinum, quod habet liberum arbitrium, et circa quod nata est laus et vituperium.

5. Ad illud quod obiicitur, quod natura instituta absque omni gratia esset tota pulcra et sine macula; dicendum, quod etsi esset sine macula, non tamen esset tota pulcra ea pulcritudine, quae est a gratia. Pulcritudo enim gratiae est sancti amoris conciliativa, secundum quod dicit Glossa super illud Psalmi: exhilaret faciem in oleo; Glossa: «Gratia est quidam nitor animae ad conciliandum sanctum amorem »

6. Ad illud quod obiicitur, utrum Deus talem naturam facere, quae esset ei accepta munere gratiae; dicendum, quod etsi ipse posset omnia tanquam omnipotens, natura tamen non esset capax, unde impossibilitas venit ex parte creaturae. Si enim hoc faceret, nihil aliud esset facere, quod faceret, donum graliae esse donum naturae, et gratiam esse naturam. Hoc autem impossibile est, cum donum gratiae sit ultra terminos naturae. Unde sicut impossibile est, quod homo fiat a Deo beatus per naluram, quamvis possit creari beatus, quia beatitudo consistit in bono, quod est supra omnem naturam; sic etiam intelligendum est et in gratia. — Praeterea, esto quod posset facere, non tamen decrevit, quia non decuit. Et ratio huius dicta est, videlicet ut ex hoc divina servetur gloria, in cuius praeiudicium Deus neminem acceptat; conservetur etiam nihilominus ipsa gratia, quae nullo modo potest nec debet esse ingrata; et ideo sic debet dari, ut reputetur esse gratis data

per virtulem caritatis; ita etiam per naturam animae participat

Utrum homo in statu nalurae Secuniio quaeritur, utrum homo in statu naturae institutae posset in opus meritoriuiu exire absque dono gratiae. Et quod sic, videtur.

1. Augustinus in libro de Natura et gratia: « Quis nesciat, ita factum hominem, ut in eo liberum arbitrium ad iuste vivenduiu pro possibilitate et capacitate sua constitueretur »? Ergo videtur, quod ex libertate arbitrii naturali posset iuste vivere, ergo et opera meritoria facere..£gid. R., hic q. I. a. I. potuerit mereri absque dono gratiae.

2. Item, Damascenus -: « Manentes in eo quod est secundum naturam, in virtute sumus »; sed opera virtuosa sunt meritoria: ergo liberum arbitrium in integritate suae naturae manens, absque omni gratia polerat facere opera meritoria.

3. Item, Dei perfecla sunl opera,el « perfectum est aliquid, ut vult Philosophus, cum attingit propriae virtuti »: ergo si homo perfectus conditus est, poterat exire in operationem, propter quam fa- 3.), et explicatur illis verbis eiusdem oucioris, V. Metaph text.

ctus est; liaec autem est operatio, per quam pervenitur ail gloriam: ergo etc.

4. Item, in omnibus creaturis, si distant a suo termino, ad quem ordinantur, data est virtus, per quam possint ad illum finem pervenire, sicut patet in igne. qui cum deorsum est, sua levitate potest sursum ferri: ergo aut liberum arbitrium miserabilius fuit inter ceteras creaturas, aut si aliae creaturae per naluram habent potentiam perveniendi ad suum finem, videtur multo fortius, quod et hoc homo posset per virtutem naturae ante statum miseriae.

5. Item, « natura nihil facit frustra nec dePicit in necessariis »; sed nihil est magis necessarium homini quam illud, sine quo non potest beatificari: ergo cum potestas merendi huiusmodi sit, videtur, quod haec inesset ei per naturam, omni gratia circumscripta.

6. Itera, circuniscripta gratia, intelhgamus, hominem in statu naturae servare divina mandata; aut igitur meretur aliquid, aut nihil. Si nihil, ergo frustra operatur; sed frustra operari non polest esse sine aliqua poena; hoc autem non poterat esse in nalura instituta. Si aliquid meretur, cum opus rectum sil ad beatitudinem ordinatum, videtur, quod ex puris naturalibus mereri possit praemium aeternum.

CoNTRA: 1..d Romanos sexto: Gratia Dei aetema; et Glossa: « Nihil aliud in nobis Deus coronat quam nnmera sua ». Tam ex textu quam ex Glossa colligitur, quod vitam aelernam non contingit mereri absque gratia.

2. Item, Deus nullo modo indiget bonis nostris: ergo si acceptat bona nostra, hoc non est propter ahquam suam utilitatem, sed si est, hoc est per meram benignitatem: igitur nisi divina iustitia condescendat per gratiam, impossibile videtur, quod reputet aliquem dignum gloria propter aliqua opera, quae faciat.

3. Item, meritum et praemium debent esse proportionabilia; sed nalura, quantumcumque eminens, improportionaijilis est et alterius generis est, quam sit beatitudo gloriae: igitur impossibile est mereri gloriam per pura naturalia.

Ii. Item, nobilior esl substantia quam operatio; sed Deus nunquam acceptat hominem absque munere gratiae: ergo nec operationem hominis reputat meriloriara, nisi procedat a libero arbitrio et a gratia. Homo in statu naturae inslitulae sine gratia non

poterat facere opus meritorium, propter conditioneni tum retribuentis, tum retributionis.

Respondeo: Dicendum, quod non solunmiodo gralia necessaria est ad merendum secundum slatum conciasfe naturae lapsae, sed etiam secundum statum naturae institutae, licet secundum statura naturae lapsae magis indigeat liberum arbilrium dono gratiae. — In statu namque naturae institutae necessaria erat gratia, tum propter conditionem retribuentis, tum etiam propter conditionem retributionis. Propter conditio- Bauo nem relribuentis: quoniam ipse Deus bonorum nostrorum non indiget; ideo nec acceptat hominera propter opera, nec aliquod merilum obligare potest ipsura serundum rationem dati et accepti; ideo ad hoc, quod aliquod bonum opus creaturae suae ad reraunerandura Deo complaceat, necesse est, quod ipsius gratuitae bonitatis influentia in operante praecedat, per quara creatura ipsi Creatori grata existat. — Similiter propter conditionem retributionis im-naiioa possibile erat, liberum arbitrium mereri sine auxilio gratiae gratum facientis, pro eo quod illud praemiura, quod meremur, est beatitudo aeterna. Beatitudo autera aeterna consistit in habendo eum qui est omne et sumraum bonum, et qui est super omnem naturam exaltatus et lucem. habitat inaccessibilem; et ideo impossibile est, quod homo merendo ad illud summum bonum ascendat et perveniat, nisi per aliquod adiutorium, quod sit ultra naturam. — Sic igitur honio in statu naturae institulae absque dono gratiae mereri non poterat, tura pro- 1 pter conditionem. retribuentis, tum propter condi-, tionem retributionis.

Respexit Dominus ad Abel et ad munera eius; prius dicit ad Abel, et postea dicit ad munera. —

2. Propter conditionem etiani operationis necessaria est gratia, quia nulla est operatio nieritoria nisi recta; et nuUa est recta, nisi fiat ex recta intentione; et nulla potest esse recta intentio, nisi quae bonum summum omni bono praeponit. Nulla autem intentio potest hoc facere in statu naturae lapsae sine dono gratiae. Et propterea, qualemcumque vel quantamcumque faciat homo operationem absque gratia, non meretur, quia non pensat Deus quantum, sed ex quanto hoc faciat.

Patet igitur, quod multiplex est necessitas gratiae ad merendum, scilicet propter conditiones retribuentis et retributionis, operantis et bonae operationis, ita quod haec quadruplex necessitas concurrit ad statum naturae lapsae, et duplex ad statum institutae. Et hoc est quod dicil Magister in littera, quod honio indigebat gratia operante et cooperante secundum statum naturae institutae, licet non secundum omneni modum gratiae operantis.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium bitrii et naturae sit sufQciens in opus meritorium, sed quia natura bene ordinata concordat cum gratia et discordat a culpa.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Dei perfecta «Mw opera; dicendum, quod est perfectio quantum ad esse primuni, et est perfectio quantum ad esse secundum. Et perfectio quantum ad esse secundum duplex est. Quaedam enim est, quae habel ortum a perfectione secundum esse primum, sicut illa perfectio, quae attenditur in accideritibus, quae oriuntur ex principiis subiecti. Est alia perfectio quantum ad esse secundum, quae non causatur a perfectione secundum esse prinium, sed potius est supra illud, sicut est perfectio in esse gratuito vel glorioso, quae quidem est in nobis, non ex nobis, sed ex Deo

Utrum homo ante peccatum Consequenter quaeritur, utrum homo in statu innocentiae habuerit gratiam gratum facientem. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum habuerit gratiam ante Cum ergo dicitur, quod Dei perfecta sunt opera, hoc intelligitur quantum ad esse primum et quantum ad esse secundum, quod causalur ab iJlo. Quantum autem ad illud esse secundum, quod non cwusatur a perfectione secundum esse primum, veritatem non habet. Non enim fecit Deus omnes beatos et gloriosos, sed [os s,oos hesLlrKa.wt, quos praedestinavit, conformes fieri imaginis Filii sui; hoc enira disponit dare per merita tanquam bonum laudabile. Et ratio huius assignata fuit supra distinctione vigesima septima.

k. Ad illud quod obiicitur, quod aliae creaturae possunt pervenire in flnem, ad quem sunt, per virtutem naturae; dicendum, quod non est simile, quia finis creaturae rationalis est sumnium bonum, quod est supra omnem naturam. Finis vero aliarum creaturarum est bonum creatum, quod est infra terminos naturae: ideo creatura rationalis magis indiget dono gratia'e, ut possit pervenire in suum finem, quam aliae creaturae.

0. Ad illud quod obiicitur, quod natura non deficit in necessariis; iam patet responsio ex praedictis. Hoc enim intelligitur de necessariis, quae quidem attenduntur quantum ad esse primum, vel quantum ad esse secundum, quod causatur ex principiis naturae. Quanlum vero ad illud esse secundum, quod est supra naturam, necesse est, naturam deficere, et tale est esse gratuitum et gloriosum. Nullum lamen ex hoc fit naturae praeiudicium, quia Deus defectum naturae supplet et semper praesto est, cum se offert tempus et locus, complere et dare quod natura non poterat.

1. Ad illud quod ultimo obiicitur, utrum homo niereretur aliquid vel nihil, si faceret opera; dicendum, quod non mereretur aliquid de condigno, sed de congruo; et sic merendo disponeret se ad gratiam, et ideo non operaretur frustra. — Ex praedictis patet, quantum humana natura in statu innocentiae eguerit gratial

gratiam gratum facientem. lapsum.

Secundo quaeritur, utrum simul tempore conditus fuerit in gratuitis et naturalibus.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum homo ante lapsum habuerit gratiam. Et quod sic, videtur.

1. Lucae decimo: Qui etiam exspoliaverunt et pkigis impositis etc.; et exponunt Sancti et Glossa, quod « exspoliaverunt eum gratuitis &l vulneraverunt in naturalibus »: ergo si hoc intelligitur in primo homine, primus homo non tantum habuil naturalia, sed etiam gratuita ante peccatum.

2. Item, Bernardus: « Cum videret patrem nostrum omnium hominum aemulus carilale circumdatum et omni virtute vestitum, et hoc accepisse terrenum hominem, quod ipse per superbiam amisit; invidit insatiabilis homicida ». Ex hoc igitur patet, quod primus homo et caritatem habebat et omnem virtutem.

3. Item, Adam post soporem prophetavit, sicut innuitur in texlu Genesiset in Glossis; hoc autem non fuit, nisi quia introductus fuit in illo sopore in secretum caelestis curiae, sicut plures dicunt auctoritates; sed nuUum decebat illuc introduci, qui non haberet gratiam gratum facientem: ergo etc.

4. Item, a Deo recepit raandatum disciplinae, sed si illud mandatum servasset absque gratia, nihil meruisset. Si igilur illud mandatum datum est sibi in meritum obedienliae, videtur, quod Deus non dederit sibi in praeceptum praeter gratiae adiutorium, ahoquin dedisset in malum; quod nullo modo decet facere Deum.

b. Item, peccatinn Adae arguitur fuisse maximae ingratiludinis; sed nuUum donum in via est maius gratia gratum faciente: ergo si maior ingratitudo fuit in peccato Adae quam in peccato aliorura posterorura, et posteri eius post acceptum donura gratiae Deum offendunt; videtur, quod ipse ante peccatura habuerit donura gratiae gratum facientis.

Sed contra: 1. Deus sciebat, ipsum statim esse Ad lapsurum: ergo sciebat, quod illud gratiae donum in nullo esset sibi utile, sed potius esset sibi in nocumentum. Si igitur sapiens artifex non debet aliquid frustra facere, vei etiara quod vertatiir in operis sui damnum et nocuraentum; videtur, quod non dederit illi gratiam.

2. Item, Adam, quia iustitiara originalem habuit, quando peccavit, et voluntarie perdidit, nunquam eam recuperavit: ergo pari ralione, si habuisset donum gratiae gratura facientis, nec ipse nec aliquis posterorum eius gratiam recuperasset. Si igitur ipse gratiam gratura facientera recuperavit, videtur, quod ante lapsum eara non habuerit.

3. Ilem, Adam habebat optima naturalia et nullam habebat pronitatem ad malum nec ditlicultatem ad bonum: ergo si caritatem et gratiam habuisset, totaliter Deo adhaesisset, ergo nunquam in peccatum cecidisset. Sed constat, quod cecidit: ergo gratiam ante lapsum non habuit.

4. Item, lucifer non habuit gratiam gratum facientem, sicut probatum fuit supra Si ergo Adam gratiam gratura facientem habuit et ab illa cecidit, ergo de altiori gradu cecidit quam Angelus: ergo videtur, quod peccatum eius fuit incurabilius quam peccatum angelicum. Si igitur hoc constat esse falsum, Adara ante peccatum non habuit gratiae donum.

b. Item, prius debet aliquis probari quam in amicum assumi; hoc non solum verum est in amicitia humana, verum etiam in amicitia divina. Unde

(licilur ludith octavo: Abmlimn, pater noster, tentcUus est, el per multas tribulationes prohalus, Dei amicus effectus est. Si igitur nullus liabet Dei gratiam, quin habeat Dei amicitiam; videtur, quod ante tentationem AiJam non habuerit gratiam. Sed statim post tentationem peccavit: ergo non haliuit gi-aliam ante lapsum. Adam. ante lapsum gratiam gratum facientem habuit.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc duplex consuevit esse opinon videtur credibile, quod lapsus esset, si tale adiutorium habuissel. Ad auctoritates autem et rationes respondent dicentes, quod Adam habuit multas gratias gratis datas et naturam habuit valde bonani. Et proplerea Sancti videntur aliquando dicere, ipsum habuisse gratuita ante lapsum, non quia habuit donum gratiae gratum facimus, sed donum gratiae gratis datae, et per ilhid poterat tentationi resistere et ad gratiam gratum facienteni se ipsum disponere.

Sed quoniam auctoritates Sanctorum expresse videntur dicere de gra,'a gratum faciente, sicut patet in illis quas Magister adducit in litlera -, et huic etiam consouare videtur Scripturae auctoritas el ranel iii littera, scilicet quod Adam ante lapsum gratiam gratum facientem habuit, per quam non solum malo resistere, sed etiam in bono proficere potuit; et illa gratia adiutus, ita bene meruisset mandatum Domini observando, sicut demeruit transgrediendo. — Hanc igitur opinionem sustinendo conccilere possumus rationes, quae ad primam partem inducunlur.

1. Ad illud autem quod obiicitur in conlrarium, quod Deus sciebat, statim ipsum esse lapsurum; dicendura, quod propter hoc non debuit dimittere donum gratiae sibi dare, duplici ralione: primum quidem, quia simul cum hoc praesciebat, quod bonum debebat de lapsu eius elicere; secundo vero, quia Deus in conferendo gratiam non attendit futura peccata, sed idoneitatem praesentem ad gratiam; sicut patet, cum confert gratiam in tempore praescitis, et eis quos ab aeterno reprobavit; et in utroque eorum commendatur Dei largitas et sapientia; et arguitur hominis ingratitudo et iniustitia in hoc, quod a tam benefico et tam benigno se avertit sine causa.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non potuit recuperare originalem iustitiam, quam habuit, quando peccavit; dicendum, quod non est tota ratio, scilicet quod vnluntarie amisit iustitiam illam, sed simul cum hoc facit, quia iustitia originalis non tantum respiciebat voluntatem deliberativam, scd etiam respiciebat ipsam naturam insiilutam; gratia autem respicit ipsam voluntatem liberam, ul est libera. Et quoniam voluntas de facili vertitur et revertitur, natura autem, cum corrupta est, non sic de facili relevatur; hinc est, quod magis potest recuperari gratia quam prima iustitia, quamvis utraque fuerit per peccatum araissa. — Est etiam alia ratio, quare non recuperatiu originalis iustitia; sed haec manifestabitur infra cum agetur de originali peccato.

3. Ad illud quod obiicitur, quodsi Adam habuisset gratiam, quod inseparabiliter Deo adhaesisset; dicendura, quod hoc non oportet, quia liberum arbitrium. habens gratiam, moveri potest praeter gratiae inclinationem, et frequenter movetur, nihil considerans de eo, ad quod movet gratia. Unde frequenter contingit, quod homo magnae caritatis inordinate afflcitur, pro eo quod non semper actualiter fertur in illud summum bonum, circa quod habet immensum desiderium; sic intelligendum est accidisse ipsi.dae. Quis enim est homo, habens caritatem, qui peccaret, si Deum prae oculis semper haberet et actu consideraret, quanlum Deus amabilis est, et quantum nefas est ipsum offendere?

4. Ad illud quod obiicilur, quod lucifer non habuit gratiam gralum facientem; dicendum, quod verura est. Ex hoc tamen non sequitur, quod homo peccaverit maiori ingratitudine, pro eo quod lucifer proximior erat statui gloriae; simul enim recepisset gratiam et gloriam. Horao vero sic conditus fuit, ut longe ante gloriam haberet gratiam; et ideo positus est in terra quasi longe a caelo distans, ac per hoc in transgredieiido nec adeo cecidit de alto, ut lucifer, nec adeo fuit ingratus nec adeo per peccatum depravalus.

5. Ad illud quod obiicitur, quod prius debet horao tentari quam in amicum assumi; dicendum, quod illud intelligitur de illa amicitia, quae facit hominera Deo privatura et familiarem; per quem modum dicit ipse Dominus Apostolis loannis decimo quinlo: Vos autem dixi amicos etc. De amicitia 5 Dist. 32. a. I. q. I. seq.

auteDi large dicta hoc non potest intelligi apud Deum, licet posset intelligi de amicitia apud liomines, pro 60 quod, nisi Deus gratiara daret, in probando potius reprobaret quam approbaret. Non enim habe-

I. Utramque huius arliculi quaest. alii magislri plerunique cet non caruerit donis supcrnaturalibus, scilicet iustitia origi-

Utrum homo simul temfiore Secundo quaeritur. utrum homo simul tempore conditus fuerit in gratuitis et naturalibus. Et quod sic, videtur:

1. Per textum Genesis primo: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.. Sed sicut exponit Augustinus, et habitum est supra distinctione decima sexta, imago est in naturahbus et similitudo in gratuitis: ergo si homo factus est ad imaginem et similitudineni; videtur, quod conditus fuerit simul in naturalibus et gratuitis. mus, unde possimus approbari a Deo, nisi per eius donum; non sic autem est de homine respectu hominis; et sic patet illud. nali, quatenus exprimit donum integritatis, purae naturae di- 24. q. I. fuerit in gratuitis et naturalibus.

2. Item, Damascenus: « Fecit Deus hominem innocenlem, rectum, virtuosum, sine sollicitudine, sine tristitia, omni virtute decoratum, omnibus donis ornatum»; ergo videtur, quod horao in gratuitis fuerit conditus.

3. Item, hoc videtur ratione. Deus fecit hominem perfeclum quanlum ad aetatem et quantum ad cognilionem ab exordio suae conditionis: ergo pari ratione videtur, quod fecerit euin perfectum quantum ad vohmlatis rectitudinem; sed voluntatis rectitudo consistit in dono gratiae: ergo videtur, quod donum gratiae habuerit in initio conditionis suae.

4. Ilem, ad hoc, quod alicui detur gratia, requiritur divina liberalitas et recipientis idoneitas; sed Deus in primordio, cum Adam condidit, liberalissi- Vide supra lit. Magistri, d. XVII. c. 3. et d. XXIII. c. 2.

mus erat, et Adiim a suae ronditionis primordio ad suscipiendam gratiam idoneUalcm haiebat: ergo ab ipso conditionis primordio Deus ei gratiam conferebat.

Skd coNTnA: I. Augustiiius dicit, quod « homo suae conditionis primordio habuit, unde posset stare, sed non, unde posset proficere».

2. Item, Magister supra distinctione vigesima quarta: « Poterat homo per auxilium gratiae crealionis resistere malo, sed non perficere Ijonum»; sed si habuisset graliam gratum facientem ab exordio creationis, potuisset utrumque: ergo si non potiiitperficere bonum, palet etc.

3. Item, magis convenit gratia cum gloria quam natura cum gratia; sed in homine gratia praecedit gloriam: ergo pari ratione, immo multo fortiori, natura praecessit tempore donum gratiae.

4. Item, per graliam fit matrimonium inter Deum et animam; sed lex matrimonii est, ut non fiat absque mutuo consensu: ergo videtur, quod nuUi adulto gratia debeat dari, nisi praecedat consensus. Si ergo Adam prius fuit, quam consentire posset, ergo non habuit simul naluram et gratiam.

5. Itera, donum gratiae infructuosum est, nisi recognoscatur esse a Deo; nemo enim in se gratiam reservare potest, nisi pro illa Deo gratns existat: igitur si magis tenet rationem gratuiti, quod est naturalibus superadditum, quam quod est naturaliter inditum; et donum gratiae est mere gratuitum: ergo videtur, quod non ab ipsa creatione, sed post, donum gratiae fuerit homini collatum.

Probabilius est, quod Adam habuerit prius tempore naturalia quam gratuita.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiain est notandum, quod circa hoc duplex fuit opinio.

Quidam namque dicere voUierunt, quod homo i. fuerit creatus non solum in naturalibus, verum etiam in gratuitis, tum propter Dei liberalitatem, tum etiara propter hominis idoneitatem.

Sed quoniam Sanctorum auctoritates videntur ommunior sonare conlrarium, ideo est alia opinio et probabilior, quod homo prius lempore liabuit naturalia, quam haberet gratuita. Unde secundum hanc opinionem in statu innocentiae distinguuntur duo tempora: quoddam enim fuit tempus, in quo habuit tantum naturalia; quoddam vero, in quo habuit et naturalia et gratuita. Et secundum diversitatem huius duplicis temporis dissolvitur apparens contrarietas in auctoritatibus Sanctorum. Nam quaedam videntur dicere. quod homo habuit gratiam, quaedam vero quod non, et utraeque verum dicunt pro diversis temporibus.

Ratio autem, quare Dominus voluit post naturam dare gratiam. cum posset dare sunul; sumitur ex triplici ordine, videlicet ab ordine sapientiae, bonitatis et iustitiae. — Ordo sapientiae hoc requirebat, ut, sicut ee gratuitum est alterius generis quam esse naturale, sic in diversis temporibus homini conferretur; et sicut elementa mundi prius terapore sunt creata et distincta quam ornata, propter ordinem sapientiae commendandum: sic etiam fleret circa hominem, qui est minor mundus. — Ordini etiam bonitatis hoc competebat; hoc enim ordine dicitur aliquid ordinari in suum fineni. Tunc igitur gratia homini ordinate datur, quando datur ei, secundum quod est utilior et fructuosior. Tanto autem gratia Dei est nobis utilior et fructuosior, quanto pro ea Deo gratiosiores existimus; et ideo sic debuit dari, ut ex ipso ordine dandi cognosceretur, donum illud esse gratuitum; et propterea non fuit a creatione indita, sed naturae iam perfectae et constitutae fuit superinfusa. — Ordo etiam iuslUiae hoc requirebat; Deus enim secundum legem communem requirit aliquam praeparationem et dispositionem a parte nostra ad hoc, quod infundat alicui gratiam, sive in eo cui infundit, ut in adulto, sive in alio adiuvante, secundum quod contingit in parvulo. Et ideo gratia non fuit homini concreata, sed dilata fuit, quousque homo per actum et usum rationis quodam modo se disponeret ad illam suscipiendam, ut sic verificaretur illud Augustini in primo homine: « Qui creavit te sine te, non iustificat te sine te».

Patet igilur, quod multiplex ordo hoc exigebat.

ut homo prius fleret in naturalibus, quam in donis gratuitis ornaretur; et concedendae sunt rationes, quae hoc nstendunt.

1. Ad illud quod obiicitur: Faciamus hominem Vel dicenduni, quod Deus dicitur fecisse hominem ad suam imaginem et similitudinem, non quia statim, cum dedit imaginem, siinul etiam dederit similitudinem, sed quia alteruin dedit, scilicet imaginem, et ad alterum habilem fecit, videlicet ad similitudinem, quam postmodum pro loco et tempore ei dedit. Unde quantum est ex vi verbi, non potest concludi, quod simul et semel fuerit in homine imago Dei et similitudo.

2. 3. Et per hoc patet responsio ad duas auctoritates sequentes, Ecclesiastici videlicet et Damasceni, quia sic intelliguntur: non quia Deus statim, ut hominem cundidit, virtute vestiverit et ornaverit, sed

Consequenter quantum ad lertium articulum quaeritur, quantam gratiam primus hoino habuerit.

Et primo est quaestio de quantitate gratiae pri-

Utrum homo habuerit tot virtutes Circa priinum sic proceditur et quaeritur, ulrum homo habuerit tot virtutes ante lapsum, quot habuit post lapsura. Et quod sic, videtur:

1. Primo per Damascenum dicentem, quod Deus fecit « homiiiem omni virtule circumdalum et omnibus bonis ornatum »: ergo non videtur, quod aliquis habitus virtutis, qui sit in nobis, deesset eidem.

2. Item, ex parle cognitionis non cognoscimus plura, quam Adam cognovit, nec plures habemus in nobis scientias: ergo pari ratione ex parte affectionis non videtur, quod plures in nobis habeamus habitus virtutum, quam habuit primus homo.

3. Item, connexio est in virtutibus, sicut Sancli dicunt, et suo loco ostendetur in tertio: ergo si Adam habuit aliquam virtutem, necesse fuit, quod omnes habuerit: ergo tot hal)uit, quot nos habemus.

4. Itein, aut aliquam virtuteni halmnus, quain non habuit At.lara, aut non. Si non: ergo tot virtutes quia tunc dispositum fecerit, et non longo post tempore complevit.

5. Ad illud quod obiicitur de perfectione aetatis el cognitionis, dicendum, quod non est simile, quia perfectio aetatis et cognitionis non tantum elongatur a perfectione naturae, sicut perfectio gratiae. Unde homo per vim naturae sibi inditam potest pervenire ad perfectam aetatem et proficere ad cognitionem, sed nunquam potest per se homo in habitum gratiae, nisi Deus infnndat mera sua benignitate.

ij. Ad illud quod obiicitur, quod homo erat idoneus, et Deus erat liberalissimus; dicendura, quod Deus maiorem idoneitatem exspectabat, quae quidem competeret ordini sapientiae et bonitatis et iuslitiae, sicut prius ostensum est; et ideo non statim gratiara dedit, sed distulit, pro eo quod Deus sic operatur liberaliter, ut tamen sua liberalitas non excludat sapienliam nec iustitiam. mi hoininis quanlum ad donorum multitudinem.

Secundo vero, quantum ad donorum magnitudinem. Iwpsum, quot habuit post lapsum. habuit, quot nos habemus. Si sic: aut ergo illius virlutis fuit Adam capax, aut non. Si non: ergo videtur, quod per peccatum creverit in nobis boni i capacitas; quod absurdum est dicere. Si sic: cum I Deus daret gratiam Adae secundum capacilalem suam, videtur, quod omneni virtutem, quam nobis confert post lapsum, et ipsi Adae contulerit ante lapsum.

Sed contr.: i. Virtus fortitudinis consistit in 'd opposi perpessione terribilium; sed in Adam in statu in-!l nocentiae non poterat esse talis perpessio: ergo nec i, fortitudo.

2. Item, temperantia consistit in coercendis pra- vis carnis passionibus; sed tales non poterant reperiri iii natura instituta: ergo nec temperantia.;!

3. Item, poenitentia consistit in detestatione ma-,, lorum perpetratorum; sed nullo inodo contingebat: in statu innocentiae de malis commissis dolere: ergo, tunc non poterat esse in homine vtUs poenUentiae. [

4. Item, qni habet donum perseverantiae, non cadit a iustitia- sed Adam a iustitia cecidit: ergo perseveranliam non habuit. Hanc aulem raulti habent in statu naturae lapsae: ergo non omnis virtus, quae nunc est, fuit in statu innocentiae. Dona gratiae gratis datae in homine ante etpost lapsum se habent sicut excedentia et excessa;

dona vero gratiae gratum facientis in aequali midtitudine fuerunt in utroque statu.

Respondeo: Dicendum, quod cum fit comparatio multitudinis donorura gratiae ad statum naturae lapsae et statum naturae institutae, hoc potest intelligi vbI ds donis gratiae gratis datae, vel de donis gratiae gratum facientis. — Si intelligatur de donis ). gratiae gratis datae, sic se habent sicut excedentia et excessa, pro eo quod aliqua dona gratiae gratis datae habuit Adam in statu illo, utpote immortahtatem et impassibililatem, quae non habuit aliquis posterorum eius; et aliqua dona gratiae gratis datae habent posteri sui, quae ipse non habuit, sicut est gratia sanitatum et operatio viiitutum et genera Hnguarum et consimilia. — Ratio autem huius diversitatis venit ex hoc, quod alia dona expediebant illi tempori, et alia competunt isti.

Si autem loquamur de donis gratiae gratum facientis, sic, quia illa dona connexionem habent quantum ad habitus et quantum ad actus, qui perfectionis sunt; sic concedendum est, quod in aequali multitudine fuerunt in primo homine, in qua reperiuntur in eius posteritate. IIoc dico quantum ad habitus et quantum ad actis, qui perfectionis sunt, sicut rationes ad primam partem inductae ostendunt. Quantum vero ad actus, qui habent imperfectionem annexam, non conlingebat virtutes secundum statuDi illum in Adam ponere.

1. 2. 3. Et per hoc patet responsio ad tria obiecta, quorum unum est de fortitudino, alterum de temperantia et tertium de poenitentia; quae omnia procedunt secundum actus habentes imperfectionem ahquam annexara; quae quidem imperfectio non competit illis virtutibus secundum omnem statum, sed solum secundum statum praesentis miseriae.

2. Ad illud autem quod obiicitur de perseverantia, dicendum, quod perseverantia uno modo dicitur propositum perseverandi in bono: et lioc modo est virtus vel dispositio consequens virtutes insepa rabiliter. Aiio modo perseverantia est continuatio in bono usque in finem; et sic non dicit habitum, sed potius dicit statum, et hunc primus homo non habuit. Ex hoc tamen non sequitur, quod aliqua virtute caruerit pro eo tempore, quo in gratia permansit. habent annexam in actibus suis secundum statum naturae lapsae; dicendura, quod actus illi in statu innocentiae plurimum conformes erant actibus,'quos in patria virtutes sunt habiturae; cuiusmodi autem sint illi, deterrainat Magister in tertio libro distinctione trigesima tertia, el ibi suo loco determinabitur, dante Deo.

quod in primo statu gratia sanctificans data fuisset. Eadem sen-

Utrum dona graUiila fuerint aeque magnae efficaciae ad merendum ante lapsum, sicut sunt post lapsum. El quod fuerint maioris efficaciae tunc quam nunc, videtur.

1. Quanto perfectior est cognitio, tanto perfectior est dilectio; et quanlo maior est dilectio, tanto opus nostrum est Deo acceptabilius. Prima propositio patel per illud, quod quantum cognoscis, tanlum diligis. Si ergo in Adam secundum statum innocentiae clarior fuit cognitio, videtur, quod caritas ad merendura fuerit eflicacior.

2. Item, «albius est quod est nigro impermixtius »: ergo magis est meritorium quod minus liabet in se de demerito; sed omnia merita nostra quodam modo permixta sunt culpae, secundum illud Isaiae sexagesimo quarto: Omnes iustitiae vestrae sicut pannus menstruatae. Si ergo in Adam secundum statum innocenliae merita omnino fuissent impermixta culpae, videtur, quod secundum slatum illum dona gratuita erant multo maioris efficaciae.

3. Item, raeritum est a gratia simul et libero arbitrio: quanto igitur liberum arbitrium inagis gratiae obedit, tanto gralia efQcacius in actum suum exit; sed tunc natura magis erat oJjeJiens gratiae quam nunc, cum est corrupta: ergo tunc dona gratuita erant ad merenduni efficaciora.

4. Item, amor visibilium et soUicitatio - circa terrena impedit horainem, ne iungatur Deo perfecte: si igitur in statu primo nulla vigebat in homine concupiscentia, videtur, quod Deo perfectius et diuturnius adbaerebat, et ita magis ad merendum dispositus erat.

Sed contra: 1. Secundae ad Timotheum se- *: Nou coronabitur nisi qui legitime certa- Richard. a Med., hio a. 2. q. 1. — Durand., hic q. 2. verit; sed magis impugnalur homo secundum statum naturae lapsae quam secundum statum naturae institutae: ergo si has pugnas vincit, gloriosius triumpbat; et si gloriosius triumphat, maiorem meretur coronam: ergo etc.

2. Item, Philosophus dicit, quod « ars et virtus est circa difficilia»: ergo si hoc per se verum est, quanto actus virtutis est difficilior, tanto virtuosior; et quanto virtuosior, tanto ad merendum efflcacior: si ergo maior est difficultas in perficiendis divinis mandatis nunc, quam esset in statu naturae institutae; videtur, quod raaior sit merendi efficacia.

3. item, si homo stetisset, aut Christus non esset incarnatus, aut si esset incarnatus, nunquam esset passus; sed Christus sua passione non sibi meruit, sed nobis, et tam merita nostra quam Sacramenta elTicaciam habent a passione et eius fide. Si igitur inter omnia, quaecumque Deo placere possunt, boc fuit Deo acceptissimum, quod Christus se obtulit hostiam Deo et Patri, et inde sumunt efficaciam merita nostra, et illam efficaciam non habuissent merita in statu naturae institutae: ergo videtur, quod non essent efficaciora.

4. Item, «natura non deficit in necessariis », ut dicit Philosophus; si boc est verum in natura creata, multo magis verum est in natura increata; et si divina providentia non deficit bobus, de quibus minus cura est ei, multo minus nec deficit hominibus. Sed natura humana magis indiget adiuvari, quam indigeret ante lapsum: ergo videtur, quod nunc Deus det homini fortius et efficacius adiutorium. Si ergo efficacia meritorum attenditur secundum magnitudinem caritatis et gratiae, videtur, quod nunc dona gratuita in merendo sint maioris efficaciae.

Rationabiliter colligitur, quod nunc ratione maioris clifficultatis et ratione gratiae sint efficaciora clona gr-atuita ad merenclum, quam in stalu innocentiae, non autem ratione promptitudinis voluntatis.

Respondeo: Dicendum, quod efficacia nieriti prinia- ciDaliter ex tribus venit. videlicet ex difjictdlate operis, ex promptitudine voluntatis et ex magnitudine ( caritatis. — Difficultas operis multum facit ad meritum, et adeo facit, ut homo, qui est multo minoris caritatis quam Angelus, possit mereri, «t perveniat ad sublimitatem angelicam, secundum quod colligitur ex illo quod dicitur Matthaei undecimo de loanne Baptista: Qui minor estin regno caelorum maior est eo. Non enim est dubitandum, quin ioannes sit exaltatus ad ordines excellentium Angelorum; et tamen secundum statum viae minoris cariLatis 2. gj-at quam aliquis eorum. — Promptitudo etiam voluntatis plurimum facit; si voluntas prompta est secundum id quod habet, accepta est ad meritum. Quantacumque enim sit in homine gratia, nisi sit voluntas gratiae consentanea, nunquam eUciet opera meritoria; et quanto magis voluntas gratiae subiacet et conformatur, tanto magis homo in operibus nie- 3. rjtoriis exercetur. — Magnitudo caritatis principaliter inter omnia est, quae facit ad meritum, quia secundum illius quantitatem attenditur remuneratio praemii substantialis. Pondus enim amoris est quod dat valorem operibus meritoriis.

Si igitur fiat comparatio efTicaciae merendi in donis gratuitvs secundum statum post lapsum et secundum statum ante lapsum; responderi potest, quod quantum TiA primam conditionem, videlicet quantum ad difjicultatem, efficaciores sunt virtutes nunc, quam tunc fuerunt. Nunc enim magis impugnatur et impugnando probatur et examinatur virtus quam tunc, sicut patet in sanctis Martyribus. — Et sic procedunt rationes ostendentes, dona gratuita ad merendum esse nunc efiicaciora.

Quantum autem ad secundam conditionem, scilicet quantum ad p7'07nptitudinem voluntatis, efQca- 2. ciores fuissent virtutes in merendo tunc quam nunc, pro eo quod voluntas tunc quasi continue fuisset in bonis operibus Deo placentibus sine retardatione; nunc autem sive ex lassitudine sive ex surreptione frequenter cessat a bonis operibus et intendit aliquando rebus nocivis, aliquando inutilibus, tum pro- 1 Vers. II. pter difficultatem ad bonum, tum propter pronitatem ad malum. Et quantum ad hanc conditionem procedunt rationes probantes, quod dona gratuita in statu naturae institutae fuissent ad merendum efficaciora. — Et per hoc patet responsio ad utramque partem; procedunt enim secunduni diversas vias, secundum quas se habent dona gratuita in merendo sicut excedentia et excessa; et reperitur in eis secundum diversas conditiones maior et minor efficacia. Et sic nulla est inter rationes illas repugnantia; utraeque enim verum concludunt secundum diversam viam.

Si autem quaeratur ulterius de maioritate efficaciae quantum ad tertiam conditionem, tunc re. haberent sicut excedentia et excessa. Satis eniin probabiliter credi potest, quod aliqui sunt, qui halJent maiorem gratiam aliquibus, qui fuissent in statu innocentiae, si Adam stetisset; alii vero minorem aliquibus, sicut dici consuevit, cum comparatur status Legis scriptae ad statum Legis evangelicae. — Si autem coraparelur generaliter stalus ad statum, tunc non videtur usquequaque certum, in quo statu Dominus homini maius munus caritatis el graliae tribuisset, pro eo quod secundum diversas conditiones reperitur maior et minor idoneitas in homine suscipiente; et quod plus est, magnitudo gratiae distributae plus attenditur secundum discretionem distribuentis, quae cognitionem nostram latet. Ilaec autem pars probabilior videtur et magis auctoritatibus conmaiori adiutorio gratiae indiget; tum etiam quia decet Deum, de malo maius bonum elicere, quam sit illud bonum, quod adimendo inalum nocet; tum etiam quia Mediator et Intercessor pro notus interpellat, quem decet exaudiri in omnibus pro sua reverentia. Unde cuni appareat vultui Dei semper ad interpellandum pro nobis, et pro nobis in cruce oblatus fuerit et quotidie offeratur; valde probabile videtur, quod maius raunus gratiae tribuatur nobis, quam si ipse non fuisset incarnatus vel pro nobis oblatus. Et hoc expresse videtur innui loannis septiino, cum dicitur, quod Spiritus nondum erat datus, quia Lesus nondum erat glorificatus. Unde cum ascendit in altum, tunc dedit dona hominibus. Ex hac igitur triphci ratione, quarum una est in commendatione misericordiae, et secunda in com- 5 Edd. cum pluribus codd. distinctionem.

mendalione sapientiae, et lertia iii commendatione divinae iustitiae; satis rationabiliter colligitur, quod 4 nunc niagis sint efficacia dona gratuita ad merendum, quani in statu innocentiae, non solum ratione difficultatis, verum etiam ratione gratiae et caritatis; quamvis non absurde dici possit, quod maior efficacia in merendo erat tunc quam nunc, ratione promptitudinis voluntatis. — Et hac via procedunt rationes, quae ad primam partem inducuntur, sicut patet intuenti; aliter enim non cogunt.

1. Nam ad illud quod primo obiicitur, quod maior tenet ex parte potentiae concupiscibilis; sed non est

[n parte ista sunt quaestiones circa litteram, et primo quaerilur de hoc quod dicit: Dicimus, Adam non tunc habuisse virtutes, quando peccauit. Videtur enim dicere falsum, quia, si non habuit eas, quando peccavit, ergo ante amisit eas, quam peccaret; sed virtutes non possunt amitti sine peccato: ergo ante peccavit, quam peccavit. — luxta hoc quaeritur, utrum homo, quando peccavit, erat sapiens, vel stultus. Si sapiens: ergo non peccabat. Si stultus: ergo non videtur stultitia esse poena peccatil Respondeo: Dicendum, quod tempus commissionis peccati Adae potest dupliciter determinari: aut secundum inchoationem, aut secundum consunimatiomm. Utroque istorum modorum sermo Magislri habet veritatem secundum intellectum differentem. Si eniin intelligatur de initio, ut sit sensus: non habuit virtules, quando peccavit, id est, quando peccare inchoavit; dicendum est, quod sermo iste intelligitur, quod non habuit virtutes quantum ad usxmi, licet haberet virtutes quantum ad habilum. Unde in peccati sui inchoatione quodam modo virtutes habuit, quodam raodo virtute caruit; habuit secundum habitum, sed caruit secundum usum. — Si autem intelligatur de tempore consummationis peccati, sic, cum consummatio peccati fuerit in instanti, et simul sint peccatum consummari et esse; sic etiam praedictus sermo veritatem habet, non solum propter hoc, quod Adam tunc non habuerit virtutes quantum ad usum, verum etiam quantum ad habitum. Si enim tunc habuit peccatum, constat, cpiod non habuit virtutis habitum. Sicut enim in peccato simul est consummari et consummatum esse, sic et in verum de dilectione, secundum quod se tenet ex parte gratiae animam elevantis Et si obiiciat, quod utraque commensuratur cognitioni; dicendum, quod illud non est verum de omni cognitione, sed de co-: gnitione experimentali; haec autem non magis viguit in primo parente quam in viris sanctis, qui fuerunt et sunt in statu naturae lapsae.

2. 3. 4. kd illud vero quod obiicitur, quod meritum magis erat impermixtum demerito in statu innocentiae: dicendum, quod hoc venit ex hoc, quod voluntas non est ita prompta propter gravitatem carnis coniunctae et pronitatem concupiscentiae contractae; et ratio illa procedit ex parle promptitudinis voluntatis; similiter et duae rationes sequentes habitu virtutis simul est amitti et amissum esse; et si amissus est, non habetur. Planum est igitur,! quod quando peccavit, virtules non habuit; nec ta- men ex hoc sequitur, quod non amiserit. Amittere enim in his quae subito amittuntur, non ponit ha- j bere in actu, sed habuisse de praeterito el non ha- bere de praesenti. Hoc autem melius manifestatur in quartoS in tractatu de iustificatione impii. Et per hoc patent illa duo quae obiecta sunt.

DuB. n. i Item quaeritur de hoc quod dicit: Nunc ergo, ne forte mittat manum suam et sumat de ligno vitae etc. Si enim hoc verum esset, iam sequeretur, quod Adam ex primo peccato non incidisset in ne- j cessitatem moriendi, quod est contra textum: In quacumque die comederis, morte morieris. — Item, lignum vitae signum erat illius ligni vitae, quod Christus est, quod est in medio paradisi Ecclesiae; sed istud lignum potius obest quam prosit illis qui indigne sumunt: ergo videtur, quod si Adam comedisset de illo ligno, potius sibi nocuisset quara profuisset: ergo non viveret in aeternum., Bespondeo: Dicendum, quod verlrara illud est i verbuni Domini loquentis ad Angelos. Unde littera supplenda est sic: Nunc ergo — supple videte — ne mittat manum suam etc. Hoc autem dixit Dominus, non quod Adam in aeternum viverel, si post peccatum de illo ligno comederet, sed quia longiori: vixisset tempore. Unde verbum illud potest intelligi fuisse verbum misericordiae, quia Dorainus nolebat ipsum diu vivere in calamitate praesentis vitae, in quam retrusus erat merito culpae suae. — Vel po- Aiia soiai te.i;tus Gen. 2, 9. e.xponitur, et XIII. de Civ. Dei, c. 20. — In

test esse verbuin rigoris iustUiae., ut quia Adain gustando cibum ligni vetiti se indignum reddiderat ad percipiendum effectum ligni vitae: ideo Dominus in verbo praemisso, in quo fert sententiam contra eum, indicat, se Adam duplici bono privare, videlicet ligni esu et ligni effectu; non quia post peccatuQi posset ad illuin effectum pervenire, sed quia merito peccati utrumque meruit amittere.

Et sic patent illa quae obiecta sunt. Verumtamen illud quod obiicit de Sacramento altaris, non est simile, quia istius Sacramenti est efficacia spiritualis, et ei debetur revcreolia singularis ratione suae dignitatis et excellentiae; nuUum autem horum reperitur in eo qui manducat et bibit indigne; non sic autem eral de illo ligno vitae-.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod emisil eum Deus cle paradiso vohiptatis in locum sibi congruum. Videtur enim, quod hoc non debuerit Deus facere. Cum enim Deus sit maioris misericordiae, quam sit homo; et nos videamus, peccatores siistineri intra Ecclesiam, quae est paradisus quaedam: non videtur, quod Deus debuisset eum eiicere, sed potius longanimiter ad poenitentiam exspectare. — Item quaero: quare dicit, niundum istum fuisse sibi locum congruum? Aut enim erat delerioratus, aut non. Si non eral deterioratus, non videtur, quod esset habitatio sibi congrua post culpam Si deterioratus erat, videtur, quod magis debuisset deteriorari locus ille, in quo peccaverat, quam ille, in quo non peccaverat. — luxta hoc quaeritur, de quo serviat ille locus homini, quia modo non servit nec post diem iudicii serviet: ergo videtur, quod frustra factus sit locus ille.

Respondeo: Dicendum, quod Dens hominem de paradisn eiecit aequo iudicio, ita quod simul fuit ibi misericordia et verilas'-. Veritas nainque fuit ibi, quia, sicut Angelus de paradiso caelesti eiectus est, quia ibi peccaverat et se indignum illo loco reddiderat: sic et homo de amoenitate paradisi terrestris eiici debuit. Misericordia etiam ibl fuit, ut homo, in loco maioris calamitatis existens et sciens, se extra paradisum terrestrem esse, quasi exulem in hoc mundo se ipsum reputarel, et praesentem vitam conteinnendo ad bona invisibilia assurgeret et illa desideraret, et sic ad illa perveniret. Si enim temporalia amaret, impediretur, ne spiritualia apprehenderet; et si nunc 1 Cfr. August., XI. (lc Gen. ad lil. c. 39. n. 53. seq. — amat corruptus concupiscentia, quando est in hac valle raiseriae, quanto magis tunc amaret, si esset in illius paradisi amoenitate, postquam morbo concupiscentiae corruptus esset? Tanta enim ex tunc adhaerentia quieti lemporah inhaereret, ut nunquam aeternam requireret: et ideo cum eo actuin est misericorditer et iuste. — Et per hoc patent dubitationes praemissae. Patet enim, quod non est simile de paradiso Ecclesiae; patet etiam, quod locus iste magis est congruus statui miseriae, etiamsi uterque delerioratus esset. — Postremo patet, quod locus ille stra non est; multum enim facit ad nostram tionem et occasionem nobis praebet requirendae salutis, in qua consistit suinma et perfectio totius huraanae utilitatis.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod lignum illud non conferebat immortalitatem, nisi saepe de illo sumeretur. Hoc enim videlur esse falsum, quia immortalitas perfecta ponit hominera extra statum animalitatis: sed frequens comestio ponit hominem in statu animalitatis: ergo per frequentem usum hgni non perduceretur ad perfectam immortalitatem. — Item, frequentatio alicuius rei non variat effectuin secundum speciem, sed solum confirmat vel intendit: ergo si unica comestio uon poterat facere immortalem, videlur pari ratione, quod nec frequentatio.

Respondeo: Dicendura, quod Magister hic dubie loquitur, nec sine causa; utraque"enim pars sustineri satis probabiliter, et quod lignum vitae unica comestionecojf/erreimmortalitatem. Nec huic obviat, quod Dominus praeceperat Adae, quod de omni ligno paradisi comederet; praeceptum enim afflrmativum non obligat ad semper, sed pro loco et tempore. — Potest etiam intelhgi, quod non conferret illum effectum unica comestione, sed pluribus, et hoc, quia lignum ihud non conferebat immortalitatem, sicut causa principalis et effectiva, sed sicut dispositiva. Et quemadmodum videmus in medicina, quod frequentata disponit ad sanitatem, ad quam non sufQcienter disponeret semel sumta, sic et in proposito intelligendum est. — Et per hoc patent quae obiecta sunt; procedunt enim, ac si lignum vitae esset principale effectivum immortalitatis. De efTectu autem istius ligni planius habitum est supra; haec autem dicta sufficiant.

Cap. I.

Quod per Adam peccatum et poena transit in posteros.

In supenoribus insinuaUim est — licel es parte, nou enim perfecte sufScimus expoaere — qualiter prititm in hunc mundum intravit, ita in omnes homines mors pertransiit.

Cap. U.

Utrum illud peccatmn, quod transit, fuerit originale, vel actuale. catum, originale scilicet, an actuale; et si de originali et quare dicatur originale, et quomodo pertransierit vel pertranseat in omnes, diligenter investigaudura esl.

Cap. III.

Quidam putant fuisse actuale.

Quibusdara placuit de peccato actuali Adae illud inquiunt, eliam ipso nomine exprirait Apostolus peccatura, quod per unum hominem intravit in mundum, scilicet inobedientiara. Inobedieatia vero peccatura actuale est.

Cap. IV,

Quomodo assignant, illud intrasse in mundum.

Hoc autem dicunt intrasse in mundum non traductione originis, sed similitudine praevaricalionis; omquidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani, de quibus Augustinus iu libro de Baplisrao parvulorum comraemorat dicens: «Sciendum est, haereticos quosdam, qui norainati sunt Pclagiani, dixisse, peccatura priraae transgressionis in alios homines non propagatione, sed terrarum. Et quia non vult intelligi, hoc esse factura propagatione, sed irailatione, continuo subiunxit Scriptura: Imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. iransgrediuntur mandatura Dei; sed aliud est quod est cura peccato nascentibus». Non est igitur accipiendum, peccatura Adae transisse in oranes iinitationis tantum exemplo, sed propagationis et originis vitio.

Cap. V.

Quod originale peccalum vere fuit, quod transit in posteros. stinus testatur, quod per Adani transivit in oranes per eius carnem vitiatam concupiscentialiter geueratos.

Cap. VI.

Quid sit originale

Quod diligenter investigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores subobscure locuti sunt, atque scholastici doctores varie senserunt. — Quidam enim putant, originale peccatura esse reatum poenae tentiam oportet dici, originale peccatum ncc culpam esse, nec poenani. Culpam non esse ipsi fatentur; poena quoque secundum eos esse non potest, quia, poeiM. Quod etiam quidam eorura adniittunt dicentes, in Scriplura originale peccatum saepe nominari reor tum, et reatum ibi intelligunt, ut dictum est, obnoxietatem poenae; et ea ratione asserunt peccatura origi-

Cap. VII.

Quod originale peccatum est culpa.

Sed quod originale peccatura cidpa sit, i)liiribus

2. Sanctorum teslimoniis edocetur. Super Exodo % ubi diginaliter attraxerunt, vel quod malis moribus addiipsum, sed orane uocuil genus humanum, quia ex eo tuo seminatur cum vinculo peccati originalis nascitur et mortis». «Ideo igitur se in iuiquitatibus conceptum dicit David, quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam et vinculum raortis; nemo enim nascitur nisi trahens naie culpa esl, quam omnes concupiscentialiter coiicepli trahunt ». Unde in Ecclesiasticis Dogmatibus filium, a qua nullus liberatur, nisi per fldem Mediatoris Dei et hominum ». — His aliisque auctoritatibus evidenter ostenditur, peccatum originale culpam esse et in omnibus concupiscentialiter genitis trahi a parentibus.

Cap. 1U.

Quod originale peccatum dicitur fomes peccatij id est concupiscentia.

Nunc superest videre, quid sit ipsura originale peci. catum, quod cura non sit actuale, non est actus sive 7H brorum, sive languor naturae, sive lyranum, qui est in membris nostris, sive lex carnis. Unde Augustinus in libro de Baptisrao parvulorum « Est in nobis concupiscentia, quae non est permittenda regnare. Sunt et peccati esse concupiscentiam.

Cap. IX.

Quid nomine concupiscentiae intelligitur, quae fomes est peccati.

Nomine autem concupiscentiae nou actum concuhuius, quia ipsa concupiscenlia, cuin qua nati sunuis, flniri non potest, quamdiu vivimus; quotidie miuui pohabilem concupiscere facit, adultum etiam concupiscentera reddit. « Sicul enim in oculo caeci in nocte vitium caecitalis esl, sed non apparet, nec discernitur inter videutera el caecura, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectior tempus occurrat ».

Cap. X. Quodper Adam originale peccatum intravit in omneSj id est concupiscentia.

Ex his datur intelligi, quid sit originale peccatuin, scilicet vitium concupiscenliae, quod in oinnes concupiscentialiter natos per Adam intravit eosque vitiavit. Unde Augustinus in libro de Baptisrao parvulorum: unus homo fuerant, id est, in eo materialiter erant°>. « Mauifestura est itaque, omnes iu Adam peccasse

ab eius reatu per Christi baptismum absolvantur. « Alia ergo sunt propria peccata, in quibus tantuin peccant quorum peccata sunt; aliud hoc unum, in quo omnes An sit peccatum originale, in quo onmes peccaverunt.

Hoc est originale peccatum, quo peccalores nascuntur omnes concupiscentialiter genili, quod ex Adam tores, quae est actuale peccatura. Cura autera dixerit, per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et in eo omnes peccasse, quod de originali dictum est oportere accipi.

Cap. Xil. Ex quo sensu dictum est, per inobedientiam unius multos constitui peccatores.

Quod ergo ait: Per inobedientiam unius multi constituti sunt peccatores, eo sensu dictum esse intelligendum est, quia ex inobedientia Adae, scilicetex peccato actuali Adae, processit originale peccatura, quo omnes peccatores uascuntur, ut et in illo esset et iu oranes trausiret.

C.p. XIII.

Quod peccatum originctle in Adam fuit

et in nobis est.

Unde Auguslinus luliano haerctico, nullum peccatum in parvulis esse contendenti, respondens, aperte asserit, peccatum originale ex volmitate Adae proccsquaerit amplius, quid quaerit apcrtins? Item inquit lulianus: Si per liominem peccatuni intravit in raundum, peccatum vel ex voluntate, vel ex natura est. Si ex volionlate est, mala est voluntas, quae peccatura facit; si autem ex natura est, mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntate peccatura est. Quaerit forle, prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia ioris quantitatis est, quain fuerit corpus Adae,inquo nec tot etiam atomi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quocirca verum uon esse asserunt, substantiara uniuscuiusque in primo fuisse parente''».

Cap. XIV.

Quomodo omnes dicuntur in Adam juisse, quando peccavit, et ex eo descendisse.

Quibus responderi potest, im tiialerialiter 2A(ne. causaliter, non fomialiter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, se auctum et raultiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Focibi in humanara substantiam, quae ecilicel perpromassa substantiae eius divisura est, et inde formalum corpus fllii suique mnlliplicatione sine rei extrinsecae adiectione auctum est; et de illo ita augmenlato aliquid inde sejjaratur, unde formantur posterorum corpora; et ita progreditur procrealionis ordo lege propagationis usque ad (inera huniani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligeiilibus patet, oranes secundum corpora in A<lani fuisse per seminalem rationem et ex eo descendisse propagalionis lege.

Cap. XV.

Quod nihil extrinsecum convertatur in htimanam substantiam, quae est ex Adam.