Distinctio XVI

Quocirca homo et imago dicitur et ad imaginem, Filius autem imago, non ad imaginem, quia natus, stram. Faciumus et nostram pluraliler dixit, et nisi ex relativis accipi non oportet, ut facere inlelligantur Pa- Filii et Spiritus sancli, ut subsisteret honio imago Dei. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago, bet, quae hoc indicat, quia est erecta statura, secunduin quam corpus aiiimae ralionali congruit, quia in caelum erectum est».

Qualiter Deus produxorit

Terminatis duabus primis partibus, in qnibiis

iIagister deterniinavit de conditione creaturae spiritualis et corporalis divisim, hic secjuitur tertia pars, in qua determinat de productione creaturae compositae ex utraque, scilicet de homine. Dividitur autem pars ista in partes duas. In prima namque determinat de homine quantum ad ipsius productionem; secundo, quantum ad permanentiam et durationem, infra distinctione decima nona: Soleiit phuxL quaeri

de slatu primi hominis. Prima pars habet duas. In prima agit de productione hominis in comparatione ad principium effectivum. In secunda vero parte in comparatione ad principia constitutiva, infra distinctione decima septima: Hic de origine animae phira quaeri solent.

Prima pars spectat ad praesentem distinctionem et dividitur in partes duas. In prima parte Magister veritatem narrat, sciUcet qualiter Deus produxerit hominem ad suam imaginem, in qua similitudinem habet ad suum principium efficiens. In secunda vero

Ad intelhgentiam huius partis circa duo incidit

hic quaestio.

Primo quaeritur, qualiter homo sit imago secundum considerationem absolutam.

Secundo, qualiter sit imago secundum conside- Qualiter homo sit iniago

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod homo sit imago Dei vere.

1. Genesis primo: Faciamus /tominem ad iDiaginem etc; hoc non est nisi verbum Trinitatis: ergo etc.

2. Item, Ecclesiastici decimo septimo: Deus de terra creavit hominem, et secundum imaginem ad suam imaginem.

Prima pars habet tres particulas. In prima con-

Simihter secunda p:irs principalis haliet tres

Circa primum quaeruntur tria. Primo quaeritur, utrum sit imago Dei vere. Secundo, utrum sit imago Dei naturaliter. Tertio, utrum sit imago Dei proprie. considerationem ubiolutam.

3. Item, quod est maxime natum uniri alteri

De Arrha animae: Qui per affectum coniungeris, in

tendere per amorem: ergo maxime natus est ei conflgurari et assimilari. Si igitur imago dicit similitudinem expressam, patet etc.

4. Item, quod vere repraesentat aliquid secundum eius nobilem actum et secundum distinctionem et ordinem, vere est eius imago; sed homo vere repraesentat Deum secundum eius nohilissimiim actum, qui est intelligere — non solum enim repraesentat Deuni, in quantuni est ens et vivens, sed etiam in quanlum est intelligens — et iterum, repraesentat distinctionem et ordinem, qui est in personis, quanlum ad memoriam, intelligentiam et voluntatem: ergo liomo vere est Dei imago.

Contra: 1. Nihil est ilhid ad quod flt, quia....,-1 > I gmem Dei, sicut dicitur Genesis primo -; ergo homo non est imago.

2. Item, ubicumque est imago, ibi est stmdiludo; ubicumque est similitudo, ibi est identitas aliqua; ubicumciue autem est identitas, ibi est convenientia in aliquo tertio: si igitur Deus et creatura in aliquo tertio non conveniunt, creatura non potest esse similitudo Dei, et ita nec imago.

3. Item, non quaecumque similitudo est imago, sed similitudo expressa; sed nulla est similitudo expressa alicuius, quae plus est disconveniens quam conveniens: cum ergo omnis creatura plus sit Deo dissimilis quani consimilis, sicut dicit Augustinus decimo quinto de Trinitate, ergo nulla potest esse expressa Dei simihtudo: ergo nulla potest esse imago.

4. Item, ubicumque est imago, ibi est configuralio, imago enim attenditur in figura; sed divina essentia nullo modo est figurabilis: ergo inilio modo est per aliquam imagineni repraeseiitabilis: ergo nulla creatura est imago Dei.

5. Uem, differt imago a vestigio, quia vestigium repraesentat secundum partem, imago autem secundum totum sed nullum finitum potest repraesentare infinitum secundum totum: cum igitur Deus sit infinitus, et quaelibet creatura finita, nulla creatura potesl esse imago Dei.

6. Item, quaelibet creatura distat a Deo in infinituiii; Deus eniin quamlibet in infinituin excellit: ergo si inflnita distantia non est maior, una creatura non distat niagis quani alia: simililer iiec una magis appropinquat quam alia: ergo vel omnis creatura est imago, vel nidla. Sed non omiils est imago: ergo niUla.

1 Sicut cxplanaliini esl I. Sent. d. 3. p. II. )er totam. — c 0 N c L u s 1 0.

Homo est vere imago Dei, quia est eitis

expressa similitudo.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam esl notandum, quod imago dicit expressam similitudi-QuwsUiniJ nem. Psecesse est autem, omnem creaturam cjuoquo s- modo assimilari Deo; necesse est etiam, aliquam ad complementum universi expresse assimilari Deo: et ideo omnis crealura habet rationem vestigii, sed aliqua habet ralionem imaginis, illa videlicet, quae assimilatur expresse. Haec autem est rationalis creatura, ut homo; et ideo concedendum est, quod homo est imago Dei, quia est eius expressa similitudo.

Ad quod intelligendum notandum est. quod Qua'?™pii quaedam est similitudo per convenientiam omnimodam in natura, et sic una persona in Trinitate est alleri similis; quaedam per participationem alicuius naturae universalis, sicul homo et asinus assimilantur in aniinali; quaedam vero secundum propo;'- tionalitalem, sicut nauta et auriga conveniunt secundum comparationem ad illa quae regunt: cjuaedam est similitudo per convenientiam ordinis, sicut cundis duobus modis omnis creatura assimilatur; sed! illa ciuae assimilatur magis de longinquo, habet I rationem vestigii; illa vero quae de proximo, habet conciasio; rationem imaginis; talis autem est creatura rationa- i lis, utpote homo. i Et hoc patet sic. Primo de convenientia ordinis. Probatio:j Deus enim universa propler semetipsum operatus j est '% ita quod, cuni sit summa potestas et 7naie- 1 stas, fecit omnia ad sui laudem; cuni sit surama 1 lux, fecit omnia ad sui manifestationem; cum sit: summa bonitas, fecit omnia ad sui communicalionem. Non est autem perfecta laus, nisi adsit qui ap-; probet; nec est evktiiA manifestatio, ni.si adsit qui J intelligat; nec perfecta com?)nmjcazo bonorum,ma adsit qui eis uti valeat. Et quoniam laudem appro-. bare, veritalem scire, dona in usuni assumere non est nisi solumniodo rationalis creaturae; ideo non habent ipsae crealurae irrationales immediate ad Deum ordinari, sed mediante creatura rationali. Ipsa autem crealura ralionalis, quia de se nata est et laudare et nosse et res alias in facultatem voluntatis assumere, nata est ordinari in Deum immediate.

Et qiioniani quanto aliquid immediatins ordinatur ad aliquid, tanto magis convenit cnm eo convenientia ordinis; et anima rationalis et quaelibet rationalis oreatnra, eo quod « capax Dei est.et particeps esse potest », immediate ordinatur in ipsuni; maxime convenit cnm eo convenientia ordinis. Et quia, quanto maior est convenientia, tanto espressior est simililudo; hinc est, quod quantum ad hoc genus similitudinis rationalis crealura est similitudo expressa, et ideo iniago est. — Et hoc est quod dicit Augustinus de Trinitate decimo quarto, quod « eo est anima imago Dei, quo capax eius est et particeps esse potest ». Quia enim ei immediate ordinatur, ideo capax eius est, vel e converso; et quia capax est, nata est ei configurari; et propter liioc fert in se a sua origine lumen vultus divini l Et ideo quantum ad simihtudinem, quae attenditur ad convenientiam ordinis, perfecte dicitur imago Dei, quia in hoc ei assimilatur expresse.

Simihter in similitudine, quae attenditur in convenientia proportionalitatis vei proportionis, expresse assimilatur Deo creatura rationalis, et ideo secundum eam recte dicitur imago. Quod patet sic. Convenientia enim proportionis attenditur secundum simiUter se habere. Similiter autem se habe- re, hoc potest esse dupliciter: vel in comparatione ad extrinseca, vel in comparatione ad intrinseca. Tunc autem est simihtudo expressa, quando non tantum est simiJis modus se habendi in comparatione ad extrinseca, sed in coraparatione ad.intrinseca. Contingit autem comparare divinam essentiam ad creaturam; contingit etiam comparare personam ad personam. Omnis auteai creatura aliquam comparationem habet, secundum quam aliquo modo conformatur Deo, secundum quod est causa creaturae, sicut est comparatio illa, quae est ad ejfectum productum. Sicut enim Deus producit suum effectum, sic et agens creatum, hcet non omnino. Creatura vero rationalis non sohim sic convenit, sed etiam quantum ad intrinsecarum suarum potentiarum originem, orclinem et distinctionem, in quiijus assimilatur illi dislinctioni et ordini, quae est in divinis personis intrinseca divinae naturae. — Et in hoc ostendit Augustinus in libro de Trinitale hominem esse imaginem Dei; et hoc explanatum fuit in primo libro, ubi ostensum est, quod in anima rationah est unitas essentiae cum trinitate potentiarum ad invicem ordinatarum et quasi consimili modo se habentium. sicut se habent iiersonae in divinis. Et ideo est ibi expressa similitudo proportionis; et propter hoc rationahs creatura, quae est homo, est imago Dei.

His visis, patet responsio ad quaestionem propositam et etiam ad obiecta. Concedendum est enim, quod homo vere est imago Dei, sicut ostendunt rationes ad hoc inductae. quia, cum dicitur factus adinmginem, imago accipitur abstractive; cum dicitur imago Dei, imago accipitur concretive, quia est imagine Dei insignitus; sicut tabula, in qua depicta est imago, et imago potest dici et ad imaginem. Sic et in proposito.

2. Ad iUud quod obiicitur, quod non est aliqua identitas Dei ad creaturam, ergo nec simihtudo; dicendum, quod similitudo, qiia,e est in imagine, non attenditur per identitatem, aut eiusdem naturae participationem, sed per convenientiam in ordine etproportione; quae similitudo non exigit communicantiam in tertio, quia in convenientia ordinis unum est similitudo alterius; in convenientia p/'Ojt3ortionis non est similitudo in uno, sed in duabus comparationibus.

3. Ad iUud quod obiicitur, quod imago est similitudo expressa; iam patet responsio, quia, si magna sit dissimilitudo in proprietatibus absolutis, muUuni tamen magna est similitudo in immediatione ordinis et comparcUione proportionis, ex quibus et in quibus duobus expressio simihtudinis consistit, quae imaginem facit.

4. Ad iUud quod obiicitur de configuratione; dicendum, quod imago corporalis exigit configurationem corporalem, imago vero spiritualis configuratione et efflgie spirituaU contenta est. Haec autem consistit non in quantitate molis, sed in quantitate virtutis, scilicet in pntentiis, ita quod, sicut figura triangularis habet tres terminos et tres Uneas, sic etiam in imagine spirituali potentiae sint ad modum terminorum, et egressio unius ab aUera quantum ad actum se habeat ad modum lineae coniungentis.

D. Ad illud quod obiicitur, quod imago repraesentat secundum totnm; dicendum, quod illud est yerum de illa imagine, quae habet omnimodam perfectioneni; et sic solus Filius Dei est imago Palris. De alia non est verum, quod repraesentet secundum lotum simpliciter, repraesentat autem quantum ad aliquam totalitatem. Quia enim « rationalis creatura et intellectus quodam modo est omnia », et Vat. cum uno alteroque cod. proportionem.

omnia sunt nata ibi scribi, el impriini oninium si-. militudines et depingi; ideo, iknt lolnm universum repraesentat Deum in quadam totalikUe sensibili, sic creatura rationalis eum repraesentat in quadam totalitate spirituali; quaelibet autem alia creatura irrationalis repraesentat eum solum in parte, quia secundum se tantum, rum non sit nata alia in se spiritualiter continere, ita quod nihil sit, quod non sit nata cognoscere. Hoc dico propter animam sensibilem, quae, si cognoscat aliqua, non tamen nala est cognoscere omnia.

(1..d illud quod obiicilur, cjuod quaelibet creaproprio iniago, sed in farie. — Cuiii auteni illa convenientia

Secundo quaerilur. utrum homo sit imago Dei naturaliler. Et quod sic, videtur.

1. Quod inest ahcui a sua prima origine inest Intellige etsi. quod eliam Val. ponil.

Ilic in corp. quaesl. lura distat in iofmitum; dicenduin. quod verura est de illa distantia, quae opponilur participationi et adaequationi. Cum enim Deus sit infinitus, nihil potest ei adaequciri; cum sit simplex, non potest abquam naturam tertiam cum aliqua creatura parlicipare. Et penes has simiUtudines nuUo modo attenditur ratio imaginis in homine, seJ penes aham duplicem, scilicet ordinis et consimilis habitudinis, secundum quam rationahs creatura non distat in infliiilum a Crealore, sed valde appropinquat ei, sicut ostensum est supra -. in alii:ua proprietate pluribus modis esse possit, plures etiani q. 1. a. '2. ei naluraUter; sed esse imaginem Dei convenit mini a sua prima conditione: ergo est ei naturale l

2. Ilem, quod inest omnibus communiter et 3 Vat. ergo iiiesl ei naturaliler.

inseparabiliter, inest naturaliter; sed esse imaginem convenit homini universaliter et inseparabiliter: ergo etc.

3. Ilem, quod convenit alicui secundum naturales eius proprietates convenit ei naturaliter; sed esse imaginem convenit horaini secundum intrinsecas pntentias et naturales: ergo convenit ei naturaliter.

4. Item, esse imaginem Dei non est homini accidens, sed potius sul3Stantiale, sicut esse vestigiwn nulli accidit creaturae: si ergo homo non est imago Dei naturalis, ergo non est res naturalis, sed artificialis. Si igitur hoc est plane falsum, scilicet quod homo sit artificialis: ergo non est imago artificiahs, sed naturalis.

o. Iteni, asinus artificialis non est asinus verus, ergo imago artificialis non esl imago vera; sed homo est imago vera: ergo non est imago artificialis; et est artificialis vel naturalis: ergo etc.

Contra:. Hilarius in libro de Synodo deftniens naturalem imaginem dicit: «Imago est eius rei, ad quam imaginatur, species indifferens »; sed homo non est species indifTerens ipsius Dei: ergo non est iraago naturalis.

2. Item, Augustinus de Decem Chordis: « Sicut differt imago imperatoris in fdio et in nummo, sic differt imago in Filio Dei et in homine»: si igitur imago in fdio imperatoris est naturalis, in nummo est artificialis, videtur, quod solus Filius Dei sit iraago naturalis, honio vero solura artificialis.

3. Ilem. hoc ipsum videtur ratione. Sicut proprium est personae Filii esse filium, ita proprium est esse imaginera; sed sola persona Filii est filius naturalis, et non homo: ergo pari ralione sola persona Filii est imago naturalis. et non homo.

4. Item, quod est a voluntate non est a natura; sed productio hominis est a voluntate Dei: ergo non est a natura. Sed ab eo habet esso imaginem, a quo habet et produci: si igitur anima hominis non producitur a Deo secundum naturam, sed secundum voluntatem. non erit imago Dei naturalis, sed voluntaria.

5. Item, imago dicit imitationem et similitudinem: ergo si aliquid est imago alicuius naturalis, assimilatur cura eo in natura; sed homo cura Deo in natura assimilari non polest: ergo non potest esse eius imaao naturalis.

c 0 N c L u s I 0.

Homo est Dei imago nec artificialis nec connaturalis, sed naturalis.

Respondeo: Dicendum, quod cum unago dicatur a!) actu repraesentandi — nam imago refertur ad prototypmn, ut dicit Damascenus — et repraesentatio dupliciter possit cnnvenire alicui: vel per formam naluralem, vel per formata artificialem; quod duplex est imago, naturalis scilicet et arft-, ficialis. Et cum homo non repraesentet per formam artificiakm, sed per suam formam naturalem et potentias ei naturaliter inditas; homo non est imago artificialis, sed naturalis.

Differt autem dicere imaginem naturalem et connaturalem. Nam imago naturalis est, quae repraesentat per id quod habet a natura, sive cum illo quod repraesentat, conveniat in natura, sive non. Imago vero connaturalis dicitur, quae imitatur et refertur non solum per id quod habet a natura, sed per convenientiam in eadem natura. Ideo, etsi esse imaginem conveniat homini, tamen imaginem connaturaleni non convenit hommi, sed soli Filio Dei.

Cuncedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod homo non est imago artificialis, sed naturalis.

1. Ad illud vero quod obiicilur in contrarium, dicendum, quod Hilarius definit imaginem connaturalem, non naturalem.

2. Ad illud quod obiicitur de Augustino. dicendum, quod non intendit ponere similitudinem quanlum ad naturale et arlificiale, sed quantum ad convenienliam et discrepanfiam in natura. Sicut enim nummus cum imperafore in natura non convenit, sed filius eius convenit; sic in propnsito intelligendum est.

3. Ad aliud quod obiicitur, quod sola persona Filii est filius naturalis; dicendum. quod non est simile. Aliler enim accipitur naturale, prout adiacet Filio, aliter, prout adiacet imagini; non enim differt dicere Filium naturalem et connaturalem, sicut differt in iraagine. — Et ralio huius est quia Filius dicit ut «. quo, quantum est de suo principali intellectu; imago dicit ut ad quem. Ideo naturale, dictuni de Filio, significat, quod egressus Filii sit per moduni naturae, et ita, quod cura Patre conveniat in natura; sed cum AkMwv imago « Vide tom. I. pag. 86, nota 6. et pag. 127, nota 2.

naturalis, significatur, quod illa repraesenlatio est a naturali principio sive proprietate; et propter hoc non datur intelligi, quod sit inter iniaginem et eum cuius est imago, convenientia naturae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod est a voluntate non est a natura; dicendum, quod verum est ex ea parte, ex qua est a voluntate; unde, cum creatura a Deo producitur voluntarie, non dicitur ab eo exire naturaliter, sed voluntarie; ex hoc tamen non sequitur, quod voluntarie repraesentet, immo est ibi accidens Quamvis enim Deus voluntarie produxerit hominem, homo tamen habet operationes naturales, quia divina voluntas fabricavit et fecit ipsam naturam; non sic autem est de voluntate artiftcis creati, qui naturalem formam non potest producere.

Utrum esse imaginem conveniat Tertio quaeritur, utrum esse imaginem conveniat homini proprie, ita quod nuUi alii. Et quod sic, videtur.

1. In solius hominis conditione dictum est: Fac«a)WM.? hominem ud imaginem etc; sed haec est nobilissima conditio, quae si daretur aliis, nullo modo deberet praetermitti: ergo videtur, quod nulli alii quani homini esse ad imaginem suani Deus dederit. Quod si praelermisit de aliis, et non de homine, tunc est quaestio: quare Scriptura fecit?

2. Item, Augustinus in sermone de imagine: « Ad imaginem et similitudinem suam Deus illum creavit — loquitur de homine — quod nulli alii creaturae dedit ».

3. Item, hoc videtur per rationem, quia «quod per superabundantiam dicilur, uni soli convenitSi; sed imago dicit similitudinem expressissimam in genere creaturae: ergo oportet, quod conveniat vel uni soh speciei, vel uni soli individuo.

k. Item, eo ipso homo est imago Dei, quia immediate tendit in Deum; si ergo universum est ordinatum secundum oiunem sui partera, impossibile est, (juod aliquae creaturae diversarum specierum ordinentur in Deum ex aequo et iramediate:

0. Ad illud quod obiicitur, quod iniago dicit similitudinem in natura; dicendum, quod haec determinatio naturaliter, addita alicui termino, qui Noiandum, quidem nec dicit habitudinem ut a quo, nec ut ad quem, ambiguam reddit locutionem, quia potest dicere habitudinem vel in ratione causae, vel in ratione formae. Unde haec est duplex: iste naturaliter assimilatur illi: vel ut intelligatur causaliter, quia assimilatur in eo quod liabet a natura; vel ut intelligatur formaliter, quia assimilatur in ipsa natura. Primo modo accipiendo, haec est vera: homo naturaliter assimilatur Deo; secundo modo falsa; et primo modo sequitur ad hanc: homo naturaliter est imago Dei: alio vero modo non l

proprie, ita quod nulli alii. ergo vel homo et Angelus erunt eiusdem speciei, vel esse imaginem convenit soli homini.

b. Item, homo, eo ipso quod est imago Dei, est finis omnium aliorum; sed hoc non potest pluribus diversis specie convenire, et planum est, quod Angelo non convenit: ergo videtur, quod esse imaginem conveniat soli homini.

6. Item, quia homo est imago Dei, fuit unibi- jl lis divinae naturae; hoc autem est eius proprium: j ergo proprium est homini esse Dei imaginem.:;

Contra: I. Dionysius de Divinis Nominibus '°''™'iamenta: dicit, quod « Angelus est imago Dei, manifestatio!j occulti luminis » etc. j

2. Item, « Anima eo ipso est imago Dei, quo capax p Dei est et particeps esse potest »; sed hoc competit:i Angelo, sicut animae: ergo non soli horaini compe- 1 tit esse iraaginem. Ij

3. Item, ista est nobilissiraa oninium conditio-:;. nura naturalium, videlicet esse imaginem: ergo no-; bilissima oranium creaturarum huiusraodi proprie- l tatis non debuit esse expers; si igitur creatura an- ji gelica est huiusmodi, patet etc.,i

4. Item, imago inest animae secundura supe- 1 riorem partem, sicut in prirao libro ostensum est; boribus, sentire cum bestiis, intelligere cuni Angelis. Cfr.

sed iii illa parle homo et Aiigelus habent convenientiam: ergo videlur similiter, quod in dignitate imaginis conveniunt: ergo esse imaginem non est proprium solius hominis. Esse imaginem Dei proprie convenit homini respectu brutorum, non tamen respectu Angelorum, cum quibus hoc est ei commune.

Respondeo: Dicendum, quod proprium dicitur dupliciter. Est enini proprium simpliciter, et proprium alicui. Propriuni simpliciler est quod convenit omni et soli; proprium alicui est quod convenit omni contento sub illa specie, ita quod quibusdam aliis convenit, quibusdam vero minime; sicut esse Ijipedem proprie convenit homini respectu quadrupedum, non respectu volatilium. -- Dicendum est igitur, quod sicut esse ralionale vel intellecluale non est proprium homini simpliciler, quia convenit in hoc cum Angelo, sed est proprium respectu rerum corporalium; sic esse imaginem proprie convenit homini respectu brutorum, non tamen respectu Angelorum, immo communiter convenit hominibus et Angelis, sicut ostendunt rationes ad hoc inductae.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrapresse; ideo non est mirum, si non determinat eius raodum nec dicit, eam ad imaginem esse factam. Si auteni quaeras, quare non determinat, hoc determinatum est supra, dislinctione decima tertia

% Ad illud Augustini dicendum, quod.ugustinus non excludit creaturas spirituales, sed crea-

Consequenter quaeritur de imagine secundum considerationem relatam. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum ratio imaginis principalius reperiatur in Angelo quam in anima.

1.ristol., V. Topic. c. 1: Assignatur auleni proprium aut turas corporales et visibiles quando dicit, quod nulli alii creaturae dedit. Item, hoc dicit propter aliquam proprietatem repraesentationis, quam Deus dedit homini, non alii creaturae spirituali, vel corporali, non propter rationem imaginis principalem, quae consequitur omnem naturam rationalem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod est similitudo expressissima; dicendum, quod superlalivum dupliciter potest exponi: uno modo per suum positivum cum valde adverbio, ut albissimum, id est valde album; et sic intelligitur, cum dicilur ad imaginem; et non oportet, ipsum Angelum superponi. Aliquando superlativum intelligitur respeciive, et tunc dicit excessum respectu omnium, ad quae comparatur; et hoc modo non potest convenire pluribus; et sic non accipitur in proposito

b. Ad illud quod obiicitur, quod eo ipso quo est imago, est finis; dicendum, quod ista non est tota ratio; immo, quia sic est imago in anima, quod ex parte corporis cum omnibus corporalibus habet quandam convenientiam; et ideo solus homo dicitur omnis creatura '% et omnia propter ipsum quodara modo fi.eri, et ad ipsum etiam referri.

6. Ad illud quod obiicitur de unione, dicendum, quod etsi ralio imaginis sit dispositio ad unionem, non tamen est dispositio sufEciens de se, nisi competat hoc personali proprietati et culpabili infirmitati; et hoc est reperire in homine, non in Angelo, sicut infra mehus patebit in (ertio. Ad praesens autem sufTiciat, quod quidquid sit de unibilitate, imago tamen universaliter consequitur crealuram rationalem, ita quod omnis creatura rationalis est imago Dei veraciter et naturaliter. Et ratio huius est expressio similitudinis quantum ad convenientiam ordinis, quae supra in principio quaestionis explanata fuit.

Secundo, utrum principalius in viro quam in femina.

Tertio, utrum principalius reperialur in cogniliva quam in affectiva.

Ulrimi imaginis rcUio principalius Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum ratio imaginis principalius reperiatur in Angelo quam in anima. Et quod sic, videtur.

1. Super illud Ezechielis vigesimo oclavo: Tu signaculum similitudinis, Gregorius: « Quanto subtilior est natura, tanto in ea imago divinitatis siniilius insinuatur impressa.

2. Item, sapiens artifex in noljiliori tabula nobiliorem describit picturam: si igitur imago in creatura est quasi quaedam pictura talralae impressa, sicut dicit Magister in littera, ergo perfectiori et nobiliori raodo imago divinitatis inscribi deliet in Angelo quam in anima.

3. Item, ex eo dicitur creatura rationalis imago Dei, quo capax Dei est; sed angelicus spiritus capaeior est quam humanus, cum sit virtuosior et expeditior: ergo in eo imago divinitatis est eminentius impressa.

4. Item, imago consistit in memoria, intelligentia et voluntate; sed memoria perfectiori modo habet actum suum in Angelo quam in homine, similiter inlelligentia et voluntas — memoria enim eius tenet sine ol)livione, et intelligentia intelligit sine inquisitione, et voluntas diligit sine retardatione, quorum opposita sunt in aniraa — ergo etc.

CoNTR.: 1. Expressius repraesentat summam Trinitatem quod repraesentat non solum quantum ad unitatem substantiae, sed eliam quantum ad distinctionem personarum; sed homo expressius repraesentat distinctionem personarum, quia in homine est personalis discretio per originera, in Angelis autem non: ergo expressius repraesentat Trinitatem homo quam Angelus. Sed in quo est expressior repraesentatio, est expressior imago: ergo etc.

2. Item, evidentius imitatur alterum quod iraitatur ([nantnra ad substantiara et modum existendi, quam quod imitatur soluni quantuni ad alteruni; sed anima repraesentat Trinitatem sununara, et prout est in se ipsa, et prout est in rebus, ut sic in qualibet parte corporis sit tota. sicut sunima essentia est in creatura: ergo expressius iinitatur Deura in Angelo quam in anima. quam Angelus. Sed quod expressius imitatur excellentius sua imagine insignitur: ergo etc.

3. Itera, expressius repraesentat Deum quod repraesentat ipsum non solum in se, sed secundum quod est principium aliorum, quara quod aliquo modo tantum; sed homo repraesentat Deura non solura, ut ens est in se, sed etiam, ut est principium aliorum, quia «sicut ex uno Deo orania, ita ex uno homine omnes homines», sicut vult Glossa, primae ad Corinthios undecimo: ergo, si quod expressius repraesentat, rationem imaginis participat eminentius, patet etc.

4. Item, plenius repraesentat aliquid quod repraesentat ipsum per maiorera accessum ad suam totalitateni; sed homo repraesentat Deum, in quantum est exemplar et spiritualium et corporalium, Angelus autera altero tantum modo: ergo in homine excellentiori modo reperitur iraago.

5. Item, quanto exemplum raagis unitur exemplari, tanto magis conformatur ei; et quanto magis natum est uniri, tanto magis natum est conformari; sed natura hnraana unitur divinae in unitate personae, quod quideni non facit angelica: ergo expressior est in ea imago, quam sit in Angelo.

6. Itera,per considerationem Philosophi: «Si optimum in uno genere est nielius optinio in alio genere, et est simpliciter hoc illo melius»; sed Christus, qui est optimus inter homines, excellentiori modo insignitus est imagine Dei quam optimus Angelus: ergo imago Dei in homine quam in Angelo reperitur excellentius.

c 0 N c L u s I 0. Ratio imaginis in Angelo el anima quoad aliquid est aeque principaliter, quoad aliquidinAngelo magis principaliler, quoad aliquid minus.

RESPONDiio: Ad praedictoruni intelligentiara est notaudura, quod quidam dicere voluerunt, quod crealuram magis esse ad imaginem Dei potest

dici dupliciter: vel extensive, vel inlemive. Si extensive, sic dixerunt, quod homo magis repraesentat Deum quam Angelus, quia in pluribus ratione corporis sibi uniri, utpote in spiritualibus et i;orporalibus et in modo exislendi in rebus et secunduni etiam modum producendi res. — Et sic dicunt procedere rationes ad secundam partem. Nam quod de Christo obiicitur, non valet; illud enim est singulare privilegium nec esl naturae, sed potius gratiae. — Si autem dicatur una creatura magis esse ad imaginem quam alia intensive, quia expressius repraesentat; sic dicunt, Angelum magis esse ad imaginem Dei, quam sit homo; sicut ostendunt auctoritates et rationes ad oppositum. Et hoc insirmat Gregorius, cum dicit: « Quanto subtilior est natura, tanto in ea imago -Trinitatis simihus insinuatur impressa». Et rationes etiam consequentes ostendunt. quod sicut excellentior est natura angelica, sic excellentiores habet potentias et maiorem habet capacitatem et digniori modo est imagine Dei insignita. — Et secundum hanc viam plana est responsio ad quaestionem propositam et ad obiecta.

Sed licet iste raodus dicendi probabilis videatur, non mndicam tamen habet calunmiam ratione utriusque partis distinctionis. Quod enim dicatur imago magis esse in homine extemive quani iii Angelis, hoc verbis Augustini non consonat, qui rationem imaginis dicit esse in aniraa praecise secundum partem supremam, sicut patet in decimo quarto et decimo quinlo de Trinitate-. Similiter, quod dicatur universaliter expressior esse imago Dei in Angelo quam in anima propter maiorem dignitatera naturae, lioc non videtur consonare Glossae, quae dicit super illud, secundo ad Hebraeos: Euni qui modicum minoratus est ab Angelis; ibi dicit Glossa, quod « natura nientis humanae, qualem Chrislus assumsit, solus Deus maior est». Et Augustinus hoc innuit in pluribus locis; et pie creditur et communiter sentitur, quod Virgo Maria raagis inter oranes Angelos accedit ad Deura.

Propterea est ahus modus dicendi, quod cum expressio imaginis consistat in convenientia ordinis et proporlionis, intensio dignitatis imaginis consistit secundum intensionem convenienliae quantum ad proportionem, vel ordinem.

Attendendum autem, quod convenientia creatuad Deura; de bene es.se vero est, quod creatura, quae est iraago, praeponatur aliis, quae tenent rationem vestigii; et quod alia ordinentur in ipsam tanquam in fmem. — Et sic triplex est ordo in creatura nali, secundum quem conformatur Deo. Priraus, quod immediate nata est Deo coniungi; et hic est essentialis imagini, et in hoc Angelus et anima aequiparantur, quia utriusque « mens iramediate ab ipsa prima veritate forraatur ». — Secundus est, quo praeponitur creatura, quae est iraago, aliis creaturis; et in hoc Angeh praecellunt, quia non solum bestiis, sed etiam hominibus rectores sunt deputati, secundum illud, Ecclesiastici decimo sephmo: /;i unamqimmque gentem praeposuit rectores, Glossa: id est,ngelos; et iste est ordo, quo creatura irrationalis regitur a Deo mediante rationali. — Tertius est ordo, quo creaturae irrationales ad ratiunalera ordinantur tanquani in finem, propter quem sunt factae, et mediante illo in ultiraum flnera principalera; et secundum hunc ordinera magis convenit homo cum Deo quam Angelus; magis enim facta sunt et corporalia et sensibilia propter homines quam propter Angelos. — Et sic patet, quod ratio imaginis, prout attenditur in convenientia ordinis, quantum ad id quod est de e-sse, in horaine et Angelo reperitur aequaliter, quia uterque ordinatur in Deura immediate. Quantum vero ad illud, quod est de bene esse, scilicet quantura ad ordinera respectu creaturarum, se habent per modura excedentis et excessi. Angelus enim raagis convenit quantum ad ordinem snb ratione regiminis; homo vero magis quantura ad ordinem, qui attenditur in ratione finis.

Consiraili modo reperimus et aequalitatem et mutuum excessum in expressione imaginis, quae attenditur secundum convenientiam proportionis 1,. I i. 1-. quia quaedam est convenientia habitudnns, quae de esse iraaginis, quaedam de bene esse. Illa est de esse, quae consistit in coraparatione ad intrinseca sicut ad potentias; et in hac honio et Angelus adaequantur, quia ita bene est distinclio et origo et aequalitas et consubstantialilas in potentiis aniniae, in raemoria scilicet, intelligentia et voluntate, sicut in potentiis Angeli. — Illa vero convenientia habitudinis est de bene esse, quae attenditur in coraparatione creaturae rationalis ad aliquod extrinsecum, utpote ad corpus, quod est ipsa inferius. Haec autera dupliciter potest esse expressior: el p?'ivative, vel fjositive. Si positive; sic anima est imago expressior, quae in hoc, quod coniungitur corpori ita, quod per illud est principium alioruiii, et per illud totuni inhabitat, magis repraesentat Deum, qui est principium omnium, et qui unus est in oinnibus. Si autem privatioe; sic Angelus magis repraesentat

5. Deum, cjuia Deus est spiritus purus, omnino impermixtus et independens a creaturis onmibns: et hoc repraesentat angelicus spiritus, dum est a corpore secundum actum et aptitudinem separatus. Et pro tanto dicitur esse subtilior a Gregorio, et in eo imago divinitatis esse expressior. Et sic patet, quod quantum ad convenientiam propo7'lionis, quae est de essentia imaginis, inter hominem et Angelum potest esse aequalitas; quantum vero ad illam, quae est de bene esse, se habent sicut excedentia et excessa.

Ex praedictis igitur patet responsio ad quaestionem propositam. Cum enim quaeritur, utrum principahus vel expressius sit imago Dei in Angelo quam in anima; respondendum. quod quantum ad ahquid est aeque principahter, quantuni ad aliquid magis principaliler, quantum ad aliquid minus, sicut explanatum est. — Et in hoc patet responsio ad rationes ad utramque partem, quae procedunt secundum diversas vias, secundum quas veritatem possunt concludere, quia non habent oppositionem.

3. 4. Ad iUud tamen quod obiicitur de maiori.capacitate. dici potest, quod non cogit. Angelus enim 'capacitatera gratiae habet in comparatione ad sursum, in qua comparatione non excedit naturam mentis humanae. Quod autem natura angelica dicatur excedere humanam, hoc est in comparatione ad corpus, ad quod non habet inclinationem secundum quod aniina; et ideo maiorilas dignitatis in natura angelica respectu animae non facit ad excel-

I. Multi Scliolaslici cnm S. Thoma, Richai'do a Med. ot 1 Val. sicut anima. lentiam imaginis sive ilhus capacitatis, quae est in natura humanae raentis, secundum quod anima est capax Dei. — Simihter nec aliud, quod sequitur, cogit; quia maior vivacitas memoriae vel intelhgentiae potius facit ad intensionem sim.ilitudinis quam ad imaginis maiorem expressionem. Simililudo enim consistit in proprietatibus naturalibus, imago vero in origine et habitudine; et quamvis potentiae in Angelis sint vivaciores quam in animabus % et ideo Deo similiores; eundem tamen habent ordinem et habitudinem, sicut ostensum est supra. Unde magis proprie conceditur, quod Angelus sit Deo similior quam homo, quam possit concedi, quod Angelus sit magis imago; et hoc vult dicere auctoritas Gregorii.

Rationes vero ad oppositum procedunt et conclu- Ai dunt maiorem expressionem quantum ad illud quod est accidentale imagini, excepta illa, quae fundatur super unionem; ad quani dicendum, quod non cogit, pro eo quod substantia, quae minus capa.x est gratiae per naturara, polest efflci magis capax per aliquam gratiam gralis datam, quae disponit et ampliat capacitatem naturae ad susceptionem gratiae gratum facientis. Unde esto, quod mtura angelica esset magis capax gratiae quam humana natura secundura naturalem potentiain — sicut videtur rationabiliter esse ponendum, ut natura angelica sit excellentior, et excellentiori natui-ae debeatnr excellentior potentia et capacitas — nihilominus tamen per aliquod donum divinitus sibi gratis datura potest elevari capacitas animae usque ad eapacitalem Angeli, et quodam raodo ampliorem. Nam donuin gratiae gratis datae disponit ad gi-aliam gratuni facientem; et sic possibile est fuisse in Chrislo el beata Virgine. Et sic patent obiect;i ad utramque partem. quatenus mens immediate ordinem habet ad Deum. Kiiam Alex.

Val. folso animalibus.

Utrum imago principalius Secundo quaeritur, utrum principalius sit iniago in niasculo cuain in feniina. Et quod sic, videtur.

1. Primae ad Corintiiios undeciino: Vir est imuqo et gloria Dei. Hoc autem, ut dicit Apostolus, separat virum a muliere: ergo aut mulier non est imago, aut si est imago, non est ita expressa, sicut vir.

2. Item, Glossa - ibidem: « Ad iniaginein Dei factus est vir, iion mulier »; sed lioc non est dictum, quod niulier nullo inodo sit ad iniaginein facta: ergo dictum est, quia minus est ad imaginem quam vir.

3. Item, quia homo est ad imaginem, unibilis est naturae divinae; sed magis fuit unibilis in sexu masculino quam feminino: ergo magis est iinago vir quam mulier.

4. Iteni, quia homo est iniago Dei, oranibus est praelatus sive praepositus, secundum quod innuitur in textu, Genesis primo: Faciamus hominem ad imagineyn etc. Et subditur: El praesit piscibus etc.: ergo si praesidere non convenit homini in sexu femineo, sed masculino, videtur, quod imago excellentiori modo sit in inasculino sexu quam in feminino.

CoNTRA: 1. Genesis primo: Creavit Deus homicul imuginem et similitudinem suam, masculum. et feminam creavit illos: si igitur niulier creata est ad imaginem Dei et ad aequalitatem viri — sicut innuit formatio eius de latere, et ratio etiam, quare formata est, cum dicitur: Faciamus adiutoriuni simile sibi — videtur ergo, quod in viro et muliere aequaliter reperiatur ratio imaginis.

2. Item, imago attenditur in homine quantum ad supremum anim.ae; sed in supremo animae non est distinctio aliqua secundum sexum: ergo sive homo sit mulier, sive vir, aequaliter est imago.

3. Item, sexus non variat speciem % ergo vir et mulier sunt eiusdem speciei; sed imago consequitur hoininem quantum ad formam speciei, non quantum ad forinam individui: ergo aequaliter est in viro et muliere. in masculo quam in femina.

4. Item, imago creationis ordinatur ad iniaginem recreationis sive gratificationis; sed imago recreationis, quae consisit in gratia et virtutibus, ita excellenter potest esse in muliere, sicut in viro: ergo pari ratione et imago creationis, in qua conditus est homo. Ratio imaginis non est magis in viro quam in muliere quoad primum esse, sed tantum quoad accidentalem proprietatem.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est nolandum, cpiod, sicut ex praecedentibus patet, imago quantum ad suum esse principaliter consistit in anima et eius potentiis, et in his potissime, prout habent ad Deum converti; et quantum ad hoc non est distinctio masculi et feminae, servi et liberi: ideo imago, quantum ad id quod est de complemento eius et de eius esse, non magis reperitur in viro quam in muliere. — Quantum autem ad bene esse sive ad clariorem expressionem, consistit magis in anima, secundum quod ad corpus habet ordinem et habitudinem. Et quoniam ex parte corporis est sexuum distinclio, et secundum sexuum distinctionem maior est repraesentatio sive quaiitiim ad rationem praesidendi, sive (luantum ad rationem principiancli, quia vir est caput mulieris, et vir est principium mulieris, et non vir propter mxdierem, sed mulier propter virum: quantum ad hunc utique inodum excellentiori modo reperitur imago in sexu masculino quain feminino, non ratione eius quod est de esse ipsius imaginis, sed ratione ipsius quod adiacet. Et secundum hoc satis plane potest responderi ad obiecta.

Rationes enim ostendentes, quod non magis est iinago vir quam mulier. procedunt de imagine quantum ad suum primum esse, sicut intuenti patet. Rationes vero ad oppositum procedunt de imagine quantum ad aliciuam accidentalem proprietatem sive per relationem ad corpus. verbum Apostoli, Col. 3,9: Exspoliantes vos velerem homirationis, et inulier pro inferiori, sicut exponit Augustinus duodecimo de Trinitate. Et si tu obiicias, quod Apostolus loquilur de viro et muliere ad litteram; dicendum, quod loquitur de eis non secundura se, sed secundum significationeni. Vir enim, quia fortis est el praesidel niulieri, superiorem por-

Utruni imago principalius sit Tertio quaeritur, utrum imago principalius sil in cognitiva quain in motiva sive afTectiva. Et qund principalius sit in cognitiva, videtur:

1. Per illud quod dicit Augustinus: « Imago est in potenlia cognoscendi, et similitudo in potentia diligendi »; sed lioc non est djctum, quod oninino sit in potentia cognoscendi: ergo dictum est, quia principalius est ibi.

2. Ilem, imago primo et principaliter convenit ipsi Verbo aelerno: ergo ei principaliter magis convenit quod illi Verbo aeterno respondet; hoc autem esl ipsa intelligenlia, quae est in ipsa potenlia cognitiva: ergo etc.

3. Item, imago consistit in memoria, intelligentia et voluntate: sed duae istarum potentiarum, scilicet memoria et intelligentia, tenent se ex parte cognitivae: ergo el imago plus se tenet ex parte cognitivae quam affectivae.

4. Item, imago dicit quandam configurationem et distinctionem; sed affectivae est wdre, et cognitivae distinguere: ergo imago principalius residet penes cognitivara quam penes affectivam.

CoNTR.: 1. Iraago reformationis respondet iinagini creationis; sed nia.gi) reformationis, quae quideni est gralia, principalius est in affectiva quam in cognitiva: ergo et imago creationis.

2. Itera, in eo principaliter consistit res.inqno consistit eius complementura: sed imago coinplelur in voluntate, et voluntas se tenet ex parte affectivae: ergo etc.

3. Itera, iinago est nobilissiinuin in anima, ergo consistit penes id quod est in aniraa nobilissimum; sed liberuni arbitrium sive voluntas est no- 1 Cap. 7. n. 10. et 12. Cff. III. lie Gen. acl lit. c. 22. n. tioiiem rationis significat, mulier vero inferiorem. Unde etiam est in matrimonio, quod vir significat De.um, et mulier significat Ecclesiam sive animam Hoc autem est ratione virilitatis ex parte una, et infirmitatis sive fragilitatis ex altera, quae non respiciunt imaginem secundum se, sed ratione corporis annexi, et ita non essentialiter, sed accidentaliter. in cognitiva quam in affectiva. bilissimum, quod sit in anima: ergo principaUter coiisistit imago penes arbitrii hbertatera sive voluntatera; lioc autem principaliter respicit aflectivam: ergo etc.

4. Itein, similitudo est in plus, quam sit imago; non eniin quaelibet siinilitudo est imago, sed similitudo expressa in quadam configuratione et imilatione: ergo ubicumque est imago. est et similitudo: ergo ubi principaliter est imago, principaliter est et similitudo. Sed similitudo non est principaliler penes cognitionem, sed penes affectionem, cum similitudo sit in gratuilis, quae inaxime respiciunt potentiam affeclivam: ergo pari ratione iraago.

luxta hoc quaeritur, quae sit differentia inter imaginem et similitudinem. Cum enira in plus sit similitudo quam iraago, sicut ostendit Augustinus in libro Octoginta trium Quaestionura % et superius non debeat connunierari suo inferiori, videtur, quod male dicitur horao factus ad imaginem et similitudi)tem.

Item, cura duae sint potentiae ex parte affectionis, scilicet irascibilis et concupiscibilis sicut duae ex parle cognitionis, scilicet memoria et inlelligentia; quaestio est, quare a ratione imaginis potius accipiuntur duae potentiae ex parte cognitivae, et una ex parte affectivae. Videtur enim, quod potius deberet esse e converso, cura tres virtutes tlieologicae, quae reforniant iraaginein aniinae, sic in ea ponantur, ut duae sint ex parle affeclivae, scilicel spes et caritas, quaruin una est in irascibili et altera in concupiscibili, et una ex parte cognilivae, scilicet fides, quae coininuniter ponitur in ralionali.

C 0 N C L U S I 0.

Imago prmcipalius respicit cognitivam quam affeclivam.

Re.spondeo: Dicencluiii, quod de prima noiiiinis impositione differt imago et simililudo. Imago enim nominat conformitatem in quantitate, similituclo vero convenientiam in qualitate. Imago enira nominat quandara configiiraiionem, et ita iniportat figuram, quae est quantitas in qualitate, vel qualitas in quantitate; similitudo vero dicitur rerum difJerentium eadem qualilas.

Ex liac autem primaria differentia triplex consuevit assignari modus distinguendi inter imaginem et simililudinem, cura dicitur-: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem. — Priraus est, quem dicit Hugo, quod « similitudo respicit naturam, et imago respidi figuram »; qna, similitudo dicil convenientiam in qualitate naturali, imago vero convenientiam in distinctione flgurali, ad modum cuiusdam trianguli, in quo sunt tres termini et tres lineae; quia tres sunt potentiae, quarum quaelibet lialiitudinera habet ad quaralibet, et similiter tres fcrsonae; el potentia e persona tenet rationem termini; habituclo vero vel emanatio tenet rationem lineae.

Secundus modus distinguendi est, quod imago est in naturcdibus, el similitudo in gratuitis, qui similiter habet ortum ex illa prima differentia. Quia enim imago dicit confignrationem; et illa attenditur ex parte naturalium potentiarum animae, scilicet memoriae, intelligentiae et voluntatis: hinc est, quod imago est in naturalibus. Quia vero similitudo dicit convenientiam, quae ortum habel a ciualitate; et qualitas, in qua anima similatur Deo, haec est gratia: ideo similitudo dicitur in gratuitis esse.

Tertius modus distinguendi est, quod imago est in potentia cognoscendi, et similitudo in potentia diligendi: et iste modus similiter habet ortum ex differentia prima. Quia enim imago consistit in convenientia secundum configurationem; et configuratio attenditur in origine, habitudine et potentiarum distinctione: el haec origo et habitudo principaliter residet ex parle cognitivae: ideo imago principalius ponitur in cognitiva. Similitaclo vero dicit convenientiam in qualitate; el quia qualilas, in qua principaliter assimilatur anima Deo, est in voluntate sive et intelligentia, et una ex parte affectivae, scilicet volunlas.. £coH«ra vero in imagine recrealionis, quae quidein consistit in gratia, duae virtutes sunt ex parte affeclivae, scilicet spes et caritas, el una ex parte cognitivae, scilicet lides. Imago enim principaliler respicit originem et habituclinem; habituifo aulem et origo attenditur inter memoriam et intelligentiain per modum parenlis el prolis. et inler haec duo et voluntatera secundum modum derivationis sive processionis. hiter irascibilem vero et coiicupisciliilem nec est talis ordo necorigo, cum molus irascibilis possit esse sine concupiscibili, et e converso; motus aulem voluntalis non potest esse sine motu intelligentiae praevio, nec actus similiter intelligentiae sine actu memoriae, in his dico, quae sunt de ratione imaginis. Ideo in assignatione imaginis duo sumuntur membra ex parle cognitivae, et unum ex parte affectivae. Hoc enim exigit ordo et origo et distinclio, et proplerea imago principalius est in cognitiva quam in affecliva. — Similitudo vero pi-incipalius consistit in unione animae ad Deum, quae quidem est per gratiam. Et quoniam unio et gratia principaliter respiciunt affectivani; hinc est, quod in imagine recreationis, quae quidem est in gratuitis, duae sunt virtutes, quae respiciunt affectivam, scilicet spes et caritas, penes duas vires, scilicet irascibilem et concupiscibilem; una vero, quae respicit cognitivum, scilicet lides, quae respicit rationalem, quamvis et spes, reformans irascibilem, per consequens reformet memnriam, cum conveniant in actu, qui est tenere.

Secundum hoc igitur planum est respondere ad quaeslionem et ad obiecta. Concedendum enim est de plano,. quod imago principaliler respicit cognitivani; concedendae sunt etiam rationes, quae hoc probant.

1. Ad illud vero quod obiicitur de imagine reformationis: dicendum, quod non valet, quia iinago reformationis potius est similitudo quaedara, quam sit imago. Si enim prnprie esset iraago, esset capax Dei et esset iraraortalis nunc autem non est sic. Ei ideo, quia imago recreationis potius est similitudo quam imago, magis principaliter respicil potentiam afl'ectivam'quam cognitivam, quamvis reformet tam cognilivara quam affectivam.

2. Ad illud quod oliiicitur, quod compleraentuin imaginis est in voluntate; dicendura, quod etsi voluntas ultima sit in imagine, non tamen se habet

per modum complementi in ratione imaginis. Imago enim dicit ordhiem et originem in potentiis, sicut est in personis; et quemadmodum tertia persona non ponilur aliarum completiva nec alias complere, sed potius ab eisrecipere; sic voluntas, prout est pars imaginis, potius consideratur in ratione egredientis quam in ratione complentis. Et quia prima ratio originis est per modum naturae, quae quidem consistit in ortu intelligentiae ex memoria; hinc est, quod imngo principalius respicit cognilivam quam affectivain.

3. Ad illud quod obiicitur, quod imago consistit penes nobilissimuui in anima; dicendum, quod nobilius in anima dupliciter potest accipi: vel secundum distinctionem potentiaruni, scilicet affectivae et cognitivae, vel secunclura conditionem sla-

I. In liiic (u;iesiione speciali pr.iesupponiuir dislinclio iiilcr egregic loquitur Breviloq. p. II. c. 12; de similitudine uequi-

Dl'B. I.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de ratione, quam reddit Magister, cum ail: In eo quod dicil: Eaciamus, una operatio trium personarum ostenditur. Cum enim indivisa sint opera Trinitatis et tres personae ita operatae sint simul omnia alia, sicut fecerunt hominem; queinadmodum in productione hominisdicitur: Faciamus, ita deberet dici in productione aliorum. — Item, quaeritur, quare in productione hominis utitur legislator verbo primae personae, scilicet faciamus, in productione aliorum verbo tertiae personae, scilicet dixit et fecitf — luxta hoc etiam est quaestio, quare distinguit inter productionem hominis et bestiarum, cum eodem die producta sint ad ornatum eiusdem elementi?

Respondeo: Dicendum, quod in productione hominis non tantum erat manifestatio Trinitatis in cestigio, sed etiam secundum imaginem; ideo tribus tuuni, scilicet superioris portionis et inferioris. Cum ergo dicitur, quod miago consistat penes nobilissimum, hoc intelligitur quantum ad statum in superiori parte, non quantum ad potentias, quia imago complectitur tam affectivam quam cognitivam, cum utraque nata sit immediate ferri in Deum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod similitudo est in plus quam imago; dicendum, quod similitudo, si accipiatur in sua generalitate, in plus est; si vero accipiatur proprie, sicut accipitur in proposito, non est in plus, immo distinguitur ab imagine, ita quod, etsi utraque- tam affectivam quam cognitivam respiciat, imago tamen principalius respicit cognitivam, et similitudo affectivam; et ratio iam dicta est. — Et per hoc patet responsio ad illa duo, quae qiiaerebantur. purantiae et imitationis supra d. 3. a. I. q. 2; de similituclorcs vide in scholio ad a. 1. q. 1. personis pluraliter attribuitur productio hominis ut ostendatur, quod in homine Trinitas repraesentatur expresse, in aliis vero insinuatur Trinitas quoquo modo, licet non ita explicite. — Et quia ratio imaginis non convenit nisi personae, quae potest loqui per se; ideo in productione eius utitur verbo primae personae. — Et iterum, quia haec creatura praecellit alias in gradu et dignitate, ideo productionem hominis distinguit a productione bestiarum, licet propter convenientiam in ornando terram in opus unius diei conveniant. Et sic patet responsio ad quaesita.

Dun. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Dei et Angelorum non est una et eadem inmgo. Contra hnc est: quia, cum Angelus sit imago Dei, quod conformatur Angelo, per consequens conformatur Deo: ergo quod est imago Angeli est imago Dei. —

Item, umim ojjus potest esse Dei et Angeli: ergo pari raliooe videtur, quod eadeni imagu.

Respondeo: Dicendum, quod quia imago dicit ordinem ad illud cuius est imago, tanquam in finem et ordinem immediatum; cum impossil)ile sit, Deum et Angeluni eiusdem rei esse fme]n iramediatum et ultimum: impossiijile est, eandem imaginem esse Angeli et Dei. — Quia vero Deus cooperatur Angelo, et omne quod est a]_i Angelo est a Deo; ideo possibile esl, unum opus simul esse et Angeli et Dei. — Nec valet illud quod ol3iicit, quod si aliquis repraesentat Angelum, per consequens repraesentat Deum. Quamvis enim inferri valeat, quod creatura, quae repraesentat Angelum, repraesentat Deum mediate, non tamen potest inferri, quod repraesentet immediate -.

Item quaeritur de lioc quod dicit: Faciunt nonmUli, qui ita distinxerunt, ut in hoc loco imaginem intelHgerent Filium, quos etiam consequenter reprehendit. Videtur enim, quod convenienter dixerint, per illud quod dicitur ad Romanos octavo: Quos praedestinavit, conformes fieri imaginis Filii sui. — Item, quod ita oporteat intelligi, videtur. Aut enim imago stat il3i pro re creata, aut pro re increata. Si pro creata: ergo idem est dicere: Faciamus hominem ad imaginem, quod: faciamus hominem ad se ipsum. Si pro increata; sed illa non est nisi Filius: ergo videtur, quod expositio illa sit recta. — Propter lioc quaeritur, quae istarum expositionum, quas Magister assignat in littera% sit tenenda.

Respondeo: Dicendum, quod duplex est modus ex- exponendi istam auctoritatem: Faciamus hominem etc.: unus intelligendo de imagine increata, alter vero intelligendo de imagine creata — Primus personis. Secundus modus est, ut imago et similitudo referantur ad idem, scilicet ad personam Filii. Tertius modus exponendi est, ul imago referatur ad Filium, et simililudo ad Spiritum sanctum. Ita hos omnes modos ponit Magister, quos tamen non approbat, licet sustineri possint. Primum enim arguit de improprietate, quia divina essentia non est proprie imago. Secundum de falsitate, quia Filius non est imago nostra; et de hoc etiam, quod dicit, quod homo non est imago, sed ad imaginem. Tertium arguit de incertitudine, quia auctoritatem ex Scriptura non habet. praecedat similitudinem; et dicit, quod imago est in naturalibus, el similitudo in gratuitis. Secundus, qui sic exponit, ut similitudo concomitetur imaginem; et iste est, quod imago sit in polentia cognoscendi, similitudo in potentia diligendi. Tertius modus, qui sic exponit, ut imago sequatur simililudinem secundum rem; et iste dicit, quod similitudo est in natura, et imagohi forma. imagine creata intelligat, quamvis etiam possit intelligi de increata. Verum est enim. quod homo praedestinatus est, ul conformetur iraagini Filii Dei; nec ideo Magister illam positionem redarguit, quod hoc non sit verum, sed quia ilia imago non potest proprie dici nostra; vel etiam, quia non solummo(o Filius esl imago, sed etiam //o/»o, cuius contrariura dicebatur in illo raodo exponendi.

Ad illud vero, quod obiicilur, quod iinago non potest stare pro creata iraagine; dicendum, quod immo, quia imago accipitur in abstractione; et sic polest dici homo fleri ad imaginem, sicut tabula dicitur fieri ad imaginem, quando sibi imprimitur imago Herculis. Hinc est, quod homo non tantum est imago, sed etiam ad imaginem, quia non secundum omne quod est, est imago, immo differt vih imagine; Filius vero secundum omne quod est, est imago Patris, et ideo solum est imago, non ad imaginem.

DiB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: iVoji omnino aequa.lis fiebat illa imago, ta.nquam non ah illo nata, sed ab eo creata. Quod enira creatur non est per naturam, sed per artem; sed quod est per artem non univocatur cum eo, quod est per naturam, immo aequivocatur: ergo aequivoce dicitur imago de Filio Dei et de horaine.

Respondeo: Dicendura est, quod imago de Filio Dei et honiine nec dicilur aequivoce, nec dicitur univoce, sed analogice secunduin prius et posterius. — Quod ergo obiicilur, quod illud, quod creatur. est ab arte; dicendum quod quaedam est ars, cuius operatio consequitur naturam; et opus istius artis sic est artipciale, quod non est naturale; et

ideo opus islius artis cum opere naturae in eodem noiuine faciunt aequivocationem, sicut homo piclus et liomo verus. Quaedam est ars, quae est fundamentum ncUurae, et opus istius artis bene est na- Lurale, quia fabricat ipsam naturam, et talis est ars, cuius opus est creare; et ideo non oportebit esse aequivocationem. — Vel dicenduni, quod ideo

Cap. I.

De creatione animae, an de aliquo facta sit.

Hic de origine aniniao plura quaeri soleiit, sclllcet niam factura describitur, cuni subditur: Et inspiravit in faciem eius spiracidum vitae.

Cap. II. De insufflatione et inspiralione Dei; quando facta fueril anima, an in corpore, an e.ctra.

Corpus enim de limo terrae formavit Deus, cul carnaliter pulcmus, Deinn corporels mahihus formasse iubendo, volendo, id est voluit et verbo siio lusslt, vitae, id est subslantiam animae, In qua viveret, creavit, non de materia aliqua corporali vel spirituali, sed tiarum emitlit; sic ergo, cum dicitur Deus flasse vel spirasse spiracukm in faciem hominis, ex se spiritum boinlnis emisisse intelligitar, id est de sua suljstantla. — Qui hoc dicuiit, uou capiuul, tropica loculione dicUmi esse sufflavit vel flavit, id est slatum hominis, sclliest aequivocatio, quando dicitur liomo piclus et homo verus, quia hoc nomen liomo primo et principaliter imponitur homini vero; et ideo, cuni dicilur de homine piclo, aha est acceplio et alia significatio. Non sic imago primo et principaliter imponitur Dei Filio, sed onini ei, quod expresse repraesentat alterum. facere est animam facere. Unde Domhuis per Isaiam Omnem statum ego feci. Non sunt ergo audiendi putant, animain esse partem Del. Si enim hoc ncc a se nec ab alio declpl posset, nec ad inter doclos scrupnlosa quaeslio est. — Augustinus sine corpore fuisse crealam, poslea vero ad corpus accesslsse: « Neque compulsa est incorporari, sed naluraliter illud voluit, id est sic creata fuit, lU vellet; sicut naturale nobis est velle vivere. Male autem velle homiiils aesliinetnr, de aliis certissime sentiendiim esl, quod in corpore creenliir. Creando enim infiindll eas Dens et iiifundendo creat. Dicemlum est etiam, animain illain nou sic esse creatam, ul praescia esset operis tuturi lusti, vel iiiiusti

Cap. III.

In qua aelale factus fuit honio.

Solet cliam quaeri, utrum Dcns hominem repente in virili aetate fecerit, an perliclendo et aetates aupraescit. Multa vero secundum inferiores causas futura ibi aliter futura sunt, potius futura sunt, sicut ibi ranles, quia iii rerum causis naturalibus eral, ul ita posset (ieri ».

C.p. IV.

Quare homo, exlra paradisum creatus,

in paradiso sit posilus. ptura docet, et posuit iii paradiso voluptatis, quem 2. sinuat, quod homo, extra paradisum creatus, postmoquia non erat in eo permansurus, vel ut non naturae, sed graliae lioc assignaretur.

Cap. V.

Quibus modis paradisus accipiatur.

Intelligilur autem paradisus localis el corporalis, accipiunt. Tertiam mihi placere faleor, ut hoino in cornec aqua diluvii illuc perveneriint ». ris, iiiler (uae uiium erat, quod vocatuin est lignum vitaCj alleriiin vero lixjnum scientiae boni et ma.li.

Cap. VI.

De ligno vilae.

Lignuin aulem vilae dictum esl, sicut docel Beda vel aetatis imbecillitate iii deterius vel in occasum laberelur ».

Cap. VH.

De ligno scienliae boni el mali.

Lignum aulem scientiae boni ei muU nou a nasionem sec(tte ». Cognovit eiiim homo, priusquam tangerel hoc lignuin, bonum el malum; sed bonum per prudenliam et experientiam, malum vero per prudencontra praeceptum pcccasseiit; noii ideo lanieii minus diceretur lignum scientiae bonietmali, quia hoc ex sensisset. Si enim venenosam herbam prohibilus leti-

Pars autein illa, in qua determinat de productione animae in se, hahet duas. In prima determinat veritatem; in secunda removet errorem, ibi: Putaverunt enim quidam haeretici etc.

Similiter illa pars, in qua determinat de productione animae in comparatione ad corpus, habet duas. lu prima determinat, utrum Deus creaverit animam in corpore, an extra corpus. In secunda quaerit, utrum Deus fecerit hominem in aetate perfecla, ibi: Solet etiam quaeri, utrum Deus hominem repente etc.

Similiter pars illa, in qua determinat de locatioue iam formali-, habet duas. In prima determinat de loco eius in se. In secunda vero determinat in comparatione ad conlenta, ibi: In hoc autem paradiso erant ligna etc.

Primo quaeritur, utrum anima primi hominis producta sit de Dei substantia.

Secundo quaeritur, utruin producta fuerit ex aliqua maleria.

Tertio quaeritur, utruin producta fuerit ante corpus, vel pnst. sive in corpore, an extra. insulHatio vel iuspiratio potest esse rei diversae per naturani; olyiicitur, quia Glossa dicit super illud loannis: Insufflavit eos et dixit eis: Accipite etc.: Augustinus dicit ibi, quod in hoc ostendit, ex se procedere Spiritum sanctum: si ergo Deus insufflavit in faciein hominis spiraculum vilae, videtur, quod spiritum hominis produxit ex se.

2. Item, Ecclesiastis ullimo: Donec pulvis reverUUur in lerram-, imde ertU, el spirUm redecU ad Deum, qui dedit illum: si igilur spiritus redit ad De.um, sicut pulvis redit ad terram, sicut homo quantum ad carnem est de terra, ita videtur, quod quantum ad spiritum est de Dei substantia.

-3. Itera, Actuum decimo septimo: Genus eniin Dei sumxis, sicut quidam poetarum vestrorum dixerunt; sed quae sunt eiusdem generis sunt eiusdem naturae: ergo nos et Deus sumus eiusdem naturae. Sed nnn quantum ad corpus; ergo quantum ad animam: ergo anima est de Dei substanlia.

4. Item, ratione videtur. Omnia corporalia prodncunlnr ex aliqua materia, quae est in omnibus corporalibus una: ergo pari ratione spiritualia producuntur ex aliqua spirituali natura, quae in omnibus spiritilus sit una; sed spirituahs substantia, in omnibus reperta per identitatem, non est nisi divina: ergo anima facta est cx Dei substantia -.

b. Item, solus Deus est immortalis per naturara, ergo nulli convenit immortalitas per naturam, nisi quod est vel Deus, vel ex Deo; nulli autem convenit esse imaginem Dei, nisi cui convenit esse immortalem per naturara — «non enim esset imago, sicut dicit Augustinus, si mortis termino clauderetur >> — si igitur anima rationalis naturaliter est imago, ergo naturaliter est immortalis: ergo de Dei substantia producta fuit.

6. Item, Deus est lux spiritualis, quae est fons omnis illuminationis spiritualis. sicut sol est fons illuminationis corporalis; sed corpora luminosa sunt eiusdem naturae cum luce et cum sole: ergo pari ratione spiritus naturaliter luminosi sunt eiusdem naturae cum fonte lucis spiritualis Sed quidquid est eiusdem naturae cum Deo, vel est Deus, vel de Deo: ergo etc.

CoNTR.:. Genesis primo: Faciamus liomittrf imaginem et simililudinem noslram; hoc non est dictum secundura corpus, ergo secundura aniraam: ergo anima horainis est facta; et circa divinam naturam non cadit factio vel mutatio: ergo non est ex Dei natura sive substantia.

2. Item, si anima est ex Dei natura, cum aniraa sit pars horainis, Dei natura venit ad constitutionem hominis; sed pars est minus nobilis quam totuni:

' Ve;s. 2S: Sioul el qiiiclnm Aeslr<ii'um poeurum di.ieergo Deus est minus nobilis quam homo. Sed hoc est falsum et impium: ergo etc.

3. [tem, si anima est ex divina natura, a.ut ergo habet aliquam forraam superinductam illi naturae, ex qua est, aut nuUam. Si nullam: ergo non videtur esse nec facta nec a Deo diversa. Si aliquam: ergo divina natura est ipsius animae materia. Sed quod est materiale principium alicuius est minus completum et imperfectum: ergo Deus est incorapletus et iraperfectus per naturam; quod est hlasphemia.

4. Item, si anima est ex Dei substantia; et anima depravatur: ergo conlingit, divinam substantiara depravari; et sicontingit, Dei substantiam depravari, Deus non est surame bonus. Cum igitur rationalis spiritus peccare possit, sicut patet, rationalis spiritus non est ex Deo.

5. Ilem, si anima est ex Deo, aut igitur per generationem, autper spiralionem. Si primo modo, tunc anima nihil aliud est quam Verbum; si secundo, tunc anima non est aliud quam Spiritus sanctus: ergo omnis honio esset Deus.

6. Item, si anima hominis esset ex Deo, aut de loto Deo, aut de parte. Si de parte: ergo Deus est compositus et habet parlem et partem; quod est oranino falsum. Si de toto; sed Deus est immensus et inflnitus: ergo cuiuslibet hominis anima est immensa el infinita. Et si hoc, quilibet homo est omnipotens; quod nullus dubitat esse falsura.

c 0 N c L D s I 0.

Anima humana non est producta

ex Dei subslantia.

Respondeo: Dicendum, quod aliquorum positio fuit, quod intellectus humanus non erat aliud quam intellectus divinus; sed divinus intellectus diceba-. tur, prout considerabatur in se, humanus vero, prout perficiebat corpus aliquod. — Sed cum Deus nullius sit pars constitutiva propter suam summam perfectionem et absolutionem, positio haec fuit stulta et erronea.

Est et alia positio non minus stulta et impia,

Maiiieliaeoriim videlicel, quod spiritus rationalis sit de Dei subslantia et natura. Dicunt enim, quod in homine est duplex aniraa, sicut recilal Augustinus in libro de Duabus Animabus, quarum una inclinat ad bona, et alia inclinat ad uiala; et illa quae facit bona, nunquam potest facere mala; et illa quae facit mala, nunquam polest facere bona; et illa quae inclinat ad faciendum bonum, est de Dei natura. — Sed baBC positio multipliciter a veritate est aliena. Primum, quia ponit, Deum eiusdem naturae esse cum creatura et alicuius creaturae esse materiam, cum ponit, creaturam fieri ex Dei substantia. Et ad hanc positionem sequuntur innumerabilia inconvenientia, et hoc praecipuum est, quia implicat in se duo opposita, dum ponit, animam a Deo esse factam, et eam esse de substantia divina. — Deviat etiam a veritale in hoc. quod ponit in nobis duas animas; sed huius improbatio melius tangetur infra -.

Et ideo tertia positio est vera et catholica. quod non est producta de Dei substantia. Deus enim ad creaturas se habet in ratione efficienlis et fonnalis et finis; sed nullo modo pofest se habere in ratione nmkrialis, quantumcumque creatura sit nobilis. Rt ideo rationes hoc probantes concedendae sunt.

1. Ad illud vero quod obiicilur in contrarium, quod inspiravit in faciem eius etc; dicendum, quod inspirare idem est ibi quod spiritum facere et factum corpori infnndere; similiter et insiifflare est slatum hominis facere et factum corpori infundere Unde sicut, quando Deus res produxit dicendo, non fuil ibi vox materialis, ic, qwwAAo insufflavil, non fuit mediantibus faucibus et instrumentis corporalibus. Et ideo non valet illud simile de loannis vigesimo ubi ad litteram: sufflavii, et illa insnfflatio erat processionis Spiritus sancti signatio et ostensio.

2. Ad illud quod obiicilur de Ecclesiaste: Et spiritus redeat ad Deum etc.; dicendum, quod sicut corporis resolutio stat, cum perventum est ad terram, sic mutabilitas animae tunc demum stat, quando coniungitur ei, secundum quem facta "est. In solo enim Deo invenit perfectam quietem Et ideo non vult Sapiens dicere, quod spiritus redeat ad Deum per corruptionem, sicut corpus in terram; sed similitudo est quantum ad quietationem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod genus Dei sumus; dicendum, quod genus dupliciter accipi po- Genos a test: uno modo prop?'ie; el sic dicuntur aliqua con- tcr. venire in genere, quae conveniunt in aliqua forma et nalura communi. Alio modo accipitur large; et sic dicuntur aliqua convenire in genere, in quibus est aliqua convenientia specialis secundum habituluce sui generis»; et vocat illam lucem lucem increatam, quam dicit esse sui generis propter hoc, quod est spiritualis, sicut aniraa. Et sic intelligitur verbum Apostoli.

4. Ad illud quod obiicitur, quod corporaha simt ex aliquo uno; respondendum est, quod hoc non concludit, quod spiritus rationales fiant ex Deo: illud enim unum, ex quo fiunt corporalia, est ens in potenlia respectu illorum; Deus autem respectu nullius potest esse in potentia; et ideo ex hoc non sequilur, quod spirituales substantiae producantur de divina natura.

5. Ad illud quod obiicitur, quod solus Deus est immortalis per naturani; dicendum, quantum suflicit ad praesens — quia infra habebitur de immortalitate — quod immortalitas per naturam, dicta de Deo, intelligitur per privationem omnis gratiae, sive gratia dicat aliquid superaddilum naturae, sive dicat gratuitam influentiam, per quam conservatur natura; quia Deus se ipso permanet, anima autem, etsi de sui natura sit ad permanendum idonea, tamen nunquam permaneret, nisi conservaretur per gratuitam Dei intliientiam.