Distinctio X

Similiter subdivisin secundae hierarchiae pendet ex duplici ratione praeassignata. Dictura est enira, quod secunda hierarchia uno raodo accipitur penes tem virtutis sive potentiae consistit in tribus, scihcet in praesidendo, et penes hoc attenditur ordo Dominationum; in resistendo, et penes hoc attenditur ordo Potestatum; et in operando, et penes hoc est ordo Virtutum. Et ordinantur hi ordines secundum maiorem dignitatem et minorem, quia plus est praesidere quam repugnare, et repitgnare quam per se operari posse. Ideo recte sic ordinantur ordines raediae hierarchiae a Dionysio, ut prinio ponantur Dorainationes, secundo Potestates et tertio Virtutes. — Si autem secunda hierarchia sumatur penes statum mediuni, scilicet praelatorum, sic similiter tres habet ordines secundum triplicom praelationem Angelorum. Praesunt enim Angeli angelicis spiritibus, et hi dicuntur Dominationes; praesunt etiam bonis kominibus, et hi dicuntur Principatus; praesunt etiam daemonibus, et hi dicuntur Potestates. Et sic patet ordo secundura dignitatem praelationum. Quia enim plus est praesidere 3 Dc Caelest. Hierarch. c. 6. 2. et c. 9. I. seqq. —

Angelis quam hominibus, et bonis hominibus quam daemonibus; ideo primo Dominationes, secundo Principatus et tertio Potestates enumerantur a (Iregorio et a Bernardo.

Divisio etiani tertiae hierarchiae ex duplici ratione praeassignata dependet. Si enira tertia liierarlerchia sumatur penes actionem ministerialem, sic triplex est ordo angehcus, secundum quod triphciter contingit deputari ad regimen alterius vel ministerium. Quidani enim sunt Angeli ordinati ad regimen principum, et hi Principatus sunt; quidam vero ad regimen muUitudinis, et hi dicuntur Archangeh; quidam ad custodiam personae singularis, et hi dicuntur Angeh. Et sic patet etiam ordo et sufQcientia illorum ordinum, quia plus est praesidere principi quam uni genti, princeps enira praeest toti genti; et plus est deputari ad custodiam multitudinis quam ad custodiam persovae singularis. Et per istum modum distinguit et ordinat Dion'sius. — Si vero accipiatur penes operationem vitae activae, sic etiam tripiex est ordo, secundum quod triplex est ministerium: aul enim ministeriuiu consistit in operando, aut in docendo, et in docendo aut maiora, aut niinora. Primum est Virtutum, secundum Archangelorum et tertium Angelorum. Et patet ordo, quia ptus est facere quam docere sive dicere, et revelare maiora maius est quam revelare niinora. Et penes hunc modum sumsit

.d intelligentiam praedictorum et eorum quae Magister dicit in littera, ut via inquisitiva procedamus, circa ordines Angelorum quaeruntar novem.

Primo quaeritur de ordinibus in comparatione ad naturam substratam.

Secundo in comparatione ad causam completivam.

Tertio in comparatione ad dispositionem prae-

Utrum Angeli diversorum ordinum Primo igitur est quaestio de ordinibus Angelorum in comparatione ad naturam substratam, et est quaestio, utrum Angeli diversorum ordinum sint diversarum specierum per naturani. Et quod sic, videtur.

' Ed. I, omissa porliciila ex, siibsiituit deprehendi potest. distinclionem tertiae hierarchiae Gregorius et Bernardus.

Ex his apparet ratio harum divisionum, apparet etiam diversificatio inter Gregorium et Dionysium. Quia enim diversimode distinctionem hierarchiarum consideraverunt, ideo et divisiones ordinum in ipsis diversimode assignaverunt.

Sed cum utrumque horum simul non possit esse verum, scilicet quod Principatus sit de media hierarchia et infima, et similiter Virtutes, quin confundantur hierarchiae et ordines, quaeritur, quid istorum sit venus, et cui magis mnitendum sit. Et dicendum ad hoc, quod magis innitendum est dicto Dionysii, tum quia ipse didicit, sicut dicilur, a Paulo, et ita tradidit, sicut audivit; tum quia Gregorius in confirmationera eorum quae de hac materia dicit, ipsius auctoritatem inducit; tum etiara quia, sicut ex praedictis patet, Dionysius distinctionem hierarchiarum sumsit penes ea quae sunt ipsis angelicis spiritibus intrinseca et essentialia,; et ideo sic ordines distinxit, sicut habent collocari in caelis. Gregorius vero plus pensavit opera et officia; et ideo sic distinxit, secundum quod plus potest valere ad eruditionem nostram. Nec unus contradicit alteri nec verbum alterius reU-actat; sed alium modum distinguendi assignat, tum propter diversitatem considerationis in principio, tum propter diversitatem considerationis in fine. ambulam.

Quarto quaerilur quantum ad nominationem.

Quinto quantum ad reparationem.

Sexto quantum ad praelationis evacuationem.

Septimo quantum ad numerum.

Octavo quaeritur in comparatione ad suum oppositum.

Nono et ultimo in comparatione ad disparatum. diversarum specierum per naturam.

I. Multiplicatio Angelorum maxime manifestat divinam potentiam et sapientiam et bonitatem, et maior multiplicatio ad maiorem spectat manifestationem; sed maior est multiplicatio, quae est secundum numerum et speciem, quara qu.ae est solum videlur. Sed nunc ol) gravissimas rationes fere comniuniter ed..3. pag. ii seqq.).

secundum numerum: ergo in.ngelis reperitur utraque; ergo Aiigehis differt ab Angelo secundum speciem. Sed maxime differunt Angeli diversorum ordinum: ergo videtur, quod secundum speciem distinguantur.

2. Item, Angeli diversorum ordinum magis differunt quam Angeli eiusdem ordinis in siniplicitate, quod est primum altributum -, ergo pari ratione et in personalitatis discrelione: ergo cum Angeli eiusdem ordinis saltem differant numero, Angeli diversorum ordinum differunt plus quam numero. Sed maior differentia, quam ea quae est secundum numerum, non est nisi ea quae est secundum speciem: ergo etc. Si tu dicas, quod differunt magis aliqua differentia accidenlali, sicut aqua diversorum fontium magis quara aqua eiusdem fontis; obiicilur contra hoc, quia magis difTerunt in simpUcilate essentiae; sed simplicitas essentiae non est accidens Angelo, cum nullo modo possit intendi et remitti in eodem Angelo, sed est essentialis proprietas: ergo facit essentialiter differre: ergo idem quod prius.

3. Item, hoc videtur a simili: cum sint tria genera viventium, scilicet vegetabilium, sensibilium et intellectualium in genere eorum quae vivunt vita vegetabili, est ponere diversitatem non solum secundum numerum, sed etiam secundum speciem, sicut in plantis; et similiter in genere eorum quae participant vitam sensibilem, sicut in animalibus: ergo pari ratione in his quae participant vitam inteUectualem, sicut in angelicis spiritibus. Si ergo est ibl differentia secundum speciem, cum maxime attendatur Angelorum differentia in diversis ordinibus, patet etc.

4. Item, sicut corpora luminosa sua varietale decorant caelum, et tamen sunt omnia luminosa, ita Angeli suo modo decorant empyreum, unde dicuntur astra matutina, lob trigesimo octavo; sed luminaria caeli dilTerunt specie, non numero solo, quia habent operationes et impressiones omnino diversas et speciales: ergo pari ratione et Angeli, qui sunt ornatus empyrei.

CoNTRA: I. Omne quod est procul ab origine, et quod approximatur origini, colligitur et unitur, sicut patet in numeris, patet etiam in lumine et inaliis; sed Angeli sunt proximi causae originali onniium, scilicet Deo: ergo debent habere unitatem. Sed non possunt uniri secundum numerum; ergo debent secundum speciem completam.

2. Item, contingit reperire spiritualem sive rationalem naturam coniunctam et separatam; sed coniuncta non est nisi unius speciei: ergo nec separata. Si tu dicas, quod hoc venit ex parte corporis; hoc nihil est, quia non anima propter corpus, sed corpus propter animam. Et iterum, quid impediret, corpora secundum speciem diversa fuisse facta ab initio, si congrueret, spiritus rationales esse secundum species diversos?

3. Item, multitudo Angelorum facta est ad illius civitatis plenitudinem et decorem; sed in illa civitate maxime attenditur unitas et nexus et conformitas: ergo cum conformitas unius naturae faciat connexionem in caritate et ipsam adiuvet — propter quod etiam, ut Sancti dicunt, Deus voluit non tantum homines facere similes, sed etiam omnes ex uno homine — ergo videtur etc.

4. Iteni, angelica natura est caput universi: ergo cum caput sit ratione speciei, non unius individui, et caput et status debet esse in uno, arca consummata est in cubito % ergo maxima bet esse unitas: ergo et secundum speciem.

5. Item, ruina angelica reparatur per hominem, qui est idem specie: si ergo competenter et congrue reparatur, videtur tunc, quod omnes rueates fuerint unius speciei. Sed de quolibet ordine sunt lapsi: ergo omnes eiusdem speciei.

c 0 N c L u s 1 0.

Magis probabile esse videtur, quod omnes Angeli sint eiusdem speciei.

Respondeo: Dacendum, quod circa hoc duplex est opinio, et utraque probaljiiis.

Una est, quod in Angehs est diversitas dum speciem et etiam secundum genera subalterna, ut hierarchia sit quasi ununi genus, et ordines tres faciant species. Et ad hoc ponendum moti sunt tum propter divinae bonitatis ostensionem, tum propter simile in aliis creaturis, tum etiam propter gradus repertos in ipsis Angelis. Cum enim Angeli eiusdem ordinis aliquo modo se excedant, videtur, quod Angeli diversorum ordinum et liierarchiarum adeo se excedant, quod etiam habeant in specie et in genere diversitatem.

Alia positio esl, quod Angeli omnes sunt eiusdem speciei, tum propter illius civitatis unionem, tum propter universi perfectionem.

« Cfi. Aristot., II. de Aninia, text. 36. seq. (c. i.).

Licel autem utraque istarum positionum habeat ie probabilitatem, quia tamen per Scripturam non innotescit nobis diversitas operationum; et vicletur, quod illi qui aggressi sunt hanc materiam determinare, sicut Dionysius, divina inspiratione cognoverint et officium et naturam, et ipsi dicunt, quod omnia, quae sunt omnium ordinum, in omnibus reperiantur, licet magis excedenter in uno: videtur magis theologica et probabilis positio, nisi occurrat mamfesta auctoritas in contrarium, quod omnes Angeli sint eiusdem speciei, sicut et omnes homines. Et quemadmodum in hominibus sunt gradus et ordines et quoad naturalia et quoad ofpcia commissa sive dignitates et quoad gratuita, salva tamen unitate speciei; sic intelligendum est in Angelis. — Unde concedendae sunt rationes ad hanc partem inductae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de manifestadum, et salva proprietate naturae, similiter salva condecentia et perfectione civitatis supernae. Quoniam igitur creatura completior in mundo dat ei consummationem, ideo una est in specie. Rursus, quia supremum et optimum Angeh, quod est deiformis intellectus, unum - est nec habet coniunctionem cum inferiori, ideo natura angelica debet esse una. Rursus, quoniam illa civitas debet esse unita et perfecte restaurata, ideo debet esse una. Et hae rationes possunt etiam assignari suo modo

circa homines. — Si quis autem vellet per hoc ostendere, quod homines et Angeli essent unius speciei; diceraus, quod Angeli non coniunguntur hominibus unitate naturae, sed obsequio beneflcentiae; et homo similiter Angelo, quia ille istum adiuvat, iste illum reparat quod non esset, si essent eiusdem naturae; et ideo utrumque congruit civitati supernae.

2. Ad illud quod obiicitur de magis et minus, dicendum, quod intensio et remissio secundum proprietates inseparabiles non variant speciem per se, etsi aliquando concomitentur diversitatem speciei in his formis, quae concernunt diversam mixtionem elementorum, quae attenditur secundum qualitates activas, sicut dicitur calidum in quarto gradu differre a calido in primo. Simpliciter autem loquendo, non habet veritatem; quod patet, quia maior est intensio et gradus in gratiis et praemiis quam in naturalibus proprietatibus, et tamen non differunt specie, sed solum accidente. Nec valet: si non intenditur in eodem, ergo est essentialis, sicut nec de gloria.

3. 4. Ad illud quod obiicitur per simile de aliis viventibus et de luminaribus, patet responsio, quod non est simile uec in re nec in ratione. In re non, quia illa habent diversas operationes specificas; non sic Angeli. Rursus, illa sunt ordinata ad diversas necessitates, Angeli vero omnes ad unum principale. Rursus, in vita contemplativa est unitas, in activa multiformitas, et habitatio Angelorum est uniformis. Et praeterea, illa magis distant ab uno el summo: ideo etc.

Secundo quaeritur, quae sit distinctionis ordinum principalis causa, utrum scilicet sit a natura, vel a gratia. Et quod a natura, videtur:

1. Per illud quod dicit Magisler in littera: « Superiores sunt qui natura sunt magis subtiles et intelligentia amplius perspicaces »: ergo si ordo attenditur secunduni sub- et supra, videtur, quod ordo Angelorum sit a natura.

2. Item, supra distinctione tertia: «In exordio suae conditionis alii superiores, alii inferiores Dei sapientia constituti sunt»; sed quod habuerant ab exordio suae conditionis est eis naturale: ergo distinctio ordinum est in eis a natura.

3. Item, quaecumque Deus facit a priraaria conditione, facit in modo, specie et ordine, ita quod ista sunt naturalia unicuique: ergo nobilissimam creaturam, scilicet angelicam, a principio suae conditionis debuit facere in perfecto modo, specie et ordine. Si ergo hoc est a natura, quod est eis ab initio inditum, patet etc.

4. Item, gratiae gratum facientis est unire et assimilare: si ergo quod est principium uniendi non est principium ordinis distinguendi, videtur, quod disiiiictio ordinum non sit a gratia; el est a gratia, vel a natura: ergo etc.

CoNTRA hoc ofiiicitur: 1. Per defmitionem ordiquaui Magister ponit in littera: «Ordo est multitudo caelestium spirituum, qui inter se aliquo munere gratiae similanlur»: ergo videtur, quod absque niunere gratiae in Angelis non sit ordo.

2. Item, suprenuis omnium ordinum est ordo Seraphim; sed ordo Seraphim est ab eminentia dilectionis et caritatis: ergo primus et praecipuus ordo est a gratia. Si ergo omnes alii ex illo pendent, videtur, quod nuUus ordo in Angelis sit sine dono gratiae.

3. Item, Throni dicuntur, sicut dicit Gregorius % quia «tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis sedeat Deus»: si ergo Deus non dicitur sedere nec inliahitare nisi per gratiam gratum facienteoi, ergo ordo Thronorum non est nisi a gratia: ergo pari ratione videtur de aliis.

4. Item, Deus non praefert hominem homini propter naturalia, sed propter merita: ergo si distinclio ordinum est secundum divinam acceptionem, non est secundum naturalia, sed secundum gratuita.

c 0 N c L u s 1 0. Angelicorum ordinum distinctio principaliter est a gratia, a natura tantum ut a dispositione praeambula.. Respondeo: Dicendum, quod sicut patet ex defmitione ordinis supra posita, ordo et est a natura et est a gratia; sed a natura tanquam a praeambula dispositione, a gratia tanquam a cojnpletivaperfectione. Hoc dico de illis ordinibus, secundum quos attenditur dislinclio hierarchiarum in supremis spiritibus, sicut manifeste apparet ex officio et actione et nominatione ipsorum ordinum, inter quos praecipuus ordo est ordo Seraphim, qui denomina- - tur ab ardore dilectionis, quae non est in Angelis consummata et perfecta nisi per gratiam. Et ideo concedo, quod ordinura principalis distinctio non potest esse a natura. turam alii aliis sunt superiores; dicendum, quod hoc non concludit, quod ordines sint a natura sicut a causa completiva; quia non quaelibet superioritas et inferioritas facit ordinem compietuin, sed ea solum, in qua consistit rerum ordinabilium complementum quantum ad officium et statum.

3. Ad iUud quod obiicitur, quod modus et species et ordo est a natura; dicendum, quod aequivocatio est in ordine; ipse enim loquitur ibi de ordine, quo creatura dicitur ordinata per comparationem ipsius ad finem; ordo vero Angelorum attenditur secundum praecellentiam ipsorum ordinabilium inter se, et haec completa non est inter Angelos natura consimiles nisi per dona gratuita, capacitatem naturae couiplentia.

4. Ad illud quod obiicilur, quod gratia unit, ergo ordines non distinguit, sive perflcit: dicendura, quod est loqui de gratia quantum ad /labitum et quantum ad usum et quantum ad statum. Etsi gratia gratum faciens uniat et conformet quantum ad luibitum, quia omnes habitus gratuiti sunt in omnibus; Paulo infei-ius plures codd. cuni primis edd. accepiationem pro

distinguit tamen quanlum ad usum et ordinat quantum ad statum, pro eo quod usus diversificatur in diversis, et statios unius in gratia est

Terlio quaeritur de ipsis ordinibus quantum ad dispositionem praeambulam; et cum haec sit naturalium capacitas et praecellentia, est quaestio, utrum secundum maiorem capacitatem naturalium dentur a Deo maiora dona gratuita. Et quod sic, videtur:

1. Per illud quod dicitur Matlhaei vigesimo quinto: Dedit unicuique secundum propriain virtutem; constans est, quod loquitur ibi de dato superaddito naturae: ergo si secundum virtutem naturae dedit, videtur, quod secundum meliora naturalia sint et maiora gratuita.

2. Item, Magister supra distinctione tertia: « Qui natura magis subtiles et sapientia plus perspicaces creati sunt, lii maioribus gratiae muneribus praediti sunt»; et hoc ipsum dicit in littera-: ergo videtur, quod maior gratia detur secundum maiora naturalia.

3. Item, ad hoc videtur esse ratio: materiae dispositae ad formam, secundum quod dignius et melius disponitur, Deus nobiliorera dat formam: ergo cum naturalia sint sicut dispositiones quaedam ad gratuita, quanto quis habet meliora naturalia, tanto Deus dabit ei maiora dona gratuita.

4. Item, raiio, quare Deus non dat homini gratiam, est, quia Jiomn non accipit: ergo cum ipse sil semper promptus et paratus dona sua liberalissime infundere, et liberalitas eius superexcedat omnem capacitatem, videtur, quod de capacitate naturae nihil dimittat vacuum, quando quis plene se convertit ad eum. Et si hoc. restat. quod qui maiora habet naturaha, cum maioris gratiae sit capax, maiorem eliam habebit gratiam. Et hoc videtur souare verbum Platonis dicentis, quod « dedit unicuique beatitudinis, quantum capax erat».

5. Item, sicut gratia est dispositio ad gloriam, excellentior statu alterius. Et hoc est quod facit in habentibus consimilem gratiam, ordinem et grarlum. Et hoc raodo esse in Angelis est intelligendum. ita bona natura est dispositio ad gratiam; sed Deus ei qui habet ampliorem gratiam, ampliorem dat gloriam: ergo ei qui habet meliora naturalia, dat maiora gratuita. Si tu dicas, quod non est simile, quia gratia meretur gloriam, non sic natura gratiam; obiicilur tunc, quia qualiscumque sit comparatio dispositionis, hoc tamen verum est, quia gloria perfecte complet naturam, ita quod nullus in ea remanet appetitus incompletus. Si ergo gloria implet naturae capacitatem, aut natura magis capax magis habebit de gloria, aut non erit gloriflcata: si ergo secundum maiorem capacitatem naturae est maioritas glnriae, et quantitas gloriae correspondef quantitati gratiae, ergo secundum maiorem capacitatem naturalium attendetur maioritas gratiae.

6. Item, flnis imponit necessitatem his quae sunt ad flnem; sed natura facta est propter gloriam, non e converso: si ergo Deus praesciens el praedestinans facit animam ad hoc, quod eam gloriflcet, tantam dabit ei naturahum capacitatem, quantam scit se ei daturum gloriam; aut si ultra tribuat, faciet aliquid frustra. Quodsi hoc est falsum, restat, quod capacitas naturae et quantitas gloriae commetiantur: ergo redit idem quod prius.

Contra: 1. Ecclesiastici primo: Secundum tmn suum praebet illam diligentihus se: ergo videtur, quod distributio sapientiae et gratiae non pensatur ex parte suscipienlis. sed ex parte Dei conferentis.

2. Item. possibile est, eum qui meliora habet naturalia, nihil habere de gratia et omni tempore vitae suae carere gratia, eum vero, qui habet minora naturalia, abundare in gratia: quod si hoc est verum, ergo non est dispensatio gratiae secundum mensuram naturaliimi. nis esse poterat, eftici voluit. De hoc Commentario notatu digna

3. Item, Deus dat gratiam homini, secundum quod se praeparat: ergo si habens minora naturalia frequenter se melius praeparat quam habens maiora, ergo videtur, quod maiora suscipiat dona gratuita, quamvis minora habeat naturalia.

4. Item, qui meliora habet naturalia frequenter remanet in statu imperfectionis, qui vero minora, frequenter assumit statum perfectionis sive religionis: ergo si maior est gratia in perfectis, patet etc.

5. Item, gratia in nobis nuUam potentiam ita principahter respicit sicut arbitrii libertatem; sed libertas arbitrii aequaliter est in omnibus: si ergo maior est gratia in uno quam in alio, non est a natura, sed magis a distributione divina.

6. Item, distributio gratiae Dei procedit ex visceribus pietatis et misericordiae; sed misericordiae est magis compati ei qui magis miser est, ceteris paribus, et qui magis indiget. Si ergo ille qui habet minora naturalia, magis indiget sustentari a gratia, quam qui habet meliora: ergo ubi nuUa merita vel demerita praecedunt, Deus ei qui minora habet naturalia, debel dare maiorem gratiam: ergo dislributio gratiae non est praecise secundum maiorem capacitatem naturae, sed secundum beneplacitum pietatis divinae. Maior naturalium capacitas respectu gratiae dandae noii habet nec efficaciani causalilatis, nec dispositionem necessitatis, sed tantum aliquatenus et fallihiliter dispositionem congruitatis.

Respondeo: Ad praedictorura intelligentiam est notandum, quod gratiam dare secundum raaiorem capacitatem naturalium potest intelligi tripliciter: aut ita, quod hoc quod est secundum dicat effica- 1. ciam causalitatis, et sic secundura omnes est falsum, quia naturalia non sunt causa gratiae; aut ita, quod dicat dispositionem congruitatis, et sic, ubi i. non est obslaculum, secimdum oranes est verum, quia natura bona de congruo disponit ad gratiam; aut ita, quod dicat dispositionem necessitatis, et 3. sic secundum communem opinionem est falsum et a doctoribus reprobatum. — Tamen secundura aliquorura opinionem aliquando positum est tanquam verum.

Ratio autem huius positionis fuit ista. Ipsi enim ponebant, quod gratia non erat aliud quam Deus; et quod caritas non esset aliud quara Spiritus sanctus; et quod intensio gratiae vel caritatis non erat nisi secundum maiorem depurationem animae et remissionera concupiscentiae, quae obsistit, ne aniraa possit perfecte Deo uniri; et ideo, concupiscentia oranino extincta, anima tantum unitur Deo, quantura eius potest elevari natura, et tantam dicitur habere gratiam. Et ideo ponebant, quod finaliter anima, quae meliora habebat naturalia, maiorem decima septima et amplius improbabitur infra di- j stinctione vigesima sexta. Ipsa autem posilio de se Item posiiioi improbabilis est et contra bonos mores esse videtur, dum tantum tribuit ei qui parum laborat et parum Deo servit, quantum ei qui magis, immo plus, si maiora habeat naturalia et perseverat in gratia; quod omnino absurdum est et per rationes praecedentes improbatum. — Et ideo concedendae sunt ratio- i nes, quae hoc ostendunt. Ultiraa taraen ratio non.we.fandam. cogit, quia in distributione gratiarum nec capacitas j naturae nec eius indigentia principaliter pensatur, sed divinae praedestinationis dispositio et mensura, < secundum quam partitur Deus mensuram fidei, si- i cut dicit Apostolus, secundum quod in sua prae- destinatione mensus est ei.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, soiuuo opquod dedit unicuique secundum propriam virtutem; ''°"°"™': dicendum, quod secundum dicit ibi solummodo causam disponentem de congruo. Et il.erum, virtus ibi vocatur conatus cordis, qui non solura dicit capacitatem, sed etiam actualem praeparationem; et ideo auctoritas illa non cogit.

2. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Ma- j gistri, similiter dicendum, quod ibi dicit dispositionem de congruo, et magis congruam dispositionem dicit circa Angelos quam circa homines, de quibus Nonvaiet loquitur Magister. Boni enim, qui ad Deum con- mines. versi sunt, secundum hoc plus se praeparaverunt, secundum quod meliora naturalia habuerunt, quia quilibet movebatur in Deuni secundura totum cordis conatum, cum non haberet retardativum. Non sic autem est in hominibus; et ideo illa auctoritas exponi debet, arapliari non debet.

3. Ad illud quod obiicitur, quod materiae raelius dispositae iraprimit Deus nobihorem formam; dicendum, quod non est simile, quia materia disponilur ad formam naturalera dispositione, quae est Koiaudam. necessitas; sed maior capacitas naturalium nou disponit ad maiorem gratiam dispositione necessitatis, sed solum congruitatis. Et quia dispositio congruitatis multis modis potest irapediri, sive per oppositum, sive per maiorem congruitatera, quae potest ex aliquo accidente supervenire in alio; ideo illa ratio non concludit. agitur. —.Nonnulli codd. cuin ed. 1 quod carilas non est aliud

4..d illud quod obiicitur, quod honio non habel gratiam, quia non accipit; dicendum, quod verum est; sed ex hoc non sequitur, quod «ideo habeat gratiam, quia accipit», sicut dicit Anselmus, quia in privativis et contradictorie oppositis non tenet consequentia in ipso, sed e contrario; et ideo sicut non conceditur, quod maiorem habeat gratiam, quia accipit, sic non est concedendum, quod maiorem habeat gratiara ex maiori capacitate.

0. Ad illud quod obiicitur, quod natura disponit ad gratiam; dicendum, sicut dicebatur, quod non est simile, quia natura non sic meretur gratiam, sicut gratia gloriam.

Ad ilhid vero quod sulMungit, quod gloria perficit totam capacitatem naturae; dicendum, quod sicut fornia perflcit capacitatem materiae non simpliciter, sed prout exigit dispositio superinducta; sic gloria perficit naturam non simpliciter, sed secundum quod exigebat gratia, quae prius libero arbitrio data erat. Cum autem sic perflcitur, sufficienter perfecta est, quia rectitudo iustitiae limitat

I. Communis doctrina tenet, respectu hominum in statu

Quarto quaeritur de ordinum nominatione. super quod dicit Gregorius quod «unusquisque ordo ab eo denominatur, quod plenius accepit in inunere». Obiicitur autem contra hoc:

I. Quia quod non contingit cognoscere non contingit nominare; sed angelici spiritus sunt nobis ignoti, ergo sunt innominabiles. Si tu dicas, quod ipsi se nobis notiflcant, dum revelant; tunc ex hoc sequitur, quod uno soln noinine debeant nominari. Sic enim nominamus, sicut cognoscimus: ergo si per revelationem cognoscimus, omnes debemus nominare et dicere revelatores: ergo non est ibi ponere nominum distinctiones. appetitum naturae, ut non ultra appetat, quam gratia promeruit, maxime cum plene sufficiat quod Deus sibi retribuit.

6. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod capacitas naturae ordinatur ad gloriam flnaliter; dicendum, quod sic ordinatur a Deo, ut tamen praesupponatur dispositio ex parte voluntatis nostrae Unde sicut liomo, qui capax erat beatitudinis et propter beatitudinem factus, per deordinationem voluntatis deputatur aeternis suppliciis et perdit gloriani; sic liomo, qui maioris beatitudinis capax erat, quia non ex totis viribus suis se disponit ad gratiam, minorem assequitur gloriam, quam assequatur alius minoris capacitatis, qui magis se disponit ad gratiam. — Nec sequitur, quod aliquid sit ibi frustra, quia ex hoc ostendit Deus, quantum possit gratia supernaturam. Verumtamen hoc in bonis Angelis non habet instantiam; cum enim ex totis viribus suis se disposuerint ad gratiam, secundum quod habuerunt meliora naturalia, data sunt eis maiora gratuita. a. 2. q..3. — Dionys. Carlh., II. Sent. d. 4. q. 2. in fine.

7. Item, «a dignori debet fieri denominatioS>; sed caritas est excellentissimum donum, quod est in Angelis: ergo omnes debent denominari a caritate, ergo omnes debent dici Seraphim.

8. Item, «omnia dona sunt omnibus communia», sicut dicit Gregorius et Magister in littera; sed denominatio angelicorum ordinum flt a donis gratuitis: ergo oinnia nomina eoruin debent esse communia, quemadmoduin et dona.

9. Item, si unusquisque ordo denominatur ab eo quod plenius accepit in munere; et supremus ordo omnia dona gratiarum plenius accepit quam ordines inferiores: ergo debet denominari ab omnividentur: In privativis, quae se habent per modum contrabus donis: ergo habebit noniina omnium ordinum, sicut dona.

10. Item, si dicitur ordo denominari ab eo quod plenius accepit in munere, aut excessus plenitudinis notatur respectu aliorum ordinum, aut respectu aliorum donorum. Si respectu aliorum ordinum, cum ordo inferior in nullo dono aliquem superiorum ordinum excellat, a nullo debet denominari. Si vero dicitur respectu aliorum donorum, tunc aut dona Angelorum erunt inaeqicalia, aut a niUlo fiet denominatio. Sed dona gratiarum in eodem sunt aequalia, sicat infra patebit in tertio: ergo a nuUo donorum potest denominari inferior ordo.

11. Itera, in imagine reformata dilectio adaequatur cognitioni: ergo si ordo Cherubim denominatur a plenitudine scientiae, erit in eo similiter plenitudo dilectionis gratuitae: ergo nomen Cherubim et Seraphim eidem ordini Angelorum debet attribui et non aliis.

12. Item, cum ordo Cherubim denominatur a plenitudine scientiae, aut denominalur a plenitudine scientiae respectu inferioruni, aut respectu superiorum. Non respectu inferiorum, quia talis cognitio in eis non est nobilissima: denominatur ergo a cognitione respectu superiorum. Sed haec cognitio est sapientia: ergo denominatur a plenitudine sapientiae. Sed sapientia est exeellentissimum omnium donorum: ergo Cherubim denominatur ab excellentissimo dono: ergo videtur, quod sit ordo supremus, vel quod dignior ordo non denominetur a digniori nomine.

13. Item, cum Angeli habeant quaedam nomina, quae sunt eis propria, quaedam, quae sunt communia, quaedam, quae sunt propria et possunt esse comraunia; quaeritur, quae sit istorum nominum ratio et differentia.

C 0 N 0 L u s I 0. Angeloruin denominalio quoad noinina singulis ordinibus propria sumta est a donis gratiarum secundum diversos status el gradus, in quibus distinguuntur et ordinantur.

Respondeo: Ad horum intelligentiam est notanea quae sunt eis gratuita, nominari etiam possunt peraliqua, quae quodam modo sunt ex naturalia, qtmhmi modo gratuita. — Sl denominautur per ea quae sunt eis naturalia, cum eorum natura non innotescat nobis in singulari, sed in communi, sic habent nominari nominibus cornmunibus, sumtis a natura et forma communi; et hoc dupliciler: vel a communi remoio, et sic dicuntur caelestes essentiae; vel a communi propinquo, et sic dicuntur caelestes spiritus. — Si autem denominentur secundum dona gratuita, sic, quia in ipsis differenter habent statum et gradum, et ita distinctionem, sic per illa habent ordines nominari nominibus propriis; propriis inquam sive respectu daemonum, sive respectu aliorum ordinum, sicut dicuntur Seraphim et Throni. — Si autem fiat denominatio ab his quae possunt esse naturalia, uno modo accipiendo, et alio raodo accipiendo, gratuita; sic nomina possunt esse communia et propria: communia inquam bonis et malis, et propria bonis, sicut principatus et potestates, quae si dicantur a naturali proprietate, conveniunt daemonibus, si vero a dono gratuito, conveniunt sanctis Spiritibus; vel communia omnibus ordinibus, propria vero aliquibus, sicut Angeli et Virtutes. Si enim dicantur a naturalibus donis, utpote a limpidilale scientiae et fortitudine potentiae; sic, quia liaec duo sunt in omnibus. omnes possunt dici Angeli, scilicet habiles ad revelandum; omnes etiam Virtutes,- id est fortes ad operandum. Si autem dicantur a dono gratiae, secundum quod sunt ad haec ofQcia specialiter deputati, scilicet ad mysteria revelanda et miracula facienda; sic sunt quorundam ordinum nomina propria. — Ex his igitur colligitur, quod denominatio Angelorum quantum ad nomina propria singulis ordinibus sumta est a donis gratiarum secundum diversos status et gradus, in quibus distinguuntur et ordinantur, sicut praedictum est.

In modo autem accipiendi nomina ista, tria sunt consideranda. Primum quidem, quod unum donum dignius est altero, sicut caritas dicitur esse donum excellens inler alia. Secundum vero est, quod ordo superior in omnibus donis excellit inferiores. Tertium vero est, quod denominatio debet fieri a digniori. — Secundum boc igitur, cum novem sint status, in quibus ordines angelici habeant disponi secundum differentem gratuitorum praecellentiam, ordo supremus vindicat sibi nomen a dignissimo dono et statu; ordo sequens a dono et statu magis accedente ad summura, et haec est plenitudo scientiae; et sic de aliis descendendo usque ad infimum. Unde in denominatione consideratur duplex excessus: et doni ad donum, et ordinis ad ordinem Et istud vult dicere Gregorius, quod «unusquisque orclo eius rei censetur nomine, quam pknius accepit in mimere », plenius, inquani, respectu inferiorum, nisi donuni illud sit tantae dignitatis et excellentiae, quod ab ipso debeat denominari aliquis ordinum superiorum; sicut patet, quia ordo Cherubim plenius accepit caritatem quam aliquis inferiorum ordinum, ab ipsa tamen non denominatur, quia, cum sil donum praecellentissimum, excellentissimo ordini appropriatur. — His visis, facile est respondere ad obiecta.

1. Ad illud enim quod obiicitur, quod non sint dicendum, quod verura est de cognitione, quae est per acquisitionem; sed non est verum de cognitione, quae est per?'ei'e/ai«one?n, qualiter cognovit beatus Paulus et beatus loannes Evangelista; et ideo ipsi potuerunt denominare et alios erudire, sicut Paulus erudivit Dionysium. Omnium tamen Angelorum nomina sumla sunt de sacra Scriptura, sicut Seraphim de Isaiae sexto -, Cherubim de Psalmis et de aliis locis Scripturae, Throni de Danielis septimo; Dominaliones, Principatus, Potestates, Virtutes ex diversis locis Epistolarum Pauli, Angeli et Archangeli tam ex novi quam ex veteris Testamenti diversis locis. Quoniam igitur sacra Scriptura fuit divinitus inspirata, non humanitus adinventa, impositio nominum Angelorum potius fuit ex Dei revelatione quam ex humana investigatione.

2. Ad illud quod obiicilur, quod denominatio debet fieri a digniori; dicendum, quod non solura hoc attendendum est, quod denominatio rei (iat a digniori, sed etiam, quod nomen, quod pluribus convenit, attrihualur digniori; et ideo, quamvis omnes ordines a dono caritatis et ardoris denominari possent, quia tamen donum illud in supremo ordine praecellit, solus ille ordo ab eo debet denominari.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omnia dona omnibus sunt communia; dicendum, quod sicut supra tactum fuit, etsi sit in donis communitas quantum ad habitum, est tamen distinctio quantum ad statum. Denoniinatio autem non solum respicit substantiam habitus, sed etiam praecellentiam status.

4. S. Ad illud quod obiicitur, quod ordo debet denorainari ab eo munere, quod plenius accepit; dicendum, quod hoc non intelligendum est de omni eo quod plenius accepit, sed de eo quod plenius accepit et est in ipso dignissimum, maxime si ille sit ordo dignissimus; et si ordo sit immediate sequens illum, debet denominari ab eo quod immediate sequitur praecellentissimum donum; et sic consequenter descendendo usque ad infimum. Et sic patet responsio ad hoc et ad sequens, quoniam supremus a supremo debuit denominari, quia illud dignissimum est et plenissime accepit. Infimus vero ab infimo dono, quia, cum in omnibus excedatur ab aliis, nomen sumtum a dono ultimo sibi debuit relinqui, non quia illud plenius aUis possideret, sed quia alii denominati sunt ab eo quod plenius possidebant. Ex hoc consequenter factum est, ut inflmus ordo denominaretur ab inflmo dono. — Et si obiicitur, quod ununi donum non est excellentius alio, quia dona sunt aequalia; dicendum, quod etsi sint aequalia intensive, nihilominus tamen est in eis praerogativa alicuius excellentiae, sicut caritas dicitur ab Apostolo maior esse fide et spe.

5. Ad illud quod obiicitur: ubi maior est cognitio, maior est dilectio; dicendum, quod verum est, ad minus in gloria. Unde sicul in Seraphira est maior plenitudo dilectionis, est amplior plenitudo cognitionis; nec Cherubim dicuntur, quia sit in eis amplior plenitudo cognitionis simpliciter, sed respectu inferiorum ordinum.

6. Ad illud quod obiicitur, quod donum sapientiae est excellentissimum; dicendum, quod sapientia, secundum quod est donum excellentissimum, est dicta a sapore, non a sapere, et ita includit caritatem; sed sapientia sive «cte/ista, a qua denominantur Cherubim, nominat Dei cognitionem, quae etsi sit nobilissima cognitio et ordinala ad affectionem et ideo possit dici sapientia, non tamen est ita nobilis, ut dilectio, a qua est sapor. Et ideo in illa ratione in nomine sapientiae flt aequivocatio.

7. Ad illud quod ultimo quaeritur, iam patet responsio ex praedictis.

Utrum ad singulos ord.ines Quinto quaeritur de ordinum reparatione; et quaeritur, utrum ad singulos ordines Angelorum fiat assumtio salvandorum. Et quod sic, videtur.

1. Super illud Psalmi: Consliiues eos principes omnem terram, dicit Glossa: <( Elegit pauperes, ut exaltaret ad ordines caeli, qui flunt ex hominibus et Angelis».

2. Item, super illud losue primo: Omnem locum, quem calcauerit pes vester etc, dicit Glossa: «Si diabolum vincere potuero, si meruero, ut eum conterat Deus sub pedibus meis, consequenter locum eius in caelo habebo»: ergo si diabolus fuit de excellentissimo ordine, sicut supra monstratum fuit distinctione sexta videtur, quod homo possit ascendere ad supremum ordinem Angelorum.

3. Item, ruina Angelorum restauranda esl, aut superna civitas remanebit imperfecla; sed non restauratur ex angelis, quia casus augelorura est irreparabilis: ergo restaurabitur ex hominibus bonis.

4. Item, distinctio ordinum principaliter venit ex donis gratiarum; sed in via videmus, quod aliqui assimilantur Seraphim in usu gratiae, aliqui Cherubim, et sic de aliis: ergo si Deus retribuit unicuique, secundum quod meruit, videtur, quod ad diversos ordines Angelorum homines debeant.assumi, et ex eis Angelorum ordines restaurari.

CoNTR.: 1. iIaior est unitas in superna lerusalem quam in Ecclesia militante; sed nunc in via ordo hominum non admittit intra sui unitatem diversum in natura: ergo videtur, cum homo differat specie ab Angelo, quod ex Angelis et hominibus non debeat fleri unus ordo.

2. Item, sicut o)'do notat quandyui differentiam inter eos qui sunt ordinum diversorum, sic ponit convenientiara inter eos qui sunt eiusdera ordinis, quod patet ex ipsa definilione ordinis - sed plus differt homo ab Angelo, quam differat ordo infimus a supremo: si ergo Angelus superioris ordinis et infimi non possunl in eodera ordine collocari, multo minus de hominibus et Angelis idera ordo integrari.

3. Item, corpus nunquani sublimatur ad dignitatem spiritus: ergo nunqnam debet ibidem collocari corpus humanum, ubi collocatur spiritus angelicus, cum semper sit rainus dignum, quanturafial assumtio saloandorum. cunique gloriosuni: si ergo qui conveniunt in ordine conveniunt in sedium collocatione, videtur, ex hominibus et Angelis eundem ordinem constare non posse.

4. Ilem, Angelus in naturafl capacitate exceUit animam; sed gratia data est Angelis secundum suae naturae capacitatem, sicut supra dictuni fuit, et Magister dicit in littera: ergo cuni non possit dari gratia animabus supra suam capacitatera, nunquam possunt animae et Angeli in gratuitis adaequari: ergo nec ex eis idem ordo constitui.

c 0 N c L u s 1 0. Sicut de singulis ordinibus aliqui ceciderunf., sic eticbm singuli ordines per homines restaurabuntur.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandura, quod, sicut praedictum fuit, ad feclionem ordinis duo concurrunt, natura scilicet et gratia: natura tanquam fundamentum et dispositio, gratia vero ut complementum et consumraatio. Et quia aliquid tunc dicitur esse secundum quid, quando est in sola dispositione, tunc esse simpliciter, quando est in sua perfectione; cum daemones et Angeli in naturalibus conveniant, dicuntur aliquando daemones fuisse de diversis ordinibus Angelorum, quamvis nunquam plene fuerint in aliquo ordine; unde hoc inlelligitur secundum quid, non simpliciter. — Quia vero homines possunt ad eminentiam gratiae et gloriae, in qua sunt.ngeli, elevari, test ex hominibus et Angelis idem ordo constitui, quia, quamvis non conveniant in natura, assimilantur tamen et aequantur in hac gratia; et per hunc niodum reparatur Angelorura ruina. — Et « tu obiicias, quod non potest esse conforraitas in perfectione, ubi non est convenientia in praearabula dispositione; dicendum, quod hoc non habet locum in proposito, quia illud verum est in dispositione necessitatis, no!i autem in disposiflone solius congruitatis. — Concedendum est igitur, quod, sicut de singulis ordinibus aliqui ceciderunt, sic etiam singuli ordines per homines restaurabuntur, sicut primae rationes ostendunt.

3.rl. I. q. 1. Cfr. supra q. 2.

mile, quia nullum animal invenire potest homo sibi simiie in coiiformitate rationis; homo autem et Angelus in participatione rationis conveniunt, et quod plus est, in deiformitate gloriae. Et ideo possunt in eandem societatem et eiusdem societatis ordinem convenire, cum inaior sit unitas voluntatum quam facieruin et plus faciat ad unilatem pacis et societatis et ordinis conservandam.

2. Ad illud quod obiicitur, qi;od plus differt homo ab Angelo etc.; dicenduin, quod verum est de difibrmitate, quae opponitur uiiitati naturae;sed non est verum de difformitate, quae opponitur unitati gratiae in statu et dignitate; unitas autem ordinis plus respicil hanc quam praecedentem. Et ideo illud non valet.

3. Ad illud quod obiicitur, quod corpus non sublimatur ad dignitatem spiritus; dicendmn, quod verum est; sed tamen ex hoc noii sequitur, quod non debeat locari cum Angelis. Sicut enim in slatu viae et meriti anima sequitur locum corporis et in terra habitat, cum sit nata esse sursum; sic econtra in statu patriae et praemii corpus sequitur locum spiritus et ibidem erit, ubi natus est esse ipse spiritus. non propter se, sed propter eum cui coniungitur; et ideo in eisdem sedibus locatur cum angelicis

rationes, ad quarum conspectum inferiores per suum essentiale

Sexto quaeritur de ordinibus Angeloruiti quantum ad praelationis evacuationem; et est quaestio, utrum praelatio, quae est in ordine respectu ordinis, evacuetur post iudicium. Et quod sic, videtur.

1. Primae ad Corinthios decimo quinto: Cum Sive minorem. spirilibus, ad cjuorum dignitatem per gratiam est humanus spiritus sublimatus.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Angelus habet capacitatem maiorem quam anima; dicendum, quod ratio illa calumniabilis est, et quantum ad maiorem et quantum ad assumtionem. Quamvis enim Angelus excedat animam in naturalibus secundum comparationem creaturae ad creaturam; tamen secunduin comparationeiu ad Trinitatem suinmam, cuius est imago Angelus et anima, non oportet esse praecellentiam, cum magis videamus humanam naturam exaltatam quam angelicam tum per gratiam unionis in Christo, tum etiain per gratiam convprehensionis in Virgine beata. — Sed esto, quod adhuc ista propositio haberet veritatem, adhuc remanet in asturalium, non est intelligendum praecise, ita quod tantam susceperint, quod plus non potuerint capere, quia hoc non de facili posset probari nec auctoritate nec ratione; sed ita intelligitur, quod meliora naturalia habentibus plus datuni est de gratia quam habentibus minora, quamvis isti et illi plus possent suscipere. Et ex hoc non sequitur, quod anima humana non possit ad aequalitatem cum Angelis ascendere; immo absque dubio credendum est, posse, cum in Christo et beata Virgine videamus praecellere. evacuaveril omnem Principatum et Potestatem Virtutem: ergo in die iudicii Principatus et Potestates et Virtutes evacuabuntur.

3. Item, supra, distinctione sexta, capitulo: Et sicut inter bonos: « Quamdiu durat mundus, 3 Vers. 24.

Angeli Angelis, daemones daemonibus, homines liominibus praesunt; sed in futuro evacuabitur omnis praelatio ».

3. Item, nomina ordinum accipiuntur penes offlcia ministrandi, ut in pluribus, maxime m his qui subiiciuntur: ergo cura cessabit ministerium, cessabit subiectio, ergo el cessabit praelatio.

4. Item praelatio ordinis ad ordinem est secundum actum illuminandi et purgandi et perficiendi; sed posl iudiciimi erit status in completione scientiae et gratiae: ergo non erit ullra illurainatio, purgatio et perfectio: ergo nec aliqua in ordinibus praelatio.

Ad opposilum: 1. Praecellentia ordinis ad ordinem est secundura maioritatera et rainoritatem naturae et gratiae =": ergo si quantitas gratiae in angelicis spiritibus non nuitalur, praecellentia ordinis ad ordinem non toUitur nec evacuatur.

2. Item, Angeli stalim ut confirmati sunt, beati effecti sunt beatitudine perfecta, ergo nihil reraansit in eis quod esset ex parle; et praelatio ordinis ad ordinem fuit in eis: ergo non fuit ex parte. Sed nihil evacuatur, nisi quod ex parte est: ergo etc.

3. lle.m, pulcritudo consistit in ordine et ordo in praecellentia unius ad alterum, et praecellentia ponit praelationem ordinis ad ordinem: ergo si ab angelicis spiritibus tolletur praelatio, tolletur et pulcritudo.

4. Item, sicul sunnnus ordo denominatur ab eo quod est sibi inseparabile, sic et medii et infirai; sed Seraphim nunquara desinit esse Seraphim: ergo nec Principatus desinit esse Principatus, ergo nunquara desinet principari: ergo nou cessabit ibi praelationis ordo. Angelorum praelatio post iudicium evacuabitur, non ratione excessus in donis, sed ixUione praesidentiae in influendo et imperando.

Respondeo: Ad praediclorura intelligentiam est notandura, quod tripliciter dicitur aliquid praeferri alteri: aut per modum exeedentis solum, sicut praefertur aurum argento; aut per modum excedentis et influeidis, sicut praefertur caelestis natura elemento; aut per modura imperantis, sicul praefertur dominus ministro. Ad ralionem autem et in ipsum aliquo modo influere et eidem praesidere. — Hoc modo est nunc in praelatioue, quae attenditur inter ordinera et ordinera in hierarchiis angelicis, et etiara in hierarchia ecclesiastica. In Angelis enira ordo, qui ordini praefertur, excedit in naturalibus et gratuitis, et quodam modo mfluit purgando, illuminando et perflciendo, et etiam ministeria complenda iniungit.

Cum ergo quaeritur, utrum cesset praelatio ordinis ad ordinem; dicendum, quod si intelligatur de praelatione quantum ad primam conditionem, scilicet ratione excessus, non evacuabitur, sed manebit, quia ordo excedet ordinem tara in gratuitis quam in naturalibus, ita post iudiciuin, sicut et nunc. Si autem intelligatur ratione duorum sequentiura, scilicet ratione praesidentiae in influendo et imperando, sic cessabit et evacuabitur; quia illuminatio, quara dicitur recipere Angelus ab Angelo, et imperium, si quod est ibi, attendilur per coraparationem ad nos, quibus ministrant, non per comparationem ad Deum, in quo quiescunt et beatitudinis corapletione perfecte illuminantur. — Et secundum hanc viam procedunt rationes et auctoritates ostendentes, quod post iudicium cessabit praelatio ordinis ad ordinem. Sic enira dicit Magister et Apostolus, quod Deus evacuabit praelationeni, evacuando Potestatem et Principatum. Duin enira tVLi ministerium, toUetur subiectio et

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod praelatio ordinis ad ordinem attenditur in praecellentia naturaliura et gratuitorum; dicendum, quod haec non est tota causa; ideo, si ex hoc arguat,,ab insufficienti arguit.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Angeli beatiflcati sunt perfecte; dicendura, quod licel ex parte virlutis contemplativae perfectam sint beatitudinem assecuti, et ex illa parte nihil sit in eis ex parte, sunt tamen adlmc viatores ratione ministerii. Nam quantura ad illam vim, ut supra dictura fuit, sunt in statu merendi; et ideo adhuc aliquid habent, quod evacuabitur post diein iudicii.

3. Ad illud quod obiicitur, quod pulcritudo consistit in ordine; dicendura, quod verura est; nam sicut ab Angelis non tolletur pulcritudo, ita etiam nec tolletur ordo. Sed ex hoc non sequitur, quod non tollatur praelatio; quia praelatio non tantummodo includit in se praeceUentiam, sed etiam prae-.ndenliam, quae plus aspicit indigentiam viae quam pulcritudinem et perfectionem patriae; et ideo, cum tollitur. pulcritudo non minuitur.

• Epist. I. Cor, 13, 10; Cum auteni venerit quod perfe-

4. AiJ illud quod obiicitur, quod ita est inseparabile ab ordine Angelorum, quod esl esse Principatum, sicut esse Seraphim; dicendum, quod Principatus, secundum quod nominat ordinem, non dicit praesidentiam actualem, sed donum gratiae,

Septimo quaeritur de illis ordinibus Angeloruni quantum ad numerum; et quaeritur, utrum sit status in novenario, an protendatur mimerus usque ad denarium. Et quod sic, videtur.

1. Sicut habetur in Lucae decimo quinto -, in de drachma, homo intelligitur per drachmam decimam; sed non dicitur drachma decima nisi respectu novenarii, qui est in Angelis: ergo si decima drachma reinventa est, videtur, quod novem ordinibus decimus ordo adiunctus sit.

2. Item, si Angelus nunquam peccasset, homo factus esset et ad beatitudinem perveniret; sed non assumeretur ad restaurandos Angelorum ordines: ergo si non careret ordine, in aliquo ordine poneretur. Sed sive in uno, sive in pluribus, novem ordinibus adiiceretur ordo ulterius. Si ergo civitas lerusalem per Christum perfecte restaurata est, videtur, quod non sit status ordinum in novenario, immo quod eis adiiciatur saltem decimus ordo.

3. Item, prima proportio reperitur in numeris; et quia omnia producta sunt secundum debitam proportionem, omnia dicunlur esse producta secundum rationes numerales, tam ab Augustino quam a Boethio. Si ergo civitas supernae lerusalem est civitas perfectissima et optime proportionata, videtur, quod numerus ordinum et graduum eius non stabit citra eum numerum, in quo est perfectio et slatus; sed hic non est novenarius, sed denarius: ergo videtur, quod saltem usque ad denarium protendatur.

4. Item, bealissima Virgo Maria in patria non erit praeter ordinem: cum ergo sit supra omnes ordines, per se constituet ordinem: ergo videtur, quod sint ibi plures quam novem ordines.

Ad oppositum arguitur sic: 1. Omnis ordo read aliquam hierarchiam; sed non sunt nisi tres hierarchiae, sicut patel ex sufficientia prius assignata: suprema, media et infima, et quaelibet vel datuni, secundum quod Angelus natus est aliis praesidere; et lioc manere potest, ablata actuali praelalione. Et ideo non sequitur: de&mit ]rincipari, ergo desinit esse Princvpatus, quia priMcipatus non dicit actum, sed habituui vel slatum. earum sufficienter completur triplici ordine: ergo non videtur, quod debeant esse plures.

2. Item, Trinitas manifestatur in omnibus creaturis secundum plus et minus, maxime autem manifeslari debet in Beatis; sed numerus maxime expressivus Trinitatis est ille qui consistit in trinitate super se reflexa, sicut sunt tres terni: ergo videtur, quod in tali nuniero ordines Beatorum habeant a summa Trinitate institui.

3. Item, distinctio ordinum est secundum dona gratiarum; sed nullum donum gratiae est in hominibus, quod non sit in Angelis: ergo nulluni ordinem constituent homines praeter ordines Angelorum. Sed illi non sunt nisi novem: ergo non videtur, quod sit ponere numerum maiorem.

4. Item, si ponitur ordo hominum per se praeter assignatos ordines Angelorum, cum in omni ordine Angelorum sint de hominibus, tunc homines distinguerentur secundum decem gradus: ergo videtur, quod perfectioris numeri sit ordo in hominibus quam in beatis spiritibus. Quod non videtur, cum ipsi per naturam sint Deo proximiores et similiores, ac per hoc constitui debeant in ordinis et numeri nobilissima perfectione. Probabile esse videtur, quod novem Angelorum ordinibus additur ordo decimus hominum imperfectorum, sed meritis Christi salvatorum.

Respondeo: Dicendum ad hoc, quod quia rationes praedictae solum congruitatis sunt, et auctoritates super hoc non inveniuntur expressae, quod super hoc sunt opiniones variae.

Quidam namque dicere voluerunt, quod omnes homines assumerentur ad Angelorum ordines, nec essent in illa superna lerusalem nisi ordines novem: et sic competebat, ut esset expressa coiiflguratio ad supermundanam hierarchiam, quae in Trinitate consistit; et si Angeli stetissent, ad ordines eorum assumti essent, sicut nuiic assumuntur. In hoc tamen differt, quod tunc illa assumtio esset hominum bealificcUio solum, nunc autera est hominum beiUificatio et ruinae Angeloruin per quandam aequivalentiam reparcUio. Nec obstant rationes ad hoc inductae, quia solum congruitalis sunt; nec illud quod obiicitur de beata Virgine, quia sicut privilegium speciale non est reducendum ad legem comaiunera, sic singularis praerogativa, quae est in beata Virgine, non est numeranda cum ordinum distinctione, quae est secundum legem communem. — Et ista opinio satis probabilis esse videtur.

Verumtamen, quia textus evangelicus hoc so- 2. nare videtur, dum hominem decimam drachmam vocat, et Anselmus hoc videtur innnere in libro de Casu diaboli -, videtur aliis magis esse probabile, quod homines per se constituant communiter unum ordinem, quem vocant decimum, respectu novem ordinum Angelorum. Non enim decet, ut dicunt, quod homines assumantur ad ordines Angelorum, nisi illi qui in hac vila eis similes exstiterunt. lli autem sunt virgines, qui nec nubuntur nec nubunt ideo solas virgines ad ordines Angelorum dicunl assumi, et ex eis solis ruinam angelicam restaurari, pro eo quod Angelis mnltmn est cognata virginitas. — Sed haec positio non videtur esse conveniens, tum quia per decimam drachmam non solummodo corrupti, sed etiam virgines homines intelliguntur; lum etiam, quia nnilti carne corrupti multis virginibus praeferimtur, ul beata Maria Magdalena et Petrus apostolus multis aliis virginibus masculis et feminis absque dubio sunt superiores.

Et ideo tertia positio est adhuc, quod supra et novem ordines Angelorum addetur ordo decimus ex his, qui in vita ista non pervenerunt ad tantam meritorum excellentiam, ut exaltentur ad ordines Angelorum; sed meritis Christi salvari, decimum tenent gradum, sicut pro eorum salute sol iustitiae Christus per decem gradus descendit, quod signatum fuit in miraculo facto Ezechiae, quarti Regum vigesimo. — Et ista positio videtur esse salis probabilis, tum propter imperfectionem meritorum, quam habenl multi in via. tum eliam propter perfectionem electorum quantum ad numerum. quae erit in lerusalem superna. Perfectio aulem maxiraa in denario consistit, sicut infra dicetur, quando agetur de decalogo, vel de decimalione. Et ideo positionem istam possumus sustinere, quia eam probabilem reddit decimationis significatio et decimae drachmae inventio et solis per decem gradus descensio el ipsius denarii perfeclio.

1. Ad illud ergo quod obiicilur, quod quilibet ordo est in aliqua hierarchia; dicendura est, quod sicut praeter angelicam hierarchiam est nunc ponere hierarchiam ecclesiasticam; sic praeter illas angelicas hierarchias erit intelligere, in decimo gradu salvari simul rationem ordinis et hierarchiae: hierarchiae inquam, per comparationem ipsorum ad invicem, quia non habebunt omnimodam aequalitatem; sed ordinis per comparationem ad ordines superiores.

l. Ad illud quod obiicitur de expressa repraesentatione summae Trinitatis, dicendum, quod sicut unitas addita novenario novenarium non perimit, sed salvat et ad perfectiorem numerum deducit; sic decimus ordo, ex Iiominibus constitutus, repraesentationem summae Trinitatis ab angelicis spirilibus mm tollit, sed salva illa expressa repraesentatione, facit ad supernae civitatis maiorem perfectionem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod est distinctio secundum dona gratiarum; dicendum, quod non est secundum dona tantum, sed secundum dona quantum ad stcUum. Infra autem omnes status ordinum Angelorum adhuc est inteUigere statura magis infimum in hominibus, et ita ordinem decimum, quamvis ex divina benignitate et largitate contingat, in gratia homines aequiparari Angelis, quibus sunt inferiores per naturam.

4. Ad illud quod obiicitur. quod tunc erit maior perfectio in hominibus; dicendum, quod falsum est, quia hoc non est propter raaiorem perfectionem, sed propter maiorem a Deo elongationem. Inflmus enim ordo inter omnes magis distat a Deo, sicut primus maxime appropinquat; et quia homo pluribus gradibus natus est dislare a Deo quam Angelus, licet ex divina misericordia factus sit ei magis proximus: ideo tenet decimum locum, ut sic ostendatur, quod excellat Angelus homineni per naturara, ostendatur etiam nihilominus, quantum Deus sibi invisceraverit hominem per misericordiam.

electi assumanlur ad ordines Angelorum, quidam ad supcrio-

Octavo quaeritnr de nrdiiiibus.-ngelonim in comparalione ad suum oppositum; et est quaestio, utrum in Angelis ordo compalialur secum aequalitatem. Et quod sic, videtur:

i. Per Dionysinm. Dicit enim Dionysius, quod illi qui sunt in una hierarchia, aequipotentes sunt; sed qui sunt aequipotentes sunt aequales: ergo in eadem hierarchia Angeli sunt aequales: ergo multo fortius in eodem ordine.

2. Item, per Augustinum de Vera Religione: « In omnibus actibus convenientia placet, qua una salva, et pulcra sunt nmnia; ipsa vero c.onvenientia unitatem aequalitatemque appetit»: ergo si in angeUcis ordinibus est perfecta pulcritudo, ergo et convenientia et aequalitas; sed non est aequalitas inter Angelos diversorum ordinum: ergo inter Angelos eiusdem ordinis.

3. Item, quorum doiium et praemium est unum, ipsa habent aequalitatem; sed donum et praemium Angelorum eiusdem ordinis est unum, et status unus: ergo videtur, quod habeant aequalitatem.

4. Item, hierarchia angelica maxime esl repraesentiva supremae hierarchiae; sed in iUa ordo non excludit aequalitatem: ergo videtur, quod in hierarchia angelica debeat esse ordo cum aequalitate. Sed non est aequalitas in Angelis diversorum ordinum: ergo in Angelis eiusdem ordinis.

Contra: 1. Magister dicit in littera: « Sicut Apostolis alii aliis sunt digniores, ita in ordinibus Angelorum creditur recte esse».

2. Item, perfectiori modo participat rationem ordinis, ubi est ordo in omnibus, quam ubi est ordo in aliquibus tantuin; sed Angeli perfectissimo niodo inter ceteras creaturas participant ordinem: ergo non solum inter Angelos diversoruin ordinum, sed inter Angelos eiusdem ordinis contingit ordinem assignare.

3. Item, « sapientis est ordinare », et magis sapientis magis ordinare, ergo et maxime sapientis in eius effectu nobilissimo est res maxime ordinatas producere: ergo videtur, quod non solum sit ibi ordo inter Angelos diversorum ordinum, sed etiam inter Angelos eiusdem ordinis.

4. Item, lucifer dicitur fuisse inaxiraus inter omnes Angelos; et constal, quod de aliquo ordine fuit: ergo Angeli illius ordinis non erant sibi aequales; pari ratione videtur, quod in aliis ordinibus alii sint superiores, alii inferiores. Probabile est, inter Angelos eiusdem ordinis quandam reperiri gradationem, licet inter eos non sit tantus excessus, quantus est inter Angelos diversorum ordinum. pulcritudo ex perfectissima aequalitale et similitudine parium, sic in angelica hierarchia re[ieritur pulcritudo perfecta in genere creaturae ex quadam gradatione disparium. In his enim duobus modis consistil pulcritudo et convenientia, sicut dicit Augustinus de Vera Religione. Sed in suprema hierarchia ex.sola similitudine et aequalitate potest esse perfectissima pulcritudo, quia in qualibet personarum aequalium est omnimoda et summa perfectio. In angelica vero hierarchia, quia illi spiritus, qui coordinantur, non habent singillatim suminam perfeclionem, necesse est. quod ex quadam convenienti diversitate, in quadam proportionali gradaUone consnrgat quaedam convenientia ordinata et pulcritudo in genere creaturae perfecta. Et ideo sicut in Sanctis intelligimus, quod unus est ordo Apostolorum, alter Martyrum, alter Confessorum, et sic de aliis; et tamen in liis ordinibus est gradatio quaedam, nec potest omnimoda reperiri aequalitas, cum de quolibet Sancto possit dici: Non est inventus similis illi, qid conservaret legem Excelsi; sic suo modo intelligendum est in spiritibus angelicis. Ideo et in eodera ordine ponenda est quaedam gradatio et quidam ordo, licet non sit tantus excessus, quantus reperitur in Angelis diversorum oi'dinum. — Unde rationes lioc probantes concedendae sunt, quamvis non sint multum cogentes. Hoc enim videtur sentire tam Magister in littera, quam Dionysius in libro de Angelica Hierarchia.

5. Ad illud qaod obiicitur, quod aequipotentes sionis, secundum quam attenditur distinctio unius hierarchiae ab aliis; sicut prima hierarchia et ordines, qui sunt in illa, accipiuntur penes actum conversionis in Deum, non quia omnino aequaliter convertantur, sed quia ad hoc indifferenter omnes ordinantur et principaliter ab isto actu omnes denominantur.

6. Ad illud quod obiicitur, quod convenientia facit pulcritudinem; dicendum, quod, sicut ibidem

7. Quod inlcr singulos unius ordinis Angelos sit differentia B. Albert., hic a. 7; S. p. II. tr. 10. q. 42. m. 2. — Petr. a

Utrum aliis substantiis quam Nono et ultimo quaeritur de ordinibus Angelorura in coniparatione ad suura disparatura; et est quaestio, utruin aliis substantiis rationalibus quani Angelis competat per ordines distingui. Et quod sic, videtur.

1. Sicut enim in Angelis est praecellentia naturalium et gratuitorura, ita etiara in aniraabus rationalibus: ergo si penes hoc attenditur ordo in Angelis, pari ratioiie in aniraabus exutis.

2. Item, sicut divina bonitas et sapientia manifestatur in conditione Angelorum, ita etiam in conditione spirituum humanorum: ergo sicut facit Angelos in diversis ordinibus, ita videtur, quod faciat horaines. dicit Augustinus, convenientia non tantum surgit ex aequalitate, sed etiam ex disparium congruenti gradalione; et sic in.ngelis intelligendum est esse.

3. Ad illud quod obiicitur, quod habent idem donum et praemium; dicendum est, quod si intelligatur de praemio communi et increato, quod Deus est, verum est. Si autem intelligatur de bea- i titudine creata, vel de donis gratuitis quantum ad statum et dignitatem et praerogativam aliquara; sie non habet veritatem. Sic enim quilibet respectu alterius aiiquara habet praerogalivam secundum plus et minus.

4. Ad illud quod obiicitur, quod haec hierar- chia repraesentat suminam; dicendum, quod reprae-; sentat, in quantum potest; et cum in iUa. suprema ] hierarchia sit ordo et perfecta pulcritudo in summa unitate et aequalitate, et haec in hierarchia creata non possint simul coexistere propter liniitationem creaturae: ideo est ibi ponere ordinem et pulcritudinem cum diversitate et quadam disparilitate, ut quod non poterat hic fieri ex unitate, saltem im- j pleretur ex plurium diversitate. — Et haec est ralio,coroijarin quare Deus, cum habeat unura Filium, non tamen produxit unum solura Angelum, sed multos, quia; Filius perfecte implet Patrera et iraitatur, ut dicit Augustinus sed Angelus perfecte non exprirait Creatorera; ideo decuit eos creare in magna nuiltiiudine vel in multiformi ordine. hic q. unica, a. 3. i; Biel, hic q. I. in fine.

competat per ordines distingui.

3. Item, ad reparationem ruinae angelicae in diversis ordinibus, hoinines assuinuntur: ergo eisdem gradibus et eisdem ordinibus ordinabuntur in gloria, quibus ordinabunlur et Angeli: ergo videtur, quod non solura Angelis, sed etiam honiinibus corapetat.

4. Item, ordo est imnc in ecclesiastica hierarchia, et ordines varii, cum tamen ipsa ecclesiastica hierarchia ex puris horainibus constet: ergo videtur, quod homines nati sint ordinari.

Ad oppositwm arguitur sic. I. Si ita coinpetit ™ jPf j ordo hominibus, sicut competit Angehs, ergo sicut Angelorum beatorum novem ordines assignantur, ita videtur, quod honiinum: ergo saltem erunt decein et octo, quod tamen non ponitiu-. j)

2. Item, omnes homines ex uno homine processerunt: ergo videtur, quod quantum est de natura sua, sint pares: ergo non videtur,quod hominibus competat ordo per naturam. Quodsi tu dicas, quod competit eis per gratiam; — cum gratia praesupponat naturam, ergo et ordo gratiae ordinem naturae: ergo si non est ordo naturae, nec gratiae.

3. Item, ordines Angelorum distinguuntur penes vim contemplativam et vim ministralivam; sed in animaljus exutis non est ponere vim administ7'ativam.: ergo nec ordinum distinctionem.

4. Item, si ponatur ordo in gloria, debet poni ordo correspondens ordinibus repertis in via: ergo cum in clero sint niulti ordines, in rehgiosis etiam sint multae ordinum distinctiones, in Sarictis etiam mnUi ordines, ut ordo Patriarcbarum, Prophetarum, Apostolorum etc, videtur, quod multo plures essent ordines hominum quam Angelorum.

c 0 N c L u s I 0. Dislinctio ordinum in solis Angelis est proprie et perfecte; in hominibus vero in praesenti est tantum imperfecte et incerte, in futuro est quidem slahililer, sed non undique.

Respondeo: Dicendum, quod cum ad perfectam rationem ordinis concurrant praecellentia naturalium et gratuitorum sibi correspnndentium, in eis solum proprie et perfecte est ponere ordinum distinctioneni, in quibus est haec duo simul concurrentia reperire. Quoniam ergo in Angelis gratia correspondet naturae, et creati sunt in naturalium praecellentia et beatificati in differenti donorum praerogativa; hinc est, quod proprie est in eis et ordo et hierarchia; maxime cum illa praerogativa ita habeat stabilem permanentiam et distinctionem, quod nullam admittat confusionem. — In hominibus vero, etsi sit reperire praecellentiam in naturalibus et etiam in gratuitis, tamen haec duo nt plurimum sibi non correspondent, quia ubi nielior est natura frequenter minor est gratia, et qui hodie minor est in merito cras fortassis erit maior-. Ideo in hominibus secundura statuni praesentem non est proprie ordinum distinctio secundum gratuita, licet aliquo modo secundum auctoritates et officia et status professionum ordinetur Ecclesia. Dicendum est igitur, quod proprie et perfecte in solis Angelis ponenda est distinctio ordinum; In hominibus vero, etsi aliquo modo reperiatur, in praesenti reperitur imperfecte et incerle, in futuro vero, quamvis reperiatur stabiliter, non tamen reperitur undique, ut sic opnrteat, eos qui praecellunt in gratia, praecellere in natura.

Ex his patet responsio ad rationes ad utraraque partem. Rationes autem probantes, quod non solum Angelis competit ordo, loquuntur de ordine secundum qualemcumque corapletionem, sive perfectam, sive semiplenam. Rationes vero ad oppositum ostendentes, quod in hominibus non sit ordo, procedunt alia via. Non enim concludunt, quod nullus sit ibi ordo, sed quod ipsa humana natura non habeat tantam ordinum distinctionem, quantam habet angelica, quia hoc habet solummodo per quandam conformationem ad illam.

2. IUa tamen ratio non concludit: non est ibi ordo per naturam, ergo non per gratiam. Cum enim non oporteat, gratiam adaequari naturae, non oportet, ordinem gratiae praesupponere ordinem in natura, quamvis gratia praesupponat naturam, sicut accidens praesupponit subiectum. Et quia gratia nostra conformis est gratiae Angelorum, quamvis natura nostra non sit eiusdem speciei cum eorum natura; ideo, si qua in nobis erit ordinum distinctio, attendetur per conforraitatem ad ordines angelicos. Ideo non oportebit, plures et novos ordines ex hominibus esse, nisi fortassis decimum, qui ad perfectionem Angelorum non poterit pervenire. — Hoc tamen quod nunc dictum est, dubium est, et Magister non videtur acceptare, quamvis, sicut supra dictum fuit, videatur satis probabile.

3. Nec illa ratio cogit de vi ministrativa, quia in distinctione ordinum magis consideratur status gratiae quara operatio alicuius potentiae.

Ex his manifesta sunt ea quae tanguntur in littera et neutri generis et significat coetuni Angelorum ilhus ordinis. Aliquando vero scribitur per?n; tunc est pluralis nmneri et raasculini generis et significat Angelos in illo ordine contentos. Aliquando legitur Serapii, et tunc est singularis numeri et masculini generis et significat Angelum illius ordinis. Unde versus:

Hnec Seraphin dicas, hi Seraphim, Seraph dicas illum. Vel aliter: Dic Cherubim sanctos, Cherubin sacra, sil Cherub amus. hac obsoletii nominum interpretalione convenit etiam B..Vlbcrl., sueludo neulro genere posuit C/ie/-«6m, m litlera in n mulala.

C.p. I.

An omnes caelestes spirilus tnittantur.

Hoc etiara investigaiidum est, utrum omiies illi stunt, sicut scriptum esl iu Daniele: Millia millium Disi inferiores inlitiantur. — Quibus obiicitur quod Isaias ait: Yolavit ad me unus de Seraphim, qui ordo superior est et excellentior; ideoque, si de illo stimonils asserunt quidam, omnes Angelos mitti. Nec debet indignum videri, si etiara superiores mittantur, cura el ille qui Creator est omnium, ad haec inferiora minantur; alios vero rarius niitti,.scilicel maiores, assumunt. Unde in Psalrao: Qici facil Angelos suos i. spiritus j quia 1111 qul natura spiritus sunt, aliquando angeli, id est nuntii flunt.

Cap. II.

An Michael, Gabriel, Raphael sint nomina ordinum, vel spirituum.

Et putant quklam, Micliael, Gabriel, Raphael de superiori ordine fuisse. » Jlichael interpretatur, quis singulariter spiritus esse nonien. Alii vero, non unius eorum; et alia plura reperies nomina,quae vel unius spiritus sunt ))ropria, vel pluribus communia. et conlcmplalioni seniper assistunt; quod etiam faciunt qui frequenter mittuntur. omnes non singulos ordines, sed de inferioribus ordinibus singulos Angelos complexus esl. Illud vero quod Isaias dicit, per verba Dionysii deterrainant dicentes: Hi spiritus, qui mittuntur, porcipiunt horum voca-

Supra egit Magister de consequentibus confirmationem Angelorum quantum ad distinctionem ordinum, m hac vero parte agit quantum ad ministerium. Et quoniam ministerium respectum habet et ad eum qui ministrat, et ad eum cui ministralur; ideo pars ista duas habet. In prima determinat de ministerio Angelorum quantum ad ipsos Angelos ministrantes. In secunda vero determinat per comparationem ad homines, quibus ministrant, infra distinctione undecima: iuud quoque sciendum

est etc.

Ad intelligentiam huius partis incidit hic quaestio circa tria.

Prima quaestio est, utrum boni Angeli mittantur.

Secundo quaeritur, ad quid mittantur.

Circa priraum sic proceditur, et ostendilur,

cjuod Angeli mittantur.

1. Lucae primo: Missus est Gabriel Angelus Dco iu civitatem etc, et in pluribus aliis Scripturae locis.

2. Item, Angelus nomen est nuntii et officii, sicut dicit Glossa super illud Psalmi: Qui facit Angelos suos spiritus: ergo si vere et proprie dicuntur Angeli, vere et proprie sunt nuntii: ergo si nuntiorum est mitti, patet etc.

3. Item, quanto aliquis hal)el maiorera caritatem, tanto soUicitior est circa eum quem potest iuvare; sed Angeli habent perfectara caritatem et

possunt nostrara indigentiam sublevare: ergo videtur, quod sint soUiciti nos adiuvare. Sed hoc non Prima pars, in qua quaerit, quibus Angelis

Tertio quaeritur, qualiter illud officium exse- Circa primum quaeruntur duo. Primo quaeritur, ulrum aliqui Angeli mittantur. Secundo quaeritur, utrum omnes mittantur.

4. Itera, Angeli quantum ad statum et digni-

CoNTRA: 1. Frustra mittit quis nuntium, ubi 4 opposi-

2. Item, Deus Pater misit Filium et Spiritum

< Cfr. Tob. 12, 12.

sufficienter procuratur salus nostra per Filium el Spiritum sanctum, aut non. Si non, ergo imperfectus mediator est Filius el etiam Spiritus sanctus, quod dicere est profanum; si sic, ergo frustra mittitur Angelus.

3. Item, cum Angelus mittitur ad nos, aut ad nos conve?'titur, aut non. Sinon,ergo frustra mittitur: si sic, cum non possit simul et semel moveri diversis motibus, ergo desinit esse beatus.

4. Item, videtur ex hoc generari Angelo praeiudicium, quia quantumcumque aliquis sit ferventis caritatis, ferventius movetur, quando movetur in Deum, quam quando movetur in proximum: ergo ferventius movetur Angelus, cum Deo assistit, quam cum nobis ministrat. Sed cum minuitur fervor dilectionis, miiniitur dilectio devotionis: ergo missio Angelorum ad nos et minuit in eis fervorem caritatis et delicias iucunditatis: ergo est in praeiudicium eorum.

5. Item, hoc ipsum videtur: anima quamvis habeat plures potentias, tamen, quia tuae potentiae in una substantia simplici radicantur, cum intenditur una, remittitur altera: ergo pari ratione in Angelis, cum Angelus sollicitatur circa ea quae sunt virtutis ministrativae, minuilur eius contemplatio, ergo et dilectio.

6. Item, Angelus beatus locatur in caelo empyreo tanquam in loco sibi congruo et deputato -: ergo appetit ibi esse. Si ergo egreditur extra empyreum, ahquis appetitus erit ia eo incorapletus: ergo videtur, quod missio in Angelis ponat incompletionem. Si ergo Angeli beati sunt in statu omnimodae perfectionis, videtur, quod nullo modo competat eis mitti.

C 0 N C L U S I 0. Beatos Angelos a Deo ad nos mitti, convenit caritati divinae, angelicae et humanae.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio beati Angeli ad nos mittuntur a Deo.

Etsi de hoc possint assignari plurimae rationes, ima tamen potissima sumitur ex lege caritatis. Haec enim missio concordat caritati divinae et caritati angelicae Bl /mmajjae.. Caritati divinae, quia in hoc manifestatur divina bonitas, quantum nostram sahitem diligat, dum nobilissimos spiritus, qui ei intima caritate iunguntur, dirigit et transmittit ad procurandam salutem nostram. — Et competit etiam caritati angelicae. Cum enim caritatis ardentis sit maxime desiderare aliorum sa.lutem, ob quam eliam dicit Domiiio. sicut dixit isaias: Ecce ego, Domine, mille me; et Angeli possint nos iuvare, pro eo quod vident, nos suo auxilio indigere, et malos angelos indesinenter nos impugnare: ideo quod ad nos mittantur, lex exigit caritatis angelicae. — Competit etiam hoc caritati humanae, quae, quoniam parvula est, quamdiu sumus in via, indiget foveri et nutriri et excitari. Et quoniam AngeU sunt concives hominibus, cum non sint eis iuncti per similitudinem naturae, quae excitat ad amorem, oportuit iungi per obsequiuiu beneficentiae. — Unde rationes ad hoc inductae sunt concedendae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, quod Deus nobis praesens est; dicendum est, quod quamvis Deus sit praesens, tamen propter caecitatem et caliginem intellectus nostri, in qua sumus, ipsum cognoscimus ut absentem. Et (piia illi spiritus propter claritatem luminis et beatitudinis perfectionem semper vident Deum facie ad faciem, et sunt ei praesentes; quemadmodum illi qui sunt in camera regis, indicant his qui sunt exterius, regis voluntatem, et ad hoc mittuntur a suo domino; sic intelligendum est in proposito. Nec valet: Dominus potest per se facere, ergo non debet ad hoc nuntium mittere. Multa enim polest ille qui praeest, persefacere, quae tamen iniungit servo vel nuntio, ut salvetur in ministerio et actionibus decens et congruus ordo.

2. Ad illud quod obiicitur, qund Filius et Spiritus sanctus sufflcieater procurant salutem nostram; dicendum, quod etsi sutTicienter procurent, quantum est ex se, non tamen excludunt nostri arbitrii libertatem; adiutores enim Dei sumus, sicut dicit Apostolus. Et quia nostrum arbitrium pigrum est et non bene gratiae cooperatur; ideo indiget excitatore. Ad hoc aulem nullus est magis idoneus, quam sit Angelus; et Ideo conveniens est, ut ad nos mittatur. non propter indigentiam procurationis salutis nostrae ex parte Filii vel Sijiritus sancti, sed propter negligentiam cooperationis ex parte nostri.

3. 4. 0. Ad illud quod oliiicitur, quod si movetur erga nos, non ergo erga Deum; dicendum, quod illud argumentum dupliciter peccat. Primum quidem, quia non movetur erga nos nisi propter Deum; unde motus eius non quiescit in nobis, sed nos semper refert ad Deum; et ideo motus iste non aufert motum in Deum, sed potius disponit ad illum. — Alia etiam ratio est,quia, quamvis una substantia unica potentia simul et semel non possit se convertere ad diversa per naturam; polest tanien per dispensationem divinam, sive per gratiam perfectam, cuiusmodi est gloria. Unde Angelus sinuil et semel et de nobis cogitat et de Deo; sic etiam erit in Beatis. — Et per hoc patent duo sequentia, scilicet de amissione fervoris caritatis et remissione actionis virtutis agentis; hoc enim verum esl, ubi una conversio impedit alterain, quod quidem non esl in proposito. Et istud satis clarum est intelligere ei qui potest lioc capere, quomodo anima beatiflcata simul et semel intelligit multa.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur de loco, dicendum, quod sicut in praecedentibus habitum est,

I. Haiic el seq. quaeslionem muUi Commentiilores Lomin quandam concordiam reducit, distinguendo inter missionem

Secundo quaeritur. utrum omnium Angelorum sit mitti. Et videlur, quod non.

1. Danielis septimo:MTOa millimn ministrabant ei, et clecies etc.: ergo ibi fit distinctio inter ministranles et assistentes: ergo non omnium est minislrare, ergo nec milti.

2. Item, Dionysius in libro de Angelica Hierarchia: « Superna illa agmina ab intimis nunquam recedunt. quoniam ea quae praeeminent, usum exterioris otTicii nunquam habent ».

3. Item, ratione videtur. Plus distat actus ministrandi ab actu contemplandi, quam ministerium a ministerio — et hoc patet, quia penes prituam difTerentiam lit dislinclio hierarchiarum, penes secundam fit distinctio ordinum — si ergo secundum uiversos ordines distincta sunt ministeria, ut unus ordo ministerium alterius ordinis non assumat, videtur, quod aliqui ordines Angelorum ita rontemplationi assistant, quod ad ministeria complenda nec mittantur nec exeant.

4. Item, maior est ordinatio in hierarchia angelica, quam sit in ecclesiastica; sed in ecclesiastica ita sunt aliqui intenti conloinplationi, quod non actioni: ergo multo iortius videtur in lerusalem superna: ergo non omiiium Vngelorum est niitti. locu6- non debetur Angelo propter eius necegsitatem vel indigentiam, sed solum propter quandam co7igruentiam. Haec autem congruentia recompensari potest per maiorem; et tunc nuUam ponit imperfectionera vel indecentiara per sui ipsius absentiam. Et sic est in proposito. Plus enim delectatur Angelus implere voluntatem Domini sui et in adiuvando hominem placere Deo, quam delectetur esse in empyreo. exteriorem ad homines et interiorem ad inferiores Angelos.

Ad oppositum arguitur sic: 1. Primo auctori- tate,ad Ilebraeos primo: Omnes sunt aclministralorii spiritus, in ministerium missi propter eos, qui haereciitalem capiuni scUutis.

2. Item, Isaiae sexlo: Volavit acl me unus de Seraphim: ergo aliquis de ordine Seraphim missus fuit ad Isaiam prophetam; sed constat, quod ordo Seraphim est ordo supremus: ergo si ille mittitur, videtur. quod omnes nlii mittantnr.

3. Item, rcUione videtur. Tantuin Deus dilexit salutem nostram, ut mitteret Filium et Spiritum.sanctum; sed non fecit nisi quod decebat: ergo si missio ad nos non derogat Filio, videtur, quod non deroget alicui Angelo: ergo videtur omnibus conipetere.

4. Item, de hominibus assunmntur ad omnes ordines Angelorum: ergo si quilibet Angelus debet restanrationem sni ordinis procurare, et Deus debet ad hoc mittere, videtur, quod omnes Angeli aliquando ad nos mittantnr.

5. Item, caritas Angelorum eminens facit, eos sollicitari circa nostram salutem, et per hoc ad nos venire divina iussione: si ergo in supremis ordinibus est maxima carilas, videtur, quod ipsi maxime nostram salutem procurent: ergo et eos maxime debet Deus ad nos mittere.

6. Item, piouiptior est caritas ad adiuvandum, quani sit nequitia adnocendum: ergo si ab Angelis, qui ceciderunt de omnibus ordinibus, impugnamur, multo fortius videtur, quod ab Angelis persistentibus de singulis ordinibus adiuvemur: ergo si ad lioc mittuntur, ut nos adiuvent, patet etc.

c 0 N c L u s I 0. Exteriore missione inferiores tantum Angeli ad nos mittuntur, sed interiore missione superiores ad inferiores mittunlur, et quidem propter nos.

Respondko: Ad hoc dicendum, quod, sicut dicit Magister in littera, diversae fuerunt opiniones propter diversas auctoritates, quae videntur in hac materia sibi coiitrariae. Unde quidam adhaerentes quibusdam et intelligentes eas ad litteram, alias vero exponentes, formaverunt sibi opiniones varias.

Quidam enim dixerunt, quod soli Angeli ultimae 1, hierarchiae ad nos mittuntur; et dicunt, hoc sensisse Dionysium, nec esse hoc contra Apostolum, quia illa distributio, quam facit Apostolus, intelligenda est esse accommoda, cum dicit: Omnes sunt administrator ii &lc.; intelligitur enim de illis qui sunt de ultima hierarchia.

Sed quia ista expositio sensui et intentioni Apostoli non concordat — vult eniin hic probare, quod Christus nobilior est omnibus Angelis, non tanlum 2. inferioribus, sed superioribus — ideo est secunda opinio, quod omniuin Angelorum est mitti, quae innititur illi auctoritati Aposloli. Et haec opinio dicit, verbum Apostoli non esse contrarium verbo Dionysii, qui dicit, superiora agmina non mitti, aut quia non ita frequenter mittuntur, aut quia non ex officio ita competit eis mitti, sicut Angelis hierarchiae inferioris.

Sed quia expositio ista verbi Dionysii videtur esse valde extranea, cum ipse dicat,quod « usum exterioris officii nunquam habent », et pro indubitanti credendum est, esse verum iii hac parte lam verljum

3. Apostoli quam verbum Dionysii; ideo est tertius modus dicendi, per distinclionem utrumque verbum salvans et ad concordiam reducens et ex illis duobus expressam veritatem eliciens. Distingui enim oportet in missione. Est enim missio exterior, quae esL ad nos; et est missio interior, quae est ad Angelos, sed propter iios. Si de missione exleriori loquamur; sic non competit omnibus Angelis, quia non competit superioribus agminibus, sicut dicit Dionysius, « quia ea quae praeeminent, usum exterioris othcii nunquam habent»;in quo significat, quod intelligit de missione exterioin, quae est ad nos. Si autem intelligamus de missione interiori, quae est ad Angelos propter nos; sic mitti competit omnibus, quoniam superiores mittuntur ad medios, et medii ad inflmos, dum revelando purganl et illuminanl ea quae nobis expediunt; et hoc totum est propter nos; et ideo signanter dicit Apostolus: Missi propter eos; non inquit: missi ad eos. — Concedendae igitur sunt rationes ostendentes, quod non omnium est ad nos mitti.

4. Et patet iam ex dictis responsio ad verbum Apostoli.

5. Ad illud vero quod obiicitur de sexto Isaiae, dicendum, quod Angelus missus ad eum non dicitur esse unus de Seraphim, quia esset de supremo ordine, sed quia mittebatur labia eius incendere; et haec responsio sumitur a Dionysio in libro de lica Hierarchia.

6. Ad illud quod obiicitur, quod missio petit Filio, ergo cuilibet ordini angelico; quod non valet. Missio enim aut est ad redimendum et ad salvandum, aut est ad ministraidum. est tantae dignitatis, quod nulli alii potest tere nisi soli Deo; secunda vero non est tantae dignitatis, quod competat agmini supremo.

7. 0. 6. Ad illud quod obiicitur, quod ordines Angelorum oinnes restaurabuntur per homines; dicendum tam ad hoc quam ad duo sequentia, quod revera omnes Angeli sunt nobis in adiutorium, omnes nos adiuvant vel mediate, vel immediate, sive in ministrandis revelalionibus, sive in perferendis et offerendis nostris orationibus. Dum enim agmina suprema quae sunt nobis necessaria inferioribus agminibus revelant; et duin simul cum illis pronobis ad Deum interpeUant et petitiones nostras Deo exponunt, non ut Deum instruant, sed ut petitiones nostras igneis suis affectioiiibus Deo acceptas faciant, sicut advocati decoris orationibus aliorum causam defendunt et ornant: absque dubio iiobis magnum auxilium praestant, et sic faciunt ad ordinum suorum. reparalionem, et nihilominus sequuntur caritatis sollicitudinem et efiicacius nos adiuvant, quam alii impngnent. mandati, quod accepei-at ab Angelo supremae hieiMrchiac Se-

Consequenter quaeritur de secundo articulo, scilicet ad quid mittuntur.

Et esl prima quaestio, ulrum miltantur ad ac-

Circa primum sic proceditur. Et quod mittantur ad inflammandum affeclum, videtur.

1. Angelus, qui missus est ad Isaiam, sicut dicit Dionysius, dicitur esse unus de Seraphim, quia missus est ad incendendum et inflammandum: sed inflammatio respicit affectum: ergo etc.

2. Ilem, actus liierarchiarum, sicut vult Dionysius, de Angelica Hierarchia, sunt nilhiminare, purgare, perflcere »: ergo si purgatio respicit remotionem sordium, et sordidatio respicit affectum quantum ad concupiscentiae vitium; videtur e contrario, quod Angelus mittatur ad inflammandum affectum per amorem sanctum et mundum.

3. Item, hoc videtur ratione. Bonum, secundum quod bonum, est diffusivum sui; sed Angehis beatus est perfecte bonus: ergo potest bonitatem diffundere. Sed bonum ut bonum respicit affectum: ergo videtur, quod cum affectus noster secundum susceptionem bonitatis habeat perfici et inflammari, quod ad hoc possit et debeat Angehis mitti, ut nostrum affectum inflammet et perficial.

4. Item, nos videmus in naturalibus, quod illud quod est inflammatum, dum alteri rei inflammabili approximat, ipsam inflammat: ergo si affectus angelicus est igne divini amoris inflammalus et repletus, et in sua missione nobis approximat, ergo affectus noslros inflammat.

Ad oppositum arguitur ita: 1. Secundum affenostrum potissiuie consistil arbitrii libertas; sed nihil nisi solus Deus polest super hberum arbilrium, cum sit sub Deo polentissinumi: ergo nulla creatura, quanlumcumquo nol)ilis et perfecta, potest inflammare vel perficere affeclum noslrum.

2. Item, secundum affectum nostrum maxime 1 De Caelest. Hierarcli. c. 1 3. 2. Cfr. siipra pag. 262, nota S. cendendum nostrura affectum.

Secundo, utrum mittantur ad illuminandum intelleolum. consistit iustitia el aequilas — « iustilia enim est rectitudo voluntatis propler se servata », ul dicit Anselmus — sed solius summae iustiliae est voluntatem nostram rectificare: ergo eius solius est aftectum inflamraare.

3. Item, secundum rectara inflaramalionera affectus consistit caritas: ergo si caritas vel est Spiritus sanctus, vel immediate a Spiritu sancto% inflammatio affectus noslri non potest esse ab aliquo alio.

4. Item, secundum affeclum noslrum raaxime consislit aniraae noslrae deiformitas: si ergo solius Dei est deiforniera efljcere, solius Dei est in afl"ectum nostrum influere: ergo illud non spectat ad ministeriura Angelorura.

c 0 N c L u s 1 0. Angeli honi affectum nostrum inflammant, non principaliter efficiendo, sed excitando et adiuvando.

Respondeo: Ad praedictorum inlelligentiam notandum est, quod affectum nostrum inflaramari ab aliquo dupliciter potest inlelligi: aut ila, quod inflaranietur ab aliquo sicut a principali agente et effwiente, aut sicut ab excitante et adiuvanle. Et secundum istum duplicera modura intelligendi dupliciter intellexerunt aliqui affectura nostrura ab Angelis inflammari el perflci; sed priraus intelleclus est haereticus, secundus vero catholicus.

Priraura intelleclum habuerunt aliqui philosophorum. Posuerunt enira, quod aniraa esset instrumentum intelligentiae et quod intelligentia influeret super animara, sicut influit agens super instrumentum; unde dixerunt, quod anima Triplicem habet

operationem: animalem, inteUectualem el divmam. Armnalem ex se ipsa, intelleclualem e.x. influentia angelica, sed divinam ex influentia divina. — Sed ista positio Bst contra veritatem catholicam et piam. Qui enim hoc posuerunt, non intellexerunt arbitrii libertatem neque aniinae dignitatem neque beatitudinis sublimitatem; quae si intellexissent, sicut beatus Augustinus egregius doctor, posuit, animam immediate a Deo compleri et moveri et beatificari dixissent, ut beatus Augustinus. Unde beatus Augustinus ubicumque de mente loquitur, istum errorem exstirpat, ostendens, quod ita immediate anima secundum mentem unitur Deo, sicut et mens angelica.

Si autem intelligatur secundo modo, sic habet veritatem; et hoc modo intellexit beatus Dionysius in hbro de Angelica Hierarchia, et per hunc etiam modum ab Angelo dicitur Propheta fuisse incensus.

1. 2. Et per hoc patet responsio ad duo prima.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod bonum est diflusivum sui: dicendum, quod diflusio dupliciter potest-esse a bono: aut per modum rmt/-

I. Eadeni ])i-ijicipia, quae in hac et seq. quaesl. applicantertio modo qui lignum suggerit ignem accendit ».

Utrum Angeli mittantur ad Secundo quaeritur, utrum Angelus mittatur ad illuminandum nostrum intellectum. Et quod sic, videtur.

1. Ita dicil Dionysius in libro de Angelica Hierarchia: « Ordinatio congruae dihicidationis claritatiplicationis, sicut calor vel lumen dicitur se diffundere; aut per modum utilis operationis, per quera modum dicitur bonus homo bonitatem suam diffundere, dum ad hoc operatur et laborat, ut alii bonilatera non ab ipso, sed a Deo suscipiant. Et per hunc niodum intelligenda est diffusio in bonitate vel caritate angehca.

2. Ad illud quod obiicitur, quod inflammatum coniunctum inflamraabili inflammat; dicendum, quod verum est, quando illa inflammatio esl pet eductionem alicuius de materia; ibi enim quod est in actu potest educere aliquid, quod est in potentia. Quando vero aliquid habet inflammari per caloris infusionem, non haljet verilateui, quia lioc modo non inflammatur aliquid nisi per coniunctionem sui cum principio caloris, quod calorem natum est infundere. Et per hunc modum est intlammari in spiritualibus % ubi flamraa est araor divinus, non ex ipsa anima productus, sed potius a Deo infusus; et ideo hunc calorera non potest in nobis angelicus spiritus efficere, quamquara aliquo modo ad eius susceptionem possit nos excitare.

Quoad 2. quaestionem, quae est non exigui momenti, idem a Dco.

nostrum intellectum. lem primo apparentem ut in coiiiosis effusionibus excellentissimis manifestat essentiis, et per eas, quae post sunt essentiae, divinuin participant radium ». Ex hac littera manifeste colligitur, quod Deus nos illuminat mediantibus Angelis. post sunt (ouaiai avatpaivet, xa 3ia toutojv, at jjlet ailiTac etc).

2. Item, in libro de Motucordis ita defmitur anima: « Anima est substantia incorporea, intellectualis, earum illuminationum, quae sunt a primo, ultima relatione perceptiva». Ergo inter relationem animae ad Deum, cum percipit illuminationem, cadit alia relatio media; sed haec non est nisi relatio substantiae angelicae: ergo videtur, quod anima illuminetur a Deo, mediante Angelo.

3. Item, Angeli sunt lumina spiritualia; sed quia iiitellectus noster agens lumen est, dum se convertit super phantasmata, abstrahit et depurat et hoc modo illuminat: ergo si angelicus intellectus multo magis in actu est quam noster, ergo multo magis iiitellectum nostrum possibilem illuminare potest.

4. Item, planum est, quod Angeh niulta nobis revelant spiritualia, quae non sunt nata cadere et recipi nec in sensu nec in imaginatione: ergo videtur, quod immediate possint intellectui nostro similitudines imprimere; sed talis impressio non potest esse sine illuminatione: ergo etc.

5. Item, Aogelus dicitur purgare, illuminare et perflcere: ergo si hoc solum conveniret ei per modum excitantis, cum similiter unus homo excitet alterum, videtur, quod homo diceretur illuminare, purgare et perficere. Quodsi homo non dicitur esse purgator nec illuminator, sicut Angelus, videtur, quod Angelus possit animam a superiori illuminare.

6. Item, multo plus potest Angelus beatus quam diabolus; sed daemon potest in nobis varias cogitationes excitare et ab iDferiori suggerere: ergo videtur, quod Angelus illuminatus per gloriam, cum sit anima nostra superior et luminosior, ipsam possit a superiori illuminare.

Ad oppositum: i. Augustinus in libro Octoginta Quaestionum: « Mentem dicimus, quae ita ad imaginem Dei facta est, ut immediate a prinia veritate formetur »; et in pluribus locis dicit, quod « inter mentem et Deum nihil cadit medium »: ergo si intelligentia nostra attenditur secundum animae snprenmm, videtur, quod non possit illuminari ab Angelo.

2. Item, super illud Psalmi: Manus tuae, Domine, fecenmt me el plasmaverunt me etc, dicit Glossa: « Deus per semetipsum irradiat pias mentes »: ergo non videtur, quod per angelicum ministerium.

3. Item, facilius est producere formas corporales, quam sit dare illuminationes spirituales; sed Angelus formam naturalem non potest producere tanquam principale agens, sed soluni exterius disponere: ergo multo fortius nec illuminationem spiritualem potest animae dare.

4. Item, si Angelus illuminat animam, aut illuminat immittendo ei iam proprium, aut creando novum. Si immittendo lumen propriimi, cum lumen suum non sit extra ipsum: ergo Angelus illabitur animae; quod est solius Dei proprium. Si dando nouum, aut producendo ex aliquo, aut de nihilo. Si ex aliquo, quaero, ex quo? Quod cum non sit dare, sequitur, quod Angehis producat ex nihUo, et ita, quod sit creator.

b. Item, si Angelus illuminat animam, autper medium, aut sine medio. Si per medium, quaero, quid sit illud medium deferens spiritualem illuminationem; et cum deferens spiritualem illuminationem non possit esse nisi spiritus, inter animam illurainatam et Angelum illuminantem est ponere medium Et iterum quaeritur de illo, sicut de primo: ergo vel erit abire in infinitum, vel non est ponere medium. Si immediate illuminat ipsam animaui, ergo videtur, quod sit in ipsa anima, et ita quod illabatur animae.

6. Item, ita immediate nata est ferri in Deum intelligentia, ut voluntas: ergo si Angelus non potest voluntatem rectificare % non poterit intelligentiam illuminare.

luxta hoc quaeritur, penes quid accipiantur isti tres actus, videlicet illuminare, purgare et perficere. Angelus infeHorem animae portionem potest illuminare, non lumen infundendo nec tantum offerendo sicut obiectum vel speculum, sed etiam vivaciter excitando.

Respondeo: Dicendum, quod animam quoad superiorem portionem rationis illuminare solius Dei est proprium, sicut in pluribus locis ostendit Augustinus; quamvis aliqui, non intelligentes totius veritatis principium, posuerint aliud, videlicet intellectum nostrum non pervenire ad lumen primum, sed perflci et illuminari a primo lumine per lumen

intelHgentiae mediuni. — Sed hoc est simpliciter tanquam erroneum respuendum, cum in muUis locis beatus Augustinus ostendat contrarium, et etiam sacra Scriptura hoc dicat, sicut loannis primo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat etc, quae quidem non est lux creaturae, sed lux divinae sapientiae et veritatis aeternae. In qua haec animadvertenda sunt, quod est, quod intelligit et quod cetera intelligere facit, sicut videmus in isto sole materiali respectu sensibilium. Et huius potissimum signuni fuit, quod intellectus noster in aspectu summi luminis natus est beatificari nec unquam aliquo potest esse contentus, quousque perducalur ad illius clarum aspectum.

Animam igitur quoad supremam partem Angelus non potest illuminare, sed quantum ad inferio- 2, rem partem rationis posuerunt catholici traclatores, animas nosti-as a beatis.ngelis per eorum revelationes illuminari. Hoc autem tripliciter potest intelhgi: uno modo, ut intelligatur Angelus inferiorem portionem illuminare per moduni luminis irradiantis; alio modo, ut intelligatur illuminare permodum speculi offerentis; lertio modo, ut intelligatur illuminare per modum linguae vivaciter exprimentis. Omnes hi modi, etsi aliquo modo sint intelligibiles, cum Angelus sit lumen et speculum eX habeat etiam spiritualis interpretationis sive locutionis officium, sustineri possunt; tertius tamen modus intelligibihor est. Non enim multum bene apparet, quomodo Angelus irradiel, nec quomodo se offerat aspectui animae; sed hoc satis intelligibile est, quomodo Angelus possit animae quod concepit suggerere. Et sicut doctor, dum exterius loquitur. excitat intellectum et viam parat ad intelligendum, et viva et efficax locutio quadam sua vivacitate ad intellectum nostrum habet ingressum, dum sonat in aure corporis exlerius, ratione cuius etiam libentius audit homo bonum clericum, cuius sermo est efficax et vivus, « cum habeat aliquid latentis energiae vivae vocis actus », ut dicit Hieronymus; sic etiam suo modo 2. intelligendum est, quod Angelus hoc possit facere interius; et sic illuminat, non lumen infundendo nec solum offerendo sicut obiectum vel speculum, sed etiam vivaciter excitando, sicut doctor exterior, et adhuc efQcaciori modo.

His visis, patet responsio pro magna parte ad obiecta ad utramque parteni. Nam rationes ostendentes, quod Angelus non potest intellectum nostrum illuminare, loquuntur de intellectu quantum ad superiorem portionem, scilicet mentem, et de illuminatione, quae quidem est per luminis infusionem; et hoc solius Dei est proprium, sicut praedictum est; unde rationes illae concedendae sunt.

1. Ad illud vero quod obiicitur de Dionysio, iam patet responsio. Dico enim, quod loquitur de illuminatione secundo modo, non primo.

2. Ad illud quod obiicitur de illa definitione animae, dicendum, quod ultima vel secunda relatione dicitur anima illuminationes a Deo percipere, non quia Angelus cadat medium inter Deum et animam per modum influentis, sed quia perfectius et nobilius illuminatur a Deo Angelus quam anima per naturam; et ideo dicitur ista illuminatio secunda, non ordine causalitatis, sed dignilatis.

3..d illud quod obiicitur, quod Angeli sunt lumina; dicendum, quod verum est; sed non Ideo dicuntur lumina, quia luinen suum diffundant exterius in alia, sed quia intra se lucent. Non enim est simile de corporali lumine et spirifuali. Lumen enim spirituale propter sui dignitatem a fonte luminis immediate procedit. cum non possit habere medium deferens. Lumen autein corporale per medium recipitur et defertur, et sicut potest deferri et recipi, sic etiam potest reddi; et sic illuminatum potest illuminare, sicut patet in luna.

l. Ad illud quod obiicitur, quod multa nobis revelanl, quae nobis per sensum non exprimunt; dicendum, quod illud non concludit, quod immediate influanl in intellectum; hoc eniin potest fieri, si immediate intellectui suggerant. Nec adhuc illud oportet, sed etiam pote.st fieri mediante virtute phantastica. Sicut enim videmus, quod ego non

possum tibi aliquid ostendere, nisi mediantibus sensibus et viribus inferioribus, quia intellectus tuus non esl natus a superiori aliquid suscipere nisi a Deo influente; tamen nihil est in me adeo spirituale, quin mediante verbo sensibili possim illud intelligentiae luae depromere, et ita tecum loqui de spiritualibus, sicut de corporalibus: multo fortius potest hoc Angehis fcicere in virtute interiori, quae elevatior est quam sensus exterior, quadam spirituah locutione et phantasmalum exaltatione.

0. 6. Ad illud quod obiicitur, quod si solum posset per modum excitantis, tunc non posset amplius quam Iiomo, vel etiam malus angelus; dicendum, quod etsi hoc possit homo vel angelus nialus, tanien ex hoc non sequitur, quod adaequantur in potentia et virtule exprimendi, ciuia per eandem viam contingit bene et melius docere, sicut patet- Per aures enim exteriores addiscimus a sapiente doctore et fatuo, sed multo melius nos docet qiii lumen sapientiae habet, quam qui illo caret; sic et

Consequenter quaeritur de tertio articulo, scihcet qualiter iniunclum sibi ofQcium exsequantur; et cum hoc faciant discurrendo et denuntiando, incideret hic quaestio de Angeli motu et de locutione. Sed quia de motu dictura est in primo libro distinctione trigesima septima, nunc quaerendum est de locutione angelica. Et supposito, quod competat Angelis loqui absque assumto corpore, sicut dicunt

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod spiritualis Angeli locutio non est idem quod eius cogitatio:

1. Primo per illud quod dicitur primae ad Corinthios decimo tertio: Si linguis hominum in Angelo intelligendum est se habere. — Et per hoc patent illa duo ultima, quia non est simile nec de homine nec de daemone; neuter eniin potest instruere ita efQcaciter, cum non habeant tantura lumen sapientiae.

Ad illud quod ultimo quaerebatur, quomodo liat distinctio istorum actuum; dicendum, cpod unus modus dicendi est, quod illi tres actus respiciunt intellectum, ut purgatio sit in initio, illwninatio in progressu et perfectio in termino. — Vel aliter, ut notentur ibi tria, ad quae ordinatur eruditio vel doctrina angelica: primum est ad remotionem impedimentorum; secundum est ad cognitionem verorum; tertium est ad dilectionem bonorum Ad haec autem ordinatur per modum exeitantis, sicut sermo bene praedicantis; et ideo non irratiouabiliter bonus doctor et praedicator dicitur illuminare et purgare et perficere suos auditores, sicut expresse beatus Dionysius in libro de Angelica Hierarchia dat intelligere. plures auctoritates Scripturae, locutione spirituah, quae quidem est sine voce, circa modum loquendi duo quaeruntur.

Primum est, utrum locutio Angeli idem sit quod eius cogitatio.

Secundum est, utrum eadem locutio possit esse a Deo et Angelo. loquar etc.; ibi Glossa: « Angeli praepositi significant rainorihus quod de Dei voluntate primi sentiunt, quod fit aliquibus nutibus aut signis »; si ergo nutus cogitationis aliud est quam cogitatio, ergo cogitatio aliud est quam locutio.

2. Item, differt in Angelo aclus virtulis intellectivae et operativae: ergo pari ratione differt actus virtutis cogitativae et interpretativae; si ergo cogilare est actus virtutis intellectivae, et loqui actus virtutis interpretativae: ergo non sunt idem.

3. Item, non est eadem conversio, qua intellectus convertitur ad se, et qua convertitur ad alterum: si ergo cogitando intellectus convertitur ad se, et loquendo convertitur ad alterum: ergo cogitare et loqui in Angelo non est idem, sed diversuml

i. Item, per locutionem est manifestatio cogitatus angelici: ergo si idem esset loqui et cogilare, quidquid cogitaret, alteri manifestaret: ergo niliil, quod est in uno Angelo, lateret, quin esset in alio: ergo quidquid sciret Angelus superioris ordinis, sciret ille qui est inferioris; quod est plane falsum: ergo etc.

Contra: 1. Gregorius in Moralibus definiens vocem Angelorum dicit: « Vox Angelorum in laude Condiloris est admiratio intimae contemplationis »: si ergo admiratio sive contemplatio non est actus diflerens a cogitatione, ergo nec locutio sive vociferatio.

2. Item, Damascenus: « Non lingua et auditu indigent Angeli, nam sine sermone voce prolato tradunt sibi suas illuminationes »: ergo videtur, quod aut locutio angelica niliil sit, aut si aliquid est, non sit aliud quam cogitare.

3. Item, locutio non est aliud quam conceptus manifestatio, Angelus autem, in quantum est substantia cognitiva, habet naturam himinis et speculi; sed lux corporalis per hoc, quod lucet, se manifestat, et speculum per hoc, quod speciem recipit et retinet, speciem repraesentat: ergo videtur, quod Angelus hoc ipso, quod intelligit, cogitationes suas declarat: ergo cum cogitationis declaratio sit locutio, idem est in eo cogitatio et locutio.

k. Item, loqui non est aliud quam dicere, et dicere non est aliud quam verbum gignere sive formare; sed cogitatio nihil aliud est quam verbi formatio sive verbi conceplio, sicut vult Anselmus, et Augustinus: ergo cogitatio nihil aliud est quam interior lociUio; sed locutio, quae convenit Angelo, secundum se est tantum interior: ergo idem est quod cogitatio.

5. Item, si locutio differt a cogitatione, cum praesupponat eam, quaero, quid addit supra ipsam? Si tu clicas mihi, quod addit manifestationem, quae fit per quandam speciei oblationeni et transfusionem in allerum quasi in audientem; tunc videtur, cum Angelus superioris ordinis nihil recipiat ab Angelo inferioris, quod Angelus inferioris ordinis non possit loqui alicui Angelo superioris ordinis: quod plane falsum est. Si enim potest Angelus loqui Deo, multo magis potest loqui alteri Angelo.

6. Item, locutio, quae differt a cogitatione, addit aliquod signum exprimens: si ergo Angelus vult speciem intelligibilem, quam habet in se, alteri Angelo manifestare loquendo; et in ipso differt locutio et cogitatio: oportet ergo, quod differat species, qua intelligit, et signum, quo exprimit. Tunc igitur quaero de illo signo: aut est species, aut res. Si species: ergo pari ratione indiget aWo signo, et similiter quaeretur de illo alio tertio; nec erit ibi status, sicut nec in primo. Si autem est res; aut sensibilis, aut intelligibilis. Sensibilis non, quia quidquid est in Angelo, est spirituale. Si intelligibilis; quaero, quare illam magis apprehendit Angelus, cui fit sermo, quam ipsam speciem, quae est in intellectu angelico? Et iterum, illa res, quae est in uno Angelo, non potest tieri in veritate in aho Angelo: ergo oportet, quod fiat secundum similitudinem; et tunc pari ratione species existens in intellectu unius Angeli potest generare sui similem in alio. Aut si non; quare non? strahens, et quae est ibi vis vel virtus excitans et imprimens? Omnia enim haec videntur esse necessaria, si differt in Angelo locutio et cogitatio.

c 0 N c L u s I 0. Angelorum locutio non est ideni quod cogitatio,

quia locutio cuklit cogitationi et respectum ad '']

alterum et actunn novum, non autem sigmmi. i Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est Loqui dici- notandum, quod loqui dupliciter est: uno modo to-i. "'""j qui dicit actum in se sive intrinsecum; alio modo actum ad alterum sive quodara modo extrinsecum 'i Primo modo loqui idem est quod verbum formare l sive gignere; secundo modo idem est quod verbum: formatum depromere sive exprimere. Prirao modo i locutio sive in Deo, sive in houjine, sive in Angelo! non est aliud quam cogitatio. Secundo modo plus dicit quam cogitationem, sed differenter in diversis.

enim dicitur Deus nobis loqui solum, quia intelligit, sed etiam quia revelando aliquam illustrationem in nobis efficit. Unde Gregorius in Moralibus: « Dei locutio, ad nos intrinsecus facta, videtur potius, quam auditur: quia, dum semetipsum sine mora sermonis insinuat, repentina luce tenebras nostrae ignorantiae illustrat ».

In homine vero non solum addit ejfectum in sed cogitationera suam, formando vocem sensibilem, alii interpretatur et explicat. — Ratio autem, quare locutio in hominibus non solum addit actum, sed etiam signum medium, haec est: quia in anima alius est actus conversionis supra se, et alius actus conversionis ad alterum; et in cogitatione convertitur anima supra id quod habet in se, in locutione vero offert alteri: et ita oportet, quod alius actus sit cogitare et loqui, et ila addit actum locutio supra cogitationem in homine. Addit etiam signum, quia anima, quamdiu est cum corpore, non est nata suscipere, nisi mediante vi sensitiva; unde « qui amittunt unum sensum, necesse habent amittere unam scientiam». Ideo ad hoc, quod anima conceptum suum alteri exprimat, oportet, quod ipsum voci sensibili per organa formatae, mediante vi imaginaria, coniungat. et sic similitudo intelligibilis sive signatum intelligibile per illud suum signum sensibile, mediantibus virtutibus sensitivis, ad intellectum alterius animae ascendat. — Et hoc conveniens est, ut, sicut homo compositus est ex anima et corpore, ita eius locutio aliquid habeal spirituale, aliquid corporale.

hi spiritualibus autem substanliis medio modo

1. Bst; nam locutio supra cogitationem addit effectum sive respectum, sed non addit sensibile signum. Respectum quidem et effectum addit propter hoc, quod cogitatio, quantum est de sui natura, est secreta; et ideo nunquam fit manifesta, nisi ipse cogitans aliquid tanquam aiidienti offerat, et aperiendo se, quodam quasi nutu medianle, quod in se habet ad intellectum alterius quasi ad aurem pertingere faciat. Necessarius est etiam actus novus, quia non eadem conversione se supra se convertit et supra alterum vel ad alterum. — Sed tamen non est necessarium sensibile signum nec deferens medium, quia, cum ipse intellectus angelicus sine potentiis sensitivis nalus sit suscipere, Angelus loquens sine sensibili medio natus est similiter offerre; et ideo ad loquendum sufQcit ipsi Angelo species intelligibilis, quae ex virtute intellectiva ipsius Angeli ad imperium voluntalis potest ad alterum protendi. Et sicut illa species, dum eam sibi et in se contuebatur intellectus, erat verbum interius; sic, dum eam protendit ad alterum, efficitur quasi nutus et verbum. exterius. Et quia tani illa species quam virtus protendens illam ad alterum et ipsa protensio spiritualis est; ideo non indiget corporali medio deferente. — Sed quia virtus illa finita est, necesse est ad hoc, quod unus Angelus intellectum alterius Angeli loquendo, hoc est illam speciem protendendo, excitet, quod finita distantia ad invicem distent.

Ex his igitur patet, quod etsi non tantum differat iu Angelo locutio et cogitatio, quantum differt in homine, differt tamen aliquo modo. Ideo rationes inductae ad hanc partem concedendae sunt.

1. Ad illud quod obiicitur de Gregorio, dicendum, quod Gregorius loquitur de locutione Angeli in comparatione ad Deum, apud quem loqui cogitare est, quia aurem eius nihil latet.

2. Ad illud quod obiicitur de Damasceno, dicendum, quod quamvis locutio Angeli non differat a cogitatione propter hoc, quod ultra cogitationem dicat vocem sensibilem; nihilorainus (amen non est omnino indijferens, quia, etsi non addat ultra cogitationem &yiimxs signum, addit tamen ulteriorem actum atque respectum, ratione cuius concernit flnitam distantiara, quamvis cogitatio et intellectus ab omni distantia abstrahat.

3. Ad illud quod obiicitur de manifestatione lucis et speculi, dicendum, quod non est simile, quia lucis, vel speculi manifestatio est naturalis. Unde nec lux potest lucere, nec speculum suscipere, quin etiam se manifestent; sed non sic est in angelica cogitatione, cuius manifestatio est voluntaria, sicut dicit Augustinus super Genesim ad litteram: « Dum ipsi Angeli cogitationes suas ad nutum vo- Innlatis modo occultant, modo communicant, quibusdam spiritualibus obstaculis positis, vel remotis, sicut sensibiliter videmus circa corpora ».

4..d illud quod obiicitur, quod nihil aliud est loqui quam dicere; dicendum, quod sicut loqui est dupliciter: in se, et ad alterum. sic etiam et dicere; et quamvis dicere in se idem sit quod cogilare vel cogitando intelligere. tamen dicere ad alteruni ulteriorem habet actum.

b. Ad illud quod obiicitur, quodsi loculio addil aliquid supra cogitationeQi, quod lunc non poterit Angelus inferioris ordinis loqui ad Angelum superioris; dicendum, quod verum est, si loqui adderet influentiam veram in alterum; sed actus locutionis, superadditus actui cogitationis, non dicit nisi quandam speciei protensionem ad alteruni, quae quideni protensio non est illius speciei impressiva, sed potius excikUiva intellectus audientis, ut propria virtule suscipiat et in se ipso faciat. Unde locutio ex parte loquenlis non ponit nisi excitationem activam, ex parte audientis non nisi excitationem passiuani. — Et ex lioc patet, quid sit auditus Angeli, et quomodo diflferat audire et videre; nam lam audire quam videre est in Angelo intelligere Sed tunc videt, cuni ex proprio motu intelligit aliquid; tunc audit, quando per oblationem speciei intelligibilis, ab alio intelligente excitatus, ipsum quod offertur intelligit. Et sic competit Angelo non soluni respectu superioris, sed etiam respectu paris vel inferioris; quia sic audit supremus Angelus ab inflmo, sicut magister audire potest a discipulo, non quia ab eo suscipiat doctrinam sive illuminationem, sed quia melius cognoscit eius defectus per sui ipsius detectionem.

6. Ad illud quod obiicitur, quodsi locutio differt a cogitatione, quod nutus differt a specie; dicendum, quod illud non oportet, quod differat re.

I. Locutio est interni conceptus expressio ad alterum ( I. sed sufficit, quod differat comparatione. Eadem enim species est, quae consideratur in se, et quae potest les! protendi ad alteruni, relatione differens. Sed actus considerandi eam in se, qni quidem est cogitatio, et actus protendendi ad alterum, qui est locutio, actus est alius et alius; nam his actibus intellectus angelicus eadem similitudine diversimode utitur, ita quod in uno illa similitudo et intelligibilis species dicitur species tantum et verbum; in altero vero non tantum species, sed etiam nutus. — Verumtamen posset dici, quod sicut species, quae est in speculo, dum protendit se ad oculum, non est omnino eadem, sed se multiplicat; sic etiam potest intelligi spirituali modo de specie, quae est in inactio spiritualis et intellectualis, non indiget medio corporali. — Si vero quaeratur de virtute, per quam fit% sive de luce spirituali; dicendum, quod concurrit ibi lux intelleclus angelici offerentis et lux etiam supernae veritatis, ut, sicut in luce rali ad immutandum visum videmus concurrere lucein incorporatam et lucem insuper influentem absolutam, utpote lucem solis; sic eliam in tuali cognitione duplicem lucem concurrere gamus, secundum quod in pluribus locis innuit gustinus

tur, vix aliqua in doctrina differentia inter utrumque S. Docto-

Secundo quaeritur, utrum eadeni loculio possit esse a Deo et Angelo. Et quod sic, videtur.

1. Apocalypsis primo: Loquem per Angelum suum servo suo loanni etc; sed quandocumque aliquis artifex agit per inslrumentum, eadem est actio agentis et instrumenti, sicut cum quis incidit per securim, eadem est incisio: ergo eadem esl locutio Dei et Angeli.

2. Item, cum loquitur Deus nobis per prophetam, locutio illa dicitur esse Dei et Spiritus sancti, et similiter locutio illa est ipsius prophetae; sed constat, quod non est nisi unica: ergo pari ratione, cum Deus loquitur nobis per Angelos.

3. Item, quando audita fuit vox illa: Hic est Filius meus clilectus, Lucae tertio, constat. quod illa fuit locutio Dei, quia nullus poterat hoc vere dicere nisi Deus; sed illa locutio successionem habuit et variationem: ergo fuit ab aliqua creatura spirituali: ergo videlur, quod una et eadeiu loculio possit esse Dei et Angeli.

4. Item, videtur, quod nulla locutio sensibilis possit esse Dei, quin etiam sit Angeli. Locutio enim sensibilis fit mediantibus organis; ergo sicut Deus per se non potest currere, quia cursus fit mediantibus organis corporalibus, quae non habet Deus, ergo similiter nec per se ipsum sensibiliter loqui: ergo saltem locutio sensibilis Dei sic est De.i, quod Angeli.

Contra: 1. Diversarum substantiarum ageutiuiii diversi sunt actus; sed Deus et Angelus oiunino sunt diversi agentes: ergo diversas faciunt locutiones.

2. Item, locutio Dei non est aliud quam Verbum Dei; sed Verbum Dei et verbum Angeli est omnino aliud et aliud: ergo locutio Dei et locutio Angeli est omnino alia et alia.

3. Item, nullus actus, qui per se et proprie convenit Deo ut subiecto, si dicatur de creatura, est idem, prout dicitur de Deo et creatura — sicut patet; aliud enim est intelligere hominis, aliud intelligere Dei — ergo pari ratione alia erit locutio Angeli, et alia locutio Dei.

4. Item, cum Deus loquitur luentibus nostris, loquitur aniraae quantum ad supremam partem; cum yero Angelus loquitur, suggerit ab inferiori: ergo non videtur, quod eadeiu possit esse locutio Dei et Angeli.

luxta hoc quaeritur, cum Angelus appareat et loquatur in persona Dei, utrum simihter possit adorari in persona Dei. — Quaeritur etiam, ulrum apparitiones omnes in subiecta creatura, quibus Deus apparuit, et locutiones etiam factae sint mediantibus Angelis. Loculio inlellectualis acl mentem est solius Dei, locutiones per signum sensibile vel etiam imaginarium possunt esse et Angeli et Dei, sed Dei ut imperantis, Angeli ut exsequentis. imaginctria et intellectuali — et visione intellectuali videtur Deus in se ipso lucens, visione autem imaginaria et corporali videtur Deus in subiecta creatura apparens — sic etiam tripliciter dicimur audire: aut per aliquod agnum, exterioribus auribus ohl-- tum, sicut pluries auditus fuit et in veteri et in novo Testamento; aut per aliquod signum, in interiori sensu vel in interiori imaginatione formatum,

aut per aliquod inspirationis verbum, nostris mentibus inslillatum. Et sicut tripliciter axulitur, ita etiam tripliciter loqui dicitur, secundum quod in nobis triplicem excitat auditum. Sicut igitur semum noslrum ad sui ipsius apprehensionem excitat mediante signo sensibili, in quo apparet Angelus ex persona Dei, vel Deus apparet ex ministerio Angeli, mentem autem noslram per semetipsum informat, ut ipsum videat et cognoscat; sic in locutione intelligendum est.

Nain locutio illa, qua Deus nobis loquitur per sisensibile, sive exterius sive interius, aut semper aut frequenter fit per Angelum, sicut dicit Gregorius in Moralibus Ait enim: « Cum loquitur Deus nobis per Angelum, aliquando voluntatem suam rebus indicat, aliquando imaginibus oculis cordis ostensis, aliquando imaginibus ante corporeos oculos ex aere assumtis, aliquando substantiis caelestibus, aliquando terrenis, aliquando simul caelestibus et terrenis »; et de omnibus exemplincat. — Locutio vero, qua Deus inspirat aliquid mentibus nostris, etsi possit fleri per Angelum exeitantem ab inferiori, sicut dicit Gregorius, quod « nonnunquam Deus humanis cordibus ita per Angelum loquitur, ut ipse mentis obtutibus praesentetur »: fit tamen principaliter ab ipso Deo.

Primus igitur et secundus loquendi modus et

1. Angeli est et Dei, sed Dei tanquam imperantis, Angeli vero tanquam exsequentis, ita quod sermo exsequentis referatur ad personam imperantis. Hoc autem potest esse dupliciter: vel cum Angelus loquitur in persona Dei, sicut cuni formavit illam vocem, Lucae tertio: Hic est Filius meus dilectus; sive sicut locutus est ad Moysen, Exodi tertio; vel cum loquitur ut nuntius Dei, proferens illud verbum quasi a Deo, per quem etiam modum dicitur:. Dominus loqui per Prophetas. Tertius vero loquendi modus est proprius ipsius Dei; et ita non potest eadem esse locutio Dei et Angeli secundum modum illum.

Ex his patet responsio ad quaestionem, et pro magna parte ad obiecta. Nam rationes, quae probant, quod eadem locutio possit esse Dei et Angeli, procedunt secundum eum modum loquendi, secundum quem Deus loquitur per ministerium Angeli; et tunc eadem est locutio, sicut eadem est operatio et principaMter moventis et instrumenti, quamvis sil ibi diversa relatio; et omnes illae rationes hac via procedunt, ut patet, et ideo concedendae sunt. sunt actus; dicendum, quod illud intelligitur de actu primo et immediato respectu virtutis agentis. Si enim intelligatur de opere operato, sic non habet veritatem simpliciter, maxime, quando plura agentia nata sunt concurrere ad unum effectum; et sic est in proposito. Nam locutio Angeli sic est ab Angelo, ut non excludat, sed includat operationem Dei; actio tamen Dei, quae est idem quod ipse Deus, non potest esse eadem cum locutione Angeli; sed istius locutionis elfectus et Dei et Angeh esse potest.

2. Ad illud quod obiicitur, quod locutio Dei non est aliud quam Verbum Dei; dicendum, quod sicut prius dictum est, sicut est loqui interius et exterius, ita est sermo interior et exterior. Et sermo sive Verbum interius non potest esse idem cuni sermone vel verbo Angeli, sed sermo exterior potest. Sermo enim interior Dei sive Verbum eius est ipse Deus, sermo vero exterior est illius Verbi effectus.

3. Ad aliud dicendum, quod loqui, prout Deus dicitur loqui per Angelum, non comparatur ad Deum sicut ad subiectum, sed sicut ad causara. Non enim dicitur illa locutio esse Dei, quia sit Dei dispositio, sed quia est ab eius imperio. Ipse autem obiicit de locutione interna et increata, de qua nihil ad propositum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ex alia et alia parte loquilur Deus et Angelus; dicendum, quod obiectio illa procedit de locutione secundum tertium modum.

Ad illud quod quaeri tur, lutum similiter debeat adoran ex persona Dei, sicut competit ei ex persona Dei apparere et loqui; dicendum, quod sicut sermo, quem format Angelus in subiecta creatura, dupliciter potest referri ad Deum: aut mediate, aut immediate — immediate, cum Angelus pronuntiat, tanquam si Deus pronuntiaret; mediate, quando Angelus pronuntiat ut nuntius Dei — sic intelligendum est in apparitione sensibili, quia forma illa aut principaliter ducit in Angelum, qui est nuntius Dei, aut principaliter ducit in Deum; et primo modo potest adorari dulia, et secundo modo potest adorari lalria, sicut adoravit Abraham.

A(l illud quod ultimo quaeritur, utruni huiusmodi apparitiones et locutiones sensibiles fiant semper mediante mmisterio Angeli; de lioc dubie respondet Augustinus in libro tertio de Trinitate; magis tamen hanc parteni innuit, quod oinnes fiant mediante angehco ministerio, sive fuerint in veteri Testamento, sive in novo. Sed Gregorius expressius hoc aSirmat, quod omnes fiant mediante rationali aliqua creatura. Ait enim sic in Moralibus: « Per Angelum loquitur Dominus, cum supernae revelationis verba andiuntur, sicut dicitur loannis duodeinis, quin de hac speciali quaestione e.xplicite tractent. Apud

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit in litlera: Qui natura sunt spiritus aliquando angeli, id esl nuntii fiunt. Cum enim non sint tantum boni Angeli, sed etiam mali, videtur, quod Deus non tantummodo mittat bonos spiritus, immo etiam malos. Et hoc videtur per illud quod dicitur tertii Regum ultimo nbi Dominus dixit ad spiritum mendacii: Egredere, et fac ita; videtur enim, quod Deus miserit angelum malum. Et expressius in Psalmo super illud: Immissiones per angelos malos; ibi dicit Glossa, quod «angeli mali mittuntur». Et expressissime Matthaei octavo: Milte nos in porcos. — Ad oppositum est: quia, cum intentio malorum angelorum sit perdere omnes, et Dei intentio sit salvare; non videtur. quod debeat eos aliquo modo mittere, imino potius impedire. — itein, si hos mittit, tunc ergo sunt nuntii Domini: ergo debent dici angeli Domini; quod tamen non dicit Scriptura.

Responteo: Dicendum, quod in exercitio, quo nos diabolus exercitat, duo considerantur: et potestas et usus. Potestas a Deo ei coUala est, usus vero potestatis non est a Deo praecipiente, sed potius permittente. Quoiiiam igitur missio proprie dicit imperium et auctoritatem, ideo daemones non dicimo: Clarificavi, el ilerum clarificabo. Neque enim Deus, qui sine tempore, vi intiraae impulsionis clamat, in tempore vocem suam per substantiain edidit, quam circumscriplam tempore per huinana verba distinxit; sed de caelestibus loquens, verba sua, quae audiri ab hominibus voluit, rationali adminislrante creatura formavit ». De his autem apertius habitum est in primo libro, distinctione decima sexta, ubi habitum est de apparitione sive visibili missione. a. 3. — Dionys. Carth., hic q. 2. cuntur proprie mitti a Deo, nec angeli, sed potius dicuntur angeli diaboli, quia a suo principe diriguntur et ei obedire intendunt. — Ad oinnes autem illas auctoritates respondendum est, quod intelliguntur non imperative, sed potius permissive.

DllB. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod medii ordines praeceptum divinum a superioribus accipiunt et referunt ad inferiores. Ex hoc enim videtur, quod unus Angelus mittat alterum, cui concordat expositio Gregorii in Moralibus, arguens ex eo quod legitur in Zacharia, quod unus Angelus dixit ad alium: Loquere ad puerum istum, ubi dicit ipse Gregorius: «Ad Prophetam Angelus Angelum mittit, et quem secum gaudere de Deo communiter conspicit, et docet et erudit». — Hoc etiam per simile probatur tam in daemonibus quam in hominibus, ubi superiores mittunt inferiores. — Ad oppositum est: quia si Angeli mittuntur ab Angelis, ergo Angeli sunt nuntii Angelorum, et Angelus est minister Angeli, et Angelus habet auctoritatem super Angelum. Si ergo solus Dens est, penes quem residet auctoritas, et solius Dei dicuntur Angeli ministri ei nunlii, sicut dicitur in Psalmo: Qui facil Angelos suos spiritus, videtur, quod a solo Deo debeant mitti.

Respondeo: Dicenduni. quod mittere dicit auctoritatem; potest igitur dicere auctoritatem prmcipalem; vel potest dicere potestatem aliquo modo vel auctoritalera subiectam auctoritati principali. Si mittere dicat primam et praecipuam auctoritateni: sic solius Dei est raittere.ngeIos, tam superiores quam inferiores; totum enim ministerium Angelorum ad divinam auctoritatem et eius complendara voluntatem refertur; et ideo dicuntur nuntii et ministri solius Dei. Si autem mittere dicat auctoritateni secundo modo; sic unus Angelus ab altero potest mitti, sicut dicit Gregorius. el ostendunt sequentes auctoritates; el sic intelligitur illud vei'bum Magistri in littera.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: Hi spiritus, qui miltuntur, percipiunt horum vocabulum, quo-

Cap. I. Quod singulae anvmae Jmbenl Angelwn bonum ad custodiam, malum ad exercitium. quem locum Hieronyinus tradit, unamquamque aiiimain ab exordio uativiialis habere Angelum ad sui tatis iii custodiam sui Angehira delegalum». Gregoriushabet». Cuin eniin omnes Angeli honi nostruin bonuin meu, qiii depulalus est alicui ad cuslodiani, euin specialiler hortatur ad bonuin, sicut legitur de Angelo Solel aulem quaeri, utrum singuli Angeli singulis rwn gerunt officium; quod est verbum Dionysii. Aiil enini spiritus mittitur ad suum offlcium, aut ad non suum. Si ad suum, ergo cum denominetur a suo, non debet sortiri aliud nomen quam propriura. Si ad non suum, ergo usurpat sibi quod est alienum; et hoc est inordinatura.

Respondeo: Dicendum, quod mitti ad suum officium est dupliciter: aut suum per veritatem, quia ad hoc deputatus est; aut suum per appropriationem. Prirao raodo oranis qui mittitur, mittitur ad suuni officium. id est ad id ad quod est idoneus. Securido modo mittitur aliquando Angelus ad perficiendura illius doni usura, quod sibi non appropriatur; ideo nec ab illo secundum priraara inipositionem noniinis denominatur; nihilorainus tamen sortitur noraen corapetens illi dono, ut ostendatur, ad quid raittatur. ciiiuin depulatus sit. — Sed cuni elecli lot sint, quot et los Angelos habere possint, bonos vel malos, quia, licet hus, qui fuerunt el sunt el fuluri sunt, quam Angelorum, tainen, quia homines decedeulibus hominibus eoruni quisque suum dicatur habere doiniuura vel episcopum vel abbalem.

Cap. 11.

Utrum Angeli proficiant in merilo et praemio usqiie ad iudicium. boni in pracniio vel in merito proficiant us(ue ad quia magis ac niagis diligunt atque cognoscunt; et est ex ea nobis impensa merenlur el in beatitudine promysterium Yerbi incarnati plenius cognoverunt Angeli post impletioneiii quam ante. Et sicut in cognitione cognitione proficere. Quod aulem in huius mjslerii culis in Deo, ut innotescat multiformis sapienlia Dei per Eccksiam Principibus et Poteslatibics in caelestibics. Super quem locum dicit Hieronymus: « Angelicas dignitates praefatum mysterium ad purum non intcllexisse, donec complela est passio Christi, et Apostode medio tollalur, praedicla verba, Ilaymonem sequenles, ita determineniiis, «ut illis Angelis, qui maioris dignitatis sunt, el per quorum ministerium illa Alii autem dicunt, Angelos iu confirmatione tanta tione perceperunt. Ita etiam dicunt, eos in caritale non profecisse posl confirmationem, quia eorum caritas in merilis, sed hoc quanlum ad vim merendi, non fecerunt postea, quae tunc non fecerant; sed eorum caritas, ex qua illa processerunt, non est aiicta, ex sciunt »? Ubi videtur dicere, quod omnia sciant Angeli, et nihil sil quod nesciant. — Sed accipiendum est lioc de his quorum cognitio beatum facit cognitorem, ut sunt ea quae ad mysterium Trinilalis et Unitatis pertinent.

5 Super Epist. ad Eph. (Patrolog. lal. tom. 117 col. 715 a.),

cunda quaerit et determinat, utrum singuli deputentur ad custodiam singulorum, ibi: Solet autem quaeri, utrum singuli etc.

Similiter secimda pars principalis duas habet secundum duas opiniones, secundum quas dupliciter determinat quaestionem propositam. In prima parte ponit primam opinionem, quae incipit ibi: Praeterea illud considerari oportet etc. In secunda secundam, ibi: Alii aiUem dicunt, Angelos in confirmatione etc. Subdivisiones autem partium et intellectus Magistri patent in littera. Nam totalis intentio distinctionis versatur circa duo, videlicet circa custodiam et eius consequentia vel annexa. rint ad custodiam hominis lapsi.

Secundo, utrum, si honio stetisset, deputati fuissent ad custodiam hominis instituti.

Tertio. ntrnm aliquis Angelus deputatus sit ad cusloiliain Chrisli. ad custodiam hominis lapsi. Irinsecis triumphat de adversario, tanto gloriosior est victoria: ergo gloriosius esset homini vincere diabolum per se ipsum quam per angelicum suffragium: ergo carentia angelici praesidii auget gloriam. Igitur ab opposilis, custodia angelica minuit nostram gloriam; sed Deus nihil debel facere, quoJ sit nostrae glori:ie detrimentum: ergo etc.