Distinctio XII

Tertio, utrum creata sit sub aliqua formarum diversitate.

Ulrum materia corporalium Circa primum sic proceditur et ostendilur, quod materia creata sit in oninimoda possibilitate, ita quod nullam habuerit formam:

1. Primo per Augustinum in libro de Symbnlo, - qui ait sic: «Prirao omnium formarum capacitas facta est, ut ordinatissimo Dei munere cetera formarentur, quae formata sunt»: ergo videtur, quod in maleria, secundum quod primo condita fuit, fuerit sola formarum capacitas et nulia forma.

2. Item, Augustinus in duodecirao libro Confessionum: «Nonne tu, Domine, docuisti me, quia, priusquam istam informem materiam formares atque distingueres, non erat aliquid, non color, non figura, non corpus, non spiritus; tamen non omnino nihil erat informitas sine uUa specie»? El post: « iuud totum prope nihil erat, quoniam adhuc omnino informe erat; iam tamen erat quod formari poterat ». — Ex his duobus verbis expresse coUigitur, quod materia corporum sub omnimoda informitate et possibilitate producta fuerit.

3. Item, quod illud M possibile,Ae,m. Possibile est prius esse sine posteriori; sed materia prior est omni forma: ergo possibile fuit, eam fieri absque omni forma.

4. Item, ad rerum conditionem concurrit duplex potentia, scilicet potentia activa et potentia passiva, ut potentia agentis et potentia materiae; sed possibile est, potentiam agentis praecedere effectum et natura et duratione: ergo possibile est, quod possibilitas vel capacitas materiae natura et duratione praeexistat omni formae.

5. Item, quod illud sit cojirwtM?*, videtur sic. Si aliquod unum reperitur in universo, quod eonstitutum est ex pluribus naturis, et alteram illarum est per se invenire; sirailiter contingit invenire per se et reliquam, ad hoc quod universitas sit corasit in omnimoda possibilitate. pleta. Sed res mundanae per materiam componuntur et formam, et est invenire puram formam, m qua nihil est de possibilitate materiae, utpote Deum: ergo entrepehre puram materiam, in qua nihil erit de actualitate formae. Sed hoc non fuit nisi in mundi exordio: ergo videtur, quod materia producta sit sine omni forraa.

6. Item, Deus est agens ordinatissimus, ergo ab extremo in extremum pervenit per medium; sed medium inter omnino non-ens et ens in actu est ens omnino in potentia: ergo videtur, quod Deus in productione reruni prius de non-ente fecit ens in potentia, quam produxerit aliquam formani.

Ad oppositum: I. Hugo in libro de Sacramentis: «Credo, illam primam materiam non ideo dictam inforraem fore, quod nullam omnino formam habuerit. quia non aUquid tale corporeum existere potest»; et hoc idem Magister dicit in littera.

2. Item, Boethius: « Omne e.se est a forma»; sed omne quod creatur, stalim post creationem est: ergo vel est forma, vel habet formam. Si igitur materia prima creata fuit, vel fuit forma, vel habuit formam in suae eductionis principio; sed non fuit forma: ergo etc.

3. Item, Philosophus: «Impossibile est materiam separari a morphea»; sed si materia tempore praeexisteret onini formae, posset ab ea separari: ergo non fuit creata in carentia onmis formae.

4. Item, unilas, veritas, bonitas, sive modus, species et ordo sunt in rebus ex parte principii formalis: sed impossibile est, aliquid esse vel produci. in quo non sit vestigium Creatoris: ergo impossibile est, quod aliquid educatur carens omni forma.

. Item, si materia illa careret omni forma: ergo et omni accidente: ergo nec haberet extendi

nec locari nec esse in motu nec in quiete; sed nihil tale in reruin natura potest existere: ergo materia non potuit in sui conditione omni forma carere.

G. Uem, materia lioc ipsura quod est dicitur a forma ergo essentialem liabet dependentiam a forma: si ergo impossibile est, aliquid separari ab eo quod essentialiter sibi inhaeret, impossibile est, materiam praeter omnem formam existere.

c 0 N c L u s I 0. Materia potest considerari ab anima secundum suam essentiam el ut omnino informis; sed secundum esse non potest existere sine omni forma, nec fuit creala informis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est quod dupliciter est loqui de materia: aut quod existit in natura, aut secundum quod consideratur ab anima. Si secundum quod 1, cojmVferaatr ab anima, sic potest considerari informis, sive per privationem formae distinctae, sive per privationem etiam omnis formae; et sic docet AugusLinus in duodecimo Confessionum essentiam materiae intelligere. Nam materia secundum sui essentiam est informis per possibilitatem oumimodam; et dum sic consideratur, ipsa formarum capacitas sive possibilitas est sibi pro forma. — Est iterum loqui de materia, secundum quod habet 2. me in natura; et sic nunquam est praeter locum et tempus, sive praeter quietem et motum; et boc modo non solummodo non congruit, imrao etiam impossibile est, raateriam informem existere per privationem omnis formae.

Ethoc est quod dicit Magister el Hugo de sancto Victore, et omnes in hoc tractatores consenserunt, quod illa materia, quae primo producta est per 3. creationem, non fuit in omnimoda possibililate sive in carentia omnis formae. — Unde concedendae sunt rationes ad hanc partem inductae.

1. 2. Ad illud quod obiicitur, quod primo faop- cta est omnium capacitas, et similiter de eo quod jjj, ji duodecimo Confessionura; dicendura, quod Auguslinus loquitur de prioritate naturae, non de prioritate durationis. Secundum enim ordinem nn- 1 Ai-islot., I. de Gcnei-. et corrupt. text. '27. (c. S.): Scturae prius est materia oranimode in potentia, quam sil siib aliqua forma, et ita omniinode informis quara aliquo raodo formata, quia forraationem habet aliunde, sed informitatem et possibilitatem habel ex propria natura; non taraen potest esse prior duratione. Nunquam enim informitas est nisi per aliquam forinam, nec possibilitas nisi per aliquem actum.

2. Ad illud quod obiicitur, (piod prius esse sine posteriori; dicendum, quod illud non habet veritatem, quando prius a posteriori dependet, vel quando ad ipsum necessariam habel ordinationem, vel etiam quando illud quod est prius in una consideratione, posterius est in altera: oinnibus his de causis fallit praedicta ratio in proposito. Materia enim a forma dependet el ad ipsam habet necessariam ordinationem; et quamvis sit prior productione sive generatione, posterior est taraen completione.

k. Ad illud quod obiicitur de potentia agentis et raateriae, dicendura, quod non est simile, quia potentia agentis non sic dependet et coinpletur per effectum, sicut potentia materiae dependet et completur per actum.

o. Ad illud quod obiicitur, quod est reperire forraara per se, ergo et materiam; dicendum, quod propositio illa non habet necessitatem, sed solum congruitatem. Peccatura est etiain in assumtione, quia forraa illa, quae cura materia facil corapositum, nunquam sine materia reperitur. Cum enim dicitur: Deus est pure forma, aequivocatur nomen formae, quia non dicitur ibi forma, prout est perfectio vialeriae; sed forma nominat ibi essentiam, quae Iiabet esse in omniraoda actualitate et coinpletione, et nullo inodo potest pervenire ad alterius compositionem.

6. Ad illud quod obiicitur de ordine in producendo, dicendum, quod ad hoc quod servetur ordo iu productione, non oportet, quod quaecuraque habent ordinein naturae, habeant ordinem durationis successivae. Contra hoc enim iimumerabiles sunt instantiae; et ideo, quamvis ens iii polentia sirapliciter inter non-ens et ens-actu sit raediuin, non oportet, qund duratione sequatur unuin, et praecedat alteruin.

Secundo quaeritur, utrum 'materia illa producta sit in perfecta actualitate. Et quod sic, videtur:

1. Primo per textum Genesis secundo: Istae sunt generaiiones caeli et terrae in die, qua creavit Deus caelmn et terram et omne virgultum agri etc.: ergo in eodem die producta sunl quae prius dixit per sex dierum mmierum fuisse distincta.

2. Item, Ecclesiastici decimo oclavo: Qui vivit in aeternum creavit oninia simul. Si omnia simul sunt creala, ergo corporalia et spiritualia et omnis corporalium differentia.

3. Item, lob quadragesimo: Ecce Behemoth, quem feci tecum; sed Behemotli est Angelus prirao faclus, et homo ultimo die faclus: ergo omnia simul facta sunl. — His auctoritatibus arguit.Auguslinus pro sua opinione in hac parte.

4. Item, hoc ipsum ostenditur ratione. Ab agente perfectae potentiae debet exire effectus, se- 'cundum quod magis est manifestativus summae potentiae; sed maioris potentiae est posse simul omnia producere quam successive: ergo magis est declarativa divinae potentiae productio materiae cum perfecta actualitate formae simul et semel sibi collatae, quam postmodum ex illa successive eductae: si ergo Deus operalur, secundum quod eius potentiam magis decet videtur etc.

o. Item, « perfecte sapientis est ordinare*»: ergo si confusio repugnat ordinationi, videtur, quod Deus nihil produxerit cum confusione, cum sit perfecte sapiens; produxit igitur sub ordine. Sed ordo praesupponit distinctionem: ergo elc.

6. Item, perfectio effectus attestatur perfectae hic q. 3. a. I. 2. — Durand., hic q. 2. — Biel, hic q. I. bonitati in elBciente: si ergo Deus est bonitatis perfectissimae, videtur, quod statim cum produxit materiam, dejjuit ipsam formis plene perficere, cum ipse hoc posset, et materia etiam exigeret. S7 tii clicas, quod hoc non concludit, quod statiiu debuit perficere, sed quod ex rationabili causa et potuit et debuit differre; obiicitur contra hoc: quia natura et ars operatur quam citius potest, et de excellentia virtutis et bonitatis est, quod effectum suum compleat velociter: ergo si lam natura quam ars est iniitalrix divinae artis et virtutis, videtur, quod Deus, cum statim complere potuerit, quod nulla mora temporis vel durationis distulerit.

Sed contra: 1. Prinio per textum Genesis arguitur, ubi dicitur, quod per sex dierum spatium complevit Dominus opus, quod inchocwerat: ergo videtur, quod non subito raateria sit in perfecta actualitate producta, secundum sacrae Scripturae sententiam. Si igilur «luaior est huius Scripturae auctoritas quam omnis humani ingenii perspicacitas», ut dicit Augustinus, inagis standura est huic sententiae quara omni iersuasioni humanae. S« dicas, quod rudibus loquebatur Jegislator, nec potuit sinml dicere quod simul potuit Deus facere; neutra istarum responsitmum videtur sufQciens, quia propter ruditatem auditoris non debet ei aliquis dare occasionem deceptionis; Moyses autem bene noverat, quod ipsi verba eius ad litleram intelligerent: ergo scienter docebat eos id, unde possent decipi et errare. Ilem, quamvis non simul potuerit omnia dice.re et opera illa exprimere, tamen potuit exprimere, omnia siraul facla esse.

2. Item, Chrysostomus super loamiem. homilia vigesima secunda ail, « quod simul exstitit per substantiam materiae non simul apparuit per speciem formae»: ergo non videtur, quod simul producta sit sub formis. —.d hoc sunt auctoritates communiter Sanctorum et doctorum, ut.mbrosii-, Hieronymi, Gregorii, Basilii, Dionysii et Damasceni et aliorum plurium, tam Graecorum quam Latinonim.

3. Item, per rationem videtur hoc ipsum. Quamvis Deus posset statim hominem in beatitudine collocare et universum in ea perfectione, in qua erit post iudicium, facere; maluit tamen ordinem servare non sohim in mundi existentia, sed etiam in decursii, quia efficacius sic manifestatur eius sapientia. Ergo similiter videtur, quod in primario rerum exitu non tantummodo servaverit ordinem quantum ad ipsum esse, sed etiam quantura ad ipsum producere sive facere: ergo non videtur, quod omnia simul produxerit, sed successive.

4. Item, divina [iotentia'non tantum manifestatur in productione fornuie, sed etiam tantum et amplius mariifestatur in eductione materiae; materia autem secundum, maiorem sui capacitatem magis declarat efficientis potestatem. Sed tanto maior est capacitas in materia, quanto maior est in ea informitas: si ergo ad manifestationem divinae potentiae debuit materia produci capax, secundum quod erat possibile, videtur, quod Deus debuit eam producere in tanta informitate, in quanta materia posset aliquo modo subsistere: ergo non sub perfecta formarum distinclione.

5. Item, impossibile est, dies materiales simul esse: ergo impossibile est hoc intelligere, quod Deus simul omnia produxerit, et tamen ea produxerit per sex dies. Oportet ergo secundum positionem, quae ponit, omnia simul esse producta, senarium illum dierum intelligere spiritualiter, et ita luceni spiritualem et noctem spiritualeni. Ergo si haec omnia simul producta sunt, in primo instanti divisa est lux a tenebris, id est boni.ngeli a malis: ergo non fuit mora inter creationem et lapsum, quod estsupra improbatum, et ostensum est esse contra.ugustinum.

6. Item, cum sacra Scriptura ordinat opera sex dierum, aut ordinat quantum ad ordinem durationis, aut quantum ad ordinem naturae, aut quantum ad orclinem dignitatis. Si quantun; ad ordinem dignitatis: ergo cum homo sit dignissima creaturarum, debuit eius productio attribui, primae diei. Si quantum ad ordinem naturae: ergo productio solis et lunae anle productionem plantarum et herbae. Restat igitur, lioc esse dictum quantum ad ordinem temporis sive durationis. Probabilius est, omnia corporalia simul esse creata secundum materiam, non autem simul, sed per sex dies esse distincta secundum formwm.

Respondeo:.d praedictorum intelligentiam notandum est. quod circa hanc quaestionem diversae fuerunt S.auctorum opiniones.

Quidam enim Sancti in hac quaestione magis secuti sunt viam Iheologicam, trahentes rationem ad ea quae sunt fidei. Quidam vero, inter quos praecipuus fuit.ugustinus, magis secuti sunt viam philosophicam, quae illa ponit, quae magis videntur rationi consona: unde et intellectum Scripturae traxit ad rationis confirmationem et attestationem. Unde cum videatur ralionabilius, a summa potentia omnia produci simul, et mora temporis interiacentis nullius videatur esse utilitatis vel necessitatis; posuit, omnia simul esse producta. suam positionem confirmans per auctoritates sacrae Scripturae, et exponens illud quod videtur sibi contraire. videlicet de dierum distinctione, ostendens, quod illi dies non fuerunt dies materiales, sed potius spirituales, qui omnes simul potuerunt esse. — Et haec positio niultum fuit rationabilis et valde subtilis.

Verumtamen, quia ad hanc posilionem videtur intellectus Scripturae distrahi, et securius est et magis meritorium, intellectum nostrum et rationem omnino Scripturae supponere, quam ipsam aliquo modo distrahere: ideo communiter alii doctores, et qui praecesserunt.ugustinum, et qui secuti sunt, sic intellexerunt et posuerunt, sicut textus et littera sacrae Scripturae Genesis sonare videtur. Unde posuerunt, omnia corporalia simul esse creata in maleria, sed non simul, sed per senarium dierum, esse distincta in forum. — Hanc positionem, etsi niinus videatur rationabilis quam alia, non tamen - Libr. I. Hexaem. c. 7. seq. — Hieron., Comment. in

est irrationabile sustinere. Quanivis enim ratio non percipiat liuius pnsitionis congruitatem, prout considerationi suae innititur, percipit tamen, prout sub luraine fidei captivatur. Est enim huius successivae formationis et distinctionis irUio quadruplex, videlicet lUtemlis, moralis, allegorica et anagogica.

Litteralis in hoc, quod Deus non tantum in- 1. tendit facere quod polest, quantum etiam communicare creaturae quod potest recipere. Unde cum possit dare healiludinem absque raeritis, vult taraen, quod raereamur. Sic cuni posset statim perflcere materiam, maluit tamen ipsam sub quadam informitate et imperfectione facere, ut ex sua imperfectione quasi materia ad Deum clamaret, ut ipsam perficeret. Et hoc idem voluit per senarium dierura differre, ut in perfectione numeri simul ostenderetur perfectio universi. SecunduQi enira arithmeticum senarius est numerus perfectus, quia constat ex oranibus suis partibus aliquotis, ita quod nec deficit nec excrescit. Partes autera aliquotae dicuntur, quae sumtae aliquotiesr reddunt totum.

Ratio moralis esl, ut in hoc erudiatur homo, -2. quod sicut natura corporea per se ipsam informis existit, tunc autem formatur, cum divina bonitas eius inforraitati tribuit formam; sic anima formari non potest per se ipsam, nisi Deus gratiam suam infundat. Cui etiam senarius nuraerus attestatur, quia tempus est merendi per universura terapus vitae praesentis, ut postmodum detur homini quies, quia non pervenitur ad perfectionem merili usque ad consummationem gratiae flnalis, post quam nulla sequitur vespera: et ideo dies septimus non habet sibi assignatum vespere in Scriptura

Allegorica vero ratio est, quia, sicut expresse

3. Augustinus ostendit, in illa prima mundi conditione, quae distincta est per senarium, totum spatium decursus mundi praesentis secundum sex aetates praesignatur: ut primus dies priraae aetati respondeat, secundus secundae, et sic deinceps, secundum quod plane adaptat Augustinus super Genesim ad litterara; quod hic longum esset repetere.

1 Cod. Q praemittit nec. Vat. substituit tantum et bis quan- Ratio autem anagogica est, ut in illa dierura distinctione intelligatur perfectio cognitionis in angelica natura beatificata, secundum quod plane ostendit Augustinus super Genesim ad htteram quasi per totum quod ideo vocat ad liUeram, quia expositionem istam, quam alii reputabant anagogicam, dixit Legislalorera intendisse ad litterara. Nihil taraen ibi asserendo dicit, sed protestatur ipse, modo inquisitorio se ibi procedere. Et sicut patet ex eius intentione ihidera. magis volebat intellectum ex Scriptura elicere, ex quo Scriptura non posset a viris philosophicis derideri, nec propter hoc ahquis, naturali philosophia imbutus, a fldei veritate retardari, sicut ipse aliquando fuerat retardatus, raagis, inquara, quam intellectum principalem exponere, quem ibi habuit Legislator; et magis intendit ostendere, quid congruum fuerit vel tunc esse potuerit, quam quid factum fuerit. Et in duodecimo Confessionum ostendit. quod una et eadem Scriptura multipliciter potest intelligi, et in omnibus sensibus vere, quorum nullus Spiritum sanctum latuit, ex cuius inspiratione Scriptura edita fuit. Et in hoc manifeste ostendit, quod aliis non contradicit. — Hanc igitur positionem sustinendo, ad obiecta in contrariura respondendum est. pitulationem, et iste terminus die ibi confnnditur, ut teneatur pro diversis diebus, vel tenetur zeicgmatice, ut reddatur singulis membris illius recapitulationis.

2. Ad illud quod obiicitur de EcclesiasUci decimo octavo'-: Qui vivit in aetermm etc; dicendum, quod Scriptura facit vim inter creare et facere. Nara creationeni vocat productionem ex nihilo, factionem vero ipsam distinctionem; et hoc bene signiflcatur Genesis secundo, ubi dicitur, quod cessavit ab omni opere suo, quod creavit, ut faceret. Omnes igitur Sancti in hoc concordant, quod omnia sunt simul producta in materia; et ideo concedunt, omnia simul esse creata, sed taraen non simul facla.

3. Ad illud quod obiicilur de lob quadragesimo, dicendum, quod Gregorius exponit, quod tenim dicit ibi simultatem non temporis, sed similitudinem rationis, quasi dicat, ecce Behemoth, quem feci tecum, id est tibi similera in rationis capacitate.

4. b. 6. Ad illud quod obiicitur, quod maioris potentiae est declarativum, producere multa simul; dicendum, quod Deus potentimn suam magis intendebat manifestare in productione de non-esse in esse quam postmodura in formatione; ibi enim magis manifestat sapientiam et bonitatem. Et ut siiigillatim et distinctim et appropriatim in productione effectuum manifestaretur perfectio potentiae, sapientiae et bonitatis: placuit divino Auctori praeraittere opus creationis, postmodura subiungere opus distinctionis, postremo vero opus ornatus et decorationis. Et in primo manifestatur potenfta, in secundo sapientia, in tertio vero bonitas perfecta, licet omnia in quolibet horum manifestari possint. Et ideo bene manifestata sunt post consummatum esse rerum illa tria, sicut si in principio statim materia fuisset producta et distincta et ornata. — Et per lioc patent duo sequentia, quae procedunt consimili

I. S. Auguslinus ob ratioiies, tuae liic <id opposit, tiictae via, videlicet de bonitatis et sapientiae perfectione. Illae enira rationes non concludunt, nisi quod Deus materiara in informitate non debuit relinquere, quia hoc esset contra ordinera et perfectionera; sed dum fecit inforraem, ut forniaret, et imperfectam, ut perficeret, ostendit, et perfectionem et ordinem a se materiae dari. Et si tu obiicias, quod ad perfectionem oranium horum spectat velociter effectum perficere et ordinare et distinguere; dicendum. quod illud verum est, ubi agens agit secundum totura suum posse; ubi vero condescendit possibilitati et infirmitati et utilitati alienae, non habet veritatem; et sic est in proposito. Sicut enim Deus- sacram Scripturam nobis tradidit quasi iudi raodo et inepto, ut quilibet posset capere et inlelligere, cum tamen in Christo sint infiniti thesauri sapientiae et scientiae; sic etiam in formatione rerum, quantum decebat, condescendit modo naturae et etiam eruditioni rationalis creaturae. Et quia ex illa dilatione homo erudiebatur, sicut prius visum est; ideo placuit divinae potentiae, bonitati et sapientiae, rerum formas sub dierum successione distinguere, cum tamen posset eis subito raateriam distinguere et ornare. S..Augustini eam aestimant esse probabilem et valde rationabi-

Utrim materia corporaliim creata Tertio quaeritur, utrum iiiateria ilia corporalium creata sit sub aliqua formarura diversitate. Et quod sic, videtur:

1. Per textura: In principio creavit Deus caehm et terram: ergo videtur, quod in principio suae conditionis habuit formam caeleslem et forinara elementarem. Si tii clicas, quod caelum stat ibi pro caelo erapyreo, et terra pro inateria corporalium; obiicitur per textuni sequentem: Congregentur aquae in locum unum, et cvppareat aricla: ergo videtur, quod tertio die terra solumraodo manifestata fuerit, non producta: ergo in ipso chaos videbantur iara esse elementa.

2. Itera, Hugo de sancto Victore: « Nomine to7Yte hic terrae eleraentura signiflcatum puto»: si ergo erat ibi elementuni terrae, pari ra tione et aha elementa. Si tu clicas, quod h vocat elementum terrae, non quia iam erat, sed quia futurum erat; obiicitur per illud quod subditur: « Eratque terrenum hoc eleraentum medio et uno loco subsidens, ceteris in confusione permixtis». Si ergo permixtio non est eiusdem, sed diversorum, videtur, quod ibi iam erant diversae formae eleraentares.

3. Iteni, ratione hoc videtur. Priniae formae, quae insunt raateriae, sunt forraae elementares, sicut patet, quia ultra illas non est resolutio nisi ad materiara priraam: ergo si materia illa aliquam formam habuit corporalem, videtur, quod habuerit formam elementarera. Sed forniae eleraentares sunt aeque primae: ergo videtur, quod simul habuit omnes.

4. Itera, constans est secundura positionera Sanctoruni, quod lux illa faciebat noctem et diem; sed diem non poterat facere, nisi esset corpus traiisparens et illuminabile, noctera non polerat facere, nisi esset corpus opacura, quod umbrara proiiceret: videtur ergo, quod in primaria conditione materia in quadara sui parte fuerit transparens et in quadara opaca, et ita quod in se habuerit forraas diversas.

5. Item, « nihil est in genere, quod non sit in sit suh aliqua diversitate formarum. aliqua eius specie»: ergo si materia illa erat quid corporeum, erat igitur aliquod corpus: ergo vel simplex, vel mixtum; sed non erat corpus simplex, quia nec caeleste nec elementare; ergo permixtim, ergo habebat in se diversitatem forraarum.

6. Itera, materia illa, cum esset imperfecta, habebat aliquem appetitum; aut ergo ad unam forraani, aut ad plures. Si ad unam: ergo videtur, cuni Deus compleverit appetitum eius, quod debuit dare unam solcmi formam corporalem; si ad plures: ergo cum multiforinitas appetituuni veniat ex raultiformitate dispositionum, et raultiformitas dispositionum ex raultiforraitate formarura, ergo videtur, quod illa materia condita fueril sub forniarum diversitate.

Sed contba: 1. Genesis prirao: Terra erat inanis el vacua; sed si esset in raateria forraarura diversitas, non esset inanis et vacua: ergo etc.

2. Item, alia translatio: Terra erat invisibilis et incomposita; sed si esset ibi foruia caelestis et eleraentaris, esset iara raateria aliquo modo et visibilis et composita.

3. Item, si erant ibi formae plures, aut ergo erant permixtae, aut clistinctae. Si clistinctae: ergo non erat raateria illa informis; si permixtae: ergo videtur, quod haberet formam raixtionis, et ita non erat inforrais, iramo magis formata, quam si haberet solam formam elementarem.

4. Item, miscibilia praecedunt mixtum: ergo si ibi erant form&e permixtae, per nuturara prius sunt elementa quam illa materia, quae primo est condita: ergo videtur ordo praeposterus, quando Deus ex materia illa fecit elementa in sequentibus diebus.

.b. Item, si permixtae erant ibi forraae, ergo materia illa magis approximabat mixto perfecta mixtione, quam approximet elementura: ergo magis approximabat ad opus quintae diei et sextae quara eleraentorura distinctio: ergo videtur, quod non debuit productio illius materiae determinari in rerum primordio. rium sit, de quibus genus praedicatur, ct specierum aliquam

6. Ilem, si erat ibi formarum cliversitas, ergo videtur, quod esset ibi actio et passio, et ita generatio et corruptio et alteratio: et ita non erat dicenda materia informis, cum in tali statu essent operationes, quae competunt formis distinctis.

c 0 N c L u s I 0. Materia corporalium nori fuil creala suh completa formarum diversitate, sed forma, quam habebat materia informis vocata, non dabat esse completum, sed erat potius dispositio ud formas ulteriores.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod informitatem illius raateriae corporalis diversiniode intellexerunt diversi.

Quidam namque voluerunt dicere, quod mate- 1. ria illa diceretur cliaos propter formarum nuiltitu- (linem et contrarietatem, quae erat in partibus ma-;eliae, ita quod illae partes non distinguebantur ad invicem secundum loca determinata, nec ita propor- 'Jonaliter invicem iungebantur, ul ex eis resultaret aliquod mixturn completum. Et ideo erat ibi quaedam permixtio non proportionis, sed confusionis; et sicul non erat ibi proportionalis mixtio, ila nec erat ibi regularis actio, immo cuiusdam pugnae confusio, ita ut calida pugnarent frigidis, et liumida siccis; et sic recte posset materia illa chaos appellari. — Sed iste modus ponendi potius est poeticus quam philosopbicus, quia magis sequilur imaginationis (ictionem quam rationem, cum secundum istam positionem ponantur elementa illam materiam sic productam naturaliter praecedere; quod nec rationi consonat nec sacrae Scripturae.

Et ideo est alius modus dicendi rationabilior, 2. quod ma.teria illa producta est sub aliqua forma, sed illa non erat forma complela nec dans materiae esse completwm; et ideo non sic formabat, quin adhuc mater'ia diceretur informis, nec appetitum materiae adeo finiebat, quin materia adhuc alias formas appeteret; 1. et ideo dispositio erat ad formas ulteriores. non completa perfectio. Et quoniam ad multas fornias materia informis appetitum et inclinationem habebat, ideo, quamvis illa forma non haberet in se naluras di- 2. versas, tamen materia in diversis suis partibus quandam diversitatem imperfectam habebat, non ex diversis actibus completis, sed magis ex appetitibus a.d diversa; et ideo permixta dicitur et confusa. — sicul exemplum ponitur in embryone, quod actu habet unam formam et liguram quandam massae carnis, illa tamen est dispositio ad diversas membrorum flgurationes. Istud taraen non est smiue, quia forma ula non eral tantae actuahtatis, sicut est forma embryonis, nec in tanta propinc]nitate ad eductionem formarum sequentium, sicut forma embryonis ad eductionem niembroruni. Forma enim embryonis est visibilis et per vim naturae ad perfectam completionem est perducibilis; illa vero materia sub tali forma incomposita eral et invisibilis, et ad formas subsequentes sola divina virtute et operatione poterat perduci. Et ideo propter imperfectionem formae illius materia illa dicitur info)'mis; et propter indeterminatum anpetitum multarum formarum confusa dicitur et permixta.

Et haec positio satis videtur esse intelligibilis et probabilis. Et luxta hanc positionem conceden- ne dum est, quod materia non fuit creata sub formarum diversitate, sicut rationes ad hoc inductae ostendunt.

1. Ad illud ereo quod prinio obiicitur in con- Irarmm de textu, dicendum, quod caelum stat ibi pro empyreo. Et si obiicitur, quod Scriptura consequenter dicit, terram apparuisse, ma formatam esse; dicendum, quod sicut artifex facit apparere effectum producendo, non ostendendo solum; sic intelligendum est, quod Deus fecit terram apparere, non solum separando elementa ab invicem, sed etiam producendo, ita qnoi] productio fu]l cum distinctione, et distinclio cum productione.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod Hugo dicit, per terram intelligi elementum terrae; dicendum, quod hoc dicit non propter formam terrae, quae iam inesset illi materiae, sed propter quandam aptitudinem incompletam, quae inerat illi parti materiae, ut perficeretur postmodum forma terrae, per eum modum, secundum quem consuevit aliquid appellari eius nomine, ad quod ordinatur. Materia enim illa non poterat nisi quodam modo balbutiendo scribi, quia necdum erat quod sermo perfecte cet sed etiam intelleclus in imaginatione Unde et illud quod ipse subiungit de permixtione; non est hoc dictum, quia ibi fuerit vera oppositarum formarum coniunctio, sed quia non erat ibi perfecle fonnarum distinclio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod formae elementares sunt primae in materia corporali; dicendum, quod verum est de formis, quae dant materiae esse completum; forma vero illa, quam habebat informis materia, non dabat sibi esse completum, et ideo tam formas simplices quam compositas, quae esse completum tribuunt, praecedebat vel praecedere poterat.

4. Ad illud quod obiicitur. quod erat ibi corpus

opacum et transparens; dicendum, quod nec erat ibi perfecta opacitas nec perfecta transparentia; erat tamen in diversis partibus materiae, secundum quod Conditor ordinaveral ex eis diversas formas producere, aliquis diversus dispositionis modus, qui non ponebat diversitatem formarum. Sicut si intelligatur, quod aliquod corpus in una parte sit rarius et in alia magis compactum, salva forraae unitale; sic intelligi debet in illa materia, quae formam habebat maxime ad multa possibilem.

0. Ad illud quod obiicitur, quod nihil est in genere, quod non sit in aliqua eius specie; dicendum, quod illud verum esl de eo quod est in genere tanquam ens completum; sed materia illa

non sic erat corporea, quod esset completa in genere corporum, sed sic habebat extensionem et corporeilatem, quod non habebat perfectam formae actualitatem, sicul praedictum est prius.

C. Ad illud vero quod obiicitur de diversitate appetituum. dicendum, quod appelilus mn semper sequitur formam completam, sed etiam attenditur secundum appetentis indigentiam et aliquam dispositionem seiniplenam; nisi fortassis sit talis appetitus, qui consequatur dispositionem, quae est necessitas; sed talis uon erat in illa informi materia, sed secundum quandam maiorem subtiiitatem el raritatem in partibus materiae erat dispositio longinqua ad formas alias et alias. nendo, ct haec est necessitas niateriae dispositae, quae potest

formae substantialis in tolo rigoi-e sustinet; quae positio aii-

Consequenter quaerilur de secundo articulo, scilicet de ipsius materiae quantitate, circa quam triplex versatur inquisitio.

Utrum caelestium et lerrestrium Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum caelestium et terrestrium una sit materia quantum ad esse; supra enim quaesitum est de unitate materiae quantum ad essentiam. Et quod sit una, videtur.

1. Communiter secundum expositores nomine siljilium citra caelum empyreum: ergo si illa una fuit et liabuit aliquam formam, ut supra visum est, ergo videtur, quod caelestia et terrestria ex una materia quantum ad esse sint producta.

2. Item, materia illa, ex qua formata svmt corpora, nec habebat forraam caeleslem nec elemenlarem nec consequentem ad has: ergo si aliquam habebat formam, habebat formam ad has communem et indifferentem: ergo videtur, quod secundum ahquod esse formale sit ponere, caelestium et terrestrium materiam esse communem.

3. Item, extensio consequitur materiam non secundum suam essentiam, sed secundum aliquod esse, cum sit accidens: ergo si comrauniter reperitur extensio in corporibus superioril3us et inferioribus, ergo videtur, quod una sit materia communis secundum esse in caelestibus et terrestribus.

Primo, quantum ad numerum.

Secundo, quantum ad tempus.

Tertio, quantum ad locum. una sit materia quantum acL esse.

4. Item, lux est natura communis, reperta in omnibus corporibus tara caelestibus quara terrestribus, sive sit substantia, sive accidens: ergo si forma ista corporalis non est in materia nisi secundum aliquod esse, videtur idem quod prius.

5. Item, perspicuitas est natura similiter reperta in omnibus corporibus, tam superioribus quam inferioribus, secundum plus et minus; sed perspicuitas non tantum consequitur materiam, sed etiam formam et esse materiae, non tantum essentiam: ergo videtur, quod in omnibus corporibus, sive caelestibus sive terrenis, est ponere materiani unara secundum esse.

6. Item, rari et densi secundum esse ponitar una materia, ergo pari ratione luminosi et opaci: et si hoc, ergo caeli et elementi.

Contra: 1. (( Corruptibilium et incorruptibiliura, sicut vult Philosophus non est raateria una»; sed corpora superiora sunt incorruptibilia, et inferiora corruptiJDilia: ergo ete.

2. Item, quae habent eandem materiam sunt ad invicem transmutabilia; sed corpora caelestia et terrestria non sunt ad invicem transmutabilia: ergo etc.

3. Item, materia subiecta privationi et quae

non est subiecta privationi diflerunt secundum esse; sed in caelestibus materia non est subiecta privationi, in terrestribus vero est subiecta: ergo etc.

4. Item, corpus caelesle et elementare non tantummodo differunt forma ac qualitate, sed etiam discontinuitate: si ergo conlinuitas venit ab unitate materiae secundum esse, cuni ista ad invicem sint discontinua, quod palet, quia unum movetur, reliquum quiescit, videtur, quod secundum esse caelestium et terrestrium non possit esse materia una.

c 0 N c I. u s I 0. Corponmi caelestmm et terresirium ima fuit materia secundum esse incompletum, cpiod materia ante productionem hahuii; sed post productionem et secundum esse completum differt eorum materia.

Respondeo: Dicendum, quod cuni quaeritur, utrum corpora caelestia et terrestria smt ex eadem niateria secundum esse, hoc dupliciter potest intelijm: aut secundum esse, quod materia habuit ante productionem, aut secundum esse, quod materia habet post productionem. Si secundum esse, quod i. materia habuit anle productionem sic sine dubio una fuit materia corporum caelestium et terrestrium, quia una fuit moles, habens unam formam incomfleiam. Si secundum esse, quod habet materia po productionem, quod quirtem est esse completum, 3. sic absque dubio differt materia caelestium et terrestrium quantum ad esse, tum quia sub una forma est corruptibilis, sub alia incorruptibilis, tum quia sub una forma est subiecta privationi, sub alia non. Et hoc nou solum facit diversitatem in materia secundum esse quantum ad actmn, immo etiam quantum ad potentiam ordinatam ad actum; quae quidem diversitas non est in materia, secundum quod est formis elementaribus subiecta. Nam etsi materia subiecta igni et aeri habeat aliud et aliud esse actuale, tamen, quia utrobique subiecta est transmutationi et privationi et possibilis ad utrumque, ideo dicuntur habere unam materiam secundum esse; in caelesti- 1 Averroes,.K. iMetaph. tel. 26. (I.. c. tO.j ail: illud bus autem corporibus et elementaribus non contingit hoc reperire.

Et ex his patent obiecta ad utramque parteni. secundum esse, loquuntur de niateria quantum ad illud esse, quod habuit ante productionem, et quantum ad proprietates, quae consequuntur illud esse, sicut sunt extensio et perspicuiiatis pariicipatio.

6. Ultima tamen ratio non concludit, quae procedit per simile de raro et denso et caelesti et elementari. Non enim est simile, quia rarum et densum sunt ad invicem transmutabilia, non sic corpora caelestia et elementaria; et loquor de potestate transmutandi secundum naturam, non secundum virtutem divinam.

Rationes vero ad oppositum concludunt, quod materia secundum esse non est eadem m caelestibus et terrestribus post ipsorum productionem, sicut patet discurrendo per singulas. materia: aut quantum ad essentiam, aut quantum ad esse incompletum et a completione remotum, aut secimdum esse incompletum, complelioni proximum, aut secundum esse simpliciter completum. Et secundum hoc distinguitur materia, quod quaedam est subiecta formae substantiali tantum, quaedam formae substantiali et extensioni sive quantilati, quaedam formae substantiali et quantitati et contrarietati, quaedam formae subslantiali et quantitati, non contrarietati, et in omnibus suis partibus uniostensum °i secundo niodo, caeleslium et terrestrium, sive corruptibilium corporum et incorruptibilium; tertio modo, corporum elementarium et ad invicem transmutabiliura; quarto modo. corporum specie et natura simihum. Primo igilur et secundo modo eadem est materia caelestium et terrestrium, sicut primae raliones ostendunt; tertio et quarto modo Don. sicut concludunt ratioiies inductae ad oppositum. verba Averroes applicat ad corpus caeleste, dicens: « Et

camenta — sed diversa propter diversitatem potentiae conti-

Utrum maleria prima producta Secundo fiuaeritnr de informi materia quantum ad terapus suae productionis, et est quaestio, utrum producta fuerit in die, an ante omnem diem. Et quod ante omnem diem, videtur:

1. Priino per textum Genesis: In principio creavit Deus caelum et temim; constans est, hoc factum fuisse ante productionem lucis, sicut ipsa Scriptura insinuat; sed cumluce coepit dies: ergo ante omnem diera fuit productio inforinis inateriae.

2. Itera, (Vugustinus duodecimo Confessionnm: «Informem materiam fecisti ante omnem diem».

3. Item, Hugo de S. Victore in libro de Sacramentis: «Primo momento temporis, in quo creata est omnium visibilium invisibiliumque natura, neque nox fuit neque dies».

4. Item, ratione videtur. Qualitas lemporis debet respondere qualitati rei productae; sed materia prima nec est producta omnino sub privatione formae nec sub completa distinctione: ergo eius productio nec diei competebat nec nocti, ergo ante omnem diem.

Sed contra: 1. Genesis secundo: Istae sunt «"''«'«««e caei et terrae, quando creata sunt in die, quo fecit Deus caelum et terram; sed quando Deus fecit caelum et terram, tunc creavit illam primordialem materiam: ergo in die ipsam creavit.

i Caji. 1,1.- Cap. 8. n. 8. Biel, hic q. 2. sit in die, an ante omnem diem.

2. Item, Creator omnium est Deus lucis, ergo omnia quae facit, facit in luce: ergo si creavit materiam, in luce creavit, et ita in die.

3. Item, arguit Manichaeus: si Deus creavit aliquid in tenebris, erat in tenebris; quomodo ergo habilat hicem inacces.sibilem.? Si ergo hoc est inconveniens, inconveniens est ipsam creasse in tenebris; et creavit in tenebris vel in die: ergo etc.

4. Item, nox et dies immediate dividunt terapus; sed materia rerum corporalium producta fuit cum tempore, ergo cum nocte vel cum die; sed non cum nocte: ergo cum die.

c 0 N c L u s I 0. Materia certo producta fuit ante oninem diem secunclum ordinem naturae, et probabilius etiam secunclum ordinem temporis.

Respondeo; Dicendum, quod creatio caeli et terrae secundum omnes fuit ante omnem diem quantura ad ordinem naturae; quantum vero ad ordinem lemporis sive durationis diversimode senserunt diversi.

Quidam enim senserunt, quod non fuit aliqua mora inter creationem et distinctionis inceptionem; imrao statim cum producta fuit illa materia producta fuit et lux, quae diem laciebat, nec luit morula aliqua intermedia.

Aliis auteni videtur, quod fuerit mora tempoexpositorum, sicut patebit in dislinctione sequenti. Utrumque ta.men potuit esse verum, nec est aliquod liorum usquequaque certum.

1. Sustinendo tanien illud ultimum. respondendum est ad primum obiectum de textu Genesis, quod creare aequivoce sumitur in Scriptura, et ibi dicitur creatio caeli et lerrae utriusque factio sive formatio; et sic exponit Augustinus super Genesim ad litteram quinto, ubi innuit, quod creare caelum et terram dicitur dupliciter: vel informem materiam facere, vel per formas et species distinguere.

2. 3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus est in luce; dicendum, quod intelligendum est, Deum esse lucem spiritualem, non corporalem, quae est lux sapientiae, et in hac fecit quidquid produxit,

II. ti. M. q. 4S; Petr. a Tar., hic q. unioa, a. 6; Richard. a

Quam relationem materia Terlio quaeritur de illa informi materia quantum ad locum, et est quaestio, utrum habuerit illa materia situra. Et quod illa materia corporalium habuerit situm, videtur.

1. Hugo de sancto Victore: «Erat terrenum elementum medio uno loco subsidens, ceteris in una confusione permixtis el circuraquaque in modum nebulae oppansis»; sed hoc non potuit esse absque situ corporali: ergo etc.

2. Item, quod repleverit locum, videtur, quia caelum empyreum, sicut dicit Beda, cum ipsa materia corporalium fuit creatum; sed constans est, quod empyreum intra concavitatem suam natura est omnia corpora alia continere: ergo vel erat vacuum, vel ab illa mole corporea replebatur. Sed natura non sustinet vacuum: ergo videtur, quod moles illa repleret locum. quia omnia in sapientia fecit. — Et ideo quod obiicitur de tenebris corporalibus nihil facit ad propositum, quia non magis est Deus in tenebris in loco corporaliter tenebroso quam in luminoso.

3. Ad illud quod obiicitur, quod nox et dies immediate dividunt tempus; dicendum, quod verum est secundum esse, quod habent mmc, quod quidem attenditur secundum revolutionem corporum caelestium. Sed tunc erat tempus secundum mutabilitateni, quae erat in materiae partibus, quae quidem mutabilitas erat absque praesenlia corporis luminosi et absque umbra corporis opacl; et ideo tempus illud non erat habens vicissitudinem diei et noctis ante'formationem lucis. spondere, quod intelligantur insinuare ordinem naturae, non temporis, secundum quem informis materia omnem diem antecessit. Med., hic q. 7;.ligid. K., hic q. 2. a. -3; Biel, hic q. 2. in loc. cit. in flne, et Petr. a Tar., hic q. unica, a. S. informis habuerit ad locum.

4. Item, videtur, quod haberet sursum et deo7-- sum, « quia summitas eius, sicut dicit Ilugo porrigebatur, quousque nunc summum creaturae corporeae pertingit»: ergo eral ibi circumferentia et centrura.

5. Item, «materia illa, sicut Magister dicit in littera in partibus superioribus eratrarior, levior et subtilior, in inferiori parte spissior et grossior»: ergo erat ibi gravitas et levitas; sed secundum has proprietates corpora habent locari sursum et deorsura: ergo redit idem quod prius.

Ad oppositim: I. Nihil per se est in loco, nisi quod est hic et nunc; et nihil est hic ei nunc, nisi quod est hoc aliquid; et nihil est hoc aliquid, nisi quod est individuum; et omne tale est ens completum: ergo aprimo, nihil est in loco, nisi quod est ens completum. Sed raateria illa non erat ens completura: ergo in loco non habebat.situ.m.

2. Iteni, quod non repleret locum, videtur, quia niliil inane et vacuum replet locum; sed materia illa eral inanis et vacua, sicut dicitur in principio Genesis: ergo locum non replebat.

3. Item, quod non haberet differentias positionis secundum sursxim et deorsum, videtur, quia istae sunt positiones, secundum quas distinguuntur et ordinantur diversa corpora mundi in universo; sed lunc non erat ilji distinctio nec ordo: ergo nec erat ibi humsmodi diversa positio.

4. Item, gravitas et levitas sunt proprietates consequentes forraas elementares; sed in materia illa nondum erant formae elementares: ergo nec erat ibi grave nec leve, ergo nec sursum nec deorsum, cum hae positionis differentiae attendantur secundum illas proprietates.

c 0 N c L u s 1 0. Materia iUa informis eral in loco, locum replebat et imperfecte positionem habebat secundum sursum et deorsum.

Respondeo: Dicendum, quod cum materia illa esset nioles, habens extensionem, et caelum em- 1. pyreum haberet ambiens, quod ipsa in loco erat, et cum esset substantia corpulenta, locum replebat. Rursus, cuni in partibus distinctionem quandam haberet secundum subtiUtatem et grossitien), sed -2. semiplenam, positiones secundum sursum et deorsum quodam modo, sed imperfecte habebat. — Et ideo concedendae sunt rationes, quae ad istam partem adductae sunt.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod nihil est in loco nisi ens completum; dicendum, quod hoc est falsum, si intelligatur de corapletione perfecta: embryo enim in loco est,

DUB. t.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit, quod materiam quatuor elementorum nomine terrae appellavit Moyses, quia inter omnia elementa est terra minus speciosa. Contra hoc obiicitur quod dicit Hugo: «Per terram hoc elementum terrae signiflcari puto, cum dicitur: In principio creavit Deus caelum et terrani»: ergo non videtur significare illara - Ai-istol., 111. Pliys. texl. U. (c..5.). — Mox Vat. perturquamvis sit aliquid incompletum. Nec valet illa deductio; peccat enim in hoc quod dicit, quod omne quod est /wc aliquid, est completum. Hoc enim falsum est, nam ipsum individuum et forma individualis habet esse completum et minus completum

2. Ad illud quod obiicitur, quod non replebat locuni, quia erat inanis et vacua; dicendum, quod vacuitas loci et vacuitas materiae est aequivoce dicta. Vacuitas enim loci est per privationem corporis contenti, sed vacuitas materiae est per privationera forraae et complementi. — Attendendum tamen, quod sicut locus dupliciter dicitur vacuus: aut proprie, ut per privationem omnis corporis, aut large secundum vulgarem modum per privationem corporis solidi et sensibilis, sicut dicitur arca vacua propter absentiam panis, et dolium vacuum propter absentiam vini; sic etiam intelligendum est in vacuitate materiae, quod dicitur dupliciter vacua: aut quia non hafiet aliquam formam, et sic nunquam fuit vacua; aut quia non habet formam omnimode perfectam, et sic quamvis esset vacua, tamen locum poterat replere, quia erat extensa et corporea.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod non habebat sursum et deorsum, quia carebat ordine et distinctione et elementari proprietate; ad illas duas rationes simul dicendum est, quod sicut illa tria proposila non habebat nisi imperfecte et semiplene ratione cuiusdam inclinationis et longinquae dispositionis, sic etiam sursum et deorsum non habebat proprie, habebat tamen quodammodo, scilicet incomplete et propter quasdam dispositiones, quas habebat ad grave et leve. Dicit Magister, leviorem fuisse in superiori parte, et graviorem in inferiori, non quod istas proprietates complete participaret, sed in quadam longinqua et praeambula dispositione, sicut supra ostensum est ex parte. materiara informem in sua generalitate. — Item, per terram significatur materia inforrais, cum illa conveniat caelum et terra, videtur, quod bene distinguantur ista

luxta hoc est quaestio, propter quid istis tribus nominibus illa informis materia appellatur, licet nomine terrae, abyssi et aquae, cum non magis esset ibi de ratione terrae et aquae quara ignis et

Respondeo: Dicendum, quod etsi multae sint

expositiones liuius verbi: In principio creavit Deus caelum et tertmn; quatuor lainen sunt principales, et secundum has differenter exponitur nomen terrae.

Una expositio est, quod caelum et terra ean- I. dem materiani nominant, scilicet materiam informem omnium corporalium, prout tamen de ipsa debebant fieri duorum corporum genera, scilicet caelestia et elementaria, ut sit sensus: Inprincipio creavit Deus caelum et terram, id est materiam, ex qua debebat fieri caelum et omnia elementa. Et ista expositio conflrmatur per subsequentem litterani. Subsequenter enim exprimitur, qualiter factum est caelum, et qualiler facta est teiTa.

Alia vero expositio est ab liac expositione valde i. longinqua. quae nomine caeli vult intelligi naturam spiritualem, nomine terrae naturam corporalem, ut sit sensus: In principio creavit Deus caelum et terram, id est angelicam naturam et materiam primam. Et haec expositio confirmatur per litteram sequentem, quia in secundo die productio caeli corporei expriuiitur: ergo in principio temporis, si qua fuerit productio caeli, non fuit caeli corporalis, sed spiritualis.

Tertia expositio, quasi media inter has duas, 3. est expositio Hugonis qui dicit, pev terram intelhgi terrenum elementum, et per caelum tria alia elementa, quae super terram circumquaque in modum nebulae erant oppansa et in una confusione permixta, sive potius in una permixtione confusa circumquaque suspensa, quae eousque in altum protendebantur, quousque nunc summilas corporeae naturae pertingit. Et illud videtur simihter per litteram sequentem confirmari.

Quarta expositio, quae communior est secundum 4. expositores et planior, est, quod per caelum intelligalur caelum empyreim, quod est Angelorura habitaculum, in quo Angeh sunt creati; per terram vero materia oynnium corporum intra ipsum contentorum, sive caelestiura sive terrestrium. Haec expositio sequenti litterae concordat, quae exprimit. de illa materia facta esse corpora caelestia et elementaria. Et si lu quaeras, quare illa duo distinguit? plana est responsio; quia caelum empyreum completura erat et iramutabile et habebat mensurari aeviternitate cum suis contentis; materia vero illa incompleta erat et subiecta mutabilitati, tara ipsa, quani ea quae ex ipsa futura erant; et ideo debelxit mensnrari lempore. — Et per hoc patet, quod Scriptura distinxit illa duo valde rationabihter et eleganter, cura in primaria conditione diversas haberent mensuras, secundum quas ad invicem differrent, sive eorum differentiae innotescerent. Et per hoc patent duo prima obiecta. satis sufficienter respondeat Magister in littera, potest tamen dici, quod insinuatur ipsa raateria informis iUis tribus nominibus sub triplici conditione se habere m coraparatione ad lormam. Ipsa enim materia dat formae fixionem, et propter hoc appellatur noQiine lerrae, quae inter cetera elementa plus habet de stabihtate. Ipsa etiam materia a forma recipit speciositatem et completionem, et per se est quasi tenebra; et ideo significatur riomine abyssi tenebrosae. Ipsa etiara materia ad formam habet aptitudinem et inclinationem, et ita quandam fluxibilitatem, quae signatur noinine aquae.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non enim tenebrae aliquid sunt. Si enim tenebra nihil est: ergo non est alicubi: ergo non videtur, quod essent super faciera abyssi. — Itera,si tenebra nihil dicit nisi negationem praesentiae lucis corporalis; cum ab aeterno esset veruni dicere, quod Inx corporalis non erat ab aeterno, est verum dicere, quod esset tenebra; quod falsum est. — Item, si tenebra nMl est; el quod nihil est non potest ab alio dividi: ergo non potuit tenebra dividi a luce, cuius contrarium habetur in littera Genesis. — Itera. si tenebra nihil est; et quod nihil est non benedicit Dominum: ergo tenebrae non benedicunt Domino '-.

Respondeo: Dicendum, quod tenebra semper accipitur privative; et quoniam privatio relinquit constantiam alicuius subiecti, tenebra semper aliquid praesupponit in obliquo; nunquam enim est tenebra, nisi sit aliquid quod obtenebretur; unde tenebra non dicit tantum non-existentiam lucis, sed etiam cura hoc addit aptitudinera corporis illuminabilis. Quia ergo tenebra privationem dicit, ideo non

dicitur esse facta; quia vero aliquid ponit in obliquOj.ideo non est aeterna. Si ergo alicubi dicatur, quod tenebra nihil est, hoc dicitur quantum ad illud quod dicit tenebra in recto, sicut dicitur caecitas nihil esse. Si vero dicatur, quod tenebrae aliquid sunt, vel quod divisae sunt, vel quod benedicunt Dominuni, hoc dicitur ratione eius, circa quod sunt. Et sic patent obiecta.

Sed adhuc posset obiici, quod habitus naturahter praecedit privationem: ergo si tenebra dicit privationem luminis, prius fuit lux, quam essent tenebrae. Praeterea, nox est differentia temporis, ergo non est privatio pura; sed Scriptura dicit, quod tenebras appellavit noctem: ergo videtur, quod falsum dicat, cum dicit, quod tenebrae non aliquid modo, quia simpliciter dicit lucis absentiam, et hoc modo non sequitur lucera; et sic nihil est, formahter loquendo. Sic etiam intelligit Scriptura, quod tenebrae erant super faciem abyssi; et sic intelligit.ugustinus, cum dicit, quod lenehrae non aliquid sunt. Alio inodo tenebra dicit privationem lucis in una parte cum positione illuminationis in alia, et hoc modo tenebra appellatur umbra, quae resultat ex obiectu corporis opaci; et sic tenebra,

Cap. I.

De primo distinctionis opere.

Prima autem distinctionis operatio fuit formatio lucis, sicul ostendit Scriptura quae, commemorata rerum informitate, carum dispositionem a luce inchoavit subdens; Dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras nocteni. Et factum est vespere et mane, dies umis. « Congrue nuindi ornatus a luce incepit, unde cetera, quae creanda erant, viderentiu"».

C.p. II.

De luce facla primo die, si sp

ritualis, an Si quaeritur, qualis illa lux fuerit, corporalis scilicet, an spirituaJ/is; id rcspondemus quod a Sanctis 1. legimus traditum. — Dicit enim Augustinus -, quia lux etsi aliquo modo sit privatio, non tamen est privatio pura; et per hunc modum accipiendo intelligitur a luce esse divisa, et significatur nomine noctis et invitatur ad laudem Creatoris et consequitur habitum lucis

DuB. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit Alcuinus, quod Deus operatur in Verbo omnia disponendo; contra: orani enim operationi respondet aliquis effectus: ergo si Deus operatur omnia disponendo in Verbo, cum operatio ista fuerit ab aeterno, videtur, quod multa ab aeterno produxerit. — Item, in sapiente operatore dispositio praecedit oper;itionem: ergo cuin Deus sit sapiens in omnibus operibus suis, videtur, qtiod nulla operatio eius debeat dispositio dici.

Respondeo: Dicendura, quod Alcuinus indiget hic pio expositore. Multum enim loquitur improprie, dum ipsam aeternam disposition&m vocat operationem; ipse enim extendit nomen operationis ad omnem productionem. Et quoniam Pater, generando el producendo Verbura, omnia in ipso disposuit, ideo largo modo, sed improprio, ipsum ab aeterno disponendo in Filio operari dixit. illa corporalis, vel spiritualis intelligi potest. Si spiritua.lis accipitur, angelica natura intelligitur, quae prius informis fuit, sed jjostea formata cst, cum ad Creatocta est lux. Haec ergo angelica natitra prius tenebrae ct postea Iiix fuil, quia prius habuit iniormitalein et Condiloris. Formata vero est, quando conversa est ad dum fuisse intelligitur, velut lucitla nubes, quod non de nihilo, sed de praeiacenti maleria formaliter factum est, ul lux esset ct vim lucendi haberet; cum qua dies

prima exorta esl, quia ante lucem nec dies fuit iiec nox, licel tempus fueril.

Cap. III.

Ubi facla fueni.

Si aulem quaeritur: ubi facta esl lux illa, cum abyssus omnem lenae allituilinem tegeret? dici potest lux. Nec mirum, lucem in aquis posse lucere, cum bat, quae niotu suo circumagilata, noclem diemque disceruebat. Ibi ergo ])rimum lucem apjwiruisse verisiret, ut eodem tramite iux circumcurrens ac primo ad cata ad ortum, auroram, id esl mane illustraret; et ila divisit Dens lucem el tenebras et appellavit lucem diem j el tenebras noctem.

Quibus modis accipitur dies.

Hic nolandum est, quod rf/es diversis modis accipitur in Scriptura. Dicilur enim dies lux illa, qune illo triduo tenebras iiluminabat, et dicitur diex illumiquatuor horarum, qualiter accipitur, cum ait: Factum est: factum est vespere prius, et poslea mane, et ita fuit dies unus expletus viginti quatuor borarum, dies scilicet naturalis, qui habuit vesperam, sed non mone. Mane enini dicitur linis praecedentis et initium sequenomnino tenebras habet. Mane ergo primus dies uon sequentis diei lenderet, ut opera Dei a luce incboasse aulem dies mane habuerunt et vesperam, quorum quisque, a suo mane incipiens, usque ad alterius diei Cap. V.

l)e nalurali ordino computationis dierum, et de illo qwi pro mysterio iniroductus est.

Hic est naturalis ordo distinctionis dierum, ut distinguantur atque compulentur dies a mane usque mus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Bomino. Primus ilaque dies non ab aurora, sed a plena luce viginti quatuorborarum. Fuitque nox illo Triduo onniino tenebrosa, quae post creata sidera ahqua luce claruit».

Solet autem quaeri, quare factus est sol, si lux illa faciendo diei suftlciebat. Ad quod dici potest, quopus solis forraatum, aut in ea parte caeli esse, in qua sol est, non quod ipsa sit sol, sed sic ei unita, ut discerni non valeat.

Cap. VI.

De intelligentia horum verborum: Dixil Deus.

Praeterea investigandum est, quomodo accipien- Deum lliisse locutum; quia si temporaliter, et mutahiliter; el si corporaliler dicatur sonuisse vox Dei, nec audire et intelligere. Bene ergo vox Dei ad nalurain Deus: Fiat etc. uon temporaliter, non sono vocis, sed

Cap. VII. Ex quo sensu Pater dicilur opei-ari in Filio, vel per FHiuiii, vel in Spiritu sancto.

Hic quaeri solet, quomodo accipieiidum sit quod (licitur Pater operari in Filio, vel fer Filimn, vel in Spiritu sancto. Haec enim Scriptura Irequenter nobis proponit, ul illud: « Omnia in sapientia fecisti, Per quem fecit et saecula. Super illum quoque Psalmi Spiritum sanctum». Quomodo ergo hoc accipiendum — Putaverunt quidam haeretici, quod Pater velut auctor et artifex Filio et Spiritu sanclo in rerum noii porrexisset Pater dexteram, vel tanquam aliquod iiistruinentuin fuerit Palris operantis; sed polius illis 1. verbis Patrem inlelligi voluit cum Filio et Spiritu san- operari et sine eis nihil facere.

De generali informatione

Supra egit iVIagister de proiluctione naturae quantum ad principiuni materiale; in hac vero parte intentlil agere de eius completione sive formatione quantum ad principium formale. Et quoniara duplex est inlbrniatio materiae corporalis, quaedam generalis, quaedam specialis — generalis per ibrinam communem omnibus corporalibus, et haec est forma lucis; specialis vero per alias formas, sive elementares sive mixtionis — ideo Magister primo agit de formatlone sive productione lucis, in hac scilicet dislinctione. Secundo vero agit de productione cuiuslibet alterius foriuae corporalis, infra distinctione decima quarta: Dixit quoque Deus, fial fjrmamentum etc. Vel aliter, ut primo agat de eo quod est generale principium distinguendi in corporibus, hoc est de luce; secundo vero de specia- Pater in Filio vel per Filium operari, quia eum ge- I, nuit omnium opificem, sicut dicitur j)w raw iudicare, I operan per Filium, quia eum constat opificem genuisse. Si enira causa eius Pater est, secundum quod Pater esl, mullo amplius eorum causa esl, quae per Filium facta sunt». — Haec de opere primae diei dicta sunt. per formam communem lucis. libus forrais distinguentibus. Primura spectat ad opus priraae diei. secundura vero ad opera dieruni consequentiura.

Dividitur autera pars ista in tres. In prima determinat de lucis productione in se. In secunda, in coinparatione ad eius ejfectum, scilicet diem, quera faciebat, ibi: Hic notandum est, quod dies diversimode accipitur. In lertia, in coraparatione ad eius principium, scilicet ad Verbum, per quod liebat, ibi: Praeterea investigandum est, quomodo accipiendum sit etc.

Prima pars habet tres particulas. In prima deterrainat, quando sit lux illa facta, quia ante orania alia. In secunda, qualis fuerit, ibi: Si quaeritur, qualis illa lux. In terlia vei'o, ubi posita fuerit, ibi: Si autem quaeriMr, ubi facta est lux. Vcrba immediate sequentia pcr cuin. iudkare respiciunt loan. verba figura suhstanliae eius.

Similiter secanda pars principalis tres liabet particulas. In prima determinat de ipso effectu lucis, sive de die quantum ad spatium. In secunda, quantum ad distinguendi inodum, ibi: Hic esl naturalis ordo distinctionis dierum. In tertia, quantum ad complementum, ibi: Solet autem quaeri, quare factus est sol

Similiter terlia pars, in qua determinat de lucis formatione per comparationem ad suum principium, quod quidem est Pater operans per Verbum,

Ad intelligentiam huius partis, iii qua agitur de formatione lucis, quae est opus priraue diei, quaeruntur tria.

Primum est de ipsa lucis productione.

Secundum est de ipsius lucis essentia et natura in se.

Tertium est de ipsius lucis efiectu et illustra-

Utrum lux primo die facta Circa primum sic proceditur et ostendilur. quod illa lux, quae dicitur primo die fuisse creata, non eral lux corporali.s.

1. Lux enim corporalis est ad decorem et complementum caeli siderei sive firmamenti: si ergo quod ornat et decorat aliquod corpus non potest nec debet ante ipsum fleri, cum productio flrmamenti spectet ad opus secundae diei; videtur, quod primo die lux corporalis nec potuit nec debuit fleri. Et fuit facta lux corporalis, vel lux spiritualis: ergo etc.

2. Item, in enumeratione operum sex dierum intendit Scriptura explicare productionem illorum quae conslituunt universum, sicut manifestum est: ergo vel creatura spiritualis, ulpote Angelus, non est de constitutione universi, vel Scriptura rerum productionem insufDcienter explicat et tradit, vel oportet per aliquid ibi positum exprimi. Sed primi duo modi sunt inconvenientes: restat ergo, quod Scriptura explicat productionem creaturae angelicae; sed creatura angelica fuit in principio creata, sicut ostensum est supra, quia prior omnium creata est sapientia: ergo eius productio exprimitur per opus primae diei, vel saltem formatio. Sed opus primae diei non fuit nisi productio lucis: ergo per lucem intelligit Scriptura naturam spiritualem.

1 Dist. 2. p. 1. a. 2. t. 3. ClV. iliid. iit. iMagistri, c. I. et habet tres partes. In prima parte explanat, qualiter intelligendum sit, quod Deus dicendo fecit, ibi: Praeterea investigandum est etc. In secunda explanat illud quod dicit Scriptura, scilicet Patrem in Filio et per Filium operari, ibi: Hic quaeri solet, quomodo accipiendum sit. In tertia vero removet opinionem haeretici, insinuans, aliam etiam esse expositionem verbi praedicti: et hoc facit ibi: Sed dicit haereticus, hac ratione posse etc. tione.

Circa primum duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum per illam lucem, quae dicitur esse opus primae diei, intelligat Scriptura lucem corporalem, vel spiritualem.

Secundo, dato quod intelligat corporalem, est quaestio, qualiler faciebat diem et noctem.

corporalis, an spiritualis.

3. Item, lux de spiritualibus el corporalibus dicitur proprie. magis tamen proprie de spiritualibus quam de corporalibus, sicut dicit Augustinus super Genesim ad litteram. Propriissime enim Deus lux est, et quae ad ipsum niagis accedunt plus habent de natura lucis. Ergo in productione lucis illa creatura debet principaliter intelligi, cui principalius convenit; sed haec est creatura spiritualis: ergo etc.

4. Item, lux isla corporalis est ad fomentum plantarum et animalium, et etiam ad solatium honiinum: si ergo primo et secundo die non erant plantae, quae foverentur, nec animalia nec homines, quibus ista lux aliquod ferret obsequium, videtur, quod Deus frustra fecisset eam in prirao dierum. Quodsi Deus nihil frustra facit restat, quod per illam lucem non intelligitur lux corporalis; sed iDtelligitur corporalis, vel spiritualis: ergo etc.

5. Item, si lux illa, quae primo die creata est, erat lux corporalis, ergo diem et nocteni corporaliter faciebat: ergo videtur ex hoc, quod productio solis fuerit superflua

6. Item, si lux illa fuit corporahs, cum esset bona, debuit a divina bonitate in suo esse conservari. Sic enim exponit Augustinus: Vidit Deus, De lioc et seq. arg. cfr. liic litt. Magistri c. S.

3i quod esset bonum, « id est, quod placuit, ut lieret, placuit etiam, ut in suo genere permaneret ». Ergo videlur, quodsi lux illa facta esset in principio, quod adliuc manerel: ergo si magnae claritatis esset illa, impossibile esset, quod sensum nostrum lateret. Si igitur lumen eius non percipimus sensu, et usum eius non capimus intellectu, ipsa non est: ergo nunquam fuit.

Sed contra hoc obiicitur et ostenditur, quod illa corporalis fuerit:

1. Per texluni'- primo, quia ante formationem lucis praemiltitur, quod tenebrae erant super facieni abyssi: ergo si per abyssum intelligitur materia corporalis, lux, quae facta est ad expulsionem illarum tenebrarum,, erat corporalis.

2. Item, hoc ipsum ostendilur per multos expositores, et primo per Bedam: «Occidente luce paulatim et post spatium diurnae lucis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nunc usitato cursii solis fieri solet ». Ergo si hoc non potest intelligi nisi de luce corporali, patet etc.

3. Item, quod de luce corporali intelligatur, videtur. Scriptura numeral senarium dierum, et conslat, quod dies isti omnes sunt eiusdem naturae, alioquin non essent insimul connumerabiles: sed post formationem solis a quarto die in antea fuerunt dies corporales: ergo in tribus diebus anlecedentibus fuerunt dies corporales. Sed tales dies non possunt esse nisi a luce corporali: ergo etc.

4. Item, quod non possit intelligi de luce spirituali, videtur, quia /divisio lucis spirilualis a tenebris est separatio bonorum a malis: ergo si simul est divisio lucis a tenebris et formatio lucis, et hoc fuit totum in primae diei initio, videtur, quod lapsus malorum angelorum fuerit absque aliquo spalio temporis mteriecto; si ergo hoc est impossibile, sicut supra probatum est, patet etc.

c 0 N c L u s 1 0. Probabilius est, luceni primo die creatam esse corporalem, licet Augustinus aliter senserit.

Respondeo: Dicendum, quod in hac quaestione differenter senserunt Augustinus et alii doctores, sicut et in quaestione de informis niateriae productione.

1 Gen. 1, 2.

Augustinus enim voluit, quod per caelummtelligeretur natura spiritualis informis; et quia lux respondebat caelo, per consequens per ipsam lucem spiritualem angelicam naturam formatam dixit intelligi ad litteram; per diem vero dixit intelligi ipsara considerationem angelicam; per septenarium dierum, septemplicem considerationem; et per vesperam diei, considerationem creaturae in se ipsam, quia creatura est sicul tenebra; per mane vero, rei ductionem ipsius cognitionis creaturae in genere proprio ad cognitionem, quae est in summa luce, et ad laudem ipsius Dei. Et quia post perfectam conversionem a laude Dei non cessat, ideo septimum diem, in quo est requies contemplationis, dixit non habere vesperam.

Ad hanc autem positionem manifestandam, satis Scripturam conformat super Genesim ad litteram ubi ostendit, quod multa dicuntur de illa sex dierum enumeratione, quae magis competunt diebus spiritualibus et luci spirituali quam luci materiali. Propter quod in productione omnium rerum corporalium dicitur pat, fecit, et factum est; in productione vero lucis non dicitur nisi fiat, et factwm est. — Et huius ratio est, quia omnes aliae res a creatura spirituali habent triplicem modum essendi, videlicet in sua causa producente, et in meite rationali,et in corporali nuUe.ria sustinente. Creatura autem rationalis non habet nisi duplicem modum essendi, videlicet in Verbo, et in se. — Multa etiam ad hoc adducit, quae ostendunt, ipsam positionem esse consonam tam fidei quam Scripturae quam etiam rationi; et per boc veritatem fidei et Scripturae a recto rationis tramite nullatenus etiam deviare ostendit. Unde idem super Genesim ad litteram libro primo: «Habemus quod secundum fldem respondendum est omnibus, qui calumniari libris nostrae salutis affectant. ut quidquid ipsi de rerum natura veracibus documentis demonstrare potuerint, ostendamus, htteris nostris non esse contrarium; quidquid autem de quibuslibet suis voluminibus his nostris litteris, id est catholicae fidei, contrarium protulerint, aut aliqua facultate ostendamus, aut nulla dubitatione credamus ipsum esse falsissimuin ».