Distinctio IV

Secundum esl, utruiu habuerint gratiam. latibvs; se(]uentem autem pi-op. sic extiibet: In liac parte agit de

Quaeritur ergo primo, utrum Angeli creati sint in beatitufiine sive gloria. Et quod sic, videtur.

1. Ezechielis vigesinio octavo: Tuplenus sapientia et perfectus decore in deliciis paradisi fiiisti; sed esse in deliciis paradisi et esse plenum sapientia est ipsa beatitudo, quam dicimus aeternam gloriam: ergo etc.

2. Item, Augustinus in libro de Mirabilibus sacrae Scripturae: « Angelus in summo sui ordinis honore constitutus lapsus est» — loquitur de Angelo ante lapsum — sed summus honor ordinis angelici est beatitudo et gloria: ergo etc.

3. Item, Auguslinus de Fide ad Petrum: « Angelici spiritus, pro eo quod ralionales facti sunt, aeternitatis el beatitudinis donum in ipsa naturae suae spiritualis creatione divinitus acceperunt».

4. Item, idem de Ecclesiasticis Dogmatibus: «Angeli, qui in illa qua creati sunt beatitudine perseverant, non natura possident, ut non mutentur»: ergo si modo habent veram beatitudinem, patet, quod in beatitudine creati sunt.

5. Item, ratione videtur: quia Angelus a sua creatione habuit habilitatem ad diligendum Deum propter se et super omnia, ergo habuit habilitatem ad fruendum Deo; sed ipse non habuit ahquod retardativum ex parte affectus, nec obumbrativum ex parle intellectus: ergo totaliter ferebatur in ipsum Deum amore fruitionis: ergo cum talis status et actus sit beatitudo et gloria, patet etc.

6. Item, Deus fecit liberum arbitrium vertibile: ergo cum possit habere creatura rationalis ipsum invertibile, ut patet modo in sanctis Angelis, aliquibus debuit hoc modo facere; sed non esl invertibilitas liberi arbitrii in Beato nisi per gloriam: ergo etc. Aut si dicas, quod non debuit facere; hoc non videtur, quia debuit facere res optimo modo; sed iste est optimus status ipsius Angeli: ergo aliquem in hoc stalu debuit facere.

CoNTRA: 1. loannis octavo: Jlle in veritate non stetit »; sed beatitudo est u status omniuni bonorum congregatione perfectus»: ergo est status in veritate: ergo lucifer non fuit factus beatus. Sed inter omnes perfectus et nobilis est conditus: ergo etc.

2. Item, obiicitur, quod perseverantia sive securitas est de essentia sive substantia beatitudinis — beatus enim non est qui potest amiltere bonum, quod habet — sed Angeli potuerunt amittere, quia amiserunt: ergo etc.

3. Item, nullus laudatur vel vituperatur in his quae habet a natura vel conditione; sed sicut damnationi essentiale est vituperium, ita beatitudini essentialis est laus: ergo impossibile est, quod aliquis beatus sit a conditione, immo est repugnantia in adiecto.

4. Item, aut omnes fecit Deus beatos, a,nl aliquos. Non omnes; constat, quia plures ex eis ceciderunt. Non aliquos, ut videtur, quia tunc illi praecellerent alios quasi praeexcellentia improportionali: ergo lucifer non fuisset ausus se eis praeponere. Quod si ausus est, videtur, quod nulli conditi sunt beati. Si tu dicas, quod maiorem audaciam praesumsit, scilicet aequiparari Deo, quanto magis praeesse Beatis; adhuc non solvit. Si enim Deus beatos condidit Angelos ah ipsa conditione, hoc fuit, quia naturae eorum consonabal, ut sub tali perfectione et tam nobili fierent: si ergo lucifer, ut dicunt Sancti, et Magister dicit in sequentibus, splendidissima habuit naturalia, magis debuit et congruum fuit, ipsius naturam gloria insigniri. Quod si ipse, ul patet, beatus factus non est, patet etc.

c 0 N c L u s I 0. Angeli non fuerunt creati in statu beatitudinis per visionem Dei perfectae, tamen sine malo culpae et poenae.

Bespondeo: Dicendum, quod, sicut praetactum creationis fuerunt in aclu conversionis et aversionis; et sicut in prima aversione sunt damnati aeternaliter illi qui aversi sunt, ita in prima conversione illi glorificati sunt aeternaliter qui conversi sunt; et ita dicunt intellexisse Augustinum, et fuisse eius

positionem, quod aliqui sunt creati beali et formati, quia simul tempore, licet posterius natura, factum est caelum et lux, id est angelica natura informis et formata. <i Lux enim, ut dicit.ugustimis undecimo de Civitate, dicuntur Angeli, quia illuminati sunt, ut beate sapienterque viverent». — Sed tamen liaec positio supra improbata est tanquara falsa et erronea ratione illius parlis, quae dicit, in prinio instanti fuisse aversos. Ratione alterius partis pari ralione improbata est, et patet falsitas per Augustinum de Correctione et gratia ubi dicil, « quod Angeli etsi beati facti sunt, erat tamen adhuc, quod eorum beatitudini adderetur, si permansissent. Constat, quod beatitudini et gloriae, cum sit invariabilis, non fit additio; constat etiam. quod loquitur communiter de bonis et malis, cum dicit: «si permansissent)).

Et ideo aliter est dicendum, quod beatitudo dupliciter potest dici. Uno modo status perfectus plenitudine omnis boni, et haec ponit visionem Dei claram et tentionem perfectam; et hoc modo Angeli non sunt creati nec aliqui nec omnes, sed habuerunt quidam ex eis in ipsa confirmatione. Alio modo dicitur beatitudo status perfectus privatione omnis mali, tam poenae quam culpae; et tales creati sunt Angeli, quia innocentes et impassibiles. Et de hac beatitudine loquitur Augusdnus; sed haec non est perfecla, nisi cum additur ei altera, et de

I. Haec quaestio cohaeret cuin iis, quue d. 3. p. II. a. 1. q. 2, certe eis bealiludineni sine meritis a principio dare poluit (cfi.

Supposito, quod Angeli non sint creati in gloria, quaeritur, utruin sint creati in gratia. Et videtur, quod sic:

' Cap. II: Quae cum iia sint, nullo quidem modo secunhac currunt auctoritates probantes, quod beati facti sunt. homo conditus est et positus in deliciis paradisi, quae tamen non erant deliciae beatitudinis perfectae; et sicut data esl ei sapientia ad cognoscendum omnia mundana, sed non illa quae est visio Dei in patria: simili inodo intelligendum est in

2. 3. 4. Quod dicit Augustinus de Mirabilibus sacrae Scripturae, intelligit quantum ad naturalia, quia ita bona habuit, quod non erat habiturus meliora. Unde et in illo loco conditus est, in quo eral beatificandus. — Duae vero sequentes auctoritates loquuntur de beatitudine secundum illas duas rentias, quas dixi.

S. Ad illud quod obiicitur, quod habebant fruitionem sine retardatione; dicendum, quod verum esl: non tamen habebant in perfecta coinpletione, quia Deum non videbant facie ad faciem, sed in effeclibus cognoscebant et in se ipsis maxime, sicut inelius patebit infra.

fi. Ad illud quod obiicilur, quod debuit dare aliquibus inverlibile; dicenduin est, quod quantum est de conditione, nuUis debuit dari, quamvis possit, quia « homines et Angelos meliores iudicavit Deus, si ei liberaliter deservirent »; ideo utrumque posuit in manu consilii sui. hic q. 2. ad 4. S.), utrum auteni gloriam in primo insluiili potue- Dionys. Carth., hic q. 1. — Biel, de hac et seq. q. hic q. unica.

1. Per Augustinum de Civitate duodecirao: « Creavit Dens Angelos, siinnl in eis condens naturam et laroiens oratiam)). sciebant, eral tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini,

2. Item, super illud Oseae tertio: « Dilexerunt vinacia uvarumn, Glossa Hieroiiynii: « Per vinacia intelliguntur daemones, qui creati sunt in magna pinguedine Spiritus sancti, sed per superbiam arefacti de caelo ceciderunt »; constat, quod pinguedo Spiritus sancti est gratia Spiritus sancti.

3. Ilem, Damascenus expressius: « Per verbum Dei creati sunt omnes Angeli, et a Spiritu sancto per sanctificationem perfecti»: si ergo sanctificatio perfecta non est nisi per gratiam gratum facientem, et ipse loquitur de omnibus: ergo etc.

4. Item, ratione videtur, quia Deus, cum sit liberalissimus, promptus est gratiam dare omnibus paralis recipere. Unde et Anselmus: «Ideo homo non habet gratiam. non quia Deus non dat, sed quia ipse non recipit»; sed nuua melior praeparatio ad gratiam quam pura innocentia et voluntas recta: ergo si haec erant in Angelis a sui origine et creatione, per consequens et gratia.

b. Item, fecit Deus creaturam rationalem ad inhabitandum in ea, et hoc, quia ipse Deus vult in ea habitare: unde Proverbiorum octavo: Deliciae meae esse cum filiis hominum: ergo quod non inhabitet, venit ex aliqua prava dispositione ex parte mentis: cum ergo in Angelis nulla prava esset dispositio ex parte mentis, iniuio omnimoda idoneitas ad gratiara, videtur etc.

6. Uem. pronior est Deus ad miserendum quam ad condemnandum; seil ipse fecit Angelos in statu, in quo stalim poterant demereri: ergo in statu, in quo poterant mereri. Sed non contingit mereri sine gratia gratum faciente: ergo etc.

CoNTRA: 1. Augustinus super Genesim ad lit-: « Per caelum intelligitur angelica natura informis»; sed non fuit informis per defectum formae naturalis: ergo informis fuil per defectum formae superadditae naturae. Sed haec est gratia: ergo etc.

2. Item, Gregorius trigesimo secundo Moralium, tractans illud verbum Ezechielis vigesimo octavo: Aurum opus decoris tui, et foramina tua in die, qua conditus es, praeparala sunt: «Huius lapidis in die conditionis suae foramina praeparala sunt, qui videlicet capax caritatis condilus fuit, qua si repleri voluisset, stantibus Angelis, tanquam in ornamento regis positis lapidibus, inhaerere potuisset. Habuil ergo isle lapis forandna, sed per superbiae vitium caritatis auro non sunt repleta». Ecce, expresse, quod non habuit caritatem.

3. Item, ratione videtur, quia gratia In Angelo nullum habet retardativum: ergo si haberet gratiam unientem Deo, totaliter Angelus ferretur in Deum: ergo nunquam peccasset. Sed peccavit: ergo nunquam caritatem vel gratiam habuit.

4. Item, sicut se habet culpa ad damnationem aeternam. ita gratia ad gloriam; sed statim ut habuerunt culpam, fuerunt damnali aeternaliter et obstinati: ergo statim ut habuerunt gratiam, fuerunt confirmati: ergo nunquam ruissent, si gratiam habuissent.

c 0 N c L u s 1 0. Probabilius videtur, Angelos nnn habuisse gratiam sanctificantem a primo instanti suae creationis.

Respondeo: Dicendum, quod haec quaestio facti est; et quia non invenimus aliam rationem quam congruitatis, probabiliter utrumque possumus opinari, sicut et alii ante nos.

Fuerunt enim aliqui dicentes. quod Angeli omnes creati sunt in gratuitis gratuni facientibus. — Et ratio, quae movit eos, fuit haec, ex parte Dei scilicet perfecta liberalitas, et ex parle creatorum idoneitas. Quia enim ab instanti creationis erant vasa et receptacula munda, et Deus est promptus suam gratiam imparliri, nisi habeat obstaculum ex parte suscipientis; non dimisit Deus illa ad momentum vacua, sed statiui ut condidit, gratia illustravii. Et talia debuerunt de manu Dei exire receptacula, ut slatim essent prompta in bonum usum. Unde sicut probabiliter coniiciunt aliqui, quod Deus fecerit arbores plenas fructibus et alia in statu nobilissimo et perfectissimo; sic etiam naturam Angeli ornaverit gratia a sui conditione, quae in primo usu bono sive victoria erat perpetuanda, et in prima deordictorum, ut patet inspicienti.

Fuerunt etiam alii, qui dixerunt, Angelos non habuisse gratiam gratum facientem ab instanti creationis, sed post. — Et ratio, quae eos movit, est dispositio naturae angelicae, quae fertur in id quod appetit siiie retarclatione. Unde sicut ex conversione ad malum ila profunde conversi sunt, ut non possent redire, sic, imnio multo magis, ex ronversione ad bonum sive ex habilitate ita bono totaliter adliaesissent, si graliam habuissenl, quod nunqnam lapsi essent. Unde non videtur aliqno modo probabile, quod lucifer habuerit gratiam; et si ipse non habuit, cum inter ceteros esset excelsus, a maiori arguitur, nec alios habuisse a sui origine. Hanc positionem videtur acceptare Magisler, hanc positionem communiter tenent doitores; el ita huic tanquaiii probabiliori et communiori concordandum est.

1. 2. 3. Ad auctoritates in conlrarium adductas respondendum est per distinctioneni gratiae. Uno enim modo gralia dicitur coinmuniter, prout comquidquid naturalibus est superadditum, naturalibus, inquam, quae sunt de generali rei constitulione sicut dicitur gratia habere bonum ingenium, bene legere, bene cantare et huiusmodi. Alio modo dicitur, quod superaddilum est libero arbitrio ad rectitudinem faciens et disponens, sicut dicimus virtutes naturales % sicut innocentia, mititas, pietas. Tertio modo, quod est superadditum tanquam recti/icans et complens et elevans, et haec dicitur gratia gratum faciem, quia facit hominem acceptabilem Deo, et ideo acceptabilem, quia conformem. — Quando igitur dicitur, quod Angelo data sunt gratuita, ant non intelligitur de gratuitis tertio niodo dictis, sed primo vel secundo, quia sic multa dona gratuifa habuerunt; aut si intelligitur de gratuitis proprie dictis, non intelligitur ab inslanti creationis; sed sicut intelligitur peccatum diaboli fuisse ab initio, quia statim post initium et post prinnun motum deliherativum cecidit, ita intelligendum est de gratia Angelorum. Aut si intelligitur de gratuitis proprie dictis et ab instanti creationis, hoc non intelligitur formaliter sive essentialiter, sed r/Mjoostoie; unde dicitur aliciuis creatus in aliquo, quia in proxima dispositione ad illud. — Et ita per hanc triplicem viam ad auctoritates in-

2. Agilur hic tle gratia sanctifkante, non de griilia actuali, ductas et multas alias, quae possent induci, potest breviter responderi.

3. o. Ad raliones autem sumtas a Dei liberalitate, dicendum, quod liberalitas est salvo ordine sapientiae et iustitiae. Quamvis enim ab instanti creationis cuiuslibet hominis posset eum beatificare, tamen longo tempore tardat; similiter, quamvis posset cuilibet parvulo gratiam dare sine baptismate, sicut cum baptismate, tamen non dat. Et ratio huius est, quia gloria est bonum laudabile; ideo non dat nisi per meritum laudabile; et ideo convenit eam dari, praecedenti aliquo merito congrui. Similiter. quando confert gratiam, si confert adulto, cum gratia faciat l.abentem dignum gloria, non confert nisi ad motum liberi arbitrii, si habet usum: si vero non habet. ad motuin fidei alienae, sive ad meritum Chrisli; ideo secundum ordinem sapientiae non statim debuit dare, sed exspectare motum liberi arbitrii, quod et fecit; unde ad se conversis sine mora dedit gratiam. — Patet igitur responsio ad illud quod obiicit de liberalitate et habilitate, quia non tantum exigit munditiam ut dispositionem, red motum liberi arbitrii in adulto; parvulo vero potest alienum meritum suffragari, sicut et demerilum.

4. Ad illud quod obiicitur ultimo de statu, quod in malo erat; dicendum, quod falsum est. Quamvis enim non posset mereri ex his quae acceperat, tamen, quia Dominus ita promptus erat dare, sicut ipse accipere, nullum habebat obstaculum in merendo, sicut nec in demerendo. Et hoc patet: sicut enim facile fuit diabolo averti, ita facile bonis Angelis converti; et sicut aversio fuit demeritoria, ita conversio facta est meritoria, statim apposita gratia. Unde sicut aliquis indirecte dicilur habere aliquid, quod statim habet. dum indiget et petit, quamvis non penes se habeat; sic etiam indirecte potuerunt dici Angeli gratiam habuisse. Quodsi habuissent maiorem facilitatem ad mahini sive inclinationem, et divinum adiutorium in opportnnitate deesset, recte obiiceret. Dco acceperint. De hoc S. Tlioni. in Coinnieni. (hic q. unica

Primum est, utruiu bonis revelari debuerit tura perinansio.

Primo ergo quaeritur, cum nullis in creatione data sit gloria, nullis etiam data sit gratia, utrum aliquibus data sit fulurae glorificationis praescientia. Et quod sic, videtur.

1. Deus ab instanti suae conditionis Angelos condidit repletos scientia reruni mundanarum; sA Deo magis placet, quod servi sui habeant scientiam de his quae spectant ad.mlutem: si ergo praescientia futurae salutis erigit animum et delectat, ergo cum aliqui essent salvandi, videtur, quod saltem debuit eis dari praescientia lalis; constat enim, quod pntiiit.

2. Item. si non fuerunt de salute certi, ergo potuerunt rationabiliter dubitare et timere; sed timor poenam habel: ergo poena ante culpam; sed hoc est inconveniens: ergo videtur, quod illi saltem debiiermit certificari, qui erant salvandi.

3. Item, propinquiores erant Angeli ad gloriam Quodl. 8. q. 10. — Durand., hic q. 2. — Dionys. Carth., hic q. 2. sua damnalio. quam nos in miseriis (%nstituti, ergo saltem tantam certitudinem vel maiorem habebant, quantam nos habemus; sed nos habemus certitudinem spei: ergo ipsi habebant hanc vel aliam. Sed non habebant hanc, quia « spes est certa exspectatio futurae beatitudinis proveniens ex gratia et meritis: cum ergo ipsi non haberent gratiam et merila, certitudinaliter sperare eis fuisset praesumtio: non ergo habebant certitudinem spei. Sed non est aliam dare quam certitudinem praescientiae vel revelationis: ergo videtur, quoil aliquibus saltem esset data.

Contra: 1. PIus est dare certitudinem de gloria quam dare gratiam — multis enim Deus dat gratiam, quibus tamen non revelat certitudinaliter suam gloriam — ergo cum non habuerint gratiam, sicut supra probatum est, patet, quod nec stabilitatis praescientiam.

2. Item, diabolus sive lucifer non habuit prae- Haec definitio spei invenitur in littera Magistri, III. Senl.

scientiam de statu, quia non erat permansurus: ergo si ipse fuit plenm sapientia et perfeclu-s decore inter omnes, videtur. quod nulli alii habuerunt.

3. Item, ostenditur per deductionem ad duplex inconveniens. Unum inconveniens est excusatio diaboli sive sui peccati. Posset enim de peccato suo quodam modo se excusare, quia scientiam non habuit, quam Deus aliis.ngelis dedit. Aliud inconveniens videtur acciisatio Dei, quia anle videtur punisse malos, quam mali fuerint; et quod ante gratiam suam sive donum scientiae subtraxerit, quod aliis dedit, qui non praecellebant ipsos nec merito vilae nec dignitate naturae

Nu.liis Angelis revelata est futura permaiisio ipsorum.

Respondeo: Circa hoc duplex fuit opinio,sicut tangit Magister in littera l

Quidam enim dicere voluerunt, quod bonis, qui 1. perniansuri erant, data est revelatio sive praescientia suae stabihtatis, el lioc loco spei, ratione cuius iam quodamniodo Ijeati erant. Et innituntur illi verbo Augustini, quod dicit opinando super (Jenesim ad litteram: «Forte Deus diabolo revelare noluit, quid fartnrus vel passnrus esset; ceteris vero revelare voluit, quod in veritale mansuri essent».

Alia est positio,quod nullis data est praescien- -2. lia sui status, quia habere certitudinem de sua perraansione est cognitio niagis spectans ad statum praemii quam nd statum meriti: et huius signum est. quod Deus aul paucissimis, aut nullis revelat quantumcumque dilectis et amicis, se certitudinaliter glorificandos. Haec enim cognitio potius est expediens ad gaudendum quain ad merendum. Unde quia Angeli erant in statu meriti omnes, quia nondum erant beati; ideo nuUis data est haec cognilio. — El haec positio est magis rationabilis et m:fgis placet Magistro et magis consonat verbis Augustini, sicut palet in littera et undecimo de Civitate Dei, ubi dicit, quod pares fuerunt Angeli quantum ad conditiones ante lapsum. Unde si alicubi videtur dicere contrarium, si (piis inspiciat adiacentia, autopi-

Ad qu.test. I. el 2. huius 2. nrliculi pnnripalcs Sdiiiliinando, aut quaerendo dicit. Et ideo haec positio magis est tenenda.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Deus dedit Angelis praecognitionem rerum mundanaruni; dicendum, quod non est simile, quia cognitio universi spectat ad cognitionem naturalem, et perfecta cognitio universi spectnt ad perfectionem naturalis cognitionis; sed certa cognitio sui status spectat ad perfectionem gloriae; et ideo solum debet dari, quando in statu tali ponitur, a quo non potest cadere. Et sic patet ilhid.

2. Ad illud quod obiicitur, quod si non erant certi, ergo videtur. quod rationabiliter poterant dubitare et timere; dicendum, quod est certitudo ex parte cognitivae et ex parte ajfectivae. — Certitudo ex parte cognitivae est duplex, una scilicet infallibilis, ul quando ita scit aliquid, quod non potest falli; altera probabilis, ut quando habet verisimiles rationes ad hoc sive ad unam partem; ita quod ad oppositum aut nullas habet, aut paucas. Et in Angelis fuit certitudo secundo modo, non primo. ipsi enim rationabiliter poterant coniicere ex his bonis, quae acceperant, quod ad beatitudinem parati erant, maxime, cum in se nullam viderent est spei, sed tenere est comprebensionis. Secunda non potuit esse in Angelis ante confirmationem; prima fuit semiplene, et minus plene quam in viris sanctis, quia in his ex gratia et meritis, in illis erat affectione naturae. — Ex his patent obiecta: quia certitudo probabilitatis, quae non habebat rationes ad oppositum, liberabat et a dubitatione et a poenali timore.

3. Patet etiam ultimo obiectum. quia aliquam certitudinem liahuernnt; sed tamen non oportet, quod esset maior certitudine spei. Et ad illud quod obiicitur, quod proximiores erant; dicendum, quod proximiores quantum ad statum, quia medii erant inter gloriam et miseriam. Sed tamen magis distabant quantum ad meritum, quia nondum habebant pignus gloriae nec primitias spiritus, sicut habent viri sancli in hac vita. de quibus dicit Apostolus ad Romanos quinto: Spes autem non confundit, quia caritas Dei etc. unica, n. 2. — B. Albert., hic q. 3; S. p. II. tr. i. q. 18. m. 3.

Secundo quaeritur, utrum malis angelis revelari potuit siius casus. Et quod non, videtur.

1. Omnis certa cognitio futurae poenae et mi- Bst poenalis; sed si Angelus certitudinaliter sciret, se peccaturum, cum certo iudicatorio cognosceret, peccatum esse puniendum, et peccatorem a Deo separatum esse miserum, haberet praecognitionem certam suae miseriae: ergo poenam ante culpam haberet. Sed hoc est contra ordinem divinae iustitiae: ergo si Deus contra ordinem divinae iustitiae non potest facere, Deus non potuit revelare.

2. Item, omnis praecognitio certa de araissione ahcuius boni cogit hominem desperare de illo; sed Deus neminem innocentem potest cogere ad desperationem, quia non potest cogere ad peccatum: ergo Don potuit Angelo revelare casum suum.

3. Item, flat argumentum Anselmi in libro de Casu diaboli: « Si diabolus sciebat casum suum, aut volebat, aut non. Si volebat: ergo iam ceciderat, ergo non praesciebat, se casurum. Si praesciebat et nolebat; sed quanto magis nolebat, tanto plus dolebat; et quanto raagis nolebat, tanto iustior erat; et quanto magis dolebat, tanto erat miserior: ergo quanto iustior, tanto miserior. Sed hoc omnino est inconveniens »: ergo etc.

4. Item, fiat argumentum Magistri: Si praescierunt, aut ergo vitare potuerunt et voluerunt, et ita non ceciderunt; aut vitare voluerunt et non potuerunt, et ita fuerunt miseri; aut vitare potuerunt et noluerunt, et ita fuerunt stulti et maligni». Si ergo quodlibet istorum est impossibile, impossibile est, quod haJmerunt praescientiam sui casus.

Sed contra: I. Dominus potuit praedicere Petione potuit revelare lucifero.

2. Item, Bernardus de Gradibus humilitalis tractans illud verbum Isaiae decinio quarto: Ponam sedem meam ad aquilonem: « Puto per aquilonem reprobandos homines fuisse designatos; per sedem,. potestatem in illos». Et in sequentibus dicit, quod 1 Vat. iudicio. — Pi-incipia huius ct seq. argumenti vide « in praescientia Dei suum praevidit principatum », scilicet quod debebat praeesse malis; et ideo dixit: Ponam sedem. Ergo principatus sequebatur casum; et potuit praevidere principatum: videtur similiter, quod potuit praevidere casum.

3. Ilem, videtur, quod rationes de poena non valeant, duplici ex causa. Deus enira potest separare quae naturaliter sunt coniuncta, ut in igne calorem a luce, sicut dicit Basilius: ergo multo fortius cognitioneni praedictam a poena. Praeterea, quantumcumque aliquid sit punitivum, tamen non punit, nisi subiectuni punibile sit — unde si anima Petri esset in inferno, non puniretur — ergo cum Angelus in statu illo esset innocens et nullo modo ad poenara dispositus, patet etc.

4. Item, videtur quod ratio de desperatione non valeat, quia sicut praecognitio damnationis est occasio desperationis, ita praecognitio gloriae est occasio praesmntionis; sed praesumtio non impedit, quin Deus possit revelare futuram gloriflcationeni: ergo pari ratione lapsum Si t.u dicas, quod non est simile, quia ex parte illa est occasio, hic est necessitas; contra: desperare est actus voluntatis deliberativae et actus, qui est peccatum; sed nihil potest cogere voluntatem ad aliquid, raaxime ad peccatum: ergo etc.

5. Item, praescientia Dei non ponit necessitatem, ergo nec praescientia diaboli: ergo si sciret, quod posset aliter esse, ergo posset adhuc sperare: non ergo cogeretur desperare.

c 0 N c L u s I 0. Angelus malus certam sui casus praescientiam habere non potuit.

Respondeo: Dicendum, quod angelus certam praescientiam sui casus habere non potuit. — Cum enim hoc esset contingens, sciri certitudinaliter non potuit, nisi ab eo qui certitudinaliter omnia cognoscit, et tam necessaria quam contingentia, quia eius cocit.: Ponam sedem meam ad aquilonem. Multi codd. hic habent

gnitio ex re non pendet; talis est Deus solus. Non ergo potuit praescire, nisi Domino revelante. Deus autem sibi revelare non potuit, quia non debuit praedicere, quod potuit — sicut praedixit Petro — quod non voco revelare, sed certam interius illuminationem dare ad praecognoseendum suum lapsum, hoc voco revelationem. Hanc autem dare Deus non potuit de potentia ordinata, quia talis praecognitio de necessitate habet annexam culpam, aut miseriam. Aut enim sijji placeret, quod laberetur, et ita esset impius; aut displiceret, et ita esset miser et dolorosus. Utrumque est Deo impossibile et inordinatum, sive innocenti infligere poenani, sive innocentem, dum est innocens, habere culpani. — Et hoc prolxit ratio prima, et ratio Anet Magistri. Alia vero ratio de desperatione pj,Q].[_ qfj jj,-, potuit Aiigelo revelari sua damnatio, quia impossibile est, certum de damnatione sperare. Unde illa via bona est et concedenda.

1. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod op- potuit ei Dominus revelare, sicut et Petro; solvitur, jj, p, pj revelamt, sed praedixit; unde Petrus non intellexit simpliciter, sed sub condilione, vel etiam non bene advertit usque ad lapsum; sic credo, quod potuit praedicere Angelo. — Tamen aliqui dicunt, quod non est simile, quia lapsus Petri erat reparabilis, non sic lapsus Angeli.

2. Ad illud quod obiicitur, quod praevidit suuni dominium; quare similiter non suum praecipitium? dicendum, quod de ipso Bernardus miratur et solvit, quod ita potuit esse, sicut de loseph, qui vidit suum principatum et non praevidit suam ven-

Consequenter tertio loco quaeritur, utrum creati sint Angeli illuminati cognitione matutina. Et circa boc quaeruntur duo.

Primum est, utruin cognitionem raatutinam ha-

Utruni Angeli in ipsa crea.tione Circa primum sic proceditur el ostenditur, quod in ipsa creatione habuerunt cognitionem niatutinam.

1. Primo per Augustinum. Augustinus enini suditionera. Sed el dialwlo potuit Dominus revelare dominium, et non praecipitium, quoniam dominium illud non de necessitate habet annexum praecipitium; potest enim aliquis Ijonus dominari mahs. — Aliqui tamen voluerunt dicere, quod illud quod dictum est ad aquiloneni, verbum est Prophetae. Dialwius enim volebat praesse et aliis sedem dominationis suae praeponere; et Propheta praedicens quod eventurum sibi fuerat, dicit aquiloneni, in hoc signiflcans malos.

2. Ad illud quod obiicilur contra rationem de poena, dicendum, quod ab ista cognilione separare poenam sive dolorem est auferre bonam volunlatem; quia qui praevidet, se facturum malum, et non dolet, hoc ipso est malus; et ita ista cognitio necessaria dispositione disponit animam vel ad poenam, vel ad culpam; nec Deus debet auferre et separare poenani, ut ex hoc redundet culpa. Et sic patet illud.

3. Ad illud quod obiicitur de desperalione, dico, quod, supposito quod praevideret lapsum et impossibilitatem resurgendi, cogeretur desperare, quia haec cognitio non potest stare cum spe. Unde si quis non credit aliam vitam, necessario desperat de fulura vita, quia hoc necessario exigitur ad spem; sic qui certus est de damnatione desperat de salute. Unde non est siraile de occasione praesumtionis et praescientia Dei, quia illa non aufert quod est necessarium ad humilitatem et salutem; sed haec praecognitio certa necessario aufert certitudinem ad oppositum, et ita certitudinem spei. buei'int in ipsa crea.tione.

Secundum est, utrum vespertinam post glorificationem. habuerint matutinam cognitionem. per Genesim quasi per totum sic prosequitur illos septem dies, ut per hoc intelligat septemplicem conversionem Angelorum super res; et dicit, « quod simul tempore omnia facta sunt et ab Angelis cognita».

Si ergo quilibet dies habet mane et vesperam, et isti dies fuerunt a principio conditionis angelicae, quilibet Angelus habuit cognitionem matutinam et vespertinam a suae creationis primordio.

± Item, idem Augustinus quarto super Genesim ad litteram: « Mens angelica, pura cariiaie inhaerens Verbo Dei, posteaquam illo ordine creata est, ut praecederet omnia, prius vidit in Verbo Dei facienda quae facta sunt ». Si ergo omnia sinuil condita sunt, necesse est, quod hanc cognitionem habuit Angelus ab instanti creationis; sed cognitio in Verbo est cognitio matutina: ergo etc.

3. Item, Dionysius - dicit, quod « Angeli sunt lumina», ergo quod Angelus videt in se videt in lumine: ergo si cognitio matutina eo ipso dicilur matutina, quia est in lumine, cura Angeli hoc habuerint a sua creatione, patet etc.

4. Item, Angeli ante lapsum in principio suae conditionis nullam habebant impuritatem peccati nec obscuritatem menlis: ergo videtur, quod cognitio eorum esset cognitio clara: ergo videtar, quod matutina; et ita ab instanti creationis cognitione matutina perfecti sunt.

Contra: 1. Cognitio matulina est cognitio, qua cognoscit in ipso Verbo; sed in Verbo non potest aliquis aliquid videre, nisi videat Verbum, Verbum autem nuUus potest videre nisi Beatus: si ergo Angeli in principio suae conditionis non fuerunt beati, sicut supra probatum est, ergo etc.

2. Item, lux faciebat vespere et mane; sed «lux dicit angelicam naturam formatam», sicut dicit Augustinus et super Genesira et de Civitate; sed formata fuit per gratiam et gloriam. Cum ergo Angeli nec gratiam nec gloriam habuerint in principio ronditionis, quia non essent lapsi: ergo etc.

3. Itera, si in principio conditionis habuerunt cognitionem matutinam, cum daemones habeant sibi data integra et splendidissiraa, maxime quae spectant ad cognitionem, ergo adhuc haberent cognitionem matutinam: sed cognitio matutina est in Verbo et in rationibus aeternis: ergo daemones adhuc halerent istara cognitionem; quod est coiitra Augustinum de Civitate, qui dicit de Christo, quod «innotuit daemonibus non per id quod est vita et luraen incoramntabile, sed per quaedam lucis effecta ».

1 Cap. 32. n..49, ubi textus originalis ultimam verborum

4. Item, sicut patet ex textu, vespere praecedit mane; unde dicitur: Factum esi vespere etc, ergo cognitio vespertina matutinam; sed cognitio vespertina sequitur existentiam rerum, sicut dicitur super Genesira ad litteram libro quarto, ubi dicit Augustinus: «Nisi nrius sit quod cognoscatur, cognosci non potesl »: ergo cognitio raatutina sequitur vespertinam: ergo oportet, quod sit post existentiara rerum: ergo non fuit concreata Angelis a principio. primo creatis? — Rursus, si matutina cognitio est gloriosa, quomodo potuit esse in Angelis a suo primordio, cum oranes aequales fuerint, sicul Augustinus videtur velle ad Orosiura, et Magister dicit in littera?

c 0 N c L u s I 0. Angeli a sua creatione non habuerunt cognitionem watulinam, nisi haec inleUigalur in sensu largiore.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc diversae sunt positiones, quae consurgunt ex diversificatione verljorum Augustini in hac materia.

Quidam enim, attendentes ad verba Augustini super Genesim ad litteram, dicunt, quod quando quaeritur, utrum Angeh a principio suae creationis cognitionem habuerint matulinam, facienda est vis: aut eniin quaeritur de omnibus, aut de aliquibus. Si de omnibus; sic respondent, quod non omnes habuerunt. Lucifer enim nunquam habuit cognitionem matutinam, quia nunquam divinam lucem vidit in se ipsa, sicut in antecedentibus monstratum est. Si autem quaeratur de aliquibus; sic dicunt, quod habuerunt, quia siinul tempore sunt creati et ad Deuin per gloriara conversi, et in eodem instanti sunt formati et a tenebris divisi, et in eodem res omnes cognoverunt secundum suum ordinem et connexionem, et hoc in ipso Verbo. Quae res, etsi in eodem instanti et simul cum Angelis fuerint conditae, tamen Angelorum condilione et ipsorum ad Deum conversione sunt posteriores natura et dignitate; et ideo dicitur, quod Angeli in Verbo cogno- Gen. I, S. — Textus Augustini, qui niox allegatur, est

verunt res faciendas. Et illud expresse videntur sonare verba Augustini in quarto super (Jenesim ad litteram, circa finem.

Sed quoniam Auguslinus undecimo de Civitate 2. expresse videtur sentire contrarium — ibi enim dicit, quod fuerit mora inter creationem et lapsum, et quod ante lapsum nec boni praescii fuerunt beatitudinis, nec mali miseriae, nec illi lux, nec illi tenebrae erant — ideo, ne sibi contradicere videastinus cognitionem in Verbo. In Verbo autem dupliciter dicuntur cognoscere: uno modo perfecte, scilicet specukmdo et intuendo ipsum Verbum et in ipso alia, et haec cognitio facit Beatos; alio modo suscipiendo illuminationem a Verbo et in illa susceptione cognoscendo alia, et haec cognitio fuit Angelis innata, quia indidit eis Deus omnium species, et lumen etiam super mentes Angelorum expandit, quo cognoscerent facta et facienda. Et haec cognilio matulina est, de qua loquitur Augustinus super Genesim ad litteram et haec fuit in Angelis. Et per hoc solvunt contrarietatem ad utramque parlem. Hanc etiam dicunt in daemonibus remansisse, sed obscuratam prtjpter culpam; ideo non matutinam esse dicendam. — Et sicut distinguunt in cognitione, ita etiam distinguunt et in luce et in tenebris, quod uno modo dicuntur Angeli lux propter irradiationem ab illa superna luce procedentem secundum statum naturae, per quam cognoscunt res in proprio genere cognitione, quae dicitur vespertina; et referunt ad Deuni, et sic dicitur matulina. Et tenebra per oppositum dicitur ignorantia, quae ab Angelis est exclusa; unde dicunlur repieti fuisse sapientia. — Alio modo dicitur lux ipse Angelus propter ir-

I. Augustimis primus distinxit cognitionem Angelorum in radiationem procedentem a summa luce secundum plenitudinem gratiae consummatae sive gloriae, qua dicuntur Angeli «illuminati, ut beate sapienterque viverent'»; et in hoc statu dicitur matutina cognitio proprie, quae nunquam fuit nisi in Angelis beatis. — Et sic diversis modis loquitur Augustinus.

Ex his patent rationes ad utramque partem, sic solvunt! quia rationes ad primam partem intelliguntur de cognitione matutina large dicta, scilicet primo modo. Raliones vero ad oppositum intelliguntur de cogni- i: lione matutina proprie dicta, quae scilicet est per glomodo dicat hoc, modo contrarium. Nisi enim distinguatur, quod dicitur super Genesira recte videtur contrariari ei quod dicitur undecimo de Civitate Dei. Quidquid tamen sit de opinione Augustini in productione rerum — quia infradeterminatur, cum aliis Sanctis contradicere videatur — noo est lamen credendum, quod tantus homo sibi contradicat, maxime in his quae non retractat. Verum qualitercumque intelligantur verba eius, magis standum 1 est his quae dicuntur in libro de Civitate Dei, ubi loquitur asserendo, quam super Genesim ad litte- j ram, ubi ipsemet protestatur se loqui inquirendo Cum igitur ibi dicat, quod vere aliqua mora fuit inter creationem et lapsum Angeli, ac per hoc inter glorificationera et creationem, et cognitib matutina i proprie sit gloriosa; tenendum est, quod illam non concinsio.: habuerunt a sui conditione.

Ad auctoritates igitur in contrarium aut sol- m maonvendum est, quod ipse locutus fuerit inquirendo et opinando; aut certe respondenduni est per distinctionem, ut praedictum est. unam, in diversis locis.sibi non constare videatur; hic de vera

Sent. d. 3. q. 9. n. 9. 10. — S. Thom., II. Senl. d. 12. q.

Secundo quaeritur circa lioc, utrum in Angelis sit cognitio vespertina post gloriflcationem. Et quod sic, videtur.

1. Augustinus quarto super Genesim ad litteraui, loquens de superna lerusalem: « h semper est dies in contemplatione incoinmutabilis veritatis; semper vespere in cognitione creaturae in se ipsa; semper mane ex hac cognitione in laude Creatoris ».

2. Item, ratione. Eadein lux est, quae faciebat vespere et mane: si ergo lux, quae facit mane, est illuminatio gloriae, ergo in liac illuminatione est vespere: ergo in statu gloriae est cognitio vespertina.

3. Item, cognitio vespertina est cognitio rerum in proprio genere; sed Angelus gloriosus in proprio genere cognoscit res: ergo liabet cognitionem vespertinam.

4. Item,.ngelus gloriosus aniplius laudatDeum quam homo viator; sed homo viator non soluni laudat Deum in sua maiestate, sed in operum suorum multiformitate: ergo et Angelus beatus. Sed haec laus praesupponit cognitionem: ergo etc.

Contra: 1. Primae ad Corinthios decimo tertio: Cum venerit quod perfectum est, evacuahitur quod ex parte est; sed cognitio vespertina ideo dicitur vespertina, quia tenebrae estadmixta; Angeli autem vident in luce plena: ergo etc.

2. Item, cognitio fidei, quae est per speculum, evacuatur, adveniente cognitione gloriae, quae consistit in videndo Verbum aeternum. Si ergo cognitio vespertina ideo vespertina est, quia in umbra creaturae, ergo non stat cum cognitione gloriae.

3. Item, mane adveniens expellit vesperam, et similiter vespera expellit mane; sed in Aogelis continue est cognitio niatutina, qua vident in ipso Verbo sine interpolatione: ergo non habet locum in eis vesperlina cognitio.

4. Item, vespera est per declinationem solis ad occasum; sed in Angelis lieatis nunquam est approxiraatio ad occasum, sed continuus fulgor et calor lucis aeternae: ergo nunquam est in eis cognitio vespertina.

Et propter hoc est quaestio — cum tam mane 1 Cap. 30. n. 47. « Vers. 10. quara vespere utrumque iraportet approximationem ad noctem et ad tenebras; et Angeli distenl distantia omnimoda tam a frigore peccati quam ab ignorantia veri: videtur, quod nec matutina nec vespertina cognitio sit ponenda, sed potius meridiana ponatur differentia tertia, scilicet cognitio meridiana. — Et iuxta hoc quaeritur, ad quos pertineant istae cognitiones, et de ipsarum ordine et praerogativa, ut sic elucescat harum cognitionum quidditas et natura.

c 0 N c L u s I 0.

Angeli beati simul cuni cognitione matutina habent etiam vespertinam.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod, sicut vult Augustinus «omnis creatura, quantum est de se, tenebra est»; Dms autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, sicut dicitur in prima canonica loannis. Dies dicit illustrationem a luce procedentera super haec tenebrosa; nmne autem et vespera dicunt media inter diera et noclem secundum accessum et regressum.

Intelligendum igitur, quod divina lux, illuminans Angelum illuminalioue perfecta ad cognitionem sui, facit Angelum lucem; et cognitio ipsius Dei in se dies dicitur, quia pure est lux et cognitio et ratio cognoscendi. Lu.x. ista angelica, sic illuminata, habet cognoscere creaturam; et sic, quia cognoscit id quod est tenebra, est eius cognitio mane vel vespera appellata; sed vespera, prout cognoscit creaturam in se ipsa, mane, prout ex illa cognitione consurgit ad laudandum et refert ad cognitionem ipsius, quam habet in Verbo. Unde Augustinus de Civitate undecimo, septimo capitulo: « Scientia creaturae in comparatione scientiae Creatoris quodam modo advesperascit, itemque lucescit et mane fit, cum ipsa refertur in laudem dilectionemque Creatoris; nec in noctem vertitur, ubi non Creator araore creaturae relinquitur ».

Und£ nota, quod etsi ad similitudinem liuius lucis visibilis dicalur ibi mane et vespere, sicut dictum est, tameii dupie.K est differentia: una, quia ibi vespera non vertitur in noctem, sicut in luce materiali; altera vero, qaia niane non succedit meridies, nec diei vespere, sed totum est simul. Unde Augustinus super Genesim quarlo: « Simul, inquit, liabent diem et vesperam et mane.

Et sic patet, quod in Angelis beatis est nunc cognitio vespertina cum matutina, nec liabent successionem vel ordinem temporis, habent tamen ordinem dignitatis, quia dicit Augustinus de Civitate undecimo: «Cogoitio creaturae in se ipsa decoloratior est, quam cum in Dei sapientia cognoscitur».

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod est ex op- parte; dicendum, quod falsum est, immo bene potest esse perfecta in proprio genere; et si dicatur aliquo modo minus perfecta, lioc est respectu cognitionis in Verbo. Verumtamen non liabent oppositionem, quia haec imperfectio non venit ex parle cognoscentis, sed ex parte cognoscibilis vel ipsius

In parte ista sunt dubitationes circa lilteram, et quaeritur primo de hoc quod dicit: Beati.nunquani fuerunt C[ui ceciderunt, quia sui eventus ignari fuerunt. Contra: ad hoc quod aliquis sit beatus, non oportet scire omnia, sed suflficit Deum cognoscere. — Item, beatitudo non est aliud quam clara visio Dei; sed ad hoc non requiritur cognitio eventus: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod ad beatitudinem non solum dos visionis requiritur, sed perfectae tentionis. Perfecta autem tentio non est, nisi quando est cum securitate; securitas autein non est, nisi cum est securitas de permansione; et quia hoc Angeli habere non potuerunt, saltem qui lapsuri erant, quia falsum erat, ipsos permansuros: ideo beati non fuerunt.

Ad illud quod obiicitur, quod sutTicit Deum cognoscere; dicendum, cpod falsum est, immo oportet etiam perfecte tenere. Et quod subiungit, quod aperta et clara visio Dei est tota merces; dicendum est, hoc esse verum per concomitantiam; vix enim aut nunquam est ita aperta Dei visio, quin sit futurae permansionis certitudo; aut si non est, non est in illa perfecta beatitudo. Hanc autem visionem medii. — Et per hoc patet sequens de fide, quia ibi est imperfectio ex parte cognoscentis, non cogniti.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod vespera declinat ad occasum et non compatitur n:ane; dicendum, quod verum est in his, ubi est vespera et mane propter lucis variationem; non ibi, ubi simul convertit se Angelus ad creaturam et Deum. Nec est ista diversitas nisi solum ratione diversi modi cognoscendi, qui quamvis sint diversi, non sunt tamen oppositi, sed unus famulatur alteri, et unus perficit alterum, non excludit. proprie in beatis Angelis, nisi nomina extendantur. — Patet etiam, quare non dicitur cognitio creaturae dies sive meridies, sed cognitio Dei; quia omnis creatura tenebra. — Patet etiam, quod cognitio matutina praecellit propter pleniorem lucem, ob quam clarior est et certior et altior; et sic palet totum apertam, quae est facie ad faciem non habuerunt Angeli ante confiirmationem, immo siinul Dei visionem habuerunt et ieniionem, licet ante aliquatenus cognoscerent et amarent, sive ad haec duo habiles essent.

DuB. II.:;

ii Item quaerilur de hoc quod dicit: Beati esse,] non poterant, si damnationis incerii erant. Contra: certitudo damnationis potius est contraria beatitu-: dini quam consona: ergo si certitudo nihil confert ad gloriam, ergo incerlitudo nullo modo impedit [ gloriam sive beatitudinem perfectam.

Respondeo: Dicendum, quod de aliquo futuro DisUnctio.: i dupliciter potest haberi certitudo: vel in partem a/prmativam, vel in partem negaiivam; et sicut 'l ad beatitudinem oportet habere certitudinem de eius perpetuatione futura, ita oportet habere certitudinem de miseria nunquam futura; ista enim duo sunt omnino inseparabilia. Certitudo ergo damnationis nunquam futurae con/er? ad gloriam. Et quo- j niam incertitudo aeque privat certitudinem respectu:l affirmationis, sicut et respectu negaiionis; ideo incertitudo negationis ita repugnat % sicut incertitudo perraansionis. Et sic habel intelligi illud verbum.

DuB. in.

Item quaerilur de divisione perfecti. Videtur enim insufficiens, quia non tanlum esl perfectio secundum naturam, sed etiam secundum gratiam et gloriam; et secundum gratiam multiplex genus perfeclionis. — Item quaeritur, quare magis accipilur unum genus perfectionis secundum tenipus, quam secundum al.iud accidens?

Rkspondeo: Dicendum, quod perfectum dicit complementum sive completionera, in qua est sta.tus. Sfato autem ponitur in aliquo dupliciter; aut sim-

C.p. I.

De confirmatione et conversiom slanlium, el aversione et lapsu cadenliwn.

« Post haec consideratio adducit inqairere, quales effecti sint, dum dividerentur aversione et conversione. Post creationem namque mox quidam conversi sunt ad Creatorem suum, quidam aversi. Converti ad Deum videre. Invidiae namque mater est superbia, qua vogratiae, a qua deserli sunt, non ila, quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquain est apposita, ut converterentur. Haec est ergo conversio et aversio, per culpain niali. Conversio iustos fecit, el aversio iniuslos. Utraque fait voluntalis, et voluntas utrinque liberlalis ».

C.4P. II.

De liljero arbitrio breviter tanc/ilur.

« Habebant eniin omnes liberum arbilriuni, quod est libera polestas et habilitas voliinlalis rationalis. appellavit diem, tenebras vero noctem quia bonos Angelos sratia sua illaminavit, malos vero e.xcaecavit ». potest esse dupliciter: aut in quantum exit a Deo; et sic habet rationem vestigii, et reperitur haec perfectio in omni creatura, quando perducta est ad modum. speciem et ordinem situ competentem. Alio modo, in quantum creatura redit in Deum; et sic est perfectio gloriae; et hanc vocat iIagister perfectionem secundum naturam. Unde ponendum, quod est perfectio secundum essentiam, et secundum participationem; et lioc dupliciter, vel secundum egressum, vel secundum regressum.

C.p. III.

An aliquid datum fueril stanlibus, quo converlerentur.

« Si autein quaeritur, utrum post creationem conversis aliquid collatum sit, per quod converterentur, gratia coopera.m, sine qua non potest prolicere rationalis creatura ad meritum vitae. Cadere enim polest per se, sed prolicere non potest sine gralia adiuvaule».

Cap. IV.

Qua gratia indigebani Angeli, et qua non.

Non indigebat Angelus gralia, per quain iustificarelur, quia malus non erat, sed qua ad diligendum Deum perfecte et obedienduin adiuvarctur. Operans iuvatur ad bene volendum eflicaciter et Deum prae perscverandum in bono et huiusinodi, de quibus postea terunl, cooperans gralia, per quam conversi sunt, ut Deuni perfecte dillgerent. Conversi ergo sunt a bono, quod habebant, iion perdito, ad maius bonuni, quod non habebant; et est facla ista conversio per gratiam cooperanlem libero arbilrio, qiiac gratia aliis, qul ceciderunt, apposlta non luit.

C.w. V.

An lapsis sit impulanda, aversio.

Ideoque a quibusdam diei solet, non es.se impunulla culpa adhuc praecesserat. — Ad quod dici potest, quonlani quibus apposita est ipsa gratia, non fuit ex nieritis eorum, alioquin iam non esset gratia, si ex

nierito, quocl essel ante gratiani, daretur. Quod vero aliis nou est data, culpa eonim Cuit, cjuia, cum slare chnaverunt; quod si non fecissent, quod datum est aliis utique daretur et istis.

Cap. VI. Utrum beatUudinen _, quam acceperunt in confirmatione stantes, meruerunt per aliquam lunc appositam gratiam.

Hic quaeri solet, utrum in ipsa conflrniatione

Siipra oslendit Magister, quales facti sunt Angeli in sua prima conditione. Hic secundo intendit agere, quales facti sunt aversione et conversione. Dividitur uutem haec pars in tres. In prima agit de aversione el conversione. In secunda de confirmatione et obstinatione, infra distinctione septima: Supra d.ictum est, quod Angeli etc. In tertia de ordinum distinctione, infra distinctione nona: Post praedicla superest cognoscere.

Prima pars habet duas. In prima agit de conversione et aversione. In secunda de ruina, quae consecuta est malorum aversioneni, et hoc infra distinctione sexta: Praelerea sciri oportet etc.

Prima pars habel tres. Iq prima ostendit, quid sit averti et comerli. In secunda ostendit, a quo sit,

Ad intelligentiam huius parlis, in qua quaeritur, quales falli sint.ngeli per aversionem et conversionem, tria quaeruntur.

Primo enim quaerilur de aversione luciferi, qui fuit caput totius malitiae.

Secundo quaeritur de aversione jninorum An- > Cod. lirf.; sicm Aiigust., l tle Civ. Dei, c. 12, et XI. quc in eis meritum el praemium liiisse dicunl, nec tunc eis datiiin esse bonum, quo mererentur, sed quo feliciter fruerentur. Quod autem tunc in praemium actia el reverentia mereri dicuiit; et ita praemium praecessit merita. Et hoc niihi magis placere fateor. ibi: Hahehcml enim omnes etc. Iii tertia quaedam dubia circa conversionem movet et solvit, ibi: Si aulem quaeritur, utrum post creationem. Et illa tertia pars habet tres partes secundum tres dubitationes, quas determinat et explanat. Primo enim determinat, utrum bonis gratia sit collata ad hoc, ut efQcaciter converterentur. Secundo vero, utrum malis sit sua aversio impulanda, cum gratiam non habuerint, ibi: Ideoque quihusdcmi videtur etc. In tertia vero determinat, utrum conversio fuerit meritoria confirmationis, ibi: Hic quaeri solet, utrum in ipsa confirmatione etc. — Et sic tria tanguntur in universo, scilicet aversio luciferi, aversio aliorum minorum et conversio bonorum. gelorum.

Tertio de coiiAersione bonorum.

Quantum ad primum duo quaerunlur.

Primum est, utrum peccaverit peccato superbiae.