Distinctio XV

.liter lamen nunc producuntur ex illo seminario, et aliter in primordio, quia nunc producuntur ex seminario praeexistente secundum sufficientem actualitatem; in priraordio vero productae sunt simul cuni illo serainario; vel si seniinarium illud aliquo raodo praeexistit ante diem quintura, in quo facta est productio animalium, in die quinto est ad completani rationem eductum, ita quod data est virtus activa naturae, ut posset deinceps animalia quantum ad corpus et quantum ad animam propagare et multiplicare. — Et quia quaedam sunt animalia maioris perfectionis et organizationis, quaedam vero minoris; ideo divina dispositio rectissiine ordinavit, -ut quaedam animalia producerentur ex suo principio sementiuo secundum maioreni actualitatem, utpote sunt illa quae generantur per propagationem, ita quod simile ex simili, et ista sunt animalia perfectiora; quaedam vero secundum minorem, utpote illa quae generantur per putrefactionem; quiaenim imperfectiora sunt, minori indigent adiutorio et virtute, ut producantur ad esse.

Haec autem positio rationaliilior est el firmior, quia concordant in lioc tam Augustinus quam Philosophus. Ait enim Augustinus ad Orosium sic: « Sicut semen cuiuslibet arboris habet quandam vim, ut, cum corruptum fuerit in terra, oriatur, et virgultum producatur, deinde ramis nihilominus constipata dilatetur et frondibus, deinde eisdem floribus decorata fructificel; ita est in corpore, ut ita dicam, quoddam seminarium, unde suo tempore, curante providentia Dei, aliqua genera animalium oriantur ». Et hoc idem habetur super Genesim ad litteram, libro tertio plane et diffuse. — Hoc etiam vult Philosophus in decimo sexto Animaliura, ubi ostendit, quod vegetabilis et sensibilis prius sunt in semine in potentia, quain educantur in esse; et ibi videtur innuere, quod illud quod format membra, non est aliud quam ipsa anima; et illam animam xoclI potentiam activam, intrinsecam ipsi semini, quae, cum corpus ex semine productum est et organizatum, ut possit ab eadem perfici, prodit in actum et efficitur perfectio co?'poris p/ii/sici organici. Aut certe illud quod format membra, potius est virtus animae patris et matris, ex cuius operatione in brutis animalibus educitur in esse anima prolis; secus autem est in hominibus, ut infra videbitur. Et hoc probat ibidem Philosophus ex multis coniecturis et argumentis, et ibidem dicit, quod res corporales plenae sunt virtute animae: et hoc multum concordat verbis Augustini, 1 Plurcs ccxld. cum iirimis edd. seminurio; Viit. primo qui dicit: « Terra praegnans est seminibus, non tantum respectu arborum, sed etiam respectu animamalium ». — Ilanc igitur positionem sustinendo dicendum est, animas sensibilium animalium in primordio non esse creatas ex nihilo, sicut rationes ad hoc inductae ostendunt; habuerunt enim sementivum principium, ex quo productae sunt et nunc producunlur,

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod si animae sensibilium productae sunt ex aliquo, quod illud similiter productum est ex alio; dicendum, quod non oportet. Seminalis enim ratio sive potenlia activa ipsius materiae est ipsi materiae concreata, non ex aliquo producta; illa vero, qu;-ie ex illo semine oriuntur, proprie non debent dici creari.

2. Ad illud quod quaeritur, quudsi est ex aliquo, quod illud est aut spirituale, aut corporale; dicendum, quod nec est maleria spiritualis, nec est materia corporalis, sed est quaedam potentia spirilualis, indita a Creatore materiae corporali et ei innitens et ab ea dependens. Et propterea aniraa sensibil in brutis generatur et corrunipitur per transmutationem corporalis aa.luvde. Et si tu obiicias, quod aniina sensibilis est motor sufficiens, et ita est Jioc aliquid et habet materiam et formata; dicendum, quod aniraa sensibilis non dicitur esse motor sufficiens, quia ipsa prirao raoveat corpus, quod perficit; sed quia corpus totum, quod habet % est hoc aliquid et virtute aniraae, quae est forina eius, movet partem, et movendo iiartem suam raovet totum, sicut patet in gradientibus. Et quod illud veruin sit, apparet, quia si aniraa sensibilis poneretur in corpore, quod non haberet partem mobilem nisi motu totius, sicut in lapide, nunquam illud moverel.

Vel aliter dici potest, quod ad hoc, quod quid sit motor suffwiens, non oportet, quod distet a mobili, ita quod sit substantia altera differens per

materiam et formam; sed sufficit, quod illa sit forma iii genere substantiae, carens extensione per se et per accidens. Et haec forma sic est in una parte tota, quod tota est in alia; et ideo sic unitur isti parti, quam movet, quod etiam ab ea distat. Et haec distantia sufficit ad hoc, quod possit movere eam, nec requiritur, quod habeat aliam materiam. Et sic est in anima sensitiva in his anunalibus, quae huic operationi habent organa apta.

3. Ad iUud quod obiicitur, quod natura possit eam educere; dicendum, quod falsum est, quia, antequara Dominus praeciperet aquis et diceret: Prodiicant aquae etc, aut seminariura illud animaruni sensibilium producendarum non erat, aut si eral, non erat in tanta virtule, quod posset ad perfeclionem venire; non enim potest quidquam creatura S nisi secundum statutum et praeceptum sibi datum a Creatore. Unde cum prius esset unde /Jeriposset, post factum est divino imperio, ut esset unde fieret.

4. Ad illud quod obiicitur de animalibus, quae generantur per putrefactionem; dicendum, quod etsi sint varii modi solvendi, quia quidam dicunt, quod est a caeli motore, quidam, quod a Creatore; potest tamen secundum physicam positionem plane responderi, quod sicut humor fit semen per potentiam generativam, et postmodum fit corpus organicum in matrice, ita quod anima illa sensibilis, quae erat in potenlia, educitur ad actum per virtutem agentis particularis et per adiutorium corporis caelestis; sic etiani in proposito intelligendum est, quod cum in terra ista esset seminarium illud, aliquo modo concurrentibus elementis, et adiuvante corpore caelesti, ut aggeneretur calor vivificus, fit quoddam semen, ila quod potentia illa activa, quae prius latebat, adiuta ex actione caelestis corporis, proficit et venit ad perfectionem et coraplementum, ita quod nec caelum nec motor caeli dal sibi formata ultimam, sed solum adiuvat etexcitat, ut potentia illa proficiendo ad speciem corapletara perveniat. Et per hunc mndum intelligendum est etiam in aliis terrae nascentibus.

El si tu obiicias, quod anima, quae est in polenlia, non habet speciem nec actum completum j j.gg potest habere ah aliquo, (uod non sit ila

1. Non agilur liic de aiiima S(.>nsiliva in hoinine, de ciia iiili-a (d. 31. a. 1. q. I.) probalur, quod « sensibilis ct ralionobile, sicut ipsa, et mdlum tale est corpornle; dicendum, quod essenlia talis speciei est in materia, sed in potentia; et illa essenlia est ita determinata ad formam talis speciei producendam, quod non potest ex illa essentia sive ratione seminali alia educi, et cum in actum educta est, habet esse et habet tale esse. Quod autem sit in actu, Iioc habet ab extrinseco agente, quod erat ens i.n actu, et quantum ad hoc nobilius est ipsa, quae erat in potentia. Quod autera sit talis speciei, hoc habet ab eo qui primo huius formae essentiam indidit materiae; alioquin nunquam natura ipsam ad esse produceret, nisi Deus ipsam materiae indidisset, sicut supra ostensnra fuit distinctione octava Et ideo non oporlet, quod educens illam formata in actum sit nobilius illa forma educta. Et huius exemplura in raultis potest poni, sicut in niineralibus et in multis terrae nascentibus.

b. Et per hoc patet responsio ad duo sequentia. Nam quod obiicitur de divisione corporis annulosi, iam apertum est; quia enim corpus annulosum est modicae organizationis et quasi consimilis in partibus et in toto; ideo in qualibet sui parte est anima in proxima dispositione ad hoc quod sit actu; et ideo, facta divisione, virtute prioris formae et beneficio corporis caelestis, subito inducilur forma.

Plures autem sunt alii modi dicendi circa hoc. Quidam enim dicunt, quod anima multiplicatur, cum sit spiritualis, sicut punctus ad divisionem lineae, et species ad divisionem speculi; verumtamen in neutro horum intelligendum est, quod illud idem, quod fuit unum, fiat plura; et ideo praecedens via est magis plana.

6. Ad ultimura similiter patet responsio, quia, cum animal generetur ab animali per propagationem, etsi non decidalur anima ab anima, sicut corpus deciditur a corpore, quia non est anima divisibilis, ut corpus, deciduntur taraen cum ipso corpore S[)iritus et calores et virtus etiam animalis, quae adiuvat cum virtute matricis continentis, ut illa potentia activa, quae erat in humore seniinario, ad actum completura perveniat. Et ex hoc non sequitur, quod aniraa producat aliam aniniam ex nihilo, nec quod producat ex maleria, nec etiam quod pr(xlucat ex se ipsa. pio habent educi in esse. videlicet Crealore »; sed agitur de anima pure sensibili, scil. anininlium. lit quaeslio praecise est

pagationem producantur, non consentiebant Scliolastici. S. Bonav.

Ulrum corpora animalium Secundo quaeritur, utrum corpora animalium sint composita ex quatuor elementis, an ex uno. Et quod ex uno, videtur:

1. Primo per Scripturam, quae dicit: Producant aquae reptile etc; et similiter: Producat terra animam viventem. Si ergo Scriptura suificienter animalium exprimit materiam, cum non exprimat nisi simplicia elementa, patet etc.

2. Item, forma debet proportionari niateriae ergo et corpus animae; sed forma animalium est simplex: ergo et corpora debent esse simplicia: ergo non sunt ex quatuor elementis: ergo etc.

3. Ilem, quanto aliquid ad naturam compositionis magis accedit, tanto minus est perfeclum; quod enim simplicius esl, potentius est et perfectius. Si igitur anima sensibilis est forma valde potens et nobilis: ergo debet esse perfectio corporis simplicis, non mixti ex quatuor elementis.

4. Item, corpora ad ornatum caeli spectantia non sunt facta de alia natura quam caelum, quod ornanl: ergo pari ratione, si quaedain animalia ornant terram, et quaedam aquas, quaedam sunt ex sola terra, et quaedam ex sola aqua.

o. Item, si corpora animalium constant ex quatuor elementis, tane videtur, quod cum elementa habeant sphaeras distinctas, quod elementa constituentia corpus animalis sint in unum iuncta per violentiam: si ergn violentia est contra naturam, constitutio i Gen. 1, 20. — Seq. textus est ibid. v. 24.

S. Bonuv. — Tom. II. tant de rationibus seminalibus. compo-sita ex quatuor elementis. corporis cuiuslibet animalis est contra naturani; quod est inconveniens.

6. Item, ex eisdem animalia sunt producta tunc, ex quibus producuntur nunc; sed nunc non possunt elementa virtute naturae coadunari: ergo non possunt corpora animalium ex quatuor elementis produci. Maior propositio per se manifesta est; minor probatur, quia non est in potestate naturae ignem facere descendere; si enim descenderet, cum mediuiu interstitium aeris sit frigidissimum, necessario haberet ibi exstingui, et alia plura sequerentur inconvenientia: ergo etc.

Ad oppositum arguitur sic.

1. Sensus est operatio animae in corpore dnm conformitatem organi ad obiectum; sed quodlibet animal habet tactum, qui est perceptibilis quatuor qualitatum, quae radicantur in quatuor elementis: ergo quodlibet animal constat ex quatuor elementis.

2. Item, omne animal aliqno motu est mobile, ut progressionis, vel constrictionis, vel dilalationis; sed nullum elementum de se est sic mobile: ergo necesse est, animal constare ex pluribus elementis.

3. Item, quanto forma est spiritualior, tanto est plurium operationum principiuin; sed aniiria sensibilis est forma valde spiritualis: ergo est principium mnltiplicis operationis. Sed corpus datum est De quo vide plura supra d. 14. p. II. a. 2. q. 1.

ad subministrandum ei: ergo necesse est, quod corpus sit aptum et idoneum ad diversas operationes; sed non est aptum ad diversas operationes nisi per diversas virtutes, nec ad diversas virtutes nisi per diversas naturas, nec liabet diversas naturas, nisi quia ex diversis compositum: ergo etc.

4. Item, quanto forma posterior et ulterior, tanto nobilior, pro eo quod anteriora sunt materialia respectuposterioram: ergo nobiliorest foruia mixti quam forma elementi. Si ergo anima sensibilis, cum sit forma nobilis, debet habere corpus nobile, ergo corpus animalis non tantum non est corpus simplex, sed constans ex diversis elementis.

c 0 N c L u s I 0.

Corpora animalium habenl in se naturam quatuor elementorum.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio corpora animalium habent in se naturam quatuor elementorum, sicut ostensum est per quatuor ratioj. nes, tum propter hoc, ut sint idonea ad sensmn; tum propter hoc, ut sint idonea ad motum; tum propter hoc, ut sint idonea ad muUiplicitalem operationis; tum propter hoc, ut in se habeant dignitatem completionis, quae omnia competunt illi corpori, quod [Jerficitur anima sensibili. — Et propter hoc debet habece aliquem gradum perfectum mixtionis, ubi non tantum fu mixtio, sed etiam complexio; perfecta autem mixtio non est, quousque concurrant quatuor elementa. Aqua enim, cum sit subtilior terra in decupla proporlione, penetrat partes terrae; sed non perfecte, pro eo quod aliquam habeat grossitiem. Aer vero, qui est subtilior in centupla proportione, adhuc intimius se profundat. Sed ignis, qui est subtilior et rarior in millesima proportione, sua subtilitate penetrat usque ad intima, et sic fit alteratio plena usque ad rainima et mixtio perfecla, quia miscibilia sunt perfecte alterata. — Et sic patet, (juod taliter debenl componi corpora perficienda ab aniraa sensibili.

1. Ad illud vero quod obiicitur de auctoritate op- Genesis, dicendura, quod illud dictum est per quandam praedominantiam sive appropriationem, sicut melius pitebil infra.

2. Ad illud quod obiicitur, quod forma debet proportionari materiae; diceiidum. quod verum est in conditioniltus, quae inagis compelunt ipsi forinae. Anima autem, cura sit simplex in substantia, multiplex est in virtute; et ideo non compelit, ut corpus ei assimiletur in simplicitate, pro eo quod simphcitas corporalis repugnat multiplicitati virtutis.

3. Et per boc patet solutio ad illud quod tertio obiicitur, quod quanto aliquid compositius, tanto minus perfectum. Hoc enim etsi habeat veritatem in spi)iribus, quorum perfectio attenditur per accessum ad surame siraplex; non taraen habet veritatem in corporibus, in quibus et magnificatur virtus ex partium raagnitudine, sicut magis urit magnus ignis quara parvus; et plurificatur ex partium multiplicatione, sicut maioris virtutis est s)i-upus compositus quara liquor impermixtus. Et ideo homo, qui inter cetera animalia est perfectissimus, inter cetera est compositissimus, sicut planius videbitur inferius.

4. Ad illud quod obiicitur de corporibus ornantibus caelum, dicendum, quod non est simile, quia illa nec propriis motibus moventur nec spiritualibus fo?-mis perficiuntur, quibus debeatur multiplicitas operationum, vel diversitas partium componentium et organorura, sicut ponitur in animalibus.

5. Ad illud quod obiicitur, quod fit eleraentorum violentatio; dicendum, quod non est intelligendura, quod Dominus in priraordio, cum corpora animalium composuit, elementa ex diversis sphaeris concurrere fecerit; hoc enim non oportebat, tum quia tam aqua quam terra non sunt elementa pura, sed aliis permixta secundum eam partein ex qua facta sunt ex eis aniraalia; tum etiam, quia, si essent pura et simpUcia, in uno elemento sunt cetera in potentia, et ex uno possunt fieri omnia, si adsit virtus alterans et activa, sine aliqua locali mutatione, ac per hoc sine aliqua violenlatione.

6. Et per hoc patet responsio ad ultimum, quia sirailiter, quando fit commixtio elementorum, natura non facit ignem, qui sursum est, descendere, vel aijrem; sed eura igneni, vel aerem, qui vel est in terra, vel generatur per actionem alicuius agentis, facit venire ad constitutionem animalis. Et hoc quideni flt per naturam, non per violentiam. « Quia enim natura, secundum quod dicit Philosophus, semper desiderat quod melius est », materia, quae est sub forma elementari, appetit esse sub forraa mixti, et quae est sub forina mixtioiiis appetit esse sub forma complexionis; ideo cuin ex diversis elementis flt niixtio in unum, appetitus natuiMe completur, et violentia non infertur.

< Cod. cc et ed. I profundit. — De mixtione vide Arislot.

conveniunt cum doctrina S, Thomae (S. 1. q. 76. a. i. ad i.), qui

Utrum corpora animalium magis Tertio qiiieritur, ntram corpora aniiiialiiim magis constent ex elementis passivis quam activis, vel e converso. Et quotJ magis ex elementis passivis, videtur: ' '

1. Per Scripturam, quae dicit ea facta ex bilium tota materia: ergo dictum est per praedominanliam. — Dionys. Carth., hic q. 2. — Biel, hic q. unica.

ex elementis passivis quam activis. humoribus; sed in humoribus maxiine dominatur natura aquea, et in membris soiidis maxime dominalur terrea: ergo si elementa non veniunt ad constitutionem corporis animalis nisi per humores et membra, videtur, quod oainia animalia ex his duobus elementis maxime sint constituta

Ad oppositum arguitur sic.

1. Sicut vult Philosophus « vita maxime est per calidum et humidum »: ergo si omnia animalia vivunt, in eis abundat et praedominatnr calidum et humidum, ergo et illud elementum, cui haec principaliter insunt; hocautem elementum est activum, scilicet aer: ergo etc.

2. Item, sicut vult Augustinus super Genesim ad litteram, libro tertio, et de Anima et spiritu, lux est illud quo mediante corpus unitur animae, et anima regit corpus: ergo si lux praecipue reperitur in igne, videtur, quod in corpore cuiuslibet animalis natura ignis debeat praedominari.

3. Item, anima sensitiva, sicut est principium sensus, ita est principium motw: ergo animalium = De hoc arg. cfr. Arislot., II. de Parlib. animal. c. 1. seqq.

corpora noii tantum ad sensimi, sed etiam ad molum debent esse habUia; sed elementa gravia sunt minime ad motum habilia, et haec sunt elementa passiva: ergo videtur, quod animalium corpora magis constent ex activis quam passivis.

4. Itera, nobili perfectioni debet respondere nobile perfectibile; sed anima sensibilis est perfectio valde nobilis: ergo corpus illius ex his elementis maxime debet constitui, quae sunt nobiliora inler corpora simplicia; haec autem sunt elementa activa, non passiva: ergo etc. Si tu clicas ad hoc, quod animalium corpora plus constituuntur ex elementis activis quam passivis secundum quantitatem vvrlutis, HOu mons; obiicitur contra Jioc, quia motus sequitur naturam praedominantis secundum quantitatem -; sed aves moventur sursum: ergo videtur, quod in eis secundum quantitatem praedominentur elementa, quae sunt nata ferri sursum. Haec autem sunt activa, et nonpassiva, ut ignis el aijr: ergo etc.

5. Item, volatilia sunt ad ornatum aeris; sed ornatus proprie et debite collocatur in eo quod ornatur, nuUum autem corpus proprie et debite ordinatur in aere, nisi in quo dominantur elementa activa: ergo si avium corpora ibi ordinantur ut ipsum ornantia, videtur, quod in eis praedominentur elementa activa. Quodsi non proprie ibi locantur, quia ibi noii requiescunl, sed magis in terra; videtur, quod polius debeant dici volalilia ad ornatum terrae quara atiris, cui Scriptura contradicit.

c 0 N c L u s I 0. In animalium corporibus elementa passiva praedominantur quoad quantitatem molis, activa autem quoad quantitatem virtutis.

RiiSPONDEO: Dicendura, quod secundum quod duplex est quantitas, videlicet mons et virtutis (]uantum ad virtulem. Si enim loquainur de praedo- 1. minantia quantum ad moleni, sic in corporibus animahum praedominantur eleraenta passiva, et ideo ex eis maxime dicuntur esse facta. Si autem loquamur quantuin ad quantitatem virtutis, cum corpus coraplexionalum sit natum regi ab anima medianti- 2. bus elementis activis, sic praedominantur in eis elementa activa. tis el molis vicissira praedomiiiantur, sumitur ex parte finis. Finis eniin imponit necessitatem his quae sunt ad fmem; finis autem corporis complexionati anima est, in quantum dat ei vilcm et sensum et motum. — Ad vitam. autem corpus illud non esset habile, si praedominarentur ibi elementa passiva quantum ad quantitatem el virtutem, propter sui grossitiem et soliditatem, sicut sunt corpora mineralia. Similiter nec esset habile, si praedorainarentur ei elementa activa quantum ad virtutem et quantitatem, quia statim consumereutur eleraenta passiva, nec esset quod posset vegelari ab anima. Et ita oportuit, quod ex quadam mutua praedominantia consurgeret quaedam mutua concordia et proporlio, ex qua corpus illud esset aptum ad vitam suscipiendam et animam, quae est quasi quaedam harmonia.

Ad sensum similiter idoneum non esset, praedomiiiaretur natura passivi elementi quantum ad niolem, quia tactus est primus inter omnes sensus animalis, in quo sensu praedominatur terra; et ita, si non praedominaretur terra in corpore, non esset idoneum ad tactum: ergo nec ad aliquem «ensum. Similiter oportet ad hoc, quod sit idoneura ad sensum, quod praedominetur in eo ignis quantura ad virtulem sive calorem. Calor enim et spiritus sunt instrumenta virtutis sensitivae, et hoc est quod dicit Augustinus super Genesim ad litteram libro terlio: «Tactus, qui est quintus in sensibus. terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, tacta sentiuiitur ». Et post: «Anima, cui sentiendi vis est, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat vigorem sentiendi; inchoat namque motum in oranibus sensibus per subtilitatem ignis ». Et ita ex hoc patet, quod ad hoc, quod corpus sit idoneum ad sen-sum, necesse est, elementorum aclivoruni et passivorum esse mutuum praedomiiiium. dorainentur, mediantibus quibus animae vis motiva ad membra pertingat; necesse est etiara, cjuod dominenlur passiva, secundum quantitatem molis, ex quibus constiluantur merabra solida ad movendum idonea. Et hoc est quod dicit Augustinus tertio super Genesim ad litterara: « Ignis orania penetrat, ut raotuin in eis faciat». Et post: « Ideo auteni caloris privatione, cum corpus niniie frigescit, obtunditur sensus, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori >>. Sic igitur propter motura necesse est, esse mutuani activorum et passivorum elementorum in corpnre animalis praedominantiam, ut membra sint mobilia, ita quod vigorem et agilitatem habeant ex aere et igne, solidilatem vero habeant ex praedominio aquae et terrae secundum quantitatem.

Aqua igitur et terra in omnibus animabbus secundum quantitatem molis praedominantur. Sicut enim aliquis artifex, miscendo terram cum aqua, facit lutum et ex illo componit statuam; sic, dum liquor aqueus terrae miscetur, fit humor; et dum ille coagulatur per naturam, lit corpus organicum. — autem potest intelligi haec commixtio: aut ita, quod aquae praeexistenli fluxibili immisceatur terra; aut econtra, ut terra priraum sit quasi arida, et ad suarura partiuni continuationem commisceatur aqua. Kt his duobus modis producta sunt animalium corpora, et ideo quaedam dicuntur esse ex aquis, quaedara ex terra facta. Iloc autem non est dictum, quia illa quae facta sunt ex aquis, plus habeant de aqua quantum ad suhslantiwm, quam de terra — cura omne corpus aniniantis ad sui constitutioneni plus recipiat de terra quantum ad substantiam, tura propter hoc, quod ipsa est, quae praebet aliis soliditatem et stabilitatem, tum etiara quia ipsa habet parum de specie et multum de raateria — sed quod dictum est, aliqua ex aqua esse facta, hoc est, quia magis in eis quam in aliis dominatur natura aquea. Hoc autem dico non quantum ad praedoininium qualitatis activae, vel passivae, sed quantum ad aliquam conforrailatem naturae, per quam illaquae ex aquis producta sunt, in aquis magis delectantur esse.

Et quoniam huraor aqueus est in duplici dilferentia, videlicet in ratione AiHnons fluitantis et in ratione vaporis exhalantis; ideo aqua est principium duplicis generis animalium, scilicet natalilium et volatilium: natatilium secundura rationem humoris, et ideo illa remanserunt in aquis; volatilium ratione vuporis, et ideo, cum ille vapor sit commixtus aeri et feratur sursum, volatilia in aera sublevantur et eousque possunt ascendere, quousque inveniant aerera huinidis exhalationibus pinguescenteni. Et boc est, quod dicit Augustinus tertio super Genesira ad litteram: « Iste inferior aer, qui excipit exhalationes huinidas raaris et terrae et ad sustinendas.aves quodara modo crassatur, non nisi ex aquis accipit animaha. Quod enira eius humidum est, hoc portat aizhtjra corpora, quae ita utuntur pennis volantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes; proinde scienter Spiritus Dei ex aquis dicit esse producta volatilia. Aquarum enim natura bipartitum locum sortita est, inferiorem scilicet in unda labili, superiorem vero in aura stabili, illum deputatum natantibus, istum volantibus; sicut huic elemento congruos etiam duos sensus animaliljus datos videmus, olfactum explorandis vaporibus, gustum explorandis liquoribus ».

Ex praedictis igitur patet responsio ad quaestionem propositam; patet etiara responsio ad obiecta, quia in corporibus animahum praedorainantur eleraenta passiva quantura ad quantitatem molis, sicut ostendunt rationes ad priniara partem inductae; praedorainantur nihilominus et activa quantum ad quantitatem virtutis, sicut ostendunt quatuor rationes in contrarium adductae.

4. Ad illud vero quod obiicitur quinto, quod in volatilibus praedominetur aer secundum quantitatem, cjuia aijr movetur sursum; dicendum, quod cum dicitur, quod niotus sequitur naturam praedominantis, hoc verum est de motu nalurali, qui deljetur corpori ratione sui ponderis; non est verura de niotu animali, qui est a virtute ipsius animae. Corpora autem avium, naturae suae relicta, nunquam ascendunt in aera, sed descendunt ad terrani; quod autem ascendant, hoc est per vim animae, suffragantibus sibi pennis et spiritibus interioribus et vaporibus in aera elevatis.

5. Ad illud quod ol)iicitur, quod aves ornant aera; dicendum, quod non dicuntur ornare aera, quia ibi raagis quiescant quam in terra — hoc enim est falsuni: in terra enim quiescunt et ab ea recipiunt alimentum — sed ratio huius est, quia avium aclus est raotus niaxime in volatu; et quia illum exercent in aere, ideo dicuntur aera decorare et ornare; potissimum enini actuin suum ibi exercent. ris cdd. sic lioc elemento perperam et conlra originale pro

Consequenter quaeritur, quo ordine animalia sint producta. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaerilur de ordine productionis ex parte

Circa primuni sic proceditur etquaeritur, utrum omnia sensibilia facta sint propter hominem. Et quod sic, videtur:

1. Primo per Scripturam, Genesis primo: Do- 7ninamini piscibus maris et volalilibus caeli etc. Et post, Genesis nono: Omnes pisces maris manui vestrae traditi sunt, et omne quod movetur et vivit: ergo omnia ad utilitatem hominis facta sunt.

2. Item, Apostolus primae ad Corinlhios tertio: Omnia vestra sunt, hoc dicit viris iustis: ergo propter viros iustos omnia quaecumque facta sunt, sunt producta: ergo et animalia sensibilia.

3. Item, Philosophus: « Homo est fmis quodam modo omnium eorum quae sunt »: ergo et sensibilium.

4. Item, omnia bonum exoptant, non quodcumque, sed sumuium, sicut vult Dionysius et Philosophus; sed inter creaturas inferiores sohis homo natus est immediate ad Deum pertingere: ergo aliae creaturae ordinantur in finem mediante homine. Sed quod in finem ordinatur mediante alio, est propter illud: ergo omnia seasihilia facta sunt propter hominem.

Sed contra: I. Tantae dignitatis est esse rerum finem, sicut esse principium; sed sensibilium animalium solus Deus fuit principium, ita quod non homo: ergo eorundem fmis est non homo, sed Deus.

2. llem, quaedam sunt animalia, quae non valent homini nisi ad esum, quaedam, quae non valent nisi ad vestimentum; sed homo, si stetisset his non indiguisset: ergo huiusmodi animalia aut facta essent frustra, aut non sunt facta propter hominem. Si tu dicas, quod Dens ea fecit, quia praevidit, hominem esse lapsurum; tunc videtur, quod in voluntate hominis et peccato consisteret, utruni illa animalia frustra facta essent; quod falsum est. finis.

Secundo vero ex parte teniporis.

Tertio vero de ordine productionis et quietis.

3. Item, si animalia facta sunt propter hominem, ergo nulla debent esse facta contra hominem; sed bestiae sunt nocivae: ergo non debuerunt fieri in primaria rerum conditione, aut certe frustra factae sunt. Si tu dicas, quod bestiae non possent nocere, si homo non peccasset; tunc videtur, quod post peccatum hominis sit nova potentia eis tradita.

4. Item, si animalia facta sunt propter habitationem hominis decorandam, cuni in statu innocentiae non deberet habitatio foedari, videtur, quod non debuerunt corruptibilia animalia fieri, quae suis corruptionibus et exhalationibus inflcerent aerem. Si tu dicas, quod non corrumperentur; hoc est contra Augustinum super Genesim ad litteram libro tertio% qui dicit, tunc facta esse animalia viventia de rapina. Ait enim sic: «Quaedara refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt », ubi loquitur de bestiis.

5. Item, quidquid sit de hoc, sive morianlur sive non moriantur, videtur, quod animalia, quae alia devorant, hominis habitationem dehonestent, cum ea destruant, quae ad ipsius faciunt decorem et ornatum.

c 0 N c L u s 1 0. Omnia sensibilia facta sunt propter hominem, aliter tamen in statu innocentiae, aliter in stalu nalurae lapsae.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam esl notandum, quod finis, ad quem res ordinantur, duplex est. Quidam enim est finis principalis et ultimus, quidam vero est finis sub fine. Si primo modo loquamur de fine, sic omnium creaturarum tam rationalium quam irrationalium finis est Deus, quia omnia propter semetipsum creavit Altissimus; omiiia enim fecil ad laudem suae bonitatis. Si autem

Et hoc insinuat Philosophus, cum dicit: «Sumus finis nos quodam modo omnium eorum quae sunt». [nsinual etiam Scriptura multo excellentius, cum dicit: Facimnus hominem ad imaginem et similitudinem noslram, et praesil piscibus mari etc. Quia enim homo rationis capax est, ideo habet hbertatem arbitrii et natus est piscibus dominari; quia vero per similitudinem natus est in Deum immediate tendere, ideo omnes creaturae irrationales ad ipsum ordinantur, ut mediante ipso in finem ultimum perducantur. — Et sic concedendae sunt raliones ostendentes, animaha propter hominem facta esse.

.d dissolutionem autem rationum, quae inducuntur in contrarium, notandum est, quod aliter ordinantur animalia ad hominem secundum statum innocentiae, aliter secundum statum naturae lapsae. — Secundum statum innocentiae ordinantur ad hominem secundum rationem quadruplicem. Prima ratio est ad manifestandum eius imperium, quod manifestarent, dum ei per oninia obedirent. Secundo, ad decorandum hominis habilaculum; perpulcrum enim erat, habitationem hominis animalium multiplicatione, non solum arborum decorari. Tertio, ad excitandum- hominis sensum, ut in ipsorum animalium naturis diversis videret homo muUiformitalem sapientiae Conditoris. Quarto, ad movendum eius affectum, ut, dum homo videret, animalia secunduni rectitudinem suae naturae currere et amare illud ad quod naturaliter facta sunt, ex hoc excitaretur ad amandum Deuiii. — Et propler has rationes non solummodo fecit Deus iumenta, sed etiam bestias et pecora; omnia enim faciunt ad liominis utilitatem secundum raliones praedictas.

Secundum statum naturae lapsae ordinantur et pecora ordinantur ad relevandam hominis indigentiam quantum ad cibum et quantum ad vestimentum et quantum ad obsequium, sicut sunt equi et asini etc, et quantum ad solatium, sicut sunt quaedam aves et catuli et similia: et sic facta sunt propter hominem ratione quadruplici. — Simihter bestiae sive animalia noxia ordinantur ad hominem secundum quadruphcem rationem et utilitatem, quani ponit.ugustinus super Genesim ad htteram hbro tertio Dicit enim, quod « aut poenaliter laedunt, aut salubriler exercent, aut uliliter probant, aut ignoranter docent».

Et sic patet, quod tam bestiae quam reptilia iumenta facta sunt propter hominem, sive in statu innocenliae, sive in stalu naturae lapsae. Planum est etiam per hoc illud quod obiicitur in contrarium.

1. Ad illud enim quod obiicitur, quod esse fineni est magnae dignitatis; dicendum, quod verum est de fine principali, qui est flnis carens flne; non autem est verum de fine, qui est finis quodam modo.

2. Ad ilhid quod obiicitur de animalibus non valentibus nisi ad esum et vestimentum, responderi potest, quod illa fecit Deus, quia praevidit hominem lapsurum; esto tamen, quod non laberetur, non tamen essent frustra; haberent enim praeter relevationem indigentiae quadruplicem utilitatem, sicut determinatum est supra.

3. Ad illud quod obiicitur de bestiis, quae sunt contra hominem; dicendum, quod homine stante. nulla animalia ipsum offenderent, sed omnia sibi mansueta essent, sicut aliquando divino imperio ferae crudelissimae Sanctis Dei mansuetae factae sunt, ut leones Danieli Quod autem noceant vel offendant, hoc est propter peccatum hominis, non propter novam potentiam eis datam, sed propter dignilatis praesidentiam ab homine amissam. Unde sicut oculus sanus a sole non laeditur, sed cum efficitur lippus, statim offenditur, non propter mutationem faclam in sole, sed in oculo; sic in proposito intelligi potest.

4. 0. Ad illud quod obiicitur, quod homine slante, non debuerunt fieri animalia mortalia; dicendum, quod sicut animaha sua vita habitationem hominis decorant et ornant, sic etiam morle sua ex successione faciunt ad universi decorationem. Et sicut animalia se invicem iuvantia sunt ralio sapientiae excogitandae, sic etiam animalia sese o/- fendenlia et de carnibus aUorum animalium nutrimentum sumentia; quia illa corruptio aerem hominis non inficeret, qui eius odoralum offenderet, sed potius quadam successione et ordine, dtfm animalia sibi succederent, universum decor.arent, tanquam pulcherrimum carmen, in quo syllaba succedit syllabae. — Simihter, dum bestia aliud animal comedendo occideret, in hominis habitatione discordiam non faceret, sed potius occasionem eruditionis homini praeberet. Et hoc est quod dicit Augustinus tertio super Genesim ad litteram: « Nimirum aliae

bestiae cibi sunt aliarum; nec recte possumus dicere, quod non essent aliae, quibus aliae vescerentur; habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros et ordines suos, quae cuncla merifo considerata laudantur, nec sine occulta pro suo ge-

I. De fim eiiisciie dislinctionibiis vide supra d. I. p. 11. a. 2. Ricliard. a Med., hic II. Sent. d. I. a.;. q. 3. —.-Egid. W.,

Quo ordine ex parte temporis Secundo quaeritur de ordine productionis sensibilium, quantuin est ex parte temporis. Et dicit Scriptura, quod volaliiia et natatilia facta sunt in uno die, scilicet quinto; gressibilia vero cum homine facta sunt die altero, scilicet sexto.

Contra istum ordinem primo obiicitur ex parte ipsorum animalium sensiljilium infe; secundo vero, in coraparalione ad hominem.

1. Contra primum obiicitur sic. Uno die fuedie debuit fieri ornatus aeris et aquae et terrae.

2. Item, distinctio dierum fit penes diversitatem operum: ergo si tria sunt elementa, quae ornantur ex animalibus, et tria sunt genera animalium, scilicet volatilia, natatilia et gressibilia, videtur, quod produci debtierunt saltem in tribus diebus.

3. Item, terra prior oiiinibus producta est: ergo prior omnibus debet esse ornata: ergo animalia, quae terram ornant, prius produci debuerunt, quam illa quae ornant aquani vel aerem.

4. Item, cum producuiUur animalia ornanlia elementa, aut prodiicunlur secundum ordinem dignitatis, ut incipiatur a supremo; aut secundum ordinem ascensionis, ut incipiatur ab infimo. Si pri77io modo: ergo de]:ieret prius fleri ornatus ignis quam aeris. Si secundo modo: ergo prius deberet fieri ornatus terrae quain aquae; quorum utrumque repugnat Scripturae sacrae et ordinationi productionis, prius delerminatae quantum ad productionem ipsorum animalium.

Iten obiicitur contra ordinem productionis ani- 2. maliuin in comparatione ad hominem. nere moderatione pulcritudinis temporalis, ex alio in aliud transeundo, mulanlur; et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones». Deinde planius exemplificat. — Ex his patet responsio ad obiecta. II. Scnt. d. 1. p. II. q. 1. a. t. — Dionys. Carth., 11. Sent. a. 1.2. — Dionys. Carlh., hic q. 3. Deus produxerit res sensibiles

D. Homo enim plus convenit cum Angelis quam cum bestiis: ergo magis debuit produci eodem die cum Angelis quam eodem die cum bestiis: ergo productio hominis et bestiarum non recte facta est in eodem die.

6. Item, plus convenit irrationale cum irrationali quam cum homine sive rationali: ergo magis competens fuit in eodem die producere omnia animalia irrationalia, quam simul producere hominem et bruta.

7. Item, principalius opus diei debet primo fieri; sed homo principalius opus fuit sextae diei: ergo debuit ante fleri, quam fierent sensibilia sive bruta; quod est contra ordinem sacrae Scripturae.

8. Item, posterius magis indiget priori quam e converso; sed bruta animalia magis indigebant homine, quam homo indigeret eis secundum illum slatum: ergo ante debebat homo produci, quam illa in esse prodirent. in productione rermn sensibilium servatus est ordo convenientissimus secundum duplicem distinctionem ordinis.

Respondko: Dicendum, quod in productione sensibilium duplex attenditur ordo, unus scilicet cundum distinctionem diei a die, alius scilicet secundum ordinem eorum quae eodem die producta sunt. — Primus autem ordo attenditur secundum gentiam finis et materiae. Et quia volatilia et natatilia ex aquis producta sunt. prout aqua communiter accipitur ad humorem et vaporem, et sunt

ad ornatum nalui'ae perspicuae; ideo sacra Scriptura dicit, ea facta esse uno die. Quia vero gressibilia non solum rationalia, sed etiam irrationalia ad ornamentum terrae spectant et ex eadem raateria sunt producta, scilicet terra; ideo non in eodeni die, sed alio a praedictis facta sunt, ita quod, sicut uno die ornata est natura caelestis, scilicet quarto, sic nno die ornetur nalura elementaris perspicua, scilicet quinto, et alio terra, scilicet sexto. Et sicut natura caelestis praecedit elementarem perspicuam, et perspicua opacam; sic harum naturarum ornai. nienta sunt ordine temporis correspondente producta.

Secundus autem ordo, qui est inter ea quae producta sunt eodem die, attenditur secundum praecellentiam perfectionis naturae; prius enim producitur quod imperfectum est, et deinde quod perfectum, quia is est ordo, ut a minus completo perveniatur ad magis completum. Et ideo Scriptura sexto die prius dicit esse producta irrationalia quam hominem.

Quamvis multiplex assignari possit ratio, quare homo post creaturas ceteras est productus; ocomnia productus esl homo; scilicet propler partium corporis multitudinem, propter animae et corporis distantiam, et propter totius coniuncti perfectionem. Propter partium corporis multitudinem deljuit homo ultimo produci. Cum enim corpus eius sit completissimum inter cetera corpora, et quanto aliquid compositius, tanto posterius, post omnia producendus erat. — Propter animae et corporis distantiam debuit fieri post cetera. Quia enim distat anima a corpore, et non solum sicut forma a materia, sed etiam sicut spirituale a corporali et «sicut perpetuum a corruptibili»; ideo magna distantia temporis delmit intervenire inter productionem hominis quantum ad materiale principium et coniunctionem suarum partium, ut per distantiam temporis intelligeretur distantia principiorum constituentium. — Propter totius compnsiti perfectionem post cetera debuit homo produci. Quia enim homo sua dignitate et complemento finis est oranium corporalium; ideo post orania erat producendus, ut sua productione flniret el cornpleret omnia praecedentia, tanquam finis cnmplet quod ad ipsum ordinari haest simile: quia distinctio non est in uno eleinento nisi respectu alterius, ideo non potest distingui unum elementum ab alio, quin alterum distinguatur ab eo; non sic autem est in ornatu, ornatu enim unius elementi non necessario respicit alterum.

± Ad illud quod obiicitur, quod tria sunt elementa, quae ornantur: ergo etc; dicendura, quod etsi tria sint, ornatus tamen duorum, scilicet aeris et aquae, non respicil illa, ut duo sunt, sed ut in uno communicant, scihcet in natura aquea, sicut determinatum est supra; et ideo duorum ornatus ad eandem diem spectat, et productio animalium, quae iUa duo eleraenta ornant, in uno die est facta.

3. Ad illud quod obiicitur, quod terra prior est producta; dicendum, quod falsuin est. Nara in principio Genesis lerra non accipitur pro eleniento, sed pro materia.

4. Ad illud quod obiicitur de igne, quod quia est praecipuus inter eleraenta, prius deberet ornari; dicendum est, quod propter qualitatem activam non possunt in eo vivere animalia, et propter nimiam distantiam a nobis non essent usui hominis apta; et ideo non deterniinatur eius ornatus, nec post nec antea. Terrae vero ornatus ordinatur postremo, pro eo quod ipsa est infima et obscura, et ideo maiori indiget ornaraento; et propter hoc ornatur plantis et aninialibus et mineralibus, et in eius ornatu consistit totius ornatus compleraentum quanlum ad horainem, qui est praecipuus inter alia animalia.

5. 6. Ad illud vero quod obiicitur, quod honio debuit produci cura Angelis, cum quibus magis coraraunicat; dicenduin, quod etsi raagis comraunicat, quantura est a parte animae, non tanien quantuni esl a parte corporis. — Siraililer ad sequens dicenduni est, quod quamvis gressibilia et volatilia magis comnuuiicent in (bnnali perfectione, non taraen tantum communicant quantura ad elementum, ex quo principaliter constiluuntur et quod ornant; quod quidem est elemenlum terrae.

6. Ad illud quod obiicitur, quod principalius opus deberet esse prius; dicendum, quod falsum est, quia in eis quae producantur, prius est minus ralione supra d. I. lit. Magistri, c. 6; Gregor. Naz., Oratio 37.

perfectum quani magis perfectum secundum ordinem generationis, quamvis magis perfectuin sil prius secunduni ordinem dignitatis.

8. Ad illud quod obiicitur, quod posterius indiget priori; dicendum, quod verum est, quando

Tertio quaeritur de ordine productionis aniraalium ad quietem. Et quaeritur, utrum Deus, postquam animalia produxit, ab omni opere quieverit. Et quod sic, vjdetur:

1. Per Scripturam Genesis secundo: Reqwievit Deus clie septimo ah omni opere, quod pcUrarat; sed animalia [iroducta sunt quinto el sexto die: ergo post eorum productionem sequitur quietatio.

2. Item, omnis operatio, quae pervenit ad completionem, habet quietem subsequentem; sed productio creaturarum complelur in productione animalium, et maxime hominis: ergo videtur, quod postquam Deus die sexto animalia produxit, quod deinceps requievit.

3. Item, distinctio dierum est ad nostram instructionem; sed sex diebus permisit Deus homines operari, septimo praecepit quiescere et cessare ab omni opereV si ergo illud mandatum rationem habet ex primaria rerum conditione, videtur, quod ad animalium productionem subsecuta fnerit quies.

4. Item, omnis creaturae productio fmem habet et terminum, ergo similiter diesomnis, in qua aliquid producitur, habet vesperam; sed septimae diei secundum Scripturam non assignantur vesperae: ergo post sextam diem nulla sunt producta; et in sexto die producta sunt animalia: ergo etc.

Contra: 1. loannis quinto: Pater meus operatur usque modo, ct ego operor: ergo si usque modo operatus est, videtur, quod septimo die non cessaverit ab opere.

2. Item, septimus dies aut est 5io!)!(..s dies praeter praecedentes, aut non. Si non: ergo non debet aliis connumerari; si sic, et illum fecit Deus: constat ergo, quod non requievit ab omni opere, postquam produxit animalia Si tu dicas, quod dies ille non differt a praecedentibus nisi secundum numerum; sed sic differt octavus et decimus, et sic deinceps: ergo si septimus numeratur, eadem ratione et octavns deberet numerari.

3. Item, requies aut connotat aliquem effectum, aliqua ordinantur ila, quod inter ea cadit ordo essentialis: quando vero est ordo solius congruentiae,, sicut in proposito. non est necesse. quod habeat verilatem. aut nullum. Si nidlum effectum connotat; ergo ab aeterno requievit: ergo ante requievit, quam aliquid produceret: ergo penes requietionem non debet accipi aliquis dies. Si connotat aliquem effectum; et iste effeclus non fuit in diebus praecedentibus: ergo aliquid novum produxit in die septimo: non ergo requievit ab omni opere suo, postquam produxit animalia die sexto.

4. Item, Deus creat quotidie novas animas et infundit corporibus; creare autem est opus soli Deo proprium: ergo non videtur, quod ab operatione quieverit post diem sextum.

5. Item, animalia quaedam producuntur per putrefactionem; sed constat, quod illa non sunt producta in sex diebus, sicut dicit Augustinus tertio super Genesim ad litteram, el huiusmodi habent species proprias et naturas: ergo videtur, quod post sextum diem non cessaverit a productione novarum specierum in genere animalium.

6. Item, quaedam animalia generantur per commixtionem, sicut mulus ex equa et asino; haec autem in sex diebus non fuerunt facta, nec in esse inclividuali nec in sua specie: ergo post sextum diem non cessavit a rerum productione, non solum quantum ad individua, sed etiam quantum ad species et genera.

c 0 N c L u s I 0. Post animalium productionem secuta est quies die septimo, non quasi facta sit laboris cessatio, sed operis inchoati completio.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam notandum, quod omnis artifex perfectus opus inchoat, ut ad perfeclionem perducat; et sicut intendit, ita facit, si per omnia sufficientia virtutis agentis sibi suppetit; cum autem ad perfectionem deduxerit, habet quod intendit. Omne aulem operans propler aliquid, obtento eo, propter quod agit, quiescit. Oinnis ergo agens perfectus sic operatur, ut aliquando quiescat.

Cuni igitur Deus sit agens perfectissimus in producendo ipsum universum, necesse est, ipsum aliquando quiescere. Sed cuin duplex. sit agens, quoddam, quod movetur et laborat in sua operatione, quoddam vero, quod iwc mutatur nec varialur; illud quod primo modo agit, quiescit per quietationem, quae quidem est priva.tio motus et laboris, sicut est agens crealum; illud vero, quod secundo modo agit, quiescit quietatione, non quae sit laboris vel fatigationis privatio, sed quae est cessatio ab opere propter ipsius perfectionem; et sic dicitur Deus ab omni opere quievisse, cum universum produxit ad perfectum esse, et sic quievit, sicut ad perfectum esse deduxit.

Propter quod nota, quod duplex est perfectio universi: una et praecipua secundum esse permaet completo numero specierum, quae quidem species naturam generis participant secundum rectam et ordinatam intentionem naturae. Secunda vero perfectio consistit in productione eorum quae per tempora decurrunt et sibi consequenter succedunt, ex cuius successionis ordinatione resnltal quaedam unitatis pulcritudo et perfectio -. Quoniara igilur secundum primam perfectionem Deus universum in sex diebus ad esse produxit, sciJicet quantum ad completam existentiam principiorum et quantum ad completum numerum specierum; ideo dicitur requievisse at) omni opere, qicod patrarat. Quia vero continue operatur ad rerum successionem per propagationem et individuorum raultiplicationem; ideo dicitur operari usque modo. Et ex his patet responsio ad quaestionem propositam.

Concedendum est enim, quod ad productionem animalium, maxime hominis, secuta est quies in die septimo, non quia facta sit laboris terminatio, sed quia facta est operis inchoati completio; et concedendae sunt rationes hoc prolxantes.

. Ad illud quod obiicitur in contrarium de spectat ad perfectionem universi secundum esse decurrens, non secundum esse permanens.

2. Ad illud quod obiicitur, quod fecit diem septimum; dicendum, quod dies septimus non fuit alius specie a praecedentibus diebus, immo quodam modo iam erat in aliis productus; et ideo ad primum complementum universi nihil addebat ratione sui; et ideo eius productio non repugnabat quieti, secundum quod quies dicit cessationera a productione eorum quae sunt de principali universi constitutione. Enumeratur tamen cum praedictis diebus magis quam dies octavus vel decimus propter cessationem ab opere constituendi universuni, secundum quain non attenditur numeratio dierum, quia non habent terminum; et ideo septimus dies non dicitur habere vesperam, nec post illuni enumeratur dies novus, sed fit regressus ad principium.

3. Ad illud quod obiicitur, quod requiescere ab opere, aut connotat effectum aliquem aut nullum; dicendum, quod secundum Augustinum quiescere dicitur in Deo causaliter, quia facit creaturam spiritualem per completam contemplationem sibi inhaerendo quiescere, vel quiescendo sibi inhaerere. Secundum aulem alios Sanctos et viam communem quiescere dicit effectum, non qui sit in die sabbati, sed qui praecessit; unde Deus dicitur requiescere ab opere, quia prius fecit, et deinde nova non facit. Et propter hoc dicitur coraplesse oinne opus suum in die septimo, non quia tunc aliquid fecerit, quod fnerit ad completionem, sed quia tunc quiescendo consummatum ostendit,

4. Ad illud quod obiicitur, de creatione animarum, dicendum, quod cum creantur nunc animae rationales, non creatur nova species, sed novum individuum; hoc autem individuum non est de constitutione universi primaria; et ideo per quietationem in sabbato non excludebatur animarum creatio.

5. 6. Ad illud quod obiicitur de productione enruin, quae sunt per pntrefactionem et coramixtionem, quod sunt novae species; dicendum, quod tam illa quae generantur per putrefactionem, quain illa quae generantur per diversarum specierum commixtionem, producta sunt in suis principiis et rationibus seminalibus, quamvis non sint producta in siinili secundum forinam. Principia enim eorum sunt de primaria constitutione universi, utpote species completae et rationes seminales; sed illarum specierum actualis existentia ad primariam constitutionem universi non spectat, quia species illae quodam modo sunt degenerantes et quasi per quandam degenerationem produci habent, sicut vermes producuntur ex humano corpore per corruptionem aliquam, quae quidem facit corpus humanum a propria forma degenerare. Et ideo non oportuit, haec produci in se nec in suo simili ad primariam constitutionem universi; nec tamen sunt superflua, quia universum, quantuin ad bene esse, aliquo modo decorant.

Unde breviter nota, iiuod eorum quae succes- 5 Cod. cc et ed. 1 primum; Vat. addit vel primum.

1. sioiie producuntur, quaedam fuerunt in prima dierum distinctione producta in simili, sed non in ratione seminali, utpote animae rationales, quae scilicet producuntur per creationem et ideo non habent rationem seminalem; in simili tamen productae sunt, quando producta fuit anima Adae, post cuius productionem non producitur nova species, quamvis ± producantur nova individua. — Quaedam sunt, quae productae sunt in primis diebus quantum ad rationem seminalem, sed non in simili, sicut ea quae generanlur per putrefactionem et per diversarum 3. specierum commixtionem. — Quaedam sunt, quae producta sunt et in ralione seminali et in simili,

I. Dislinclio duplicis perfeclionis universi, scil. secundum tentia Augustini, quae tangitur in solulione ad 3, cfr. supra

In parte ista incidunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de lioc quod dicit: Producant aquae reptile ariimae viventis. Reptilia et natatilia diversarum sunt specierum: ergo cum producta ex aquis sint natatilia, non debent dici replilia. — Item, cum reptilia spectent ad ornatum terrae, non videtur, quod spectent ad ornatum aquae. — Item, videtur liic esse nugatio, cum dicit replile animae viventis; omnis enim anima, eo ipso quod est anima, vivit

Respondeo: Dicendum, quod in animalibus differt motus rependi a motu gradiendi. Motus enim rependi attenditur secundum tractioneni; animal enim, quod repu, anterius aliquam partem protendens et cum illa aliquid apprehendens, trahit totum corpus suum post se, sicut patet in vermibus; motus vero gradiendi est per impulsionem. Quoniam igitur ea quae nalant, se coutrahunt et protendunt anterius, et extendendn se ad anterius, quasi tenendo se ad soliditatem vel ad grossitiem aquae trahunt totum corpus suum, sicut patet in natantibus; hinc est, quod omnia natantia dicuntur rqUilia, Val. rerinii. sicut plantae et bruta animalia, quae producuntur per propagationem. — Et ad haec Iria rerum genera possunt reduci omnia quae fiunt; et proplerea non dicitur Deus producere ahqua de novo, secundum quod dicitur in Ecclesiastis primo-, quod nihil novum sub sole; sed dicitur ab omni opere requievisse, quia niliil producit, quod prius non fuerit vei in simili specie, vel in ratione seminali, quae tunc erant de primaria constitutione universi. — Et sic patet, quahter ad animalium productionem in die sexto sequitur requies ab omni opere in die septimo. d. 13. a. I. q. 1. — De generatione aequivoca, quae coni- Carth., hic q. 4. etsi contingat ea aliquando gradi, sicut est in crocodilis et aliquibus, quae versantur in aquis et in terra. Denominantur tamen a motu, qui est eis magis naturalis, scilicet qui competit eis secundum habitatinnem in aquis. — Volatilia auteni non dicunlur reptilia, quamvis videantur se ferre in aere, sicut pisces in aquis. Est enini diversus modus movendi. quia magis moventur impulsu quain traetu,. Dum enim avis volat, clauditur aer in concavitate alarum; et dum alae applicantur ad corpus, violenter aer propellitur ex parle alarum posteriori, et ex illo pulsu corpus avis procedit anterius. Et ideo volatilia sub reptilium nomine non comprehenduntur, nec etiam sub genere gressihilium, quia non moventur virtute pedum, sed virtute alarum. — Unde potest sic sumi divisio animalium quantum ad motum, quia animal aut movet se anterius trahendo, et sic est reptile, sive sit in aquis sive in lerra; aut impellendo, et hoc dupliciter: aut pedibus, et sic est gressibile; aut alis, et sic est volatile. — Et sic patet, pro quanto pisces dicantur reptiUa, et quod falsum est illud quod primo proponitur, quod reptile distinguitur conlra aquatile, inimo est in plus.

Ad illud quod obiicit, quod reptilia spectenl ad ornatum terrae; dicendum, quod replile dicitur quadrupliciter: uuo niodo, quod se trahit vi oris, sicut vermes; alio modo, quod se trahit vi costariim, ut serpenles; tertio modo, quod se trahit vi pemmllarum, ut pisces; quarto modo dicitur replile large, quod in movendo se magnam parlem corporis applicat terrae, quamvis habeat pedes, sicut lacertae et stelliones. Et sic secundum diversas acceptiones reptile potest pertinere ad ornandum diversa elementa.

Ad illud quod quaeritur, quare dicit animae viventis; dicendum, quod vita manifestatur maxime per sensum et motum; ideo anima vivens appellatur, quae vivit vita manifesta; et haec est illa, quae dat corpori motum et sensum. Talis autem non est in plantis, sed in animalibus; et ideo ad differentiam planlarum dicit: Proclucant aquae re,- ptile animae vivenlis, quasi in plantis sit anima virens, et in animalibus sit anima vivens; quia haec moventur et sentiunt. illa vero minime.

DlB. [I.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: Producat terra iumenta et bestias et reptilia. Videtur enim ibi esse superfluitas, quia omne animal brutnm bestia esl. Si tu dicas, quod bestia vocatur animal brulum, quod nocet; tunc superfluit dicere rejito. Iteni, in Psalmis non solummodo enumerantur «- menta et bestiae et replilia, sed etiam pecora: ergo videtur hic esse diminutio.

Quaerilur igitur horum trium diflerenlia et i. sufficientia. — Quaeritur etiam. cum omnia animantia, quae sunt in mari, contineantur sub una differentia animalis, quae est rcptile, et similiter omnia animantia aeris, quae est volatile; quare non similiter omnia animantia terrae sub una differentia continentur?

Respondeo: Dicendum, quod quia terra inter a.cetera elementa minus est decora, ideo magis indiguit decorari. Et iterum, quia ipsa maxime praestat pabulinn animalibus inter cetera elementa, hinc est, quod plures aniraalium differenliae reperiuntur i.in illa. — Omnes autem illae differentiae reducuntur ad has tres differentias, quarum numerus et sufficientia polest accipi dupliciter: vel ex parte motus 1 LU dicit Arislol., 1. de Anima, texl 19. (c. 2.J; II. text. ipsorum animalium, vel ex parte finis. Ex parte motus ipsorum aniraahum sic:omne enim animal, quod movetur, aut movetur tractu, et sic est reptile; aut impulsu, et sic est gressibile. Et hoc est dupliciter: aut est aniraal natum saevire, aut mcmsuescere. Primo modo dicitur hestia, secundo modo dicitur iumentum, et sub iumentis comprehendunlur pecora. — Ex parte pnis sic: animalia enim facta sunt propter hominem; aut igitur sunt nata ad hominis iuvamentum, sic sunt iumenla, quasi iuvamenta; aut sunt ordinata ad hominis exercitium, et hoc potest esse dupliciter: quia aut exercent noeendo manifeste, et sic sunt bestiae, quasi vastiae; aut occulte, et sic sunt reptiUa, quae occulte nocent et insidiantur calcaneo IIos autem fmes etsi non haberent. si homo non peccasset, in actu, haberent tamen in aptitudine; et ex ipsa aptitudine melius erudiretur tunc homo in statu innocentiae, quam erudiatur nunc ex actu in slatu culpae. — Et sic patet horum trium dilferentia et sutficientia, et patet responsio ad obiecta.

DlB. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In rerum distinctione catholici tractatores dissentire inveniuntur. Cum enim non sit Deus dissensionis, sed pacis, et Scripturae sint in eodem spiritu expositae, quo fuerunt conditae, sicut dicit Gregorius, videtur, quod nullatenus possint dissentire. — Item, verum vero non opponitur: ergo si catholici traclatores dissentiunt, unus dicit verum, et alter dicit falsum; sed intellectus Scripturae non potest esse nisi verus: ergo, cum dissentiunt, necesse est, alterum eorum depravare Scripturam, et ita non erit catbolicus tractator, sed potius haereticus.

Respondeo: Dicendum, quod vis facienda est in hoc quod dicit Magister: dissentire videntur. Videtur enim aliquando, quod est, et videlur aliquando, quod non est; et secundum hunc duplicem modum polest intelligi verbum Magistri, ut catholici tractatores in aliquo videantur dissentire et dissentiant, in aliquo videantur dissentire, non tamen disscntianl. Aliquid enim dicunt assertive, et aliquid dicunt opinando. Quantum ad illud quod assertive dicunt, iii hoc non discordant, quia quod asserunt per revelationem sancti Spiritus dicunt. qui non est sibi

contrarius. In eo vero, in qiio opinantur, dissentire possunt et aliquando dissentiunt, quia opinio venit aliquando ex probabili coniectura rationis, in qua homo frequenter decipitur, deceptione potius, quae est poena quam culpa, a qua vix aliquis tractator catholicus immunis fuit. Et ideo talis dissensio reprehensibilis non est. Quamvis enim discordent aliquo modo iudicia, concordant tamen desideria: omnes enim catholici tractatores veritatem dicere volunt. Et sic -patet responsio ad illud quod obiicitur.

Aliter posset dici, sicut supra tactuni fuit, quod, etsi disseiitire videantur, non tamen dissentiunt; quia non dicunt, quid faerit in re, sed quid congruum esse potuerit; nec dicunt, quid legislator, scilicet Moyses, in illo verbo intellexerit, sed magis, quid Spiritus sanctus intenderit, qui eum illustravit. Et quoniain diversi modi producendi, sive simul sive successive, congruere possunt divinae potentiae, et Spiritus sanctus in eadem Scriptura multa simul intelligit et facit expositores intelligere; ideo, etsi discordia videatur inter doctores sanctos secundum exteriorem faciem litterae, non tamen est discordia secundum veritatem. Et ideo signanter dicit: dissentire videntur, non dissentiimt. Unde Augustinus in libris suis in multis locis tenuit viam aliorum Sanctorum, ex quo palet. quod non erat eis contrarius.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Novam creaturam facere cessavit. Contrarium enim dicitur leremiae trigesimo priino: Novum faciet Dominus super terram. — Item, ad Galatas sexto: Jn Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid valet neque praepuiium, sed nova creatura.

Respondeo: Dicendum, quod novum dicitur dupliciter. Uno modo dicitur novum contra antiquitatem cursus naturae et consuetudinem rationalis crealurae; et sic Deus non cessavit in sex diebus facere novam creaturam, immo innlta facit miraculose et mirabiliter coiitra solitnm cursum naturae et consuetudinis humanae, et isla nova dici possunt. Alio modo dicitur novum, cuius nulla simililudo praecessit, nec etiam aliquod principium creatum, quod essel ipsius seminarium; et sic.dicit Magister in proposito, quod novam creaturam facere cessavit; et dicilur eliam Ecclesiastis priino: Nildl sub sole novum. Nihil eniin produxit Deus, cuius non fecerit aliquo modo simile, vel cuius non produxerit principium seminale in operibus sex dierum. Et sic patet, quod non est contradictio aliqua. — Aliter etiam posset dici, quod requievit facere novam creaturam, quae quidem sit de necessitate perfectionis universi; productio autem Christi excedit universi complementum, et ideo purae gratiae est, et dicitur Deus fecisse novuni, cum niuher circumdedit virum

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Jllum cliem benedixisse et sanclificasse dicilur etc. Cum enim tempus, quantum est de se, sit indifferens, et dies dicat tempus, non magis debet benedici dies septimus quam secundus. — Itein, cuin sanctificatio respiciat creaturam rationalem, quid est, quod dicitur, quod sanctidcavit diem? — Item, cum aequalis vel maioris dignitatis sit bene operari quam requiescere, videtur, quod magis debuit benedicere diei sexto, in quo operatus est, quam diem septimum, in quo requievit.

Respondeo: Dicendum, cpiod sicut dies dicitur esse malus, non ratione sui, sed quia mensura est actionis malae, sicut dicit Apostolus ad Ephesios quinto: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt; sic dies dicitur benedictus et sanctus, quia est mensura alicuius operationis, in qua est benedictio et sanctificatio. Et nihil aliud est diem aliquem benedicere et sanctificare, quam diem tali actioni ut mensuram deputari. — Quoniam igitur Deus omnia fecit propter hominis instructionem, ut hominem non solum verbo, sed etiam opere erudiret; sicut sex dies operatus fuerat, sic sex diebus dedit homini licentiam operandi et intendendi rebus inferioribus; et sicut seplimo die ab opere cessavit, sic voluit, quod septimo die homo ab oinni opere cessaret et ei per contemplationem inhaereret et inhaerendo quiesceret. Et quia in hac inhaesione homo obtinet a Deo ampliatinnem benedictionis et sanctitatis; ideo dies septimus dicitur a Domino benedictus elsanctificatus, non ratione sni, sed ratione illius quod Dominus deputavit in illo fieri. — Et sic patet responsio ad obiecla; patet etiam, quantum Deo placet, quod homo sibi soli intendat et in eo requiescat, dum talem vacationem sive requietionem benedixil et sanctifi.cavit; propterea in Lege freqnentissime iterat inter omnia mandata de observantia sabbati.

DiD. T.

Iteni quaerilur de lioc quod dicit: Numerando dies usque ad seulimum 'prucedimus. Cura enim status esse non debeat nisi in aliqua perfectione, et senarius potius dicat perfeclioneni quam septenarius, vel etiam denarius; videtur, quod aut infra septem deberemus stare. aut ultra procedere. — Quaeritur etiam, quare gentiles, qui sacram Scripturam non recipiunt, in computatione dierum usque ad septem procedunt. Si lu dicas, quod hoc est propter seplenarium planetarum; tunc non videtur ordo rectus, quia mars iion sequitur immediale lunam-; ergo non debet sequi dies matris post diem lunae.

Responbeo: Dicendum, quod numerus dierum praefigitur secundum diversitatem mensuratorum, quibus ipsa mensura appropriatur. Quoniam igitur nunc dies non appropriatur ad aliquem specialem effeclum, sed solum in primaria rerum conditione, in qua reperitur distinctio secundum septem; ideo numerus dierum secundura illum nuraerura seraper terminatur, non propter perfectionem numeri vel temporis, quod clauditur in septenario, sed propter perfectionem divini operis et quietis accipitur sic numerus.

Cap. I.

De hominis creatione.

His excursis, quae siipra de liominis crealioiie praemisimus olTectui maiicipare atque ordine explapro niodulo uotrae lacnllalis Iraclavimus.

Cap. II.

Qualis factus sit Jiomo.

Ideo(ue siiperesl, ul qualis vel quoniodo factus sit, disculiaiuus. lu Genesi legilur: Faciamus hominem Gentiles vero nuraermn dierum accipiunt penes dorainiurn septera planetarura, secundum quos regi habet et disponi tempus; et quia saturnus est primus inler planetas, dicunt, quod dominatur in priraa hora diei, et sequens planeta in sequenti, et sic usque ad septeni horas; postmodum fit regressus ad principium, et sic procedendo; et postmodum ille planeta, qui dominatur in vigesima quinta hora, ille est principium sequentis diei, et ab illo denorainatur dies illa, et sic deinceps procedendo denominant seplera dies a septem planetis. Et hoc patet consideranti ordinem planetarum, quo ordine servalo in enumerando, quando saturnus doniinatur in priraa hora diei, sol dominatur in prima hora sequentis et luna in prima hora tertii, et sic procedendo ulterius. Hunc autem modum denominandi dies nec omnino tenemus, ne videamur elementis mundi servire % nec omnino relinquimus propter consuetudinem; unde dominicam diem nominamus a nobis, sabbatum a ludaeis; in aliis diebus servamus consuetum raorem gentilitatis. Ecclesia tamen loco illorum nominum ponit: secunda feria, tertia feria, et sic deinceps. Et sic patet responsio ad obiecta. dicit faciamuSj uua oiieratio Irium personariuu ostenditur; in hoc vero, quod dicit arf imaginem et similiimago et simililudo.

Cap. III.

De imagine et similitudine, ad quam

factus est homo. cum dicit, « non esse unam imaginem Dei el Angelorum, sed Irium personarum »; et ideo personis, nou i Dist. praeo. c. o. — Quoad hanc dist. cfr. Hugo, Sum.

Angelis lit Ibi sernio. Ii/iproprie tameii imcigo (liciliii-, quia imago relative ad aliud dicitur, cuius similituditem imago dicilur id ad quod aliud tit; sicut exemplum proprie dicilur quod sumitur ex aliquo, et exem- plar, ex quo sumitur aliquid. Ponilur tamen aliquando sanctum inlelligerenl, qui similitudo est Palris et Filii. tes m simili/udinem tantum,ad imaginera vero subintelligendum esse meam. Hominem vero et imaginem esse et ad imaginem et similitudinem factum esse, tradiderunt, et iniaginem iniaginis esse et similitu- Verumtamen liaec dislinctio licet reprobabilis pe- 3. tius in ipso homine imago et similitudo Dei quaerenda tabula imago appellatur: ita propter imaginera Trinitatis etiam illud, in quo est haec imago, noinine imaginis vocatur.

Cap. IV.

Quare homo dicilur imago et acl imaginem_, Filius non acl imaginem.