Distinctio XXXV

Quaeri autem sulet, utrum et poena sit privatio

De peccato actuali secundum

Supra egit Magister de peccati causalitate et origine; hic agit de peccati quidditate et deflnitione.

Dividitur autem pars ista in tres partes. In quarum prima inquirit Magister, quid sit peccatum, utrum videlicet sit actus, vel privatio pura. In secunda, dato quod aliquo modo sit actus, et aliquo modo sit privatio, inquirit, utrum peccatum sit peccati poena, infra distinctiorie trigesima sexta: Sciendum tamen, quaedam sic esse peccata. In tertia vero

inquirit, utrum actio substrata sit a Deo tanquam a causa, infra distinctione trigesima septima: Sunl lamen et alii etc.

Prima pars, quae continet praesentem dislinctionem, dividitur in partes tres. In prima ponit Magister peccati notificatioiies. In secunda vero ex ipsis notiflcationibus inquirendo elicit, quid sit peccatum secundum rem. In tertia vero dissolvit rationes sive oppositiones, quae contrariae videntur veritati praedeterminatae. Primum facit ibi: Post haec videndum, quid sit peccatum etc. Secundum ibi: Quocirca, diversitatis huius verborum etc. Tertium il>i: Quibus opponitur: si omnia quae sunt etc.

Ad intelligentiam autem huius partis, in qua inquiritur, quid sit peccatum, cum peccalum sit privatio magis quam positio, est hic quaestio de cori'uptione boni, quae habet fleri per peccatum. Et circa

hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum bonum habeat per peccatum corrumpi.

Secundo vero quaeritur de modo corrumpendi.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum peccatum aliquod bonum habeat corrumpere. Et quod sic, videtur.

1 Val. hic addit in qua peccatum commitlitur, et dein post

el defmitionem. Prima pars dividi posset in partes tres secim-

Secunda vero pars principalis dividitur in tres

Similiter tertia pars principalis tres habet par-

Circa prinmm quaeruntur tria. Primo quaeritur, utrum a peccato sit boni cor- Secundo quaeritur, utrum peccatum sit ipsa cor- Tertio quaeritur, utrum peccatum, in quantum

1. Augustinus in Enchiridio: « Quid est aliud,

titur, necessario ibi aliquod bomim privatur; sed non est dare, quod privetur per aliud quam per culpam: ergo necesse est ponere, quod peccatum habeat bonum privare et privando corrumpere. Et hoc Auguslinus insinuat expressius paulo post, cum subiungit:«Ideo malum corruptio est naturae, quia eam qualicumque privat bono».

2. Item, hoc ipsum ostendit Augustinus lali ratione: « Quod nullo bono privat non nocet», ergo quod nocet aliquo bono privat; sed mahun nocet, hoc manifestum est: ergo aliquod bonum adimit et aliquo bono privat; sed quod privat et adimit bonum, iUud corrumpit: ergo etc.

3. Item, sicut se habent vitia corporum ad corpora, sic vitia animarum ad animas; sed vitia corporum laedunt et aliquo modo corrumpunt corpora: ergo vitia animaruui aliquid corrumpunt circa ipsam animam; talia autem vitia sunt peccata: ergo etc.

4. Item, quando quis peccat, aut perdit aliquid boni, aut nihil. Si nihil: ergo ita bonus esl post, sicut ante: ergo ita bonus est qui peccat, sicut ille qui non peccat: ergo ita debet placere Deo unus, sicut alter; quod est manifeste falsum. Restat igitur, quod aliquid boni perdit. Sed illud bonum, quod perditur, corrumpitur: ergo est alicuius Ijoni corruptivum.

Sed coNTEA hoc acguitur sic: 1. Primo per auctoritatem Auguslini qui dicit, quod « peccatum est corruptio modi, speciei et ordinis; sed corruptionis non est corrumpere — nam si corruptio corrumperet, pari ratione et alia corruptio, et sic in infinitum; et iterum, actionis non est agere — ergo videtur, quodsi peccatum est corruptio, quod eius non sit corrumpere.

2. Item, si peccatum corrumpit — aut ratione boni substrati, aut ratione defeclus. Ratione boni substrali noo, quia, cum corrumpere bonum sil malum, bonum, in quantum bonum, esset causa mali; quod estfalsum. Si rsXmwe defeclus; sed contra: corrumpere est agere; nullus defectus est principium actionis: ergo peccatum ratione defectus non corrumpit.

3. Itera, si corrumpit, aut ergo corrumpit joeccantem, aut alium. Alium non; conslat, quia multa sunt peccata, quae non fiunt in aliuni. Si corrumpit peccantem; sed conlra: nihil corrumpit se ipsum; et nihil secundum idem natum esl esse agens et patiens; et iterum, nullum malum poenae corrumpit punientem: ergo videtur, quod malum culpae non corrumpit peccantem nec aliquem lilium: ergo etc.

4. Item, si corrumpit, aut ex parte carnis, aut ex parte animae. Ex parte carnis, non, quia mulla sunt peccata, quae conferunt ad regimen sanitatis corporalis et ad oblectationem carnis. Si ex parte animae; sed contra: anima est immortalis, ergo in ea nulla cadit corruptio; nam si corruptio caderet, impossibile esset, ipsam esse perpetuam.

5. Item, si corrumpit, aut corrumpit quantum ad substantiam, aut quantum ad potentias, aut quantum ad actum. Quantum ad subslantiam, non; hoc constat. Quantum ad potentias, non, ut videtur, quia potentiae sunt incorruptibiles, sicut et substantia; praeterea, nec intenduntur nec remittuntur, nec habet quis minorem polentiam voluntatis post culpam quam ante culpam. Quantum ad actum, non, ut videtur, quia peccatum substernit sibi actum et supponit; et nihil corrumpit illud, sine quo esse non potest et per quod egreditur in esse: ergo peccatum non corrumpit quantum ad actum nec quantum ad potentiam, ut visum est: ergo etc.

6. Item, si peccatum corrumpit aliquod bonum, aut ergo corrumpit bonum naturae, aut bonum gratiae. Non bonum naturae, quia ei non opponitur, et ut vult Dionysius, « nihil existentium corrumpitur in eo quod est essentia velnatura». Si igitur corrumpit bonum gratiae: ergo nullus potest peccare nisi habens gratiam, quia bonura non corrumpitur nisi in eo in quo est. Sed hoc est falsum, quia peccatores peccare possunt: ergo etc.

Est igitur quaestio, quod bonum est illud quod habet in nobis peccatum corrumpere?

c 0 N c L u s I 0. Malum culpae bonum corrumpit, non auferendo vel diminuendo potentiam, sed toUendo habitum rectitudinis et diminuendo habititatem mediam.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio, cut Augustinus in pluribus locis dicit, peccatum corrumpit et aliquo bono privat. Cum enim per peccatum fiat animae deformatio et obscuratio, nec possit intelligi, aliquid deformari vel obscurari sine araissione alicuius luminis et pulcritudinis; necesse est intelligi, per peccatum aliquod in nobis bonum corrumpi. chaeos, n. 61. Principium illud: actionis non est agere, inniti-

Ad quod intelligendura notandum est, quod peccatum non est qualiscumque privatio nec cuiiiscumqne boni nec in quacumque creatura reperta, sed peccatum sive culpa privatio est iustitiae. « lustitia autem, ut dicit Anselmus, est rectitudo voluntatis». Voluntas autem est in sola rationali creatura, ac per hoc et iustitia; et sicut iustitia est voluntatis rectitudo, sic culpa, quae est iniustitia, est voluntatis obliquatio. Sicut igitur per obliquationem fit declinatio a rectitu- (line et quaedam rectitudinis exterminatio, sic in culpae commissione fit in anima quaedam rectitudinis ademptio sive corruptio. — Et est attendendum, quod cum ad rectitudinem voluntatis tria concurrunt, videlicet ipsa potentia rectificabilis et ipse habitus rectitudinis et ipsa habilitas media; peccatum non corrumpit ipsam potentiam, secundum quod potentia est, nec siinpliciter nec secundum quid; ipsum vero habitum rectitudinis simpliciter tollit; ipsam vero habililatem mediam quodam modo corrumpit et 3. quodam niodo relinquit. Ergo polentiam nec diminuit nec aufert, iustitiam simpliciter tollit, habilitalem vero mediam diminuit, dum hoino per peccatum minus et minus redditur ad rectitudinem iustitiae habilis, secundum quod linea, quae magis et magis curvalur, minus est habilis ad dispositionem rectitudinis. — Concedendum est igitur, sicut rationes ostendunt, quod malum culpae habet bonum corrumpere.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod privationis non est privare, nec corruptionis corrumpere; dicendum, quod quamvis actus non habeat generare alium aclum, tamen habitus habet generari ex actibus; et ideo malum culpae, prout est corruptio et deordinatio existens in actu, potest esse causa deordinationis voluntatis secundum habilum. Et ideo peccatum sive malum culpae dicitur corrumpere, quia actus inordinatus voluntatem reddit inhabilem; nec signiflcatur ex hoc, quod actio sit ex actione, sed quod deordinatio in habitu sit ex deordinatione in actu.

-2. Ad ilkid quod quaeritur. utrum malum corrumpat ralione boni substrati, vel ratione defectus; dicendum, quod corrumpere duo dicit, videlicet agere et deficere; nam corruptio est aclio cum defectu. Dico igitur, quod malum culpae habet corrumpere, ita quod ratione boni substraii est ratio agendi, ratione vero defectus est ratio deficiendi. Et istud patet: voluntas enim, dum peccat, corrumpit se, quia, dum se ipsam movet deordinate, reddit se inordinatam et ad bonum rainus habilera; nec potest se deordinare nisi volendo et se ipsara raovendo. Et quod dico se movere, dico aliquod bonum substratum; quod autem dk.o inordinatum, Aco ddectum. Et huius satis congruum exemplum ponit Augustinus, et Magister recitat in liltera, quod malitia corrumpit, sicut corrumpit abstinentia. Ad corruptionem autera abstinentiae et concurrit vis naturalis consumtiva et defectus alimenti, et ita actio cum defectu. Sirailiter in proposito est intelligendum.

3. Ad illud quod quaeritur: aut peccans corrumpit se, aut alterum; dicendum, quod corrumpit se. Quod vero subiungit, quod nihd corrumpit se ipsum; dicenduni, quod verum est, si agat secundum operationem naturae suae debitam; culpa autem non fit secundum ordinem naturae, sed praeter naturam. Et si obiiciat, quod nihil est agens et patiens secundum idera; dicendum, quod istud falsum est in his potentiis, quae possunt super se ipsas reflecti. Nam, sicut dicit Anselmus « voluntas est instrumentum se ipsum movens»; et cum deordinate se ipsam raovet, se laedit et sibi ipsi nocumentum infert, pro eo quod vel recto ordine se privat, vel a recto ordine se elongat.

4. Ad illud quod quaeritur, aut peccatum corrumpit ralione carnis, aut animae; dicendum, quod principaliter ratione ctnimae. Nam etsi peccatum aliquod corrumpat ratione carnis, hoc accidit, sicut superfluitas coitus vel cibi et potus nocet corpori. Xw aninia autem peccatura senipor aliquam corruptioneni facit non secundum substantiam, secundum quam est immortalis et incorruptibilis, sed secundum rectitudinem et habilitatem ad ipsam, secundum quam anima est variabilis et vix in eodem slatupermanet, sicut patet per experientiam, quamdiu suinus in hac raiseria.

b. Ad illud quod quaeritur, utrura corrumpat quantum ad substantiam, aut quantuin ad potentiam, aut quantum ad actum; dicendum, quod malum culpae corrurapit quantum ad actuni, non simpliciler, sed in quantum actus ille est ordinabilis in finem; non enim culpa privat ipsuni actum, sed privat ordinem actus in finem. Et per hunc etiam modum dico, quod non corrumpit potentiam, sed habilitatem sive ordinabilitatem, per quam ordinatur ad suum complementura. Obiectio autem illa currit, ac si diminueret potentias sub ratione potentiae, et actum sub ratione actus; et ideo palet illud.

6. Ad illud quod quaeritur, utrum corrumpat bonum graliae, vel naturae; dicendum, quod proprie loquendo et generaliter, malum culpae est privatio habililatis mediae inter bonum naturae et bonum gratiae, quae quodam modo tenet medium mter signi/icatur codd. C R S T et alii cum edd. 1, 2 signifwat

bonum gratiae et bonum naturae. Et ratione eius quod ad bonum gratiae ordinat, attenditur penes ipsam bonum et malum moris; ratione vero eius quod naluralis est, non tantura liabet esse in iustis,

in ipsa primo et per se invenitur ratio culpae sive culpa

Utrum peccatum sit ipsa Secundo quaeritur, utrum [eccatum sit ipsa corruptio-passio, essentialiter loquendo. Et quod sic, videtur. sed etiam in peccatoribus; et ideo peccatum, sive fiat ab aliquo, qui habet iustitiam, sive flat a peccatore, semper invenit aliquid, quod privet et corrumpat. actvalis. Corruptio-passio ordinarie non est volita nisi indireq. 4. — Dionys. Carth., hic q. I.

essentialiter loquendo.

I. «Peccatum, sicut dicit Anselmus, non aliud quam absentia vel carentia iustitiae, ubi debet essen; sed privatio iustiliae passiva non est aliud

quam carentia debitae iustitiae: ergo, essentialiter loquendo, culpa est corniptio, prout est passio.

2. Item, Augustinus in libro primo Confessionum: «lussisti, Domine, et sic est,ut oiunis motus inordinatus poena sibi sit»; sed motus inordinatus est culpa; poena autem motus inordinali non est nisi ipsa corruplio passiva, quam homo incurrit ex illa inordinatione: ergo peccatum est ipsa privatio-passio, formaliter loquendo.

3. Item, « omnes actiones animae passiones sunt», sicut vult Philosophus: ergo omnis inordinata actio animae est inordinata passio; sed quod est inordinatum est culpa: ergo illa passio sive corruptio inordinata est culpa.

4. Item, cum anima deformat se ipsam, ipsa deformilas, qua anima deformatur, remanet in ea, et culpa similiter; aul ergo illa deformitas est ndpa, aut aliquod aliud; et constat, quod culpa, quae remanet in anima, non est aliud quam ipsa deformitas, qua anima deformis facta est: ergo videtur, quod peccatum sit ipsa corruptio-passio.

5. Item, corruptio-passio, in qna esl privatio modi, speciei et ordinis, aut est culpa, aut est poena. Si poena: ergo videtur, quod talis privatio sit a Deo: ergo Deus animam reddit deformem et iustitia privatam; quod profanum est dicere. Restat ergo, quod sit culpa.

Sed contra: 1. Augustinus de Libero Arbitrio: « Culpa est malum, quod facimus, et poena nialum, quod patimum: si ergo corruptio-passio est malura, quod patimur, videtur, quod non sit culpa, sed poena.

2. Item, Augustinus: « Malum culpae est affectio voluntaria, malum vero poenae est affectio involuntaria»; sed corruptio-passio non est voluntaria, sed involuntaria, quia nemo vult corrumpi nec deformari: ergo non videtur, quod sit culpa, sed poena.

3. Item, Magister in littera: « Peccatum dicitur privatio active, non passive; nam ideo malum vel peccatum dicitur corruptio, quia naturam qualicumque privat bono».

4. Item, hoc ipsum videtur ratione. Omnis poena est iusta et laudabihs; sed omnis corruptio-passio est poena, cum damnificet et puniat eum qui corrumpitur: ergo omnis corruptio-passio est iusta et laudabilis. Sed nulla culpa est iusta et laudabilis: ergo nulla culpa est corruptio passive dicta.

5. Item, causa et effectus essentialiter distinguuntur; sed peccatum corrumpit et est principium corruptionis passivae, sicut prius ostensum est: ergo corruptio-passio et ipsa culpa distinguuntur essentialiter: non est igitur culpa corruptio boni passive dicta. No-n tantuni corruptio sive privatio boni active dicta, sed eadem etiam passive dicta habet rationem culpae.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiara est notandura, sicut praetactura est. peccatura est corruptio, consistens circa voluntatem et eius actum, cum sit obliquatio a rectitudine iuslitiae. Voluntas autem in actu suo est « instrumentum se ipsum movens'»; unde, quando voluntas ad aliquid movetur libere; si raoveatur vel afficiatur inordinate, illa inordinatio respicit voluntatem moventein et voluntatera motam, quia voluntas, dura inordinale afficitur, inordinate movet et inordinate movetur. Quoniam igitur culpa, prout consideratur in acht, nihil aliud est quara raotus voluntatis inordinatus, et ad illum niotum concurrit actio et passio, non tantum est corruptio-actio, imrao etiam corruptio-passio. Nam et inordinatio, qua anima se deordinat, et inordinatio, qua anima deordinatur, utraque est culpa, differens coraparatione, una taraen per essentiara. — Et quia quales sunt actus, tales sunt kabitus, maxirae cum habitus generantur ex actibus, sicut est in genere malorura habituura; hinc est, quod deformitas vel privatio in voluntate relicta et habet in se aliquid correspondens actioni, et aliquid correspondens etiara passioni. Nam voluntas, dum peccat actualiter, efficitur inhabilis, et in quantum habet rationem moventis et in quantum habet rationem moti. Et ita culpa, considerata ut in habitu, et in quantura remanet in aniraa post actum peccati, et est corruptio sive privatio correspondens actioni, et est corruptio sive privatio correspondens passioni. Et sic eadem culpa est corruptio sive privatio boni, non solum active, sed etiam passive dicta, secundura veritatem

loquendo. Secundum appropriationem vero, corruptio illa, in quantum est active intellecta, tenet mere rationem culpae, in quantum eropassive dicta, tenet rationem poenae; quia, in quanlum est active dicta, tenet rationem voluntarii, in quantum vero passive rationem involuntarii. — Nec ista sunt incompossibilia circa eandem actionem et motum. Nam expresse videmus, quod in eadem actione corporali una et eadem actio et deleclat et laedit, et per consequens contristat; sicut, cum scabiosus scalpendo cutem suam dilaniat, et dilaniando delectatur et dilaniando etiam laeditur, et unum placet, et reliquum displicet. Simililer et in eadem actione spirituali est aversio ab incommutabili bono et conversio ad commutabile bonum, et conversio placet, et aversio displicet. Sic et in proposito intelligendum est, quod eadem culpa potest dici active et passive; prout tamen active dicitur, proprie tenet rationem culpae, in quantum vero passive, tenet rationem poenae. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod aliqua corruptio-passio, utpote illa quae est rectiludinis privatio, culpa esl.

1. 2. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod culpa est malum, quod facimus etc.; iam patet responsio ex his quae dicta sunt. Nam cum idem motus possit esse actio et passio, in quo voluntas se ipsam movet; sic el eadem actio potest esse poenae et ciUpae, licet sub alia et alia ratione. — Similiter respondetidum est ad sequens, quod obiicitur de voluntario et involuntario.

2. Ad illud quod obiicitur tertio de verbo Ma-

Utrum peccatum ex eo, quod Tertio quaeritur, utrum peccatum ex hoc, quod corrumpit bonum, contrarietur bono increato. Et quod sic, videtur:

1. Priino per Augustinum, duodecimo de Civitate Dei: «Vitium contrarium est Deo, tanquam malum bono; naturae vero, quara vitiat, iion tantuin est contrarium, sed etiam iioxiuin»: ergo videtur, malum in eo, quod corrumpit naturam, contrariari summo bono.

2. Item, quod facil hominem rebellem et contrarium Deo, illud potissime Deo contrariatur; sed gistri, dicendum, quod illud dicitur per quandam appropriationem; magis enim proprie dicitur culpa Noiandum.i I corruptio-actio quam corruptio-passio. Verum est etiam, quod aliquis, dum caret iustitia, quam debet; habere, culpabilis esl. Ralio tamen principalis, quare i culpabilis est, est ex hoc, quod ipse fecit sibi illam carentiam; nam si involuntarie eam sustineret aliunde,, tunc teneret potius ratioiiem poenae quam culpae.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omnis poena;; est iusta et laudabilis; dicendum, quod est poena Tripics poi » inflicta et poena acta et poena contracta Et cum, dicitur, quod omnis poena est iusta et laadabilis, j hoc intelligitur de poena inflicta; de poena acta vel contracta non habet veritatem, nisi prout intelli-; j guntur sub ratione poenae. Privatio autem boni passiva sive ipsius animae deformatio non est poena, inflicta, sed est poena acta, quia anima hanc poenam in se facit, dum peccat.;

4. Ad illud quod obiicitur, quod peccatum est causa corruptionis passivae; dicendum, quod illud,1 intelligitur de peccato, quod est in actu, quod est causa corruptionis in voluntate per modum habitus; et utrobique sicut ostensum est prius, habet ra- j tionem actionis et passionis. — Potest tamen dici, M'j soioii. quod etsi peccatum dicatur corrumpere, non tamen est proprie causa corruptionis, sed potius ipse pec- cans. Et si dicatur peccatum esse causa corruptio- nis passivae, hoc dicitur ratione ipsius peccantis,; sicut actio dicitur esse causa passionis ratione ipsius agentis; fortassis enim idem potest esse actio et passio, sola comparatione differens. bonum, contrarietur bono increato. peccatum facit hominem inimicum Dei, et pugnare adversus Deum et resistere, sicut ex diversis locis Scripturae accipi potesl: ergo etc.

5. Item, contrarietas efTectuum attestatur contrarietati causarum, maxime quando causa sic est in alterum contrariorum, quod non potest esse in reliquum; sed summi boni est iustitiam facere, peccati vero est iustitia privare, nec Deus potest privare iustitia, nec malum potest facere iuslitiam: ergo videtur, quod malitia sit summo bono contraria in hoc, quod privat iustiliam. slum faciens. Veniale peccatum est iniusta jjoena, i. e. iniuste

6. Item, quod contrarialur praecepto alicuius contrariatur ipsi praecipienti; sed maliiin contrariatur verbis et mandatis Dei in hoc, quod est corruptio, et corrumpit illud quod mandata Dei praecipiunt servari: ergo etc.

D. Ilem, caritas el cupiditas opponuntur, siiniliter gratia et culpa opponuntur; sed caritas et gratia Deo uniunt et assimilant, et in hoc raaximam habent cum sumino bono convenienliam: ergo econtra cupiditas et culpa reddunt animam Deo deformem et ab eo separant; et si hoc, ergo habent cum Deo contrarietatem et repugnantiam.

Sed contra: 1. Malum nulli contrariatur, nisi ej cui est malum, et nulli est malum, nisi ei cui nocet: si ergo nullum malum summo bono potest nocere, quia iam non esset summum; videtur, quod ratione privationis boni non contrarietur malum aliquod sunnno bono.

2. Ilem, omnia «contraria nata sunt fieri circa idem »; sed maluni nullo modo nalum est fieri circa summum bonuin: ergo nullo modo contrariatur summo bono.

3. Item, omnium contrarioruin aliqua est proportio; sed mali ad bonum increatum nulla est proportio: ergo nulla contrarietas est istius mali ad illud summum bonum.

4. Item, omne contrarium aliquo modo resistil et repugnat suo contrario; sed divinae virtuti, cum sit omnipotentissima, nihil potest resistere: ergo impossibile est, malum contrariari Deo, nec in se nec in suo opere.

b. Item, nihil quod facit ad pulcritudinem operis, contrariatur sapientiae artiticis; sed mala, quae perpetrantur, faciunt ad decorem universitatis: ergo Dullo modo contrariantur nec bonitati nec sapientiae Conditoris.

Quaeritur ergo, pro quanto habeat illud intel- 'S quod malum facit hominem Deo inimicum et Deo adversarium, cum Dei voluntas implealur ex omnibus, et omnia subiaceant eius voIuDtati et nutui. Peccalum, bonum eorrumpens, contrariatur bono increato tantum in effectu eiusdem, et quidem in parte, non simpliciter et universaliter.

Respondeo: Dicendura, quod aliquod malumcontrariari alicui bono dupliciter potest intelligi: aut in se et secundum formam, aut in suo ejfeclu et in operatione. Primo modo malum non potest conlrariari summo bono, cum illud sit bonura per essentiam, cui nihil omnino est contrarium. Secundo vero modo quodam modo potest contrariari, et quodam modo non. Nam dupliciter potest aliquis repugnare alicui in suo effectu: aut quia repugnat ex parte virlutis ipsius agentis, aut quia repugnat ex parte idoneitatis ipsius suscipientis. — -Primo modo nihil potesl repugnare Deo in suo opere, quoniam virlus Dei omnipotentissima est, et ideo nullum potest invenire oljslaculum. Secundo modo subdistinguendum est, quia nocumentum inferre effectui, hoc potest esse dupliciter: aut simpliciter et unioersaliter, mi in parle. — Primo modo nihil potest contrariari Deo in opere suo. Tantus eDim est et talis ordo universitatis, quem ei Conditor dedit, ut a nullo possit malo perturbari, secundum quod in pluriljus locis vult Augustinus. Ultimo vero raodo aliquid potest repugnare Deo in effectu suo, quia per maluin bene contingit aliquem Dei effectum reddi minus habilem ad susceptionem divinae influenliae ad obtentuni perfectionis et beatitudinis, ad quam ordinatur ex sua sicut rationes ad primam partem inductae ostendunt; aliis vero modis non, sicut ostendunt raliones, quae ad secundam partera inducuntur; et ita diversis viis verum concludunt et concedendae sunt.

Per hunc etiam raodum solvendum est ad illud, quod ultimo quaerebatur, scilicet pro quanto quis dicatur Dei inimicus. Nam iuxta modimi praedictum distinguenda est voluntas beneplaciti et voluntas signi. Voluntas beneplacili est ipse Deus; voluntas vero signi dicit aliquera effectum creatum. Cum ergo dicitur, quod aliquis hoirio adversiitur Deo, hoc non intelligitur, quod adversetur et inimicetur voluntati beneplaciti, cui nullus potest resistere, imrao semper impletur vel ab homine, vel de homine; sed hoc dicitur quantura ad voluntatem signi, quia, cum Deus praecipiat unum, homo nialus facit contrarium et ila Deo adversatur; et talem hominem, qui sic adversatur Deo, Deus odit, non affectu et repugnantia voluntatis, sed ejfectu punitionis; sic enim hominem aftligil, sicut quis allligeret suum adversarium; et sic eum afffigendo, ordinat eurn ad honorem suum et reddit eum sibi subiectura. Et sic voluntati beneplaciti ceterae voluntates subserviunt

et militant, quamvis aliquae contrariae videantur ratione eius, quod repugnat voluntati signi. Sic etiam omnia mala a Deo ordinantur, quamvis repugnare

I. Aliis verbis, sed non alio sensu, quoad lianc quaestionem oppositionem ad Deum inflnita sit offensa, S. Bonav. tantum

Consequenter quantum ad secundum principale quaeritur de modo corrumpendi bonum per peccatum. Et cum dicat Augustinus, quod « malum sil corruptio modi, speciei etordinis», circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum per quodlibet malum

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum per quodlibet malum habeant ista tria, scilicet modus, species el ordo, corrumpi simul et inseparabiliter. Et quod sic, videtur:

1. Primo per deflnitionem mali, quam ponit « Maluni est privatio modi, speciei et ordinis. Si enim haec ratio recta esl, ergo debet convenire cuilibet malo: ergo quodlibet malum est privativum istorum trium.

2. Item, impossibile est, esse modum sine specie et ordine, el e converso; sed quae necessario se concomitantur iu esse, necessario se concomitantur in privatione. Si ergo malura est privatio alicuius horum, necesse est. quod simul illa tria babeat corrumpere.

3. Item, maior esl comiexio in bis tribus, videlicet modo, specie et ordine, quam sit in habitibus virtutum, qui sunt diversi formaliter secundum spe- 1 De Natura boni, c. 4. videantur divino ordini in aliquo effectu particulari. El per haec quae dicta sunt, satis potest faciliter ad quaesita responderi. (hic q. S.), qui transcribit tantum eiusdem responsionem. corrumpantur ista tria simul et inseparabiliter.

Secundo quaeritur, utrum haec tria per malum corrumpanlur aequaliter sive aeque principaliter.

Tertio quaeritur, utrum possint corrumpi totaliter. ciem; sed propter connexionem habituum, cum amittitur unus habitus, necessario et omnes perduntur: ergo multo fortius. cum per malum privatur ordo, privatur simul species et modus.

4. Item, per donum gratiae melioratur anima et eius habiJitas quantum ad haec tria, scilicet modum, speciem et ordiuera — nara gratia reddit animam meliorem et pulcriorem et rectiorem — ergo cum culpa directe opponatur gratiae et tollat ipsam gratiam, videtur, quod haec tria simul et inseparabiliter corrumpat et minuat.

Sed contra: 1. Modus attenditur in creatura per comparationem ad Deum sub ratione efjicientis, et species sub ratione exemplaris, el ordo sub ratione finis; sed quamvis creatura deordinetur a Deo secundum comparationera sub ratione linis, nihilominus tamen salvatur comparatio ipsius ad Deum sub ratione efficientis et exemplaris: ergo ad corruptionem ordinis non sequitur necessario corruptio modi et speciei.

2. Item, in corporibus videmus, modum auferri sine specie, et speciem etiam auferri posse sine ordine per aliquod malum, quod nocet bono naturae — nam aliquis habens indebitam quantitatem habet pulcriludinem formae, et e converso, et similiter est in ordine — sed sic se habet malum culpae ad modum, speciem et ordinem in spiritualibus, sicut malum, quod nocet naturae, ad modum, speciem et ordinem in corporalibus: si ergo in corporalibus non privantur illa tria simul et inseparabiliter, videlur, quod nec in spiritualibus.

3. Item, nos videmus, quod alia bona naturalia sic se habent, quod unum potest auferri sine allero, sicut fortitudo sine eloquentia, et e converso: ergo si modus, species et ordo dicunt bona naturalia ipsius animae; videtur, quod unum sine altero privari habeat per malum culpae.

4. Item, « tantum unum uni opponitur-»: ergo unum malum opponitur uni bono; aut igitur quodlibet peccatum claudit in se tria peccata sive mala, aut si unicum est peccatum sive malum, videtur, quod non tollat simul et semel ista tria. S/ lu dicas, quod ista tria simul concurrant in unum bonum; quaero, qualiter possit inlelligi, cum videantur differre formaliter. — Et iterum, cum in omnibus habeant reperiri, qualiler dicuntur per malum culpae inprivari, quod non reperitur nisi in sola crealura ralionali? Omne peccalum corrumpit circa volunlatem haec tria, modum, speciem et ordinem, simul et inseparabiliter.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est jjam aliqui acceperunt ista tria secundum dii. versas proprietates in eadem re consideratas, ita quod modus dicat aliquid pertinens ad genus quantitatis, et species aliquid pertinens ad genus qualitatis, et ordo aliquid pertinens ad genus relationis. etiam proprietate substanliae sit reperire ista tria; unde haec tria se extendunt ad omnia entium et praedicamentorum genera.

Alius vero modus assignandi et distinguendi isla tria fuit per comparationem ad diversa. Quaelibet enim res tripliciter habet considerari, videlicet in se et per comparationem ad alias res universi et in comparatione ad fmem. Ut autem in se consideratur, sic attenditur in ea modus; nani unaquaeque res in se ipsa finita est et modiflcata. Ut autem comparatur ad res alias, sic attenditur in ea species, sicut attenditur pulcritudo partium secundum situm, quem habent in toto. Ut autem comparatur in relatione ad finem, sic attenditur in ea ordo; unaquaeque enim res ordinata est, dum directe tendit ad fecte veritatem non attingit. Omnibus enim aliis rebus circumscriptis, remanente una sola anima, adhuc polesl peccare, et adhuc potest attendi in ea modus, species et ordo. tur in eadem re secundum diversas comparationes sive relationes ad ideni. Altenduntur enim in unaquaque creatura, secundum quod ipsa esl vestigium Creatoris; quod quidem vestigium consistit in comparatione creaturae ad Creatorem secundum triplex genus causae, sicut in primo libro dictum fuit, ita quod modus attenditur secundum comparationem creaturae ad Creatorem in ralione causae efficientis, species in ratione causae exemplaris, et ordo in ratione causae finalis. Et quia quodlibet ens, quantumcumque raodicum, habet istam comparationem ad Deum. in quolibet ente creato reperiuntur haec tria. ulterius praeter alias creaturas operans per voluntatem. Et utroque modo habet comparari ad Deum; et utroque modo habet reperiri in ea modus, species et ordo; utroque etiam modo habet reperiri circa eam malum, quod est istorum trium corruptivum. Sed malum culpae proprie haliet consistere circa ipsam, secundum quod est voluntarie operans; et ideo privare habet modum, speciem et ordinem, secundum quod consistunt circa ipsam voluntatem, ut est voluntarie operans. VoJuntas autem, cura haesse non possunt, utrum oninino sit, utrum hoc an aliud sit,

bet modum, speciem et ordinem, sicut debet, bona esl. Tunc aiilem voUmlas nostra bona est, quando in movendo sive operando conlinuatur divinae virtuti ut principio moventi, et conformatur ei ut regulae dirigenti, et unitur ei ut fini quietanli; et in primo altenditur modus, in secundo species, in tertio ordo secundum comparationem in Iriplici genere causae. Quandocumque vero aliquis peccat, necessario discontinuatur a Deo tanquam a principio movente, quia Deus nunquam movet ad peccalum; discordat a Deo tanquam a regula dirigente; et elongat se et deordinat tanquam a fine quietante, ponens creaturam finem. Et in omni peccato necesse est ista tria concurrere. — Et sic patet, quod omne peccatum corrumpit circa voluntatem haec tria, scilicet modum, speciem et ordinem sinml et inseparabiliter. — Et concedendae sunt rationes hoc ostendentes. M rationes vero in opposilum adductas facile est respondere.

1. Ad primum enim quod obiicilur, quod semper manet salva comparatio ad efficiens et exemplar; dicendum, quod voluntas ut natura quaedara est, habet ad Deum comparari illo Iriplici genere causae; et secundum hoc habet quendam modum, speciem et ordinem, in qudius communicat cum omni genere creaturae; et maluni culpae non habel hoc modo illa privare. Alio modo, sicut praedictum est, habet comparari ad Deum ut movenlem et dirigenlem et quietanlem; et hoc modo non manet salva comparatio ad Deum sub ratione exemplaris sive regulae dirigenlis, nec etiam suh ratione moventis, sicut non manet sub ratione finis.

2. De modo, specie et ordine cfr. I. Sent. d. 3. p. I. dub. in bonis gratiao, aliter in bonis naturae, aliter in bono na-

Utrum modus, species et ordo Secundo quaeritur, utruiu haec tria per quodlibet peccatura corruiupantur aequaliter. Et quod sic, videtur:

2. Ad illud quod obiicitur, quod in corporibus unum polest adimi sine altero; dicendum, quod haec in corporibus dupliciter possunt accipi: uno modo, prout accipiuntur penes disposiliones diversas; et hoc modo unum potest adimi sine altero, sed hoc inodo non attenditur in eis ratio vestigii. Alio modo. prout attenduntur penes idem secundum comparationes, videlicet prout eadem forma substantialis dat modum, speciem et ordinem secundum diversas comparationes in triphci genere causae; et hoc dico quantum ad primum esse; vel prout eadem forma accidentalis dat quantum ad bene esse; et hoc.modo nunquam fallit, quin, si fiat corruptio in modo, per consequens etiam fiat in specie et ordiiie, et e converso.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in aliis bonis naturahbus non est ita; dicendum, quod non est simile, quia alia bona naturalia essenlialiler differunt; et ideo unura potest corrumpi et tolli sine allero. Non sic autem est in modo, specie et ordine, immo circa idem fundantur, sicut oslensum est.

4. Et per hoc patet responsio ad ultimum. Nam etsi modus, species et ordo videantur esse tria bona, non tamen sunt diversa per essentiam, sed dicunt non est in omnibus, in quibus reperitur raodus species et ordo, quia non est privatio illorum trium, secundura quod in eis consistit generalis ratio vestigii, et consistunt circa oninem creaturam, sed prout consistunt circa voluntatem deliberativam. turae por se, aliter in ipsis potentiis, aliter n aptiltidine potenq. 3. —.Egid. R., hic q. 2. a. I. — Dionys. Carth., hic q. 2.

per peccatum aequaliter.

1. Priino per Augustinum in libro de honi « Ubi haec inagna sunt, inagnum est ubi parva, parvum»: ergo secundum haec Iria atsalvat in esse, vel bene el beaie esse. — Aliquanto superius pro

tenditur intensio et diminutio in omni bono: ergo si idem bonum non potest esse maius et minus se ipso, necesse est, quod rum ista tria privantnr, quod aequaliter priventur.

2. Item, ista tria sunt vestigium Trinitatis summae, ubi est perfenta aequalitas et consnbstantialitas: ergo sicut haec Iria sunt consubstantialia, quod unum sine altero esse non potest, sic etinm sunt aequalia: ergo quantum diminuitur de uno, necesse est, tantum diminui de reliquo.

3. Item, haec tria privari non est nisi bonum privari, sicut prius- ostensum est;sed in eodeni et secundum idem non est magis et minus reperire: ergo si per idem malum ista tria privantur. necesse est privari aequaliter.

4. Item, quanto voluntas plus recipit a Deo, tanto est Deo similior, et quanto Deo similior est, tanto magis ad Deum tendit: ergo necesse est, quod quantum habet de modo, tantum habeat de specie et ordine; et si hoc, necesse est, illa tria bona per malum privari aequaliter.

Sed contra: 1. Videtur, quod malum principaliter privet ordinem, quoniam malitia in opere principaliler attenditur penes intentionis deordinntionem: ergo si penes hanc principaliter consistit ordo, videtur, quod malum plus habeat privare ordinem quam modum vel speciem.

2. Item, modus, species et ordo correspondent illis Iribus, videlicet unitati, veritati et bonitati; sed malum principaliter et plus aufert de bonitate, quam anferat de unitate et veritate: ergo si haec tria correspondent illis tribus, videtur, quod non adimanlnr ista tria aequaliter.

3. Item, his tribus, in quibus attenditur ratio vestigii, videlicet modus, species et ordo. correspondent illa tria, in quibus attenditur ratio imaginis, videlicet memoria, intelligentia et voluntas. Sed peccatum, cum deformat imaginem. non deformat omnes potentias aequaliter, immo principalius et magis deformat voluntatem: ergo pari ratione, non corrumpit aequaliter modum, speciem et ordinem, sed principalius aufert ordinem quam modum vel speciem.

4. Item, peccatum. loquendo essentialiter et proprie. deformitas est; sed omnis deformitas principaliter dicit privationem formae sive pulcritudinis, ergo speciei: igitur culpa non privat haec Tria aequaliter, sed principalius privat speciem.

5. Item, malum aliquo modo bene potest ordinari, sicut dicit Augustinus in Eiichiridio; sed nullo modo potest speciem habere, cum sit privatio: ergo videtur, quod in malo magis flat privatio speciei quam ordinis: non ergo fit privatio illorum trium aequaliter.

6. Item, non fit privatio in aliquo respectivo nisi per privationem prius factam in aliquo absoluto; « in ad aliquid enim per se et proprie nec est motus nec mutatio'»: ergo si ordo dicit relationem ad alterum, non potest fleri corruptio in ordine nisi per corruptionem faclam in specie; videtur igitur, quod corruptio facta per malum non respiciat illa tria aequaliter. Modus, species et ordo per quodlibet peccatum aequaliter corrumpuntur.

Respondeo: Dicendum, quod cnm ista tria, videlicet modus, species et ordo, prout privantur per malum culpae, sint conditiones eiusdem bonae voluntalis, non solum ab invicem inseparabiles, verum etiain aequales, aequaliter privantur per quodcumque malum culpae. — Quodlibet enim maluni pae in tantum deordinat, in quantum facit Deo dissimilem, et in quantum facit Deo dissimilem, in tantum elongat a Deo, ita quod, quemadmodum gratia aequaliter reddit animam ordinatam et speciosam et potentem in bonum tantum vel maius; et quemadmodum in gloria similiter est adaequatio dotum: sic etiam in culpa aequaliter flt privatio horum trium. Et ideo, sicut dicitur « visio in gloria esse tota merces"'», propter connexionem et aequalitem in dotibus gloriosis; sic etiam, ut dicit Angnstinus in libro Octoginta trium Quaestionum. quod « totuin nomen mali de speciei privalione repertnm est», non quia per malum solum species privetnr vel principalius, sed quia in privatione speciei intelligitur privatio aliorum. — Concedendae sunt igitur rationes, quae ad primam partem inducuntur.

quod verum est; sed quod ipse obiicit, quod ordo altenditur penes intentioneui; dicendum, quod illud intelligitur penes quandara appropriationem. Nam circa ipsam intentionem consistit modus, species et ordo, ex quibus et bona est intentio, et bona est actio, quae ex intentione procedit.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod modo, speciei et ordini respondent unitas, veritas et bonitas; dicendum, quod verum est, prout in illis tribus consideratur generalis ratio vestigii; prout aulem in ipsis attenditur corruplio mali culpae, quae consistit circa voluntatem, haec tria habent considerari in l3ono, secundum quod Imnum est, sicut in praecedenti probleniate patuit. Et ideo aequaliter per raalum habent privari, quoniam directe opponitur illis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod malum non aequaliter deformat omnes potentias iraaginis; dicendum, quod non est simile; quia illae potentiae sunt diversae et ad diversos actus ordinatae, ita quod ahqui illorum actuum respiciunt culpam et iustitiam secundum plus et minus. Non sic autem est in proposito; nam haec tria sola comparatione differunt, et cum habeant idem fundamentum, necesse est, quod quantuni dirainnitur unura, dirainuatur et alterum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod malum culpae est deformitas; dicendum, quod non tantum est

Utrum modus, species et ordo Tertio quaeritur, utrura per raalura contingat haec tria corrurapi totaliter. Et quod non, videtur:

1. Per Augustinum in Enchiridio: «Bonum malum est, quamvis, quanturacuraque minuatur, aliquid remaneat»: ergo per culpara nunquara aufertur totuni bonura, quod per raalum corrumpitur; sed lale bonum attenditur in raodo, specie el ordine: ergo etc.

2. Iteni, Augustinus in libro de Natura boni, loquens de his tribus: «Ubi haec magna sunt, niagnum bonura est; ubi parva, parvura; ubi nulla nullum »: ergo si per culpam totaliter fieret horura trium ademptio, fieret peccantis annihilatio; sed hoc est impossibile, quod aninia peccando annihiletur: ergo impossibile est, quod ista tria totaliter corrumpantur.

3. Itera, malum, si raalum est, aliquid adimit; sed impossibile est, quod ahquis tot mala faciat et tantum peccet, quin adhuc possit peccare: ergo nunquara tantum peccat, quin adhuc inveniat in eo deformitas opposita pulcritudini, sed etiam est curii«toi- opposita rectitudini. Ideo non sequitur, quod magis privet speciem quam ordinem; non enim dicilur deformitas per solius pulcritudinis sed etiam in hoc intelligitur privatio aliorum; magis taraen denominatur a privatione speciei et propter hoc, quod species est ratio

4. Ad illud quod obiicitur, quod malum est dinabile; dicendura, quod duplex est ordo. Est ordo anle faclum esse, qui est ex intentione facientis. Et est ordo post factum esse, qui quidem attenditur secundum iustitiam retribuentis. Primus ordo est ille, qui privatur a malo per malum; et hunc ordinem malum non potest habere, sicut speciera. Secundus vero ordo non privatur per raalum, imnio malum est ordinabile in poenis secundum illura ordineni.

5. Ad illud quod obiicitur, quod non fit privatio in respectivo nisi per aliquid absolutura; dicendum, quod tam species quam ordo, ut hic accipitur, utiaunque est respectivura; ideo non magis privatur unura per alterura quam e converso. Nihilorainus tamen haec tria tolluntur per mutationem factam circa aliquid absolutum; tunc enim privantur, cum liberum arbitrium peccat inordinate movendo se ipsum. malum possint totaliter corrumpi. culpa aliquod bonum, quod possit adimere. Sed hoc bonum consistit in modo, specie et ordine: ergo etc.

6. Itera, de nemine desperandum est, dum est in via: ergo quanturacumque peccet, adhuc habilitatem habet bene faciendi; sed quaradiu habet habilitatem bene faciendi, adhuc habet aliquod bonuni, quod raalum potest coi-rumpere; et si hoc, habet modum, speciem et ordinem: ergo nunquam ista corrurapuntur totaliter per raalura culpae.

7. Item, demus, quod in aliquo corrurapantur totaliter; tunc quaeritur: aut ille desinit esse, aut non. Si sic: ergo per peccatum contingit corrumpere subslantiam iramortalera et incorruptibilem, animam scilicet rationaleni; quod est impossibile. Si autem non desinit esse: aut ergo potest peccare, aut non potest. Si potest peccare: ergo aliquod bonum potest perdere; et si hoc, adhuc habet aliquid de habilitate et modo et specie et ordine, quae corrumpuntur per malum culpae. Si non potest, et substantia rationalis, quae non potest peccare, habens

liberam voluntalem, melior est illa qtiae potest peccare, quia Deo similior est: ergo per multitudinera peccalorum perveniret honio ad statum meliorem. Sed hoc est falsum et impossibile: ergo et illud, ex quo sequilur, videlicet quod modus, species et ordo totaliter adimantur per peccatum.

Sed coNTnA: 1. Omne illud, a qno fit ademptio ma, sive sit habilitas sive potentia, finitum est: ergo si per malum culpae tollitur et adimitur, necesse est, quod aliquando totaliter adimatur.

± Itera, si tantuni malum adimit tantum de bono: ergo niaius malum maius adimit, et duplo malura duplo adimit; sed nullum est peccatum ita magnum, quin adhuc possit esse maius: ergo si unum parvum peccatum adimit aliquid de bono, possibile est, quod anima committat ita magnura peccatum, quod totaliter amittat bonum, quod per peccatuni privatur.

3. item, quantacumque corporali quantitate data, quantumcumque modicum inde auferatur, utpote si a mari auferatur gutta aquae, contingit intelligere, quod aliquando totum auferatur: ergo pari ratione videtur in quantitate virtutis, quod quantumcumque parum aufertur per malum, si homo peccet continue, aliquando totura erit consuratum.

4. Item. sicut se habet gratia ad pronitatem, sic se habet culpa ad bnnam habilitatera; sed gratia adeo potest crescere, quod omnino aufert pronitatera, sicut patet in Christo et beata Virgine, in quibus fuit tanta gratia, quod nuUa fuit in eis ad malura pronitas: ergo pari ratione videtur, quod adeo potest crescere culpa, quod totaliter perdatur ad bonum habilitas.

5. Item, sicut status gloriae confirraat in bono, ita status damnationis confirmat in malo: ergo sicut per gloriam redditur homo impossibilis ad nialura. ita per daranationera aeternam redditur impossibilis ad bonum; sed ubicumque est ad bonum impossibilitas, ibi nulla est ad bonum habilitas: si ergo habilitas ad bonura est illud quod adimitur per peccatum, et cuius modus, species et ordo (ollitur per culpaui; vfdetur, quod haec aliqaando totahter sint adempta. Habilitas voluntatis ad bonum, et in ea moclus, species et ordo per culpam semper minui, sed 7iunquam lolaliter tolli possunt.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio per I. malum culpae non contingit omnino reniovere et privare habilitatera voluntatis ad bonura, nec modum, speciem et ordinem, quae secundura illam attenduntur. Et hoc raanifeste apparet, quia nunquam voluntas potest esse sine naturali habilitate et aptitudine ad bonura. Sicut ergo non potest voluntas peccando desinere esse, sic non potest totam habilitatem illam perdere et modura et specieni et ordineni, quae secundum illani attenduntiir, totaliter amittere. Et hoc quidein dicit.ugustinus expresse, et communiter quam flniatur sive consumatnr, difflcile estassignare; et super hoc diversi senserunt diversimode.

Quidam enim dicere voluerunt, quod illa bilitas nunquam totaliter tollitur, pro eo quod, etsi sit flnita in se, est taraen ordinabilis ad infinitum bonum et ad infinitos aclus; el ideo nunquara potest tolli. nec per peccati magnitudinem nec per peccati miiltitudinera. — Sed iste modus dicendi non satisfacit. Nain habilitas, quantumcuraqne diininuatur per peccatum, adhuc est ad infinitum bonum, adhuc etiam est ad infinitos actus: ergo ex illa parte ila magna est, sicut prius erat: ergo in nullo- est diminuta: ergo ordinatio ad boni infinitatera, vel ad actuura inultitudinera nihil facit ad illius habilitatis diminutionein; immo potius ex hoc possel argui, quod nullo modo ininuitnr, cum infinitum non sit minus infinito ex ea parte, qua infinitum.

Et propterea alii dixerunt aliter, ipiod illa babilitas, etsi seraper diniinuatur, nunquam totaliter tollitur, quia divinbilis est in infinitum. Sicut en'm in corporalibus quantitas niolis divisibilis est in inflnitum et nnnquara potesl adeo per divisionera diminui, quin adhuc possit minor effici; sic in spiritualibus liabilitas potentiae, quae est quantitas virlutis, nnnquara potest per peccatura adeo parva efflci, quin adhuc possit niinor fieri; et hoc nihil prohibet, quod aliquid sit flnitum aclu et infinitum divisione. et ita, quod sit seinper diminnibile et nunquara totaliter consuintibile. — Sed nec iste modus dicendi salisfacit. Nam quamvis continuuin sit divisibile in infinitura, tamen nunquam est continuum aliquod ita niagnum, quodsi diminnatur dirainutione quantuincnraqne parva, et postinodura consequenter fiat ablatio partis ita parvae sicut prius, et sic consequenter pror,edendo, quin aliquando totnm consumatiir — sicut patet, si a raonte aufert-etur ita raodicum, sicut est unus atomus — ergo si malum aliquid tollit de illa habilitate, cum non sint ibi inflnita tanla-'', aliquando erit totaliter consurata. Si tu dicas, quod boc verum esset, si in sequenti culpa tantura adimeretur, sicut in priraa; nunc autem non 5 Vide hic fundam. I. H 2. — Mox pro consentiunt in

est sic, quia semper niinus et minus adimitur, et ita nunquam fmitur — si quis enim in diminuendo acciperet millesimam partem diminuibiiis, et postmodum millesimam partem residui, et sic procedendo nunquam totaliter tolleret — si, inquaui, hoc modo dixeris, non satisfacis, pro eo quod maior culpa plus tollit de bono; et minorem culpam praecedentem polest subsequi maior culpa, et sic consequenter procedendo: ergo semper potest fleri maior et maior ademptio, et ita necessario aliquando poterit fieri ilUus totius boni consumtio.

Et ideo dixerunt aliqui aliler, videlicet quia, 3. quod illa habilitas semper minuitur et nunquam flnitur, hoc venit ex hnc, quod est durabilis et continuabilis in infinitim, quamvis sit actu finita. Unde sicut aqua. quae est in fonte scaturiente, actu flnita est; nunquam tamen potest tantum exhauriri, quin semper remaneat, propter hoc quod est ibi virtus continue influendi: sic et in proposito dicunt se habere, quod ipsa habilitas ad bonum ortum habet a libertate voluntatis; et quantumcumque voluntas se actu dehabilitet, quia tamen semper remanet libera, semper potest se ad bonuni habilitare. Et ideo, sicut si aliquis sublraheret radios soli illuminanti, sol posset continue radios suos resfaurare, quamvis habeant actualiter flnilatem; sic et in proposito dicunt se habere. Et ideo, cum peccalum non possit ipsam voluntatem. quae est radix et principium illius habilitatis perimere, et voluntas semper possit illam habilitatem continuare; malum culpae nunquam polesl eam totaliter consumere, quamvis aliquo modo possit dimiuuere. — Sed nec iste modus dicendi satisfacit. Nam si ideo habilitas non flniretur, propter hoc quod continue restauratur; sic duo sequerentur inconvenientia, quorum unum esset, quod nec habilitas minueretur nisi ad terapus, sicut nec aqua fontis; aliud esset, quod homo posset resurgere a peccato per se ipsum, si illam habilitatem posset voluntas sine gratia restaurare et restaurando continuare.

Et propterea est quartus raodus dicendi, vide- 4. licet quod habilitas seraper potest minui et nunquam totaliter consumi, et hoc, quia esl elongabilis a rectitudine in infinitum. Sicut enim linea curva potest infiuities elongari a rectitudine, id est, nunquam tantum elongari, quin adhuc possit magis; sic cum malum corrumpat habilitatera elongando ipsam a rectitudine, pro eo quod ipsum malum sive malitia est curvilas, et intensio in malo est per recessum a bono; habilitas illa nunquam adeo diminuitur, quin adhuc possit magis diminui, quia nunquam adeo elongatur, quin magis possit elongari, et nunquam adeo curvatur, quin possit magis curvari; et ideo semper potest per malum diminui et nunquam totaliter tolli. — Hic autem modus dicendi inter ceteros praedictos raagis videtur esse rationabilis, pro eo quod fundatur super modum adimendi ipsius raali. Corrumpit enim, sicut dictum esl, per elongationem a bono, sicut Augustinus dicit, et Magister in flne distinctionis recitat in littera

Ad huius igitur modi intelligentiam ampliorem habendam notandum est, quod culpa sic corrumpit et diminuit habilitatem illam, sicut ei opponitur. Sed non opponitur illi habilitati secundum id quod est, ut praedictum estsupra, sive prout fundatur in natura, sed secundum id, ad quod, esl, id est, prout ordinatur ad gratiara; et ideo nunquam corrumpit eam nec minuit ita, quod aliquam partem sui auferat secundum id. quod est, sed quia deordinat ab eo ad quod est; ac per hoc sic minuit, quod relinquit; et ideo sic corrumpit, quod totaliter tollit. Unde, sicut dicit Magister, quod concupiscenlia es usu caritatis continue minuitur et nunquam finitur, quia caritas non opponitur ipsi concupiscentiae secundum radicem suam et secundum id in quo radicatur, sed secundum id ad quodinclinat; sic intelligenduni est esse in proposito. — Et illud melius manifestatur, si suraatur exemplum in terminis. Habilitas enira illa, quam dicimus diminui, non est aliud quam idoneitas animae ad suscipiendum gratiam et ad cooperandum gratiae iam susceptae. In hoc igitur dicitur culpa illam habilitatera rainuere, quod reddit aniraam minus idoneam ad utrumque. Duni enim homo peccat, Deum offendit, et ex hoc efiicitur indignus et ineptus ad suscipiendum gratiam Dei. In hoc etiam, quod peccat, pronus ad maluni redditur, et in hoc efQcitur ineptus ad opera virtutum. — Sed planum est illud, quod nunquam est aliquis adeo indignus gralia Dei, quin adhuc possit esse indignior, quia nunquam lantum ojfendit, quin adhuc possit oflendere; nunquam est adeo indignus, quin, quaradiu est in slatu viae, sit susceptibilis gratiae; et ita nunquam ex illa parte efficitur inhabiiis in summo ad susceptionera gratiae. — Similiter ex parte pronitatis nullus est adeo pronus, quin possit adluic raagis pronus efflci, pro 5 Supra d. XXX. c. 9. et d. XXXII. c. I. — Postea pro

eo quod voluntas semper esl libera; et ideo nunquam pronitas in voluntate potest fieri necessitas; et ita potest honio semper fleri magis ac magis pronus et magis ineptus ad cooperandum gratiae. Et per hoc ex neutra parte totaliter dehabilitatur. 3 — Et sic patet, quod habilitas illa per culpam semper potest minui et nunquam totaliter tolli. Et ratio huius est, quia non minuitur alicuius partis ablatione, sed elongatione, non secundura id quod est, sed secundum id ad quod est. Hoc enim modo illi habilitati opponitur, et ideo per hunc niodum ab ea diminnitnr. — Concedendae sunt igitur rationes, quae hoc ostendunt. Ad rationes ad opposituui satis plana est responsio.

1. 2. 3. Nam quod obiicit prinio et secundo et enim, ac si habilitas niinneretnr secundum id quod est, et eius pars aliquota lolleretnr; hoc autem non est sic, sed per elongationem, ut dictum est. Et ideo nunqnam potest tol peccatis dehabilitari, quin adhuc possit magis pluribus, nec etiain tanto peccato, quin adhuc maiori. Et ideo dicit Dionysius, quod « malum est infinitum »; non quia aliquod sit malum summum, quo nihil possit esse peius; sed quia non est aliquod ita malum, quin adhuc possit esse peius. Et ideo per quantumcumque malura nunquam adimitnr habilitas secundura totura; quamvis enira sit finita, inodus tainen adimendi ipsam protendit se usque in infinituin, non infinitate actuali, sed poientiali, qua scilicet diciinus, quod cnrvnm a recto in infinituin potest recedere.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod gratia totaliter tollit concupiscentiam; dicenduni, quod quaedara est gratia, quae opponitur ipsi concupiscentiae

3. Alii commentatores de eadem re quaerunt sub titulo, 83b secandnm id quod est; quaedam vero, quae opponitur ipsi soluin secunduin id ad quod est. Et prima est quaedam gratia gratis data, et totaliter potest tollere concupiscentiam, dnm sanat et reintegrat naturam vitiatam. Aha vero est gratia gratuin faciens; et de hac dicit Augustinus quod quaravis dirainnat concupiscentiam, nunquam tainen flnit eam; et huic gratiae assirailatnr culpa respectu habilitatis, non alteri. Nara sicut dictum est, non opponitur illi habilitati secundum se sive secundum id in quo est, sed secunduin id ad quod est.

4. Ad illud quod obiicitur, quod gloria reddit impossibilem ad raalum;dicendum, quod etiam poena reddit impossihilem adbonum; sed tamen aliter et aliter, quia gloria reddit irapossibilem ad inalnin in hoc, quod in ea aufertur radix mali, scilicet ipsa concupiscentia, et datur plenitudo boni. Daranatio veroaeterna reddit impossibilem ad bonum non quia ibi sit plenitudo oinnis inali, nec etiam, quia auferatur naturalis aptitudo ad bonura, sed quia aufertur merendi spatium, et Dens amplius non offert gratiara iuvantera ad bonum Et ideo illa impossibilitas non dicitur per priuationem habilitatis omnimodam, sed potius propter bene faciendi impedimenta. Unde si aliquis damnatns ad statura viae reduceretnr, nulla sibi habilitate collata, de novo habilitatem haberet ad susceptionem gratiae. Et propterea, quamvis ordinatio habilitatis irapediatur, tainen habililas nunquam totaliter tollitur. — Esto autem, quod concederetur, quod tolleretnr in inferno, adhuc tamen non sequeretur, quod totaliter tolleretur per peccatum. Nulla eniin culpa ponit hominem extra statuni viae; et ideo nec aufert horaini habilitatem ad susceptionera gratiae.

II. Praeler locos in praeced. scholio et hic citatos: Scot.,

In parte ista, suiit quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de illa definitione, quam primo ponit: Peccatum esl diclum, vel factum, vel concupitum conlra legem Dei. Videtur enim dicere falsum. Aut enim hoc intelligitur disiunctive, aut subdisiunctiue Si subdisiunctiue: ergo menibra non possunl simul stare: ergo nullura idem peccatum est concupitum et factum; sed hoc falsum est, quia omne peccatum factum est concupitum -. — Item, videtur, quod non conveniat omni peccato, quia peccatum omissionis nec est factum nec concupitum nec dictum: ergo videtur, quod male sit assignata, quia non convenit omni peccato mortali actuali.

RE.SP0NDEO: Dicendum, quod praedicta dentiitio est peccati actualis et mortalis. Pro hoc, quod el peccati actualis, dicitur, quod esl dictum, vel factum, vel concupitum, secundum triplicem actum, videlicet potentiae interpretatiuae et operativae et affeclivae, quae omnes sunt potentiae quodam modo motivae. Secundum quod est mortale, dicitur, quod est contra legem Dei; et sic convenit omni et soli. Omni, quia onme peccatum actuale aut est concupitura tantura, aut est concupilum et exterius consummatum, et hoc vel per verbura, vel per opus. Soli vero convenit, quia non convenit veniali, cuin non sit contra legem Dei; nec originali, cum non sit dictum, vel factum. — Ad illud quod quaeritur, ulrum vel teneatur ibi disiunctive, vel suhdisiunctive; dicendum, quod disiunctive; sed ullimum raembrum intelligendum est cum praecisione; reliqua vero minirae. Unde sensus est, quod omne peccatum aut est dictura et concupitum. aut factum et concupitum, aut concupitum lantum.

Ad illud vero quod obiicitur- de peccato omissionis, dicenduin, quod omne peccatum, sicut vult Augustinus radicem habet amorem malum; et ideo, quamvis in peccato oraissionis sit privatio alicuius actus principalis; quia tainen illa privatio ortum habet ex amore alicuius boni corarautabilis — quod patet, quia aliquis non vult ad matutinas surgere, quia vult in iecto quiescere — ideo peccatum omissionis cadit sub hoc membro, quod dicitur concupitum.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: Peccatum est voluntas retinendi, vel assequendi quod iustitia vetat. Aliquod enim est peccatum, in quo aliquis nec vult aliquid retinere nec aliquid assequi, irarao potius intendit destruere, sicut est in ira et odio et invidia. — Itera, velle assequi quod iustitia vetat, vel retinere, hoc est avaritiae vel rapinae: ergo onine peccatura erit rapina.

Est igitur quaestio, cum peccata ita bene sint contra alias virlutes, sicut contra iuslitiam: quare magis definitur peccatuiu per oppositum ad iustitiam, quara per oppositum ad virtutes alias?

Respomdeo: Dicendum, quod Augustinus definit peccatum per illud quod est radix omnis raali; hoc autera est amor hbidinosus. Et quoniara oranis araor libidinosus vel est rei habitae, vel habendae, et hoc praeter ordineni et regulani legis aeternae; ideo dicit, quod peccatum est voluntas assequendi, vel retinendi quod iustitia vetat, ita quod describit amorem inordinatum, qui est radix oranis peccati, et per id ad quod est, et per id contra quod est.

Quod ergo obiicitur de ira et odio, dicendura, qut)d etsi ibi sit detestatio consequens, est tamen ibi delectatio antecedens, et propterea continetur sub hac assigiiatione.

Ail illud quod obiicilur, quod tuiic omne peccatum erit rapina; dicendura, quod asseculio ibi stat non solummodo pro cupiditate rerum teiTenarum, prout est virtus generahs, quae omnes vii-tutes complectitur, et cui omnia vilia opponuntur.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In utraque assignatione de actuali peccato agitur et mortaU, non veniaU. Videtur enim, quod male fiat assignatio peccati. Si enim recta descriptio vel assignatio debeat convenire omni descripto-;etpraedictae definiliones non conveniant omni peccato: ergo non recte assignantur. Si tu dicas, quod peccatum non dicitur ile eis univoce, sed aequivoce; contra: quae conveniunt in causa et effectu, habent univocationem. Sed omne genus peccati ortum habet ex peccato.dae, tam originale quam actuale quara etiam veniale; orania etiara genera peccatorum in hoc conveniunt, quod animam reddunt dignam poena et privant ab ea aliquod bonum, quod est iustitia, vel ad iuslitiam ordinatum: ergo videtur, quod de eis univoce dicalur peccatum; et si hoc: ergo videtur, quod nna ratio communis debeat assignari de peccato, prout dicitur de his omnibus generibus.

Est igitur quaestio, utrum contingat unam coranuinem rationera assignare omni generi peccati; hoc est quaerere, ulrum peccatum de eis dicatur univoce. Et si lu dicas, quod sic; in contrarium est, quia quae umvocantur in aliquo habent proportioiiera: sed mortalis et venialis nulla est proportio: ergo mc univocatio. — Item, videtur falsum dicere, cum dicit, quod praedictae assignationes non conveniunt peccato veniali. Veniale enim peccatura est dictura, vel factura, vel concupitum, et contra legera Dei, sicut dicitur ad Romanos septimo super ilhid: Non concupisces, Glossa: « Bona est lex, quae, dum concupiscentiam prohibet, orania mala prohibet»; ergo venialia prohibentur a lege Dei, sunt igitur contra legera Dei: ergo praedicta ratio convenit veniali.

Respondeo: Dicendura, quod peccatum, prout dicitur de originali, actuali mortali et veniali, nec dicilur omnino univoce nec dicitur oranino aequivoce, sed quasi raedio raodo, scilicet analogice. Ra- Iluius dubii sokuionem dant eliam S. Thom., Iiic circa tio enim culpahilitatis prirao et principaliter reperitur in peccato actuali raortali, et consequenter in originali, et pjostremo in veniali; et ideo notiflcationes, quae dantur de peccato simpliciter, potissime referuntur ad peccatuin actuale mortale, quod est peccalum simpliciter.

El per hoc patet responsio ad illa quae obiiciuntur. Nam ex hoc, quod illa tria genera peccatorum conveniunt in causa et in effectu, non concluditur, quod peccatura dicatur de eis univoce, sed analogice, quia in his non communicant aequaliter, sed secundum prius et posterius. assignari ratio, quae conveniat eis secundum prius et posterius, et ita secundum communitatem analogice, utpote si dicatur, quod peccatura est meritum poenae vel privatio boni. — Ad illud ergo quod obiicitur, quod nulla est proportio; dicendum, quod etsi nulla est proporlio quantum ad commensurationem quantitatis demeriti, est tamen proportio inter veniale et mortale secundura conshnilem comparationem et ad originem et ad effectum consequentem.

DuB. IV.

Item quaeritur de alia deflnitione Ambrosii, quam ponit: Peccatum esl praevaricatio legis divinae et caelestium inobecUentia mandatorum. Videlur enim, quod haec ratio non conveniat omni peccato. Quaedam enim, ut dicit.ugustinus, sunt mala, quia prohihila; quaedam prohibita, quia mala: ergo si nulla esset lex, nec aliqua praecepta data, adhuc essent peccata: non ergo omne peccatum est praevaricatio legis etc. — Item, sicut obedientia distinguitur ab ahis virtutibus, ita inobedientia ab aliis vitiis: ergo raale definitur omne peccatum per inohedientiara. — Itena, ita peccat qui non obedit praelato, sicut qui non obedit Deo: ergo non tantum est peccatum inobedientia caelestium praeceptorura, sed etiara terrenorum.

Respondeo: Dicenduin, quod lex aliquando accipitur stricte pro lege scripta vel data; aliquando large, prout comprehendit legem naturae et legem Scripturae et legem gratiae. El in praedicta notiflcatione lex accipitur large.

Ad illud quod obiicitur de obedientia, dicenquod obedientia dupliciter accipitur: uno raoprout dicit observantiani mandatorum Dei, et sic est communis oranibus virtutibus; alio modo, prout specialiter considerat rationem praecepti, et sic est virtus divisa ab aliis, quia potissime habet usum suum in his quae ideo sunt bona, quia praecepta. Et sic obedientia dupliciter accipilur, scilicet large et stricte, el in praedicta notiiicatione accipitur large. — Ad illud quod obiicitur de obedientia praelati, dicendum, quod totum pendet ex mandato Dei, quia Deus mandat, quod obediatur homini.

DuD. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non cotisistente peccato, virtus forlasse non esset. Videtur enim falsum dicere, quia, si non esset culpa, purior esset caritas: ergo virtus perfectior et verior. Si tu dicas, quod hoc non asserit, sed sub dubitatione dicit; contra: ita falsum dicit qui certum proponit ut dubium, sicut qui dubium asserit ut cerlum.

Et dicendum, quod in illo verbo non ponitur nec significatur virtus non esse, non existente malitia, sed hoc significatur, quod non ita appareret, sicut nunc apparet; et ideo dicit: fortassis non esset, id est, non cognosceretur ita esse.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit in illo capitulo: Potest etiam quaeri, quod peccatum est privatio sive corruptio boni. Si enim privatio et positio opponuntur, et peccatum recte defmitum est supra: peccatum est dictum, vel factum etc.: ergo male definitur per privationera.

luxta hoc quaeritur, cum unius rei una sit definitio: unde est hoc, quod peccatum ita multipliciter et varie definitur a Sanctis? Quaeritur etiam, penes quid illae defmilinnes distinguantur.

Respondeo: Dicendum, quod de peccato est lovatio est, malerialiter vero loquendo substernit sibi actum; ideo aliquando definitur Tper privationem, aliquando per positionem, quia quaedam sunl formales definitiones, quaedam materiales; et utroque modo multipliciter.

Si enim consideremus peccatum, secundum quod dicit privationem, hoc. potest esse tripliciter: aut in quantum simpliciter dicit recessum a bono, aut in quantum dicit recessum a rectitudine naturae, aut in quantum dicit recessum ab omnis boni complemento et perfectione. verbis, quarum priraa sumitur in libro de Civitate Dei, et est haec: «Peccatum est absentia boni, ubi debet esse». — Secunda, de libro de Vera Religione: «Peccatum non est appetitio naturarum malarum, sed desertio meliorum». — Tertia, de libro de Natura boni: « Peccatum est corruptio modi, speciei et ordinis».

Secundo modo, scilicet prout peccatum dicit recessum a rectitudine naturae, inveniuntur tres definitiones, quae idem circumloquuntur, quaravis aliter et aliter; quarura una est Damasceni, quae est: « Peccatum est ab eo quod est secundum naturam, in id quod est praeter naturam aversio». — Alia est Anselmi: « Peccatum est carentia debitae iustitiae». — Tertia est Augustini: « Peccatura est defectus quidam a luce verilalis, naturam non periraens, sed obscurans ».

Tertio vero modo, videlicet prout dicit recessum ab oninis boni complemento et perfectione, sic repesed desortio meliorum. Cfr. etiam Conlra Secundinum Manich.

ritur triplex definitio, quae differt solo dicendi modo, quarum prima sumitur ab Augustino in libro de Libero Arbitrio: « Malum est aversio a l.)ono incommutabili ». — Altera vero ab eodem, in libro de Vera Religione: « Peccatum est carere bonis incommutabilibus, quilras fruendum est. » — Tertia sumitur ab eodem Augustino: « Peccatura est tenebra inlelligibilis »; hoc enim dictum est, in quantum privat a visione lucis aeternae. — Hae omnes sunt notiticationes peccati quasi formales.

Sunt et aliae notificationes, quae concernunt tactum suhstratum. Et istae variantur secundum - triplicem considerationem peccati, quam habet sub hac ratione: aut videlicet ad Deum, quem offendit; aut ad virtutem, quam excludit; aut ad bonum ut nunc, quod praetendit.

Si in comparatione ad Deum, quem offendit, sic est triplex, quarum una accipilur ab Augustino, in libro contra Manichaeos: « Peccatum esl in veritatis praeceptis, vel in ipsa veritate errare ». — Alia ab Ambrosio, in libro deParadiso: « Peccatum esl praevaricatio legis divinae et caelestium inobedientia praeceptorum ». — Tertia ab eodera Augustino, et habetur in littera: « Peccatum est dictum, vel factum, vel concupitum contra legem Dei ».

Secundo modo, scilicet per comparationem ad virtutem, quam excludit, sic reperitur triplex definitio, quarum una sumla est a Basilio: «Peccatum est dispositio animae contrarie se habens ad virtutem ». — Secunda ab Augustino, in libro de Duabus Animabus: « Peccatum est voluntas retinendi, vel assequendi quod iustitia vetat»; accipitur enim ibi iuslitia generaliter, prout omnem virtutem complectitur. — Tertia ab eodem Augustino, in libro de Vera Reli-.gione: « Peccatum est appetere quae Christus contempsit, vel contemnere quae Christus appetiit ». Nam Christus fuit omnis virtutis speculum et exemplar.

Tertio modo, scilicet per comparationem ad bonwm, quod praetendit, simuiter invenitur triplex assignatio re conveniens, licet ditferat modo dicendi, quarum una esl ab Augustino, in libro de Civitate Dei: Peccatum est male uti bono». — Secunda vero, in libro de Trinitate: «Peccatum est uti fruendis et frui ulendis »; et similiter in libro Octoginta trium Quaestionum. — Tertia est eiusdem Augustini, in libro de Libero Arbitrio: « Peccatum est, spreto incommutabili bono, rebus commutabilibus adhaerere ».

Fortassis autem et aliae notificationes ab istis duodevigmti poterunt reperiri. Nam duaealiae sunt, quae videntur circumloqui peccatum secundum utramque acceptionem, ut est illa: Peccatum est actus incidens ex defectu boni. Et illa: Peccatum est meritum poenae aeternae. — Et sic in universo sunt viginti. stituunt recipiendi, et textus origin. pro assequendi hiibel con-

Cai. 1. Quaedam aimtd mnl peccalim el ponna peccali, quaedam peccatmii el causa pecccUi, alia vero peccalum el ca./tm el, poena peccali.

Scieiidiim csl (iiinfiii, (ii:ic(l;iiii sic esse pcccjit;!, po(,'niis piiuci vidciil; Ideo ciis niiixiinc ciiiiiinciiioi-;il Ap()s(oliis iii l,plsl(ilii iui Itoniiiniis (l (iiiiinciiit niultii, (uae sunt pecciita ct pociia peccati. Iiilcr piiiiiiim enini Grcnoviiis (pioiiic siipci- l,/,ccliiclciii ait: « r.niilcninenti, ipil iinn viiK pocnitcri poiiit Dciis olVcndlciiiuiii, iit scilicet i;r;iviiis liiiplnij;;il. I'ccc;iliun cniiii, ipiod pcr pociiileii(i;iiii (Itliis iioii dclclur, iiiit peiratum csl i. et cama pccciid, iiiil peccatum et poena peccati, aiit h est, pc(;e;itiim pccciUo additum cst. Iiiiilus (uo(pie per. loanni (U0(pic h'v Aiigeiiiiii dicitur: Qui in sorgitlir, )ccciiliiiii iiliipiiid c( pccciiluiii css( cl pociiiuu pcccali.

Gai. II.

An peccutimi sit causu /icccati, in ijuantum est /leccatum.

VA ideo incrlli) ipi;icrltur, iilriiiii, lii ipi;iiitiiiii pieccalum. cst, sit pocn;i pcccidi. — Quod iion vi(l((ur, ('11111 omiiis pociiii peccati iiistii sit. Uiide Aiigiistiiiiis in lil)i'o Uctractidionuin: « Oninis iioena peccati iusta est et suppllciuin nomliiiitur ». Si (M'i;o pccciiluiii, (piod cst peccatum cl pociiii pccc;iti, iii ipiiiiitiini peccalum cst, pociiii pceciid cst; ciini oiiinls pociiii iiislii dc liisdtlii Dci vcniiit, videtiir, iii (piiiiiliiiii pccc;itiiiii cst, iiisliiin esse et a Deo provcnirc. — Ad (piod illi rcspoudcnt, peccalum sic dlcl poenam peccati, ipiiii /jcr peccatum, j,,„„ „(,.j(o pniocedcnds poccati lionio labidir, de- (it iii homine..:per /mccatum corrumpitur nytiira, ct imniiiiiiitiir lioiiiiin naluriie; el est ipsii Iniiiiiuiitio el quiio riicriit Ipse riicturiis. Scd praescivit Deus etiam etsi sunt quiiedam, qiiac Ita pccc;i(;i sunt, ut cli;im /loenue siiit pccciiti, scciindiini illud Apostoli: Tradiscd iii (ii;intuni /menae, Dci esse dicuntur. Niiiii cuni ctiiiiii /((««a.s pcccad — e( /loena iiocciid oiuiiis iusta cst, (piii. Iuxla voto priicdlcliim iiilollii,'onliiiin peccida sane dicimdir /loenue. Uiidc Apostolus iip)ollii( ca passiones ii/iiimiiniae, qui;i, iit alt aiictoriliis, « licot quaednm pocciilii sinl, (pinc dolccUuit, sunt tnmcu piissioncs nntiirne iioii noniinandiie», (piia per ea corrunipitur iiiiliira.

r,Ai>. III.

Quod nrm, omne peccatum est poena /leccati.

Et licct cx lioc sciisu omiic pocc;itiim mortnlc possit dici /loena, non lamci) omne jiotcsl dici /loena, scd allerius pcccnti /loena et allerius causa. Ut ciiini Gregorius in Moi'alibus ait: «Pcccadim, quod poeniten- (In 11011 diliilliir. siio ponflcrc iiiox iid aliud Irnblt. Uiidc

lit, iil iKin siiliiiii peccatum sit, secl et causa poccali, plicahili, vel inexplicabili — in passiones ujnominiae, ut erimina criminibus vindioarentiir, et supplicia peccantiiini iioii lantum siiit tnrmenla, sed et vitiorum cali esse; et illud peccatum nssepoenam peccati, quod catum esse causam peccati,quod esl meritum sequentis culpae.

C.p. IV. Ulrum peccata ali(iua essentialiter sinl poenae peccali.

Sed cum ail, criinina criniinibiis vindioari, videtur insimiare, ea ipsa, quae peccala sunt, essentialiter dictorum ex causis est assumenda dicendi -. catorum praecedentium, quae iuslae sunt et a Deo sunl. Nec tamen, in qiiantiim peccata, a Deo simt, nec valiones.

Cap. V. Quod, cum peccatmn etiam sit poena peccati, peccatum cst ah homine, poena, a Deo. Caro concupiscil adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Haec enim invicem silri adversantur, ul beat, sive videndo et non valendo esse, (pialoin se esse homini iinposita est. Porrn, quia de onmipotontia Dei ol pro ioccalo ali(uo impiMiditiir. Noii oiiiiii (piisipiam niat». — His atque aliis phiribus testimoniis docetur, quaedam esse peccala et poenas peccati essenlialilcr.

Cap. VI. De fjuibusdam, quae indubitunter peccata sunt et poenae, et in quantim eis patimur, peccala non sunl.

Praeterea, nullatemis ambigcndum est.quaeilam poccala absque ullo scriipulo poenas cssc, ut invidia, liirbalin: oinnis ergo cupiditas passio. Omnis vorn passio ciim est in nobis, ipsa pa.ssione patimiir. Omnis igitur cupidilas cum est in nobis, ip.sa cupiditale patimur, et in quantum cupiditas est, patimiir. Omnis autem passio, in quantum ipsa patimur, iion esl [icccalum; ila et de limore. Non eiiiiii coiise(piens cst, iit, sunt poccala, quae patimur, scd nnii iii (piaiiliim pasupra sit )Ositum, lamen, ul perleotiiis sciatur, ilorare

bus in commune posse servari ». Et paulo post: « Et tam illos errare dicimus, qui cum Mauichaeo dicunt, hominem peccatum vitare non posse, quam illos qul tari. Cum ergo id Augustinus dicat, videlur aut erroris esse quod iradit, aut non esse verum quod Hieronymus ait. djjijcuUas, „1 idem alt In libro de Libero Arbitrio. ubi et venialia peccata incliisit. Hleronynuis vero tanlum de mortallbus peccatis loquitur, quae unusquisque,

Supra deterininavit Magister, quid sit peccatum secundum rem et defmitionem. In hac parte inquirit, utrum peccatura sit poena peccati. Dividitur autem pars ista in partes ditas. In quarum prima Magister movet quaestionem illam et determinat secundum opinionem alioruin. In secunda vero secundum opinionem propriara, ibi: In nullo tamen praeiur dicium fieri veritati etc.

Prima pars habet tres partes. In priraa adducit Magister auctoritates, in quibus ostendit, quod unum peccatura sit alterius peccati poena. In secunda vero raovet quaestionera et determinat iuxta aliorum opinionem, ibi: Et ideo merito quaeri potest. In tertia vero subiungit illius opinionis maiorem explanationem, ibi: El licet ex hoc sensu omne peccatum mortale possit dici etc.

Similiter secunda pars principalis, in qua istam

Ad intelligentiam igitur huius partis circa tria incidit hlc quaestio.

Prirao quaeritur de comparatione culpae ad poenam secundum identitatem.

Secundo vero quaeritur de coraparatione culpae ad poenam secundura inseparabililatem.

Tertio quaeritur de coinparatione poenae ad didum slatum liberi arbitrii ante peccatum illud ait. dicunt, omnes aclus naturas esse, et In quantum sunt, omnes actus essentia sui, Id est, in quantum sunt, esse finis commendat, ut sunt illi qui ex bona voluntate proveniunt et bonum Jinem metiuntur. quaestionem determinat secunduin propriara opinionera, dividitur in partes tres. In quarum prima determinat propositam quaestionem secundum pro priara opinionem, conflrinans eam auctoritate Sanctorum. In secunda vero deterininat quoddara dubiura, in praedictis auctoritatibus proposil.um, ibi: Illud autem diligenter est notandum, quod supra positis etc. In tertia vero breviter epilogat ea quae praedicta sunt, ibi: Satis diligenter eorum posuimus etc. — Et sic in hac totali parte agitur principaliter de coraparationeculp:iead poenam, utrum videlicet culpa sit poena causaliler tantum, an causaliter simul et essentialiter. Et quamvis secundum aliquoruni opinionera peccatum sit poena tantum causaliter, secunduin tanien opinionem Magistri, quam in littera iiinuit, non tantum causaliter, sed etiam essentialiter poena est. vinae iustitiae aequitatem.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo qnaeritnr, utrum unum peccatum sit alterius peccati poena.