Distinctio XXXVII

Similiter secunda pars principalis habet tres partes. In prima parte opponit contra adversam opinionem. In secunda vero loco determinationis ponit quandam cominonitionem ad auditoris eruditionem, ibi: Infendanl diligenter his verbis etc. In tertia vero removet quandam dubitationem, ibi: Cum igitur omnes m hoc conseiitiant catholici tractatores etc.

Ad intelligentiam autem huius partis, in qua Magister inquirit, utrum actio culpabilis sit a Deo, incidit hic quaeslio circa duo principaliter.

Et primo quaeritur, utrum omnis actio, secundum quod actio, sit a Deo.

Secundo quaeritur, ulrum actio defectiva, secundum quod defectiva, a Deo sit.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum omnis actio, secundum quod actio, sit a Deo. Et quod sic, videtur.

1. loannis decimo quinto: Sine me nihil poteslis sed omnis actio aliquo modo est ens, sive sit actio peccati, sive alia: ergo etc. Si tu dicas, quod illud intelligitur de actione liona; conlra: Isaiae decimo: Nunquid elevabitur securis contra eum qui secat in ea; Glossa: «Sicut instrumenta nihil sunt per se agentia, ita Sennacherib nihil per se operatus est »: Si ergo actio Sennacherib mala erat et crudelis, et Sennacherib in illa actione erat instrumentum Dei; videtur ergo, quod omnis mala actio sit ab ipso tanquam a primo principio.

2. Item, quae sunt eiusdem generis, habent eademprincipia prima; sed dare eleemosynam propter Deum, et dare eleemosynam propter vanam gloriam eiusdem generis actiones sunt in genere nalurae: si ergo actio ista, qua quis dat eleemosynam propter Deum, est a Deo; videtur, quod et actio illa, qua quis dat eleemosynam causa inanis gloriae, sit a Deo.

3. Item, operatio miraculorum est a solo Deo; sed aliquis in faciendo miracula peccat, quia facit propter vanam gloriam: ergo videtur, quod aUqua actio substrala deformitati culpae sit a Deo: ergo pari ratione et omnis alia.

4. Item, omnis scientia a Domino Deo est; sed aliquis addiscit propter avaritiam: ergo cum addiscere non possit, nisi Deo coadiuvante et cooperante, et illud addiscere sit peccatum; actio substrata peccato comparatur ad Deum sicut ad principium.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum a Deo sit omnis actio, secundum quod actio.

Secundo quaeritur, utrum a Deo sit omnis conservatio.

Tertio quaeritur, utrum a Deo sit omnis compositio.

b. Item, ahquis adulterando generat prolem; quaero igitur, utrura illa actio sive coitus ille sit a Deo, vel non. Si est a Deo, habeo propositum. Si non est a Deo, ergo proles genita non est a Deo. Si igitur hoc est impossibile ponere, quod aliquis homo sit, qui non sit a Deo: ergo et illud, ex quo sequitur, videlicet quod actio substrala peccato non sit a Deo.

6. Item, actio, quae substernitur peccato, non omnino nihil est, sicut manifeste apparet. Si igitur aliquo modo est ens; quaero, a quo sit. Si est a potentia creaturae, necesse est, quod sil ab ea secundum id quod habet de entitate: illud ergo, secundum quod actio est ab illa potenlia, aut est a Deo, aut non. Si est a Deo, cum « omne illud, quod est causa causae, sit causa causati », per se intelligendo — videlicet, si jwerfmm causatum est causa postremi, secundum id quod habel a primo — tunc sequitur necessario, quod talis actio sit a Deo. Si vero non est a Deo, tunc quaero: aut est a se, aut ab alio. Si ab alio, lunc quaero similiter de illo alio: aut est a se, aut ab alio: ergo vel erit abire in inflnitum, vel erit ponere, quod creatura aliquid habeat a se ipsa, vel quod habeat ab alio quam a Deo, quod sit primum principium, in quo sit status. Sed haec omnia sunt impossibilia et sequuntur ex hoc, quod ponitur aliqua actio non esse a Deo: ergo etc.

Sed contra: 1. Deus non facit contra suam prohibitionem, quia tunc sibi ipsi contrarius esset; Deus prohibet aliquam actionem, secundum quod Libr. I. Reg. 2, 3: Deus scientiarum Dominus est. —

actio est, sicut prohibiiit Adae non comedere de pomo: ergo videtur, quod illa comestio Adae non fuerit a Deo. Quod autem illa actio prohibila fnerit, secundum quod actio, apparet, quia comedere de pomo illo de se erat bonum, et nulla erat in eo deformitas, nisi postquam fuit prohibitum.

2. Item, omnis actio, quae est a bona voluntate, ut est operans per caritatem, est bona bonitate perfecta in genere moris; sed omnis actio, quae egreditur a Deo, egreditur a voluntate optima, in qua est summa caritas: ergo omnis actio, cuius Deus principium est, est bona bonitate moris. Sed actio substrata peccato non est bona bonitate moris: ergo non est a Deo.

3. Item, omnia quaecumque Deus facit, facit bono flne — imiverm enim opei-atur propler se — omne autera, quod fit bono fine, simpliciter bonum est; actio autem substrata peccato non est simpliciter bona: ergo non potest esse a Deo tanquam a causa.

4. Item, quandocumque operans continuatur regulae in operando, recte operatur et bene; sed regula liberi arbitrii est ipsa rectitudo voluntatis divinae: ergo in omni operatione, in qua Deus cooperatur libero arbitrio, cum flt continnatio operantis ad regulam, est rectitudo. Si igitur in aliqua operatione per totum est obliquatio, videtur, quod cooperatio eius non sit a Deo.

5. Item, si operatio, quae est subiecta peccato, est a Deo et a libero arbitrio, aut tola est a Deo et tota a libero arbitrio, aut pars a Deo et pars a libero arbitrio. Si tota a Deo et tota a libero arbitrio: ergo videtur, quod tota sit simul et bona et mala; quod est omnino impossibile. Si pars a Deo et pars a libero arbitrio; sed qua ratione ponitur una pars esse a libero arbitrio, eadem ratione potest poni et altera: et sic videtur, quod tota operatio ita sit a libero arbitrio, quod non sit a Deo.

6. Item, si Deus cooperatur libero arbilrio in actione, quae est substrata peccato; aut igitur liberum arbitrium movet principalius quam Dens, aut e converso. Constat, quod liberum arbitrium in nulla operatione neque principalius neque aeque principaliter potest movere, sicut Deus, cum Deus tam in movendo quam in causando, cuiuscumque dicatur esse sive causa sive motor, principalissimus intelligatur. Si ergo Deus movet principalius, ergo si motor principalis excitat et movet motorem non principalem; videtur, quod in operatione culpabili liberum arbitrium excitetur a Deo: ergo cum adulter luxuriatur, et latro furatur, ad tales actiones a Deo excitantur; quod omnino est absurdum. Omnis aclio, sive substrata peccato sive non, quatenus est actio, esl a Deo.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut Magister dicit in littera % circa istam quaestionem fuerunt versae positiones adeo magnorum virorum et adeo rationabiles, ut nec Magister ausus fuerit definire, quae earum magis contineat veritatem. Attamen, quia per multam discussionem dubia ducuntur ad manifestationem, nunc communiter tenetur, quod illa opinio verior sit, quae dicit, quod omnis actio, sive substrata peccato sive non, secundum id quod est aclio,esl aDeo. — Nec immerito, quia istud oportet ponere, si pensetur eminentia divinae potentiae et indigentia potentiae creaturae.

Quia enim Deus est causa primordialissima, ideo est influentiae maximae in causas secundas, et adeo magnae influentiae, ut nec modicum seu quantumcumque parvum, dum tamen aliquo modo sit ens, procedat ab aliqua causa creata, nisi cooperante divina omnipotentia. — Omnis etiam potentia creata, quantum est de se, defectiva est nec est pure activa: ergo quantumcumque faciat modicam operationem, necesse habet adiuvari ab ea potentia, quae est actus purus propter omnimodam impermixtionem cum materia, et quae sola sibi sutficit, nullo modo indigens iuvari a causa alia.

Et ideo haec positio, quae dicit, omnem actionem esse a Deo, secundum quod actio est, absque omni ambiguitate tenenda est. Unde Anselmus in libro de Concordia praedestinationis et praescientiae: « Omnis qualitas et omnis actio et quidquid habet aliquam essentiam, a Deo est, a quo est omnis iustitia et nuUa iniustitia. Facit igitur Dens omnia, quae iusta vel iniusta voluntate fiunt, id est bona opera et mala. In bonis quidem facit, quod sunt et quod bona sunt; in malis vero facit, quod sunt, sed non, quod mala sunt ». Et iterum ibidem: «Omnes actiones et omnes motus facit Deus, quia

ipse facit res, a quibus el ex quibus et per quas et in quibus flunt: et nulla res habel ullam potentiam volendi aut faciendi. nisi illo danle; ipsum quoque velle, quod aliquando iuslum est, aliquando iniustum, a Deo est». oNon esse vero rectum, non est quid, nec a Deo est ». — Concedendae sunt igitur rationes ad primam partem inductae.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod Deus non facit contra suam prohibilionem; dicendum, quod verum est. Sed Deus cum prohibet aliquam actionem, uou prohibet sibi, sed alii; nec pi-ohibet suani cooperationem, quam non subtrahit creaturae, sed ipsi creaturae prohibet operationem; et ideo, dum cooperatur ei, non facit contra suam prohibitionem. Et si tu obiicias mihi, quod nihilominus actio prohibita a Deo est a Deo; dicendum, quod in actiooe prohibita est duo considerare: et quod est actio et quod est p7-ohibita; ab eo autem fit, secundum quod est actio, non aulem secundum quod prohibila; et ideo non sequitur, quod contra se ipsum faciat.

2. Ad illud quod obiicitur, quod omnis actio, quae est a voluntate bona, est bona; dicendum. quod illud veritatem habet in volunlate creata, sed non oportet, quod veritatem habeat in voluntate mcreala, loquendo de bonitate moris. Et ratio huius est ista: quia, cuiii aliqua actio est a bona voluntate creata, cum voluntas increata, quae ei cooperatur, absque dubio bona sit, simpliciter aclio illa bona est, quia t.ota eius causa est bona. Sed cum voluntas increata est bona, quae cooperatur voluntati creatae, voluntas creata potest esse deordinata, et ratione illius potest venire defectus circa operationem illam. Unde sicut videmus, quod in aliqua operatione, quae est a Deo et a virtute creata, ex defectu virlulis creatae totaliter deficit operatio illa; sic etiam ex deordinatione volunlatis creatae contingit, depravari illam actionem. — Aliter posset dici, quod operatio dicitur dupliciter. Uno modo dicilur operatio opus opercms; alio modo opus operatum. Et cum dicitur: si voluntas est bona, opus est bonum; hoc intelligendum est de opere operanle, quod scilicet est actus ipsius voluntatis, ut velle; et sic non habet instantiam in Deo, quia velle Dei Deus est, et actio Dei Deus est, isto modo. Si autem dicatur operatio ipsum opus operatum, sic non sequitur, quod tale opus sit bonum bonitate complela sive meritoi'ia, sed sufficit, quod sit bonum bonitate naturae, sicut patet. Opera, quae procedunt a voluntale Dei, bona sunt bonitate naturae, et hanc bonitatem habet actio, quae substrata est malitiae.

3. Ad illud vero quod obiicitur, quod Deus facit omnia propter se; dicendum, quod verum est; et concedendum est etiam, quod actionem malitiae substratam propter sefacit; propter se enim cooperatur creaturae. Cum autem dicitur, quod operatio, quae fit propter Deum, est bona bonitate moris; hoc intelligitur de operatione rationalis creaturae. Nam de Deo intelligi non potest, pro eo quod Deus non tantum cooperatur crealurae rationali, sed etiam irrationali; illa tamen operatio non dicitur esse bona bonitate moris.

4. Ad illud quod obiicitur, quod quando agens creatum continuatur regulae dirigenti, non errat; dicendum, quod verum est, si simpliciter continuetur ei. Tunc autem continuatur ei simpliciter, quando continuatur et quantum ad operalionem et quantum ad circumstantias. Cum vero exit in operationem circumstantiis debitisprivatam, in hoc, quod exit in operationem, ei continuatur, sed in hoc, quod privat eam debitis circumstantiis, deficit et ab ea discontinuatur; et ita discontinualur, non agendo, sed deficiendo, et deficiendo est principium mali; et in hoc, quod deficit, a Deo recedit, quia defectus ille a Deo non est. Quamvis enim Deus cooperetur operanti, non tamen deficit cum deficiente.

5. Ad illud quod quaeritur: aut tota operatio est a Deo etc.; dicendum, quod tola est a Deo, et tota a libero arbitrio. 'Hon enim est intelligendum, quod Deus cooperetur libero arbitrio, sicut cum duo ferunt lapidem, unus cooperatur alteri; sed quia Deus est intime agens in omni actione, et intimus est ipsi potentiae operanti, ita quod potentia ipsa in nihil exit, quod non sit ab ipso. — Et si obiiciat, quod eadem actio erit tota bona et tota mala; dicendum, quod -Deus illi actioni non dat nisi bonitatem naturae; liberum autem arbitrium non privat eam bonitate naturae, sed bonitate moris. Et ista duo non habent oppositionem, videlicet, quod aliquid habeat bonitatem naturae et privatum sit bonitate moris.

6. Ad illud quod obiicitur, quod Deus est principale movens in tali actione; dicendum, quod verum est; attamen non sequitur ex hoc, quod excitet Iibei'um arbitrium ad faciendam illam operationem. Excitatio enim dicit aliquem effectum gratiae, praevenienlem ipsam voluntatem. Hoc autem requiritur in bonis meritoriis; in aliis vero operibus indifferentibus vel etiam malis non est nisi sola cooperatio divinae virtutis, quae existens in creatura potentialiter, essentialiter et praesentialiter, sicut conservat eam in essendo, sic adiuvat in operando; propter quod conceditur ibi esse cooperatio, non tamen praeventio, vel subsecuiio.

In cod. C additur sibi.

d. 45. a. 2. q. 2. Ipse S. Bonav., suffragante S. Thoma, con-

Secundo quaeritur, utnim omnis rei conservatio sit a Deo. Et quod sic, videtur:

1. Primo per Gregorium: «Cuncta in nihilum nisi manus Conditoris ea contineret »: ergo omnia quae conservantur, a Deo conservantur.

2. Item, me est actus entis, etvivere viventis: sed nuUus actus est, qui non sit a Deo immediate: ergo nuUum esse et nullum vivere. Si ergo creatura continue est, et continuatio in esse non est aliud quam duratio, cum esse eius non possit esse nisi a Deo, omnis rei conservatio est a Deo.

3. Item, nihil mutabile subsistit nec salvatur in esse nisi per immutabile et fixum; sed omne esse creatum mutabile est et variabile, saltem a praeterito in futurum — sicut enim dicit Hieronymus: «Solus enim Deus est, qui non novit praeteritum vel II. Sent. d. I. q. 2. futurum » — ergo nihil potest subsistere, nisi Deo conservante.

4. Iteni, quanto efifectus magis percipit a causa, tanto magis pendet ab ipsa, et quanto magis pendet ab ipsa, tanto minus potest durare vel subsistere sine ipsa; sed omne creatum totum, quod est et quod habet, a Deo habet: ergo impossibile est, aliquid nec ad momentum conservari in esse, nisi Deo conservante.

b. Item, sicul se habet essentia ad primam essentiam, et sapientia ad primam sapienliam, ita se habet duratio ad primam durationem; sed omnis essentia a prima essentia, et omnis sapientia a prima sapientia est: ergo omnis duratio a prima duratione producitur sicut a principio: ergo nihil in esse conservatur nisi per Deum. nota 4. — In hoc testimonio pro novit Vat. substituit notat. In

Sed contra: 1. Augustinus in libro de Natura boni, tractans illud quod dicitur Ecclesiastis octavo: bermo eius potestate plenus est, dicit., quod «suum dicere est suum facere». Sed statim, quando Deus fecit creaturam, simuL cum hoc disposuit, quantum creatura durare debuit: ergo videtur, quod statim dederit ei virtutem continuandi se in esse: ergo non videtur, quod amplius Deus immediate eam conservet. Quocisi tu dicas, quod virtus creaturae data indiget adhuc virtute divina simul cooperante; contra: si suum dicere est suum facere, et dicere non potest esse successivum, ergo nec facere; sed conseryatio creaturae est cum successione: ergo non videtur, quod illa conservatio sit a Deo sicut a conservante.

2. Item, ad nobilitatem agentis creati pertinet, quod potest facere opus per se stabile, non indigens ipso artifice continue sustentante; sed Deus est artifex multo nobilior et multo potentior: ergo videtur, quod operibus suis det tale esse, quod non indigeanfipso conservante continue: igitur conservatio rerum non videtur immediate esse a Deo.

3. Item,idem est principium essendi et conservandi; sed forma sufQcienter dat unicuique rei esse: ergo videtur, quod ad conservationera uniuscuiusque rei sulTicit virtus propriae formae. Quodsi tu dicas, quod forma non potest conservare suam materiam; planum est, hoc esse falsum in anima, quae habet vim vegetativam et regitivam corporis.

4. Item, si omnis res conservatur a Deo immediate; cum divina virtus non possit a se deficere nec possit ab alio superari, videtur, quod nulla operatio crealurae, nec per defectum sui ipsius nec per actionem contrarii, possit aliquando terminari; nunquara enim deficit duratio sine defectu virtutis conservantis. Et planura est istud, quod raultorura '= actio terminatur: ergo videtur, quod taliuni conservatio non sit a Deo tanquam a principio imniediato.

5. Itera, esto, quod creatura sibi ipsi relinquatur; aut conservatur in esse, aut corrumpitur. Si conservatur in esse, habeo propositum, videlicet, quod non omnis conservatio est a Deo. Si corrumpitur; aul hoc esl aliena actione, aut propria inclinatione. Aliena actione non, quia nulla creatura potest aliam in nihilum redigere. Propria inclinatione non, quia « natura semper desiderat quod melius esl )), et forma appetit uniri materiae et materia formae: ergo si motus sequitur inclinationem 1 Vers. i. — Verba, quae hic ut ex Auguslini libro de nihil ipsum se ipsum, sed conservat. et appetitum, semper durabit et nunquam deficiet: ergo redit idem, quod prius, videlicet, quod non omnis conservatio est a Deo.

c 0 N c L u s 1 0. Omnis rei conservatio est a Deo sicut ab immediato principio, non tamen ut a tota causa.

Respondeo: Dicendura, quod non solum omnem actionem, verum etiam omnera conservationem cesse est a Deo esse.

Et ratio huius est necessitas et indigentia ex parte creaturae. Creatura enim oranis ex nihilo est, et aliunde habet esse. Quia ex nihilo est, ideo quodam modo vana est et vanitati subiecta esf; quia. vero aliunde habet esse, ideo esse est sibi quodam modo accidentale. Contrario modo est in Deo; unde Hilarius in septimo de Trinitate: « Esse non est accidens Deo, sed subsistens veritas et manens oausa et naturalis generis proprietas ». Sicut igitur vanum non polest fulciri nisi per verum et stabile, et accidens non potest fulciri nisi per subiectum; sic esse creaturae non potest conservari absque munificenlia creatricis essentiae. Unde sicut creatura habet essentiam et actionem, ita etiam habet et duratinnem; et propter hoc, quamvis creatura non possit esse actu infinita, nihilomious tamen ponitur duratione infinita. Inflnitas enim durationis non ponit in creatura aliquara actualem infinitatem. — Et ratio huius est, quia potentia, per quara durat creatura, non lanlum est ipsius creaturae, immo etiara creatricis essentiae. Verum est enira, quod in creatura est aliqua potentia ad durandum; sed illa non est omnino in actu, immo est in potentia quodam modo respectu illius virtutis, quae est in actu infinita. Et hoc est quod vult dicere Philosophus in libro de Causis, quod « oranes virtutes infinitae pendentes sunt per unum infinitum primum, quod est virtus virtutum». — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod omnis rei conservatio est a Deo tanquam ab immediato principio; non tamen est ab ipso sicut a toto causa. Sicut enim in creatura est aliqua virtus operativa creata, sic etiam aliqua virtus conservativa. non dicitur immediate, propter hoc quod ad dicere sequatur facere; quoniam Deus dixit ab aeterno

et fecil in tempore; sed hoc dictum est, quia non est nova operatio ex parte Dei, ipsum facere superadditum ad dicere, sicut contingit in operatione creaturae. — Nec valet quod obiicitur, quod dicere non est successivum. Dicendum enim, quod nec dicere Dei nec facere est successivum secundum id quodest, quia dicere et facere Dei Deus est et aeternum quid est. Veruratamen, sicut ab aeterno potest procedere temporale, sic a divino dicere, in quo nulla est successio, potest procedere successiva duratio, quae quidem successiva est, non ratione exigentiae ex parte Dei conservantis, sed ex parte rei conservatae.

2. Ad illud quod obiicitur, quod artifex creatus potest facere opus per se stabile; dicendum, quod non est simile, pro eo quod artifex creatus sic facit rem, quod non facit eius principia intrinseca; non enim potest in totani rei substantiam. Et propterea res facta conservari potest in propriis principiis, quae non dependent a potestate artiflcis. Non sic autem est in opere Dei. Omne enim opus, quod Deus facit, secundum totum sui facit; et ideo totaliter ab ipso dependet et sine eius adiutorio conservari non potest.

3. Ad illud quod obiicitur, quod idem est principium essendi et conservandi; dicendum, quod ve- [.uiyi ggt jn genere causae /ormafc; et similiter verum est in genere causae efficienlis. Quamvis igitur esse in creatura sit a forma creata tanquam ab informante, nihilominus tamen a Deo est tanquam ab efficiente. Ideo, sicut ad conservationem rei necessaria est virtus forniae complentis, sic eliam necessarium est adiutorium primi et immediati efficientis.

4. Ad illud quod obiicitur, quod si Deus cnnservaret res, nihil corrumperetur; dicendum, quod illud arguraentum deficit dupliciter. Primum quidem, quia Dens conservat voluntarie; et ideo tantum con-

5. Quod creaturae per immediatum Dei influxum conservanservat, quantum placet sibi, et secundum dispositionem sapientiae suae. — Praeterea, conservatio rei non est a Deo tanquam a tota causa, sed requiritur ex parte creaturae idoneitas ad conservationem, et virtus quodam modo conservativa, ad cuius defectum velociorem vel tardiorem sequitur diuturnior vel minus diuturna duratio creaturae; et cura est idoneitas creaturae ad durandum in perpetuum, utpote simplicitas, Dens esse eius aeternaliter continuat.

6. Ad illud quod quaeritur, utrum si creatura sibi relinqueretur, corrumperetur; dico, quod sic. — Et si quaerat, utrum aliquo agente, vel non; dico, quod nullo agente, sed propter defectum in se ipsa. Talis enim corruptio, quae est annihilatio, dicit purum defectura; et ideo non requirit causam efBcientem, sed deflcientem; haec autem in creatura est ex hoc, quod ex nihilo est. — Et si obiiciat, quod naturalis inclinatio cuiuslibet rei esl ad durandum in esse, et quod motus sequitur inclinationem; dicendum, quod verum est de inclinatione motus dicente positionem. Verum est etiam de principiis rei salvatis in esse, super quae fundatur illa inclinatio. Si autem creatura sibi rebnqueretur, principia rei in esse non servarentur, iramo in se ipsis deficerent; et ideo inclinatio ad esse periret. — Posset etiam dici, quod cum ponitur, quod creatura sibi relinquatnr, ponitur, quod divina virtus se subtrahat; et cum ponitur, quod divina virtus se subtrahat, per consequens ponitur creaturae annihilatio. Sicut enim per operationem virtutis inflnitae potest fleri educlio de nihilo in esse, ita etiam per subtractionem potest fieri annihilatio; et pro tanto dicit Hugo quod soli divinae virtuti possibilis est annihilatio creaturae. Verumtaraen illud verbum intelligendum est sane, quia multum est calumniabile. medio causetur et conservetur; atque simul multis argumentis

Tertio quaeritur, utrum omnis compositio sit a Deo. Et quod sic, videtur.

1. Ubicumque est aliqua compositio, ibi est aliconiponentis actio; sed omnis actio est a Deo: ergo omnis compositio est a Deo.

2. Item, sicut potentiae et virtutis est distinguere et separare, sic potenliae et virtutis est res unire et componere; sed omne quod est potentiae, est ab omiiipotentia Creatoris: ergo etc.

3. Item. ubicumque est compositio, ibi est aliqua unio; et ubicumque est unio, ibi est aliqua unitas; sed omnis unitas est a prima unitate-; prima autem et summa unitas Deus est: ergo omnis compositio est a Deo.

4. Item, Augustinus de Vera Religione: « Omnis res habet haec tria, scilicet quod unum aliquid sit. et specie propria discernatur, et rerum ordinem non excedat »; sed, sicut dicit Augustinus undecimo de Civitate Dei, « ab eo est omnis modus, et omnis species, et omnis ordo, sine quibus nihil esse nec cogitari potest»: ergo si omne compositum et omnis compositio aliquo modo est, videtur igitur omnis compositio a Deo esse.

Sed contra: 1. Super illud primae ad Corinthios octavo: Scimus, quia idolum nihil est; Glossa: «Materiam idoli Deus formavit, sed stultitia hominum formam dedit». Et post: «Quaecumque sunt in creaturis, facta sunt per Verbum; sed forma hominis in idolo non est facta per Verbum, sicut peccatum non est factum per Verbum»: videtur ergo, quod compositio talis formae cum tali materia non sit a Deo.

2. Item, quaedam sunt, quae impossibilia sunt coniungi, non tantum a natura, sed etiara a Deo, utpote quod aliquid sit simul et semel album et nigrum, sed intellectus noster phantasticus frequenler componit talia; nuUorum autem compositio est a Deo, nisi eorum quae sunt a Deo componibilia: si ergo opposita non sunt a Deo componibilia et componuntur ab intelleclu; videtur, quod non omnis compositio sit a Deo.

1 Richard. a S. Viol., V. de Trin. c. 4: Omnis compositio

3. Item, quaedam sunt, quae non possunt coniungi in eodem sine monstruositate, sicut duo capila in eodem corpore; et talis compositio non potest esse a natura nisi cuni errore et praeter intentionem: si ergo Deus in nuUa compositione errat nec facit errare, videlur, quod talium compositio nullo modo sit a Deo.

4. Item, aliqua sunt, quae impossibile est coniungi sine deordinatione, utpote si homo commisceatur bruto, vel e converso: si ergo talis compositio non est aliud quam componibilium deordinatio — hoc ipso enim deordinantur, quod sic componuntur — et deordinatio non sit a Deo; videtur, quod aliqua compositio non sit a Deo.

Omnis compositio, secundum quod compositio, est a Deo. ceptionum aliquid dicit. Dicitur enim compositio componentis actio; dicitur etiara compositio componihilis passio; dicitur tertio modo corapositio rei compositae dispositio Et quoniam tara actio quara passio quain etiam dispositio rei compositae, secundum quod coipposita est, aliquid dicit; et omne quod dicit aliquam positionem, a Deo est: concedendum est simpliciter, quod oranis corapositio sit a Deo, secundum quod coinpositio, sicut et omnis actio et conservatio.

Attendendum est taraen, quod quemadraodum quaedara actiones sunt, « quae mox norainatae coniunctae sunt malo », sicut mendaciura et adulteriura; sic quaedam quarundara rerura coiripositiones sunt, quas inseparabiliter concoraitatur aliqua deformitas et inordinatio. Unde quemadmodum actio, quae coniuncta est defectui malitiae inseparabiliter, dicitur a Deo esse, ita tamen, quod defectus raalitiae non est a Deo, sed a defectu creaturae, utpote liberae

voluntatis; sic compositio, cui iuncta est deformitas et inordinatio, sic est a Deo, quod illa deformitas sive deordinatio, quae vere defectus est, est a defectu alicuius causae componentis creatae, vel a defectu ipsorum componibilium. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod omnis compositio est a Deo.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de comciatura, continens in se aliquid numinis vel divinitatis: et secundum hoc dupliciter intelligilur ibi compositio, videlicet formae artis ad maleriam, et diuiniiatis ad artificiura.; et prima quidem compositio esl es parte rei, secunda vero est solummodo secundum aestimationem idololatrae. Quantum ad primam compositionem idolum aliquid est, quantum vero ad secundam nihil est in mundo in re, quamvis aliquid aestimetur. — Concedo ergo, quod coniunctio talis formae cum hac materia, cum sit realiter ens, quod a Deo est. Concedendum est nihilominus, quod illa aestimatio, in quanlum animae actus est, a Deo est; sed compositio divinitatis ad illud artificium, quae aestimatur esse, omnino nihil est; et haec a Deo non est, quia non est talis compositio secundum rera. Similiter ordinatio illius formae artiflcialis ad continentiam divinitatis, illa quidem potius est deordinatio quam aliqua positio; et haec quidem a Deo non est, sed a defectu cognitionis et lidei. Cum ergo dicitur, quod forraa idoli in tali materia non sit a Deo, non negatur compositio huius formae cum hac materia absolute esse a Deo; sed hoc negatur, quod non est a Deo ad id, proptef quod homo illam efBgiem efiicit. — Et sic patet, pro quanlo dicitur idolum nihil esse, scilicet pro eo, quod est nomen irapositum a fictione, cui subest falsitas. Patet etiam, quod idolum quantum ad aliquid, quod nominat, sit a Deo, et quantum ad aliquid, non, quoniam quidquid est positionis ibi, a Deo est; illud autem

Consequenter quaeritur circa secundum articulum de actione defecliva, utrura sit Deo attribuenda. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum a Deo sit aclio iniusta, secundum quod iniusta. quod est privationis vel defectionis non est a Deo, sed a defectu nostro.

2. Ad illud quod obiicitur, quod intellectus componit aliqua, quae sunt incompossibilia componi; dicendura, quod taha impossibilia sunt componi propter inseparabilitatem deordinationis. Nunquam enim potest nec esse nec inteUigi ahquid simul et semel sub duobus oppositis, quin intelligatur confusio et mordinatio. Et quoniam in actione Dei, quam Deus per se agit ut tota causa, non potest esse defectus ordinis, quia si essel, iam potentia eius in operando deficeret; hinc est, quod talia a Deo non possunt componi. Sed cum Deus cooperatur intellectui potenti deficere, sic potest esse, quod illud quod est ibi positionis, sit a virtute Dei; quod vero est privationis, sit a defectu intellectus creati. Ideo ratio illa non valet, quodsi non potest Deus per se illam compositionem facere, quod non possit in faciendo aUi cooperari.

3. Ad illud quod obiicitur de his quae non possunt componi sine raonstruositate; iam patet responsio; quoniam, cum dico compositionem monstruosam, duo dico: et dico compositionem, et dico ulterius annexam deformitatem. Et compositio quidem est a Deo, deformitas autem monstruositatis est a defectu et errore naturae, quae venit ex improportione virtutis ad materiam, supra quam agit, sive pro eo, quod materia superabundat, sive pro eo, quod deficit; et utrobique est defectus debitae proportionis.

4. Ad illud quod obiicitur, quod quaedam est compositio, quae non potest esse nec inteUigi praeter inordinationem, utpote si pes poneretur in pectore, si homo coiret cum iumento; dicendum est, quod etsi unum necessario consequatur ad aliud, et intellectus unius inseparabiliter consequatur ex intellectu alterius; nihilominus tamen diversitatem habent, quia unum dicit privationem, et aliud dicit positionem; et ideo potest unum Deo attribui, quamvis alterura non attribuatur.

Secundo quaeritur, utrum a Deo sit operatio fortuita, secundum quod fortuita.

Tertio quaeritur, utrum a Deo sit enuntiatio falsa, secundum quofl falsa.

Circa primum sic proceditur et quaerilur-, utrura actio iniusta, secundum quod huiusmodi, sit a Deo. Et quod sic, videtur.

1. Tertio Reguni ultimo: Quis decipiet Achab, Israel? et post subiungitur, quod Dominus dixit spiritui mendaci: Egredere et fac; sed quod fit Deo praecipiente fit a Deo volente et auctore: si ergo spiritus ille malignus mentitus est et Acliab decepit, Deo mandante sibi mentiri et decipere; videtur, quod tam mendacium quam deceptio, secundum quod huiusmodi, sit a Deo. Et si hoc verum est, ergo actio iniusta, secundum quod iniusta, a Deo est.

2. Item, sicut vult Philosophus -: « Si aliquid per sui praesentiam est causa alicuius, per sui absentiam est causa oppositi »; sed Deus per sui praesentiam est causa operationis iustae, secundum quod iusta est: ergo ab oppositis, per sui absentiam causa erit iniustitiae in actione.

3. Item, qui adiuvat aliquem scienter ad actionem furti, sive velit ipsum iuvare ad furtum, sive non, nihilominus dicitur currere eum fure, et culpa furis ei attribuitur. Si ergo Deus adiuvat hominem ad actionera substratam malitiae et iniustitiae, videlur, quod talis deformitas tanquam auctori attribuenda sit Deo.

4. Item, dare eleemosynam propter vanam gloriam est peccatum: et hoc ipso est peccatum et iniustitia, quo actio ista refertur ad talem flnem; sed sicut datio eleemosynae nonnihil est, sic relatio ad talem flnem nonnihil est: si ergo talis relatio fuit ratio, quare illa actio est mala, et talis relatio est a Deo, cum non sit omnino nihil, videtur, quod talis actio sit a Deo.

5. Item, iste qui peccat in amando creaturam, hoc ipso peccat, quo quiescit in creatura; sed quiescere in creatura non omnino nihil est, immo hoc ipso, quod quiescere est, aliquid est: ergo cum omne quod est aliquid, sit a Deo, talis quies est a Deo, et talis erat ratio culpae: ergo etc.

6. Item, nobiflor est potentia voluntatis, ut est deliberativa, quam ut est natura quaedam-'; sed omne quod est a voluntate, ut est natura, est a Deo: ergo omne quod est a voluntate deliberativa, in corp. est a Deo. Sed actio iniusta, secundum quod huiusmodi, est a voluntate deliberativa: ergo elc.

Sed contra: 1. loannis primo: Svne ipso ctum est nihil; Glossa: «id est peccatum »: ergo videtur, quod peccatum non sit a Deo.

2. Item, ad Romanos primo: Tradidit eos, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis; Glossa: « Immundas actiones et contumeliosas, quibus afQciunt et inficiunt corpora sua, habent in semetipsis, mali scilicet, id est non aliunde, sed asemetipsis; non enim hatet homo hoc a Deo »; sed hoc non potest dici de actionibus, secundum quod actiones sunt: ergo dicitur de actionibus, secundum quod iniustae sunt.

3. Item, quicumque facit iniustitiam iniustus est; sed Deus non potest esse iniustus: ergo non potest facere iniustitiam: ergo iniustitia actionis vel actio, secundum quod iniusta, non est a Deo.

4. Item, quicumque facit iniustitiam oslendit Deum, qui est summa iustitia; sed Deus non potest se ipsum offendere neque se ipsum negare, sicut dicit Apostolus: ergo Deus non potest jniustitiam facere: ergo nec actiooem iniustam, in quantum huiusmodi.

V>. Item, iniustitia defectus est; ergo facere iniustitiam est deflcere; sed divinum posse non potest deflcere ergo nec iniustitiam facere: ergo actio, secundum quod iniusta est, non est a Deo.

6. Item, quidquid est a Deo, laudat Deum; sed iniustitia nuUo modo laudat Deum, nec operatio iniusta, secundum quod huiusmodi: nullo igitur modo actio, secundum quod iniusta vel mala, est Deo attribuenda.

Conclusio. Actio mala et iniusta, secimdum quod huiusmodi, non est a Deo.

Respondeo: Dicendum, quod cum iniustitia sive malitia circa actionem dicat defectum et privationem, et defectum deordinatum de se et defectum carentem debito flne; facere actionem iniustam, hoc repugnat potentiae, sapientiae et bonitati. Est enim ibi pri- 5 Vers. 3. — Glossam, quae deprompta est ex August. suvatio utilitalis et ordinis et entitalis; et quia nihil est attribuendum Deo, nisi quod decet suam potensapientiam et bonitatem: ideo actionem malam Deo tribuere non solum est falsitatis, sed etiam blasphemiae et inipietatis. — Concedendum est igitur, quod aclio mala et iniusta, secundum quod huiusmodi, non est a Deo. Et ideo rationes, quae hoc ostendunt, concedendae sunt.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de tertii Regura ultimo, dicendum, quod egredere et fac non inteljjgjjj, jjj iYi;pgi-niiijf, ged intelligitur ibi pennissive. Unde verbum imperativi modi muUipliciter accipitur in Scriptura: aliquando praeceptorie, aliquando consultorie, aliquando iminuatorie et aliquando permissivc, quorum exempla sumi possunt ex diversis locis Scripturae.

2..d illud quod obiicitur.de eadem causa, quod per sui praesentiam et absentiam est causa oppositorum; dicendum, quod illud habet veritalem de causa, quae voluntarie se absentat, ita quod eius absentatio principaliter est ab ipsa. Hoc autem non est in proposito; Deus enim nemini se absentat, immo paratus est omnes adiuvare et omnibus dare gratiam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ille qui iuvat furem in actione, dicitur currere cum fure, si scienter hoc facit; dicendum, quod hoc non est simile: quia decens et conveniens est, quod homo proximum non iuvet in ea actione, in qua quis ambulat non recte immo potius debet impedire; cum ipse nec sciat nec possit inde bonum elicere, nec ad illud adiutorium aliqua lege astriogatur, sed potius pro- I. hibeatur. Non sic autem est in proposito, tuin quia decet divinam liberalitatem, ut solem suum oriri faciat super bonos et malos; nec debet influentiam virtutis suae subtrahere nec bonis nec malis, maxime secundum illam influentiam, quae respicit i.primum esse. Secundo vero, quia decet divinam providentiam « sic res, quas condidit, administrare, ut 3. eas agere proprios motus sinat*». Tertio vero, quia ipse novit et scit inde bonum eUcere; et ideo, cum cooperatur peccatori in actione, facit laudabiliter; et ideo nullo modo malitia, quae reddit suum actorem culpabilem, est ei attribuenda.

4. Ad illud quod obiicitur, quod relatio actionis ad inanem gloriam tanquam ad finem a Deo est; dicendum, quod relatio duo dicit; videlicet actum voluntatis et rationis protendentis se ad illum finem mediante illa actione; et boc quidem bonum est et a Deo est. Praeter hoc importat deordinationem. Tah enim actioni coniuncta est inordinatio, quia talis finis tali operi non congruit; et quantum ad hoc, est ibi malitia; et ideo iniustitia est ibi ratione defectus, qui est in tali relatione. Propter hoc non oportet, quod sit a Deo. Et est simile in claudicatione, in qua est ambulatio cum defectu; sic et in proposito intelligendum est.

5. Ad illud quod obiicitur de quiete, similiter respondendum est, quod quies dicit positionem aliquam in hoc, quod dicit dilectionem creaturae; et dicit privationem rectitudinis in hoc, quod dicit privationem finis ultimi. In hoc enim, quod ibi quiescit et ultra non tendit, cum deberet ultra tendere, non tantum est positio, sed etiam privatio, quae quidem non est a Deo.

6. Ad illud quod obiicitur, quod quidquid est a voluntate naturali, est a Deo; dicendura, quod verum est, secundura quod est voluntas naturalis; et simililer illud qund est a voluntale deliberativa praecise, concedendum est esse a Deo. Sed mahtia non est a voluntate proprie, ut est deliberaliva, sed potius, ut est defectiva, quamvis defectus ille non incidat nisi circa actura deliberativum; et ideo, quamvis sit a voluntate deliberativa, non sequitur, quod sit a Deo, quia non est secundura quod deliberativa, sed secundum quod defectiva. Et propterea, sicut dictum fuit supra, si fiat tale argumentum: voluntas deliberativa est a Deo; et malitia est a voluntate deliberativa: ergo est a Deo; peccat secundum accidens, quia peccat contra illam regulara: « Quidquid est causa causae, est causa causati ». Ita enim potesl esse sophisma secundum accidens in causando, sicut in inhaerendo. dub. 6. in flne et hic in lit. Magistri, c. I. habetur: Peccatuni

hic q. 2. a. 1; S. 1. II. q. 79. a. I; S. c. Gent. III. c. 162;

Utrum operatio fortuita, Secundo quaerilur, utrum operatio fortuita, secundum quod fortuita, sit a Deo. Et quod sic, videtur:

1. Quia tam fortuita quam casualis actio est excausis confluentibus, ob aliud inceptis; unde Boethius in quinto de Consolatione: « Casus est inopinatus rei eventus ex causis concurrentibus, ob aliud inceptis». Sed tam concursus causarum quam inchoatio propter aliud est a Deo: ergo si nihil plus requiritur ad hoc, quod ahquid sit fortuitum vel casuale; videtur, quod tam fortuita quaoi casualia, secundum quod huiusmodi, sint a Deo.

2. Ilem, sicut e)is per se est a Deo, in quantum est per se, sic et accidens est a Deo, in quantum est accidens: ergo sicut operatio causae per se a Deo est, ita et operatio causae per accidens. Sed casuale et fortuitura, secundum quod huiusmodi, dicit operationem vel effectum causae per accidens, sed naturale et artiticiale dicit effectum causae per se: ergo sicut omne naturale et artificiale est a Deo, in quantum huiusmodi, sic omne casuale et omne fortuitum, in quantuni huiusmodi, est a Deo.

3. Item, quandocumque aliqua diversa concurrunt ad unius effectus productionem, necesse est, quod per unum aliquid coniungantur; sed causae, a quibus oritur tam casuale quam fortuitum, et sunt diversae quantum ad rem et sunt diversae quantum ad intentionem: ergo si uniuntur, coniunguntur per aliquid, quod est supra eas. Sed nihil est supra agens naturale et agens a proposito nisi solus Deus: ergo cerpsit Dionys. Carth., hic q. 1.

quocl fortuita, sit a Deo. talium causarum concursus a Deo est; et huiusmodi causarum concursus facit effectum casualem vel fortuitum: ergo etc.

4. Item, potentior est ad agendum causa per se quara causa per accidens; sed causa per se nullum effectum producere potest, quin adiuvetur a accideiis sunt casus et fortuna, sicut vult Philosophus in secundo Physicorum: ergo cura eorum effectus sint casuale et fortuitum, in quantum huiusmodi, videtur etc. Si tu dicas, quod casuale, secundum id quod est, a Deo est, non tamen secundum quod casuale, quia dicit privationem intentionis, non positionem; contra hoc est: quia, sicut natura operatur per intentionem, ita operatur etiam uniformiter et modo consueto; sed cuiu aliqua operatio flt praeter sohtum cursum naturae, illa quidem operatio dicitur miraculum, et talis operatio ponitur a Deo, in quantum talis. Si ergo operatio, quae flt praeter consuetudinem, in quantum huiusmodi, est a Deo, pari ratione et operatio, quae flt praeter intentionem, in quantum huiusmodi, est a Deo.

5. Item, fortuitum eo ipso dicitur fortuitura, quia est ab aliquo agente intendente aliud, sicut inventio thesauri est ab eo qui intendit arare terram; sed quod ille aliud intendat, hoc bonum est et a Deo est; sirailiter, quod thesaurum illum inveniat, hoc bonum est et a Deo est: ergo fortuitum, ut fortuitum est, a Deo videtur esse.

6. Sed contra hoc arguit Augustinus in Octoginta trium Quaestionum sic: « Quidquid casu

fit, temere fit: quidquid temere fit, non flt providentia »: si igitur omne quod flt a Deo, flt per providentiam, quia Deus niliil agit sine providentia; videtur, quod casuale et fortuitum, in quantum huiusmodi, non sit a Deo.

2. Item, casus et fortuna accidit per defectum praecognitionis; sed Deus niliil potest facere nisi praecognoscens et praesciens: ergo nihil casuale. in quantum huiusmodi, a Deo est.

3. Item, sicut bonum repugnat malo, ita fortuna repugnat providentiae: sed a Deo, qui summe bonus est, non potest egredi aliqua operatio iniusta: ergo pari ratione, cum sit summe prudens % non potest ab eo exire aliqua operatio fortuita.

4. Itera, fortuitum, secundum quod fortuitum, ortum habel a causa per accidens: ergo si Deus esset causa fortuiti, secundum quod huiusmodi, Deus esset causa alicuius rei per accidens. Sed causa per accidens reduci habet ad causam nobiliorem: ergo aliqua causa esset nobilior Deo: quod est absurdum.

5. Ilem, sicut iniustitia se haliet ad suam causam, sic casuale et fortuitum ad suam; sed iniustitia non potest esse ab ahquo nisi operanle iniuste: ergo casuale et fortuitum non potest esse, nisi ab 60 qui operatur casualiter et fortuite. Sed Deus nullo modo operatur casualiter nec fortuite: ergo casuahs sive fortuita operatio, secundum quod huiusmodi, non est a Deo. Casuale el fortuitum, secundum quod huiusmodi, a Deo non est, etsi a Deo est, secundum id quod est.

Respondeo: Dicendum, quod elsi casuale vel fortuitum, secundum id quod est, sit a Deo; in quantum tamen casuale vel fortuitum, a Deo non est.

Et ratio huius est, quia forluilum et casuale aliquid ponunt, utpote effectum, qui est ex concursu causarum ob aliud inceptarum; aliquid etiam privant; dicit enim casus et fortuna rfe/ecfttm intentionis et praecognitionis. Et quoniam operatio causarum et concursus ad producendum tales effectus aliquid est, ideo a Deo est; quia vero privatio intentionis defectus est, ideo a Deo non est. Et quoniam casuale et fortuitum, ut sic nominantur, imposita sunt a tali defectu; hinc est, quod non sunt conce- > Cfr. I. Sent. d. iS. dub. i. denda a Deo esse. Et hoc vult dicere Augustinus in libro Octoginta trium Quaestionum, cum dicit: «Quod casu fit, temere fit »; et ideo, sicut non concedimus, quod /e)J!era?'mm, secundum quod huiusmodi, sit a Deo; sic non est concedendum, quod casuale vel fortuitum, secundum quod huiusmodi, sit a Deo. — Et quia tam casuale quam fortuitum, ut sic est, est nomen impositum a privatione intentionis; secundum quod privatio intentionis dupliciter potest intentionis universaliter respectu cuiuscumque agentis, sive particularis sive universalis, sive operantis sive cooperantis, sive exsequentis sive gubernantis. hoc modo nihil est casuale, et casus et fortuna hoc modo nihil sunt. Et hoc modo posuerunt aliqui philosophi casum, et improbat Augustinus in libro Octoginta trium Quaestionum per hoc, quod providenlia totus mundus adrainistralur; et ita nihil fit, quod non pertineat ad opus providentiae. Alio modo potest intelligi privatio intentionis respectu agentis particularis, utpote particularis naturae et intellectus creati; et hoc modo aliquid est casuale, et msws aliquid est, secundum quod dicit Boethius in libro de Consolatione definiens casum et ostendens, qua- - liter quis potest operari casualiler, videlicet cum aliquid assequitur inopinate; et ideo dicit: « Casus est inopinatus rei eventus», ubi simul tangit privationem et positionem: positionem per hoc, quod dicit eventum; privationem in hoc, quod dicit inopinatum; et illa quidem privatio non est respectu Dei, quia Deus nihil potest facere inopinate sive improvise, nec etiam a Deo est, xuin sit defectus, sed potius a defectibilitale creaturae. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod nihil est a Deo casuale, et quod casuale, secundum quod casuale, non est a Deo. patet responsio. Arguit enim de casu, secundum quod dicit positionem, non secundum quod dicit defectum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod a Deo est sa per se et per accidens; dicendum, quod aliter dicitur accidens de ente, prout est differentia entis, aliter prout est differentia causae. Prout enim est differentia entis, dicit habitudinem ad subiectum, quae quidem est positio, non privatio. Prout autem est differentia causae, dicit privationem intentionis, per quam aliquid dicitur esse causa alicuiusper se.

Et itieo non sequitur, quod si modus essendi per accidens, in quantum huiusraodi, sit a Deo, quod et modus operandi per accidens, in quantum huiusmodi, sit a Deo.

3. Ad illud quod obiicilur, quod diversae causae indigent aliquo superiori coniungente ad hoc, quod possint unum effectum producere; dicendum, quod illud dupliciter potest intelligi: uno modo ve7-e, alio modo fake. Si enim ita intelligatur, quod ad hoc, quod aliquae duae causae concurrant, necessaria sit nova influentia causae superioris plus, quam si non concurrerent, et quaeUbet operarelur per se; sic non habet veritatem. Hoc enim ipso, quod aliquis abscondit in terra thesaurum, et aliquis fodit in eadem terra, sine nova influentia illae duae operationes causant thesauri inventionem. Si autem ila intelligatur, quod omnes causae, quae concurrunt ad unum effectum, reducuntur ad aliquod unum principium; sic veritatem habel, pro eo quod illa quae non possunt reduci ad unum pnncipium, omnino sunt diversa; et ideo nunquam possunt ad unum effectum concurrere. Si enim in uno principio non convenirent, iam omnino non haberent aliquid commune; et ideo necesse est ponere, quod tam causae concurrentes quam earum concursus sint ab imo principio primo. Sed tamen ex hoc non sequitur, quod casuale, in quantum huiusmodi, sit a Deo, quamvis sit a Deo, secundum id quod est; quia casus non tantum dicit eventum, sed etiam eventum inopinatum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod causa per accidens indiget adiutorio, sicut causa per se; dicen-

Tertio quaeritur, utrum enuntialio falsa, secundum quod huiusmodi, sit a Deo. Et quod sic, videtur.

1. Quandocumque aliqua duo fundantur super j(jgni secundum rera, si unum est a Deo, et reliquura; sed falsitas alicuius propositionis et verilas suae oppositae fundantur super idem — hoc enim ipso, quod haec est vera: homo est animal, haec est falsa: horao non est aniraal — ergo cum oranis propositionis veritas sit a Deo, videtur, quod omnis propositionis falsitas sit a Deo.

2. Item, «veritas est adaequatio rei et intellectus », et falsitas est inadaequalio rei et intellectus.

1 Vide supra d. 14. p. II. a. 2. q..3. ad I. — Paulo ante dum, quod verum est respectu eius quod e/ficit, sed non indiget adiutorium respectu eius, in quo deficit; per se enim potest deficere, sed non per se potest efficere. Et ideo non sequitur ex hoc, quod casuale sit a Deo, nisi secundum id, secundum quod aliquid ponit, non secundum quod dicit privationem intentionis. Et si obiiciat, quod miraculura, in quantum huiusmodi, est a Deo, et tamen dicit privationem consuetudinis, quia fit praeter solitum cursum; dicendum, quod aliter miraculum fit praeter solitum cursum, et aliter fortuitum praeter intentionem. Mracwftmi enim fit sic praeter solitum cursum, ila quod supra cursum naturae, unde plus dicit positionis quam privationis; casuale vero non ila fit praeter intentionem, quod flat supra intentionem, sed deficit ab intentione.

0. Ad illud quod obiicitur, quod Deus potest, quod aliquod agens unum assequatur et aliud intendat, ita quod utrumque sit a Deo; dicendum, quod verum est; sed assequi unwn et intendere aliud hoc non facit casus vel fortuna, in quantum quis aliud intendit ab eo quod assequitur, sed in quantum non praevidet nec intendit illud quod assequitur. Si enim illud et aliud intenderet, iam non operaretur casualiter sive fortuite. Licet autem intendere ad aliud sit a Deo, non tamen a Deo est non intendere illud quod assequitur, quia primura dicit positionem, et secundum privationem; et casuale sive fortuitum, in quantum huiusmodi, non denominatur a primo, sed a secundo: et propterea, in quantum tale, non est a Deo, sed a defectu reperto in agente creato per oppositum; sed sicut se habet aequalitas et inaequalitas in rebus, ita se hal3et aequalitas et inaequalitas in propositionibus; sed aequalitas et inaequalitas in rebus sunt ab ipso Deo — sicut enim a Deo est, quod aliqua duo sint aequalia, sic a Deo est, quod aliqua duo sic se habeant, quod unura excedat reliquum; unde Augustinus cUcit,quod «si essent aequalia, non essent orania » — ergo pari ratione adaequatio et inadaequatio signi ad signatum est ab eodem Principio.

1. Iteni, ab eo est falsitas propositionis, qui solus potest facere, propositionera ipsam esse falsam; sed deraonstrato aliquo peccatore, ista est vera: iste

non esl iustus; et nullus potest facere, hanc esse falsara, nisi solus Deus, qui potest ei dare iustitiam: ergo etc.

4. Item, maioris dignitatis et potestatis est falsificare hanc propositionem: iste est peccator, quam veriflcare eam; qui enim peccat, hoc ipso quod peccat, verificat eam, et hoc indignitatis est: ergo si omnis propositionis veritas a Deo est, videtur multo fortius, quod talis propositionis falsitas sit a Deo.

Sed contba: 1. Omne quod Deus potest facere, habet exemplar in Deo; sed enuntiatio falsa, secundum quod falsa, non habet exemplar in Deo, cum ipsa veritas sit ratio exemplandi: ergo enuntiatio falsa, secundum quod falsa, non est a Deo.

2. Item, sicut se habet JMnitas ad raalitiam, sic se habet veritas ad falsitatem; sed a summa bonitate nullo modo potest esse malitia: ergo a summa veritate nuUo modo potest esse falsitas.

3. Item, n verum et ens convertuntur »; sed a Deo non potest aliquid esse, quod non sit aliquo modo ens — si enim pure nihil esset, a Deo non esset — ergo a Deo non potest esse nisi verura. Sed enuntiatio falsa, in quantumhuiusmodi, dicit privationem veri: ergo videtur, quod a Deo non debeat causari, secundum quod huiusmodi.

4. Item, omne quod Deus potest facere, potest dicere; sed falsum non potest dicere: ergo non potest facere. Probatio minoris: si dicit falsum, aut ergo scienter, zaX ignoranter. Ignoranter non; hoc constat. Si scienter; sed quicumque dicit falsum scienter, mentitur: ergo Deus mentiretur; quod profanum et impium est dicere. Enuntiatio jalsa sub ratione falntatis non est a Deo, facit tamen Deus aliquid, quo faclo aliqua oratio est falsa necessario.

Respondeo: Dicendum, quod falsitas nihil aliud est quam defectus veritafis in re, quae nata est verificari; sicut malitia dicit privationem bonitatis et rectitudinis circa actionem, quae nata est rectiflcari; et ideo, sicut actio mala, in quantum actio, est a Deo, in quantum vero mala et iniusta, a Deo non esf: sic etenuntiatio falsa, in quantum enuntiatio, a Deo est, in quantum vero falsa, non est a Deo. — Unde, quemadmodam in actione duplex consideratur bonitas: una naturae, et altera moris, et una est essentialis, et altera accidentalis; et ideo una privatur, altera rehnquitur, et ratione illius bonitatis, quae relinquitur, actio illa est a Deo: sic in omni enuntiatione duplex est veritas: una essentialis, et haec est vertas, qua propositio repraesentat iUud, ad quod repraesentandum instituta est; et haec nunquam privatur ab enuntiatione; omnis enim tiatio signiflcat illud, ad quod instituta est, sive sit vera, sive falsa. Alia vero est veritas accidentalis quae attendilur in propositione, in hoc quod repraesentat rem, secundum qaod est — tunc enim dicitur adaequari signum signato; et veritas enuntiationis non est aliud quam quaedam adaequatio — et haec veritas privalur per falsitatem. Tunc enim est propositio vel enuntiatio falsa, quando signum non repraesentat rem, sicut est, vel res non est, sicut repraesentatur per signum. Et hoc est quod dicit Philosophus: « Ab eo quod res est, vel 7ion est, dicitur oratio vera, vel falsa »; hoc est dicere, ab eo quod res est, sicut repraesentatur, dicitur vera; ab eo quod res non est, sicut repraesentatur, dicitur oratio falsa. Sicut igitur iniustitia est privatio rectitudinis, sic falsitas est defectus adaequationis et ideo, sicut Deo ut auctori non attribuitur stitia actionis, sic non deljet ei attribui falsitas orationis. Utroque enira modo defectus est, et nullus defectus Deo attribuendus est.

Notandum est tamen, quod etsi nullus sit a Deo, magis tamen aliquis defectus elongatur a causalitate Dei quam alius, secundum quod sunt sicut est defectus cuipabihs; et iste est defectus vituperabilis et vituperabilera reddit actorem; et talem defectum Deus non facit, nec etiara facit aliquid, quo facto creatura tali defectu deficiat necessario. Unde Deus nec facit peccatum, nec facit aliquem peccare, nec facit aliquid, quo facto necessario sequatur peccatum ratione illius quod Deus facit. Hoc dico propter animae infusionem, in qua necessario contrahitur culpa originalis; sed hoc non est ex actu Dei, sed ex praevaricatione primi rentis. — Est et alius defectus, qui est privatio 2icms, positionis, non tamen est privatio ordmM; contingit enim, aliquos defectus ordinari. Et talis defectus, licet non possit Deo attribui secundura quod defectus, potest tamen ei attribui secundum quod ordinatus; et de tali defectu licet non possit dici, quod Deus eura faciat, quia defectum facere 5 Libr. de Praedicam. c. (te Sxbstantia. Cfr. I. Sent. d. i.

esl deficere; potest tamen dici, quod facit aliquid, quo facto necessario consequitur ille defectus; et talis defectus est falsitas et ignorantia el caecitas et consimiles. Unde quamvis non possit concedi, quod Deus faciat falsitatem orationis sive orationem falsam, secundura quod falsa est; potest tamen con- 3. cedi, quod Dens faciat aliquid, quo facto aliqua oratio est falsa necessario; sicut, cum iustificat impium, facit aliquid, quo facto haec enuntiatio est falsa: iste est impius. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes. quod enuntiatio falsa, secundum quod falsa, non sit a Deo.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod veritas falsitas fundantur super idem; dicenduni, quod verum est; sed tamen aliter et aliter, quia veritas fundatur per modum positionis, et falnlas per modum privationis; et ideo non sequitur, quod sint ab eodem. Cum autem dicitur, quod quae super idem fundantur ab eodem sunt, hoc intelligitur, quando super illud idem fundantur et eodem niodo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod aequalitas et inaequalitas in rebus sunt ab eodem principio; respondendum est, quod non est simile: quia in tecum sit defectus. Alio modo inaequalitas dicit gradum et ordinem, qui debet esse inter res; et hoc raodo, etsi videatur dicere privationera, quia tamen dicit positionera, a Deo est. Sed inadaequatio signi ad signatum semper dicit defectura, pro eo quod signum institutum est, ut repraesentet signatum, secundum quod est; et ideo inadaequatio signi ad signatum est falsitas; inadaequatio vero in rebus non est falsitas. Et propterea non sequitur, quodsi inadaequatio rei ad rem est a Deo, quod inadaequatio signi ad signatum sit a Deo. — Posset tamen dici, quod inadaequatio, in quantum huiusmodi, cum dicat defectum aequalilatis, a Deo non est, quamvis illud quod subest, a Deo esl.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus potest falsificare enuntiationem; dicendum, quod haec est wera et propria: Deus facit aliquid -, quo facto aliqua propositio est falsa; haec autem minus propria: Deus facit aliquam propositionem falsam; sed haec est simpliciter impropria: Deus facit falsitatem in propositione; et hoc, quia falsitas nominat ipsum defectum praecise. Et ideo in illa ratione est sophisma secundum accidens qua sic arguit: facit aliquid, quo facto propositio est falsa: ergo facit propositionem falsam sive falsitatem in propositione.

1 Cfr..ugust., de Magistro, c. 2. n. 3. seqq., I. de Doctr. quae sic.

4..d illud quod obiicitur, quod maioris dignitatis est falsificare aliquam propositionem quara verificare; dicendum, quod veritatem ad falsitatem Si loquendo formaliter; sic cum veritas dicat adaequationem, et falsitas inadaequationem, et ita falsitas privationem, veritas positionem; dignius est omnino aliquid verificare quam falsificare, quidquid illud sit, cum dignior sit veritas quam falsitas; si tamen contingat dicere dignius respectu eius, in quo nulla est dignitas. Si autem comparamus veritatem ad falsitatem ratione eius quod respondet ex parte rei; sic dico de plano, quod aliquando dignius est illud quod ex parte rei reddit illam propositionera falsam, quam illud quod reddit propositionem veram, sicutpatet; dignius est enim, quod reddit istara propositionem falsam: iste non est sitionem, quia dicit adaequationera, illa adaequatio ex parte alterius extremi ita bene potest respicere privationem sicut positionem, et defectum sicut effectum. Sicut enim defectus est ordinabilis, et tamen defectus est, sic est cognoscibilis, et sic est signiflcabilis. Ideo cura quaeritur, super quid fundetur veritas enuntiationis; non oportet, quod ex parte rei respondeat aliqua veritas. Sicut enim verum ens contingit vere significari ipsura esse, sic etiam de illo quod nullo modo est, contingit vere significare quod ipsum non est Sicut enim significatio dicit relationera, quae non requirit significatum esse in actu; sic etiam veritas signi, quae quidem dicit conditionera illius relationis, non exigit fundari super aliquam rem actualiter existentem. Nihilominus tamen, cum omnis relatio et ordo a Deo sit, talis signifi.- catio et talis veritas a Deo est; nec sequitur ad hoc, quod significatum sit a Deo, immo est ibi sophisma secundum accidens, sicut si argueretur: ordinatio culpae et poenae est a Deo, ergo culpa est a Deo. Sic non sequitur in proposito: vera significatio furti est a Deo, ergo furtum est a Deo — Et sic patet, quod etsi veritati non semper correspondeat ex parte significati aliquid excellenlius quam falsitati, taraen veritas nobilior est quam falsitas; et ideo non sequitur, quodsi veriflcatio propositionis sit a Deo, quod ab eodem sit propositionis falsificatio sive falsa enuntiatio, secundum quod falsa. — Et sic patent quaesita.

In parte ista sunt dubitationes circa lilteram, et primo quaeritur de illo verbo Augustini, quod dicit: Opera dia.boli, quae vitia dicuntur, actus sunt, non res. Sed contra: Fulgentius dicit, et habelur in Glossa super tertium ad Romanos: «Deus illius rei est ultor, cuius non est actor»: ergo si Deus est ultor peccati, peccatum est res. — Item, videtur, quod contraria implicentur in illo verbo: omne enim ens est aliqua res; sed vitium est actus, sicut ipse dicit et actus est quaedam differentia entis: ergo ideni est dicere, vitia esse actus et non res, quod afBrmare inferius et negare superius de eodem; quod esl impossibile. — Item, ipse Augustinus videtur sibi contradicere, cum dicit in Enchiridio quod «ahquae sunt res, quibus homines mahsunt»; tales non sunt nisi vitia et peccata: ergo vitia sunt res.

Respondeo: Dicendum, quod res accipitur comet sic comprehendit omne illud, quod cadit in cognitione, sive sit res exterius, sive in sola opinione. Proprie vero dicitur res a ratus, rata, ratum, secundum quod ratum dicitur esse illud quod non tantummodo est in cognitione, immo est in rerum natura, sive sit ens in se, sive in alio; et hoc modo res convertitur cum ente. Tertio modo dicitur res magis proprie, secundum quod dicitur a ra.tus, rala, ratum, prout ratum dicitur illud quod est ens jjer se et fixum; et sic res dicitur solum de creaturis et substantiis per se entibus — Si igitur res accipiatur primo modo, peccatum est res et quantum ad actionem substratam et quantum ad deformitatem; et sic accipit Fulgentius. Si vero res dicatur secundo modo, sic peccatum dicitur res non ratione deformitatis, sed ratione actus substrati; et sic accipit Augustinus in Enchiridio. Tertio jnodo accipiendo hoc nomen res, sic peccatum nec est res ratione deformitatis, nec ratione actus suhstrati; et sic accipit Augustinus in verbo proposito, cum dicit, quod opera diaboli vitia sunl, non res. Et per hoc patet responsio ad totum

Ddb. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quod natura non est Deus non fecit. Videtur enim hoc esse falsum, quia multa sunt, quae fiunt praeter naturam, et tamen constat, quod a Deo sunt, sicut multa accidentia, quae inducuntur per acquisitionem et per violentiam, et etiam per gratiam et per miraculum. — Item, omne quod est natura aliqua, vel est substantia, vel proprietas ei naturaliter inhaerens; sed multa sunl, quae nec naturaliter insunt, nec per se sunt: ergo non videtur esse verum illud quod dicitur, quod Deus non fecit illud quod natura non est.

Respondeo: Dicendum, quod sicut hoc nomen dicitur natura largius, non solum res per se ens, vel propiHetas naturaliter inhaerens, sed etiam omne quod conservat naturam, vel quod saltem aliquo bono non privat; et istos duos modos ponit Magisler in littera. Tertio modo dicitur natura largissime omne ens, quod est in aliqua re naturali, sive sit naturaliter inhaerens, sive non; sive sit salvativum, sive non. — Cum ergo dicit Augustinus, quod natura est omne quod Deus fecit, potest natura accipi tribus modis, secundum quod facere Dei accipitur tripliciter. Uno enim modo /acere dicitur creando; secundo modo concreando; tertio modo cooperando; et ita, secundum quod extenditur verbum faciendi, extenditur nomen naturae; sicut facere dicitur Deus actionem substratam peccato cooperando libero arbitrio, sic etiara nomen naturae se extendit ad illara actionem; et sicut facere Dei nunquam se extendit ad deformitatmn, sic nec natura. Et ideo ex hac auctoritate non potest haberi, quod actio substrata deformitati non sit a Deo, sed hoc tantum habelur, quod deformitas non sit a DuB.

item quaeritur de illa ratione, quam Magister in littera dimittit insolutam. Aitenimsic: Quidmiru7n, si Deus no7i dicitur esse actor peccatorum, in quantum nihil sunt, cum nihili nullus actor existere queat. Videtur enim efQcaciter arguere. Cum enim peccatum aliquo modo habeat actorem, el non possit liabere, secundum quod nihil est: habet ergo, secundum quod aliquid est. Si ergo nullo modo habet Deum actorem, videtur, quod peccatum, in quantum actus est, a Deo non sit.

Respondeo: Dicendum est ad hoc, quod illud argumentum deficit, quia aliter peccatum est nihil, aliter est nihil illud quod nullo modo est. Peccatum enim formaliter nihil est, nihilominus tamen circa aliquid est, et alicuius boni privatio est. Et quamvis illud quod nuUo modo est, non possit habere actorem, tamen illud quod dicit defectum circa ens, potest habere actorem, non, inquam, actorem efflcientem, sed deflcientem. Et sic patet, quod ratio illa non recte procedit-.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Iniquilas ipsa non est substanlia. Aut enim substantia dicitur proprie, aut dicitur communiter. Si dicitur proprze; nec etiam iustitia est substantia. Si dicitur communiter; ergo omne quod habet aliquam essentiam, dicitur substanlia. Sed habitus malus habet aliquam essentiara, in quantum habitus: ergo videtur, quod possit dici substantia: ergo videtur, quod malus habitus, ut luxuria, debeat laudare Deum.

Respondeo: Dicendum, quod sicut nomen natusophus, quod substantia dicitur maleria, forma, composituni et essentia uniuscuiusque, polest aliter distingui substantia iuxta verba beati Augustini: uno modo, ut dicatur res permanenset per se stans; alio modo, ut dicatur res permanens, non tamen per se slans, sed alii inhaerens; tertio modo, ut dicatur substanlia quaelibet essentia actu ens, sive per se stans, sive non; et hoc modo substantia se extendit ad omne ens. Et sic accipit Augustinus, cum dicit: «Quod nulla substantia est nihil omnino est». Cum ergo dicitur, quod iniquilas substantia non est; dicendum, quod mif/mto.? accipitur abstracte pro ipsa deformitate, non pro habitu, circa quem deformitas consistit.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Poenarum Deus actor est. Videtur enim hoc esse falsum, quia nullius est Deus actor, nisi quod habet exemplar in Deo; sed poena, secundum quod poena non habet exemplar in Deo: ergo videtur, quod Deus non sit actor poenae. — Item, « idem est fleri Deo auctore et Deo volente). Sed, sicut dicit Damascenus, «Deus non plasmavit nos ad puniendum»: ergo si Deo non placent mala poenae, videtur, quod non sint ab ipso tanquara ab actore.

Respondeo: Dicendum, quod quaedam sunt, quae habent exemplar in Deo secundum conformitatem, quae attenditur quantum ad esse eorum speciale; quaedam vero secundum conforraitatem, quae attenditur quantum ad esse generale. Quamvis igitur poena sive passio non habeat correspondens in Deo passionem vel poenam, habet lamen correspondens in genere eritis et in genere ordinis; et istud sufflcit ad hoc, quod aliquid habeat in Deo exemplar.

Ad aliud dicendum, quod voluntas in Deo duplex est, videlicet antecedens et consequens; et quamvis poena non sit a voluntate antecedenle, nihilominus tamen est a voluntate consequente.

Qualiter aulem poena sit a Deo et quae, hoc determinatum es.t supra distinclione praecedenti. Licet enim Magister dicat, poenas a Deo esse, non tamen hoc intelligendum est universaliter. — Ideo ad hoc, quod ista verba, quae dicuntur in hac distinctione, intelligantur sane, necessario oportet istas quatuor propositiones tanquam regulas infallibiles supponere. Quarum prima est, quod omne illud quod dicitpositionem aliquam, est a Deo. Secunda est, quod omne illud quod aliquem ordinem dicit, in quantum huiusmodi, est a Deo. Tertia est, quod nullus defectus, secundum quod huiusmodi, est a Deo, propter hoc quod hoc repugnat divinae potentiae. Quarta est haec, quod nuUum inordinalum, secundum quod huiusraodi, est a Deo, quia repugnat divinae sapientiae. — His autem tanquam manifestis praesuppositis, oportet etiam scire distinguere. Primo circa poenmn quantum ad rationem poenae, et quantum ad illud quod substernitur. Secundo oportet scire, quod ali-

Cap. I.

De volunlate et eius fine.

Posl praedicla de voluntate eiusque fine disserendum est. Scieiidum igitur est, quod ex finc suo, ut ergo, cuius latum mandatum est, finis omnis consummalionis est, id est omnis bonae voluntalis el actionis, sive actionis, scilicet caritas, quae et Deus est, ut supra ostendimus.

Cap. II.

Quis sit bonus finis, scilicet ca.ritas.

Qui ergo carilalem sibi ponit flnem, Deum sibi jionit finem; unde cl Chrislum fmem legis ad iustitiam Christus fimis legis ad iusliliam quia, ut ait Augustiqua:)oena est acta, aliqua contracta, ahqua inflicta. Tertio oportet inteihgere distinctionem huius nominis res, quoniara dicitur triphciter. Quarto oportet intelligere distinctionera huius nominis natura et substantia, secundum quod distincta sunt supra. Et his inlellectis, manifestantur ea quae dicuntur in httera. iustitiae non consumilur, sed impletur. Omnis enim perfeclio in ipso est, ullra quem non est quo spes se Filius ct Spirilus sanctus; neque hi tres sunt tres flnes, sed unus flnis, quia non tres Dii, sed unus Deus.

Cap. III. Quod omnes bonae voluntates unum habent finem, et tamen quaedam diversos fines sortiuntur.

Sed quaeritur, utrum oinnes bonae voluntates unum tantum habeant flnein. De hoc Augustinus in libro unpraedictae referuntur voluntates». Ilem: « Rectae sunt vohintates et omnes sibimel religatae, si bona est illa, ad (uam cnnctae referuntur. Si aulem prava est, pravae sunt omnes; el ideo reclarum voluntatum conteriores ». — His auctorilatum lestimoniis evidenter monslratur, plures in fidelibus rectas esse voluntates, eundemque, quia omnes referuntur ad unum, qui est finis fiiiium, de quo paulo anle dixiinus; ita e converso forte est et in malis.

(leliam quasdam reclas voluntates diversos lines sortiri, Augustinus monet, ne scilicet nobis duos lines consliregwm Dei tantum onn)ia agenda, nec cum ipso merpetimus propler vitam aelernam, non offendimus, neque alibi ait:S2C luceant opera vestra bona coram hominibus, ul giorificent Patrem vestrum qui in caelis est. — Propler Deum ergo omnia facienda sunt, ut omnia quae Cap. IV.

De differenlia vohmtatis et intentionis et finis.

Solet etiam quaeri, quid dislet inler voluntatem quid quisque cogitet, et renes, id est, quid quemque lumus, et voluntas ad illud quod volumus, ut verbi gralia, si velim esnrientem reflcerc, ul liabeam vitam aeternam, vohmtas est, qua volo reflcere esurientom,

putant, quod una sit volunlas et hic el ibi, sed pro-

Qualiter per peccatum

Supra ostendit Magister, quid sit malum sive peccatum in generali; in hac parte deterniinat, qualiter peccatum per actuni voluntatis habeat inlroduci. Dividitur autem pars ista in partes tres. In quarum prima determinat Magister, qualiter peccatuin a voluntate habeat ortum in generali. In secunda vero descendit ad speciales differentias peccati, infra distinctione quadragesima secunda: Cum autem voluntas mala et operatio sint etc. In tertia vero inquirit, unde ortum habeat in ipsa voluntate potestas peccandi, infra distinctione quadragesima quarta: Post praedicta, consideratione dignum occurrit etc.

Prima pars habet duas. In prima inquirit Magister, quahter ipsa voluntas habeat depravari. Secundo vero, qualiter ex [pravitate voluntatis fiat depravatio in actu exteriori, infra distinctione quadragesima: Post haec de actibus adiiciendum videtur. Prima pars habet duas. In prima determinat, qualiter volunlas habeat depravari. In secunda vero inquirit, quare magis depravetur voluntas quam alia potentia, infra distinctione trigesima nona: Hic autem oritur quaestio satis necessaria.

Prima pars, quae continet praesentem distinctionem, habet duas partes. Quoniam enim depravatio et rectificatio voluntatis attenditur penes finetn, et voluntas habet comparari ad fmem mediante in-

Ad intelligentiam igitur huius partis incidit hic quaestio circa duo.

Et primo quaeritur de comparatione voluntatis ad suum flnem.

Secundo vero quaeritur de differentia intentionis ad voluntatem.

Circa primum quaeruntur qualuor.

Primo quaeritur, utrum voluntas ratione flnis gratia, et quin nomine intentionis aliquando finis, aliquando volunlas intelligalur.

fiat in ipsa voluntate. tentione; ideo pars ista duas partes habet. In qua rum prima determinat Magister de rectificatione et depravatione voluntatis ex parte finis. Secundo vero inquirit differentiam voluntatis et intentionis, ibi: Solet eliam quaeri, quid dislet inler voluntatem et intentionem. Prima pars habet quatuor partes. Quia enim obliquatio cognosci habet per rectitudinem — «nam rectum iudex est sui et obliqui » — ideo in prima parte ostendit Magister, quod ex parte finis venit rectitudo voluntatis. Secundo determinat, quis sit ille finis, ibi: Qui ergo caritatem sibi ponit finem. In tertia vero determinat de unitate finis respectu bonarum vohmtatum, ibi: Sed quaeritur, utrum omnes bonae voluntates etc. Quarto vero movet quoddam dubium et determinat, ibi: Verumtamen huic sententiae, qua dictum est etc. Secunda vero pars, in qua determinat de differentia voluntatis et intentionis, habet duas. In quarum prima quaerit differentiam secundum rationem, ibi: Solet eliam quaeri etc. Secundo de differentia secundum rem, ibi: Sed quaerilur, utrum intentio talis sit voluntas. — Et secundum hoc duo determinantur in parte ista, scilicet de comparatione voluntatis ad finem, et de differentia intentionis et voluntatis. sit cominendabilis.

Secundo quaeritur, quis sit ille finis.

Tertio quaeritur, utrum bonae voluntates habeant unum finem, vel diversos.