Distinctio XLII

Sed «ulrunique recte diclum esse intelligitur, si genera peccatorum singulorum, non singuki generum Est enim, ut ait Auguslinus, homo, qui non esset amator pecuniae, nisi per hoc putarel, se excellenliobere amat. Huic innascitur superbia, id est amor ex-

Supra ostendit Magister, qualiter peccatum ortum habeat a voluntate in generali; in hac vero parte descendit Magister ad differentias peccali. Dividitur autem pars ista in partes duas. In quarum prima descendit Magister ad differentias peccati communes. In secunda vero descendit ad unum peccatum speciale, quod est inter cetera peccatorum genera niagis grave et abominabile, ibi: Est pi-aeterea unum genus peccati etc.

Prima pars, quae spectat ad praesentem distinctionem, tres habet partes, quoniam differentia peccati ad peccatum potest attendi tripliciter: aut quantuin ad aclum, aut quantum ad reatum, aut quantum ad peccandi modum. In prima ergo inquirit Magisler differentiam inter peccata operis et voluntatis. In secunda inquirit differentiam a parte reatus, quae est inter genus peccati originalis et actualis, venialis et mortalis, ibi: Praeterea quaeri solel etc. In tertia vero subiungit modos diversos peccandi sive diversa genera peccatorum per modum narrationis, ibi: Modi autem peccatorum varias etc.

Prima pars dividitur in duas. In quarum prima

Ad intelligentiam autem huius partis secundum tria, quae hic determinantur, circa tria incidit hic quaeslio.

Primo est hic quaestio de comparatione peccati operis ad peccatum voluntatis.

Secundo, de comparatione peccati venialis et peccati mortalis.

9b radix oninis mali. Magister movet quaestionem et determinat secundum duplicem opinionem. In secunda vero respondet obiectionibus, quae impugnare videntur opinionem magis probabilem, ibi: Quibus alii respondent, haec duo diversa etc.

Similiter secunda pars, in qua inquirit differentias peccatorum quantum ad reatum, duas habet. In prima quaerit, qualiter reatus possit manere, peccato abeunte; in qua accipitur differentia actuaUs peccati et originalis, quia actuale transit actu et remanet reatu, originale auteni e converso In secunda vero ostendit, quod reatus multipliciter accipitur in Scriptura, videlicet pro obligatione poenae aeternae et poenae temporalis, ex quo accipitur differentia mortalis peccati et venialis, ibi: Reatus autem in Scriptura multipliciter accipitur.

Similiter tertia pars duas habet partes. In quarum prima tangit Magister quinque modos dividendi peccata consuetos in Scriplura. In secunda vero removet dubitationem, quae ortum haliet ex una illarum divisionum, ibi: Ex superbia tamen omnia mala oriuntur etc.

Tertio incidit hic quaestio circa modos dividendi peccatum.

Circa primum quaerunlur duo.

Primo quaeritur, utrum peccalum voluntatis et operis sint duo peccata, vel unum.

Secundo, utrum unum addat ad alterum. mediale praecedunt, nimirum: Qtiia cum constet etc. Eaedem

Utrum peccatum voluntatis et Circaprimnm sic proceditur etquaeritur, utrum peccatum voluntatis et operis sint duo peccata, vel unum. Et quod sint plura, videtur.

1. Super illud ad Romanos primi: Repletos lio- Ynicidiis: Glossa: « Pluraliter dicit homicidiis, qwa. aliud est homicidium voluntatis, et aliud homicidium operis». Si sic est in homicidio, ergo pari ratione et in aliis peccatis.

2. Itera, raultiplicalo inferiori, multiplicatur superius-; sed fornicatio exterior peccatum est speciale, voluntas etiam fornicandi peccatum est speciale; sed voluntas fornicandi est aliud quam ipse actus fornicationis: ergo si ista sunt diversa et sunt peccata, loquendo formaliter: ergo sunt diversa peccala.

3. Item, multiphcato subiecto, multiplicatur accidens, quod consistit per illud subiectum; sed deformitas comparatur ad actionem, tanquam accidens ad subiectum: ergo ubi sunt multae actiones deformes, ibi multae deformitates, et ubi multae deformitates, ibi mulla peccata; et actio interior et exterior sunt diversae: ergo sunt in eis diversae deformitates: ergo et diversa peccata.

4. Item, multiplicato uno oppositorum, multiplicatur et reliquum, quia « lantum unum uni opponitur»; sed peccatum repugnat praecepto: cum igitur aliud sit praeceptum, quo prohibetur actus interior, et aliud, quo prohibetur actus exterior, quia aliud mandatum est: Non concupisces, et aliud: No7i moechaberis: ergo videtur, quod sicut illa duo sunt praecepta, ita actio interior et exterior sunt duo peccata.

5. Item, magis convenit voluntas interior cum voluntate interiori, quam voluntas interior cum actu exteriori; sed voluntas interior cum alia voluntate facit duo peccata diversa: ergo multo fortius voluntas interior cum actu exleriori sunt diversa peccata.

Sed contra: 1. Per se et per accideiis non sint duo peccata, vel unum. ponunt in numerum, sicut cum diligo vinum, dulce, non dicor diligere duo, sed unum; sed actio exterior non est peccatum nisi propter voluntatem interiorem: igitur voluntas interior cum aclu exteriori non ponit in numerum: ergo non sunt duo peccata sed unum.

2. Item, actio inchoata non ponit in numerum, cum se ipsa consummata; sed peccatum inchoalur in voluntate et consummatur in opere, secundum quod dicitur lacobi primo: Concupiscentia, cum conceperit, parit peccatum; peccalum vero, cum consummatum fuerit, general morlem: ergo etc.

3. Ilem, bonum opus non ponit in numerum cum bona voluntale in ratione meriti — unde cum aliquis voluntarie bene operatur, non esl ibi duplex meritum, sed unum — ergo pari ratione, nec voluntas interior cum opere exteriori ponet in numerum in ratione demeriti sive peccati.

4. Item, formale in peccato, secundum quod peccatum, est libido, vel potius contemptus Dei sive aversio; sed cum quis voluntarie opus nefarium perpetrat, non sunt duo contemptus, sed unus, nec duae aversiones, sed una: ergo voluntas interior et actus exterior non sunt duo peccata, sed unum.

5. Item, multis peccatis multiplex debet infligi poena, sive remuneratoria, sive satisfactoria; ssd pro peccato exterius consummato non debetur alicui poena multiplex, nec diversae imponuntur satisfactiones, sed una: ergo voluntas interior et actio exterior non sunt diversa peccata. Voluntas peccandi et actus exterior, si ordinata sint ad invicem, unum sunt peccatum.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter contingit comparari peccatum operis exterioris et voluntatis interioris: uno modo, prout ista duo coniuncta tum unum uni opponiluri>, vide supra pag. 812, nota 8. —

sunt et ordinata, ita quod unum est ex aUero;et sic voluntas interior cum actu exteriori non facit diversa peccata, pro eo quod unus est ibi contemptus et una aversio et una est conversio. Voluntas enim est quae contemnendo avertitur, dum ad bonum commutabile convertitur, non solum quantum ad actum proprium, sed etiam quantum ad actum inferioris potenliae, quae ei subiicitur. Quia ergo peccatum, secundum quod liuiusmodi, dicit deordinationem per conteraptum et aversionem a Deo et 1. conversionem ad creaturam; hinc est, quod cum ibi sit una deordinatio prima% quod peccatum voluntatis et operis unum est, loquendo formaliter, prout illa coniuncta sunt. Licet autem ibi sit una ratio cleorcUnandi, plura taraen sunt ibi deordinata; et ideo, quamvis peccatum illud unum sit formaliter, plura tamen sunt materialiter.

Si autera corapareraus voluntatera interiorera ad opus exterius, prout sunt separata, ita quod unus peccet voluntate tantum, alius peccet voluntate et opere; sic peccatum voluntatis et operis sunt diversa peccata non solum materialiter, verum etiara formaliter, pro eo quod actus voluntatis, in quo consistit priraa ratio deordinandi, numeratur et est exterior sint diversa peccata — hoc enim non est dubium, quod diversis peccatis peccat quis, si una vice tantura velit malum, alia vice velit et perficiat — sed de hoc quaerit, utrum voluntas interior et actio exterior sint diversa peccata, secunduin quod unum ab altero procedit, et unum alteri coniungitur. Et ad hoc respondendum, quod quamvis sint plura opera culpabilia et plura deordinata, quia tamen una est ratio deordinandi et unus est ibi actus voluntatis, nec alter est culpabilis nisi propter illum; unum est ibi peccatum. Et huic raodo dicendi magis concordat Magister in littera, respondens obiectionibus, quae fmnt pro parte allera, quae dicebant, illa esse diversa peccata. Et recte facit in.iii- hoc quod, quamvis aliquid possit dici numerari — cipii materialis; taraen, proprie loquendo, non numeratur aliquid ex parte principii materialis, nisi quia cura nuraeratione ex parte principii materialis concurrit nuraeratio ex parte formalis, sicut albedo nuraeratur in duobus hominibus albis. — Non sic autem est in proposito; et ideo rationes, quae hoc ostendunt, scilicet voluntatera interiorem et actionem exteriorem esse peccatura unum, concedendae sunt. de horaicidio interiori et exteriori, prout disiuncta sunt, ita quod unum alteri non continuatur.

2. Ad illud quod obiicitur, quod multiplicato inferiori, multiplicatur suum superius; dicendum, quod illud verum est de illo inferiori, cui suum superius est essentiale, vel ad quod suum superius comparatur essentialiter. Non sic autem est in proposito, quia peccatum, etsi dicatur de voluntate et actione, non dicitur praedicatione essentiali, sed magis accidentali.

3. Ad illud quod obiicitur, quod multiplicato subiecto, multiplicatur accidens; dicendum, quod illud verum est, si subiectum per se multiplicetur et illud in quo primo est accidens. Deformitas autem peccandi non attenditur primo et principaliter circa exteriorem actionem nec est ibi tanquam circa subiectum per se, sed est ibi ratione voluntalis interioris coniunctae; quod patet, quia, si actio illa procederet ab aho principio quara a voluntate, iam non esset culpabilis. — Aliter etiam potest dici, quod illud inlelligitur, quando subiectum plurificatur et secundura rem et secundum illam rationem, qua dicitur subiectum, ita quod non solum sunt plures res, sed etiam plura subiecta. Quamvis autem actio interior et exterior sint diversae res, non tamen sunt diversa subiecta deformitatis, sed unum, pro eo quod, sicut ordo potest esse in pluribus, quorura unum est ab altero, tanquam in uno subiecto; sic etiara et deordinatio. Quoniara igitur deformitas peccati dicit deordinationem a fuie, hinc est, quod circa actionem interiorera et exteriorera consistit tanquara circa unum subiectum, quaravis sint diversae actiones et res. — Posset etiara instari contra illud verbum, quod hoc intelligitur de accidente absoluto, non de accidente relato. Tale enim unum potest esse in pluribus, dum tamen illa sint ad invicera relata et ordinala; et per hunc modura se habent aclio interior el exterior, quia una procedit ab altera.

4. Ad illud quod obiicitur, quod multiplicato uno oppositorura, multiplicatur et reliquum; dicendum, quod verum est, secundum quod ei opponitur. Praeceptum autera, quo prohibetur actus exterior et voluntas interior, non est aliud et aliud nisi ex-hoc, quod in uno prohibetur voluntas cum opere, in altero prohibetur voluntas etiam absque opere; et hoc modo bene concedo, quod voluntas interior et actio exterior, prout sunt disiuncta, sunt plura peccata. Sed hoc raodo non procedit inquisitio praesens nec inquisitio Magistri.

5. Ad illud quod obiieilor, quod magis communicat voluntas interior cum voluntate quam cum actu exleriori; dicendum, quod est convenientia formalis, et convenientia ordinis. Cum ergo dicitur, quod voluntas interior magis convenit cum voluntate quam cum actione exleriori; dicendum, quod verum est de convenientia formali, sed non de convenientia ordinis; quia non sic est voluntas a vo-

I. Primae r(uaestionis solulio satis plana est. De ea agunt: 1. — /Egid. n., hic q. I. a. I. — Durand., hic q. 1. —

Utrum pecvatum operis addat Secundo quaeritur, utrum peccatum operis addat supra peccatum vokintatis. Et quod sic, videtur.

1. Super illud Psalmi: Apponc iniquitatem super iniquitatem; Glossa: « Qui addit opus voluntati addit iniquitatem'iniquitati»; sed qui hoc facit, aul facit novum peccatum, aut luaius; sed non novum: ergo niaius.

2. Item, Augustinus: « Unusquisque miser ef- Bcitur raala voluntate, sed miserior potestate, cum desiderium malae voluntatis impletur»; sed non efficitur homo miserior per peccatum, nisi aggravelur peccatum: ergo peccatum voluntatis aggravatur per additionem operis.

3. Item, ratione videtur. Apud liumanara iustitiam gravius punitur qui peccat in opere, quara qui peccat vohintate solum, vel voluntate et verbo quam volunlale tantura: ergo si humana iustitia derivatur ab aeterna iustitia et ei conformatur et in opere suo laudabilis est; videtur, quod maiori sit dignus poena ille qui peccat voluntate et opere, quam qui peccat voluntate lantum. Sed non est quis maiori dignus poena nisi propter maiorem culpam: ergo etc.

' lidd. addunt peccata. Paulo suierius pro hmr.twn est luntate, sicut est exterior operatio ab interiori voluntate; et ideo, cum sint duae voluntates, duae sunl principales deordinationes, et propter hoc sunt duo peccata. Cum vero opus exterius iunctum est voluntati interiori, a qua procedit, una est ibi deordinatio et unum actuale principium deordinationis; et ideo unum peccatum est ex ista parte, et ex illa parte plura Dionys. Carth., hic q. I. — Biel, de hac et seq. q. hic q. Richard. a Med., loc. cit. q. 2. —.Egid. R., loc. cil. dub. lat. 1.

supra peccatum voluntatis.

4. Item, gravius peccat qui peccat io Deum et in proximum, quam qui peccat in Deum tantum; sed qui peccat voluntate interiori solum non peccat nisi in Deum; qui vero peccat exterius in opere frequenter peccat in proximum, sicut patet in adullerio et homicidio: ergo etc.

5. Uem, quanto magis se hoino glorificat et in deliciis est, lanto magis dignus esl poena; sed qui peccat voluntate et opere magis se glorificavit et amplius delectalus est, quam qui sola voluntate peccavit: ergo maiori dignus est poena; et si hoc, maiorem perpetrat culpam.

Sed contra: 1. Super illud Psalmi: Etenim in corde inquitates operamini; Glossa: « Si vis et non potes, Deus factum reputat»; ergo si voluntas reputatur pro facto, videtur, quod factum quanlum ad rationem peccati nihil addat supra voluntatem.

2. Item, Augustinus: «Si contingat, aliquem non concumbere cum uxore aliena, planum autem est, eum cupere, et si potestas daretur, eum esse facturum; non minus reus est, quam si in ipso facto deprehenderetur»: ergo si non est minus reus, non ut omnia sint ordinatissima. — Pi'o est cod. V exiUit, codd.

niagis peccat, quando coQSummat in opere, quam quando plene vult in voluntale.

3. Item, gravilas et raagnitudo peccati consistit in quantitate contemptus; sed quando vu- omnino consentit, tunc plena est aversio et contemptus: ergo aequale est peccatum, sive opus adsit, sive desit.

4. Item, opus exterius non est culpabile nisi propter voluntatem interiorem: ergo si lota ratio culpabilitatis ortum habet ab ipsa voluntate, videtur, quod sola voluntate peccati existente, tantum est homo culpabilis, quantum si peccaret in opere.

5. llem, peccata spiritualia, quae sola voluntate consummantur, graviora sunt quam peccata carnali.i, quorum consummatio fit in carne. Si ergo prima, quae in sola voluntate consistunt, graviora sunt quam secunda, quae consistunt in voluntate et opere; videtur, quod opus non addat aliquid ad malitiam voluntatis. Si utrobique voluntas est plena, peccatum operis addit, non ratione niaioris contemptus Dei, sed ratione delectationis, vel damnificationis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod cum quaeritur, utrum opus addat aliquid ad malitiam voluntatis, hoc dupliciter potest intelligi: uno modo respectu voluntatis, quae potest in opus procedere, sed tamen non procedit, quia non omnino plene vult; et respectu talis absque dubio malitia operis addit. Cum enim consuramatur peccatura in opere, tunc est plenius consensus, et non solummodo dicitur manducare mulier, sed etiam vir; et ideo peccatum tunc maius et gravius est ratione maioris conversionis et etiam aversionis. — Alio modo potest intelligi respeclu voluntatis, quae quidem in opus non procedit, non quia non velit, peccet qui vult et non potest, an qui vult et facit, esto quod uterque moveatur ex aequali amore.

Hoc igitur modo quaestione intellecta, respondendum est, quod unum peccatum dicitur esse raaius altero tripliciter: aut ratione maioris contemptus Dei, aut ratione maioris libidinis sive delectationis, aut ralione maioris damnificationis. Primo modo loquendo, opus non addit ad iniquitatem voluntatis, quia voluntas plena a Deo avertitur per se, sicut cum est operi coniuncta. Quantum vero ad delectationem sive libidinera addit et aggravat, maxime quantura ad genus peccati carnalis, quo quidem peccat homo in.se ipso; similiter quantura ad damnificationem addit, et hoc maxime quantum ad genus peccati, quo quis peccat in proximum. Quaritumcumque enim aliquis velit fornicari, nunquam delectatur, sicut quando voluntas coniungitur actui. Similiter, quantumcuraque velit aliquis alterura occidere, non tantum facit damnum, quantum si actu occideret. Et quoniam Deus iustus iudex in puniendo non tantum considerat in peccato magnitudinem contemptus, sed etiam magnitudinem delectationis et raagnitudinem damnificationis; hinc est, quod aliquo modo opus addit ad nequitiam voluntatis. — Unde et rationes, quae hoc ostendunt, concedendae sunt, quamvis non omnes cogant, maxime illa, quae fit de similitudine divinae iustitiae et humanae. Non enim est simiie, quia homines consideranl quae exlerius patent et iustitiara publicam; Deus autem intuetur cor et non solum considerat iustitiam publicam, sed etiam privatam.

1. 2. Ad illud vero quod obiicitur in contrarium de Glossa illa et de auctoritate Augustini, quarum una dicit, quod voluntas reputatur pro facto, et altera dicit, quod non minus est reus qui vult et non facit, quam qui vult et facit; dicendum, quod ambae procedunt secundum quantitatem peccati, quae attenditur quantum ad plenitudinem consensus et quantum ad magnitudinem contemptus; et sic bene conceditur, quod opus ad talem voluntatem non addit.

2. Ad illud quod obiicit, qaod quantitas peccati consideratur penes quantitatera contemptus; dicendum, quod verum est, non tamen est verum praecise. Deus enira non tantum considerat contemptum sui, immo etiam damnum proximi et delectationem peccantis; unde et proximo palienti iniuriam facit vindictara, et maiorem patienti iniuriam facit maiorem vindiclam; sic et eum qui delectatus est, affligit, et eum qui magis delectatus est, magis affllgit. Et ideo ratio illa ab insufflcienti procedit.

h. Ad illud quod obiicitur, quod tola ratio peccati est a voluntate; dicendum, quod non est verum. quia aliqua sunt peccata non solum ex improbitate voluntatis facientis, sed etiam ex genere operis, quia sunt contra prohibitionera Dei et contra dictamen iuris naturalis. Verum est tamen, quod nihil, quod flt ex parte operis, per se sufficit ad faciendum peccatum, nisi adsit voluntarius motus; et ideo ex hoc non sequitur, quod quamvis hoc non possit esse peccatum sine illo, quod hoc non addat ad illud. Et YZ et alii verbo (/efectato- pi'aemitlunt toitom; paulo infcrius

est simile, quia ferrum non urit absque igne;ignis tamen cum ferro plus urit et plus penelrat, quam faceret per se ipsum; sic et in muUis aliis invenilur.

b. Ad illud quod obiicitur de peccatis spiritua- Ilbus, dicendum, quod non est simile, pro eo quod peccata spiritualia spiritualem habent delectalionem, quae in suo genere raaiorem habent adhaerentiam

Consequenter quaeritur circa secundum, scilicet de comparatione venialis ad mortale. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum peccatum veniale et

Ul.rum peccatum veniale el Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum veniale et mortale conveniant in aversione. Et quod sic, videtur.

1. Augustinus defmiens peccatum dicit, quod « peccatum non est appetitus rerum malarum, sed desertio meliorum ». Si ergo veniale peccatum peccatum est, ergo in ipso est desertio summi boni; sed ubi est desertio summi boni, ibi est aversio: ergo etc. Si tu dicas, quod haec ratio conveniat raortali tantum; tunc ego quaero: in quo communicant veniale et raorlale, ratione cuius utruraque dicatur peccatum? Si iu dicas, quod in conversione ad commutabile bonum; hoc non videtur, quia converti ad commutabile bonum non est peccatum, nisi per illud recedat homo a bono incommulabili; peccatum enim est privatio, non positio. Si ergo veniale peccatum, in quantum peccatum est, comraunicat cum mortali, et illud, in quo communicat, non est conversio: ergo est aversio. et maiorem improbitatem, quam etiam aliqua delectatio peccati carnahs. Peccata vero carnalia nunquam tantum delectant, quando sunt in sola voluntate, quantum quando sunt in voluntate et opere, nec etiam tantum damnificant. Ideo non sequitur, quod in talibus opus non addat ad malitiara voluntatis. raortale conveniant in aversione.

Secundo quaeritur, utrum conveniant in reatu sive obligatione ad aeternitatem poenae.

conveniant in aversione. polluit»; sed peccatum veniale est amor inferioris pulcritudinis: ergo etc.

4. Ilem, siraplex, ad quod se convertit, totaliter se convertit; sed tara intellectus quam affectus est siraplex: ergo cura se convertit ad aliquid, totaliter se convertit. Sed quod totaliter se convertit ad aliquid avertitur ab eius opposito vel disparato: ergo cura affectus noster se convertit ad creaturara sub ratione creaturae, necesse est, ipsum averti a Deo. Sed hoc est in veniali peccato: ergo etc.

5. item, impossibile est, quod aliquid moveatur ad terminura ad quem, quin aliquo raodo separetur a termino a qxio; sed conversio dicit motum anirai respectu termini ad quem, aversio auteni respeclu termini a quo: ergo si conversio est in veniali peccato, necesse est, quod similiter sit aversio.

6. llem, omnis amor creaturae vel est per modum usus, vel per modum fruitionis, sicut dicit Augustinus in libro de Doctrina christiana; sed in peccato veniali est amor creaturae: ergo vel per raodum usus, vel fruilionis. Non per modum usus, quia iam non esset culpa; est ergo amor fruitionis. Sed frui creatura est ponere finem in creatura; et hoc non est aliud quam averti a Deo: ergo omnis amor venialis peccati facit a Deo averti.

Sed contra: 1. Nullus aversus a Deo est sed peccans venialiter remanet in iustitia: ergo peccans venialiter non avertilur a Deo. Maior manifesta est; minor probatur per illud Proverbiorum vigesimo quarto: Septies in die cadit iustus et resurget.

5 Cap. li. n..i. — Pro dicitur sexto Musicae in Val. le-

2. Item, nullus separatur a Deo nisi volens; sed oninis qui avertitur, separatur a Deo: ergo nullus separatur a Deo nisi in actu, quem facit mera voluntate. Secl niulta venialia peccata conimittimus quadam necessitate, sicut dicitur ad Romanos septimo: Quod nolo malum, illud facio: ergo etc.

3. Item, nulius avertitur a Deo sine ipsius Dei contemptu et offensa; sed nullus contemnit et offendit Deum sine gravi culpa; sed veniale inter levia peccata reponitur: ergo per veniale hoino non avertitur a Deo,

4. Item, nihil, quod stat simul cum caritate, avertit a Deo; sed veniale stat simul cum caritate: ergo etc. Maior manifesta est; minor projjatur: quia, si veniale expelieret caritalem, ergo auferret homini vitam gratiae. Sed peccatum, quod aufert homini vitam gratiae, ponit morlem et dicitur mortale: ergo peccatum veniale esset mortale. Peccalum veniale non communicat cum mortali in aversione, secundum quod aversio dicitur proprie.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio peccatum veniale non communicat cum raortali in aversione, secundum quod aversio dicitur proprie. Importat enim Dei contemptum, et contemptus Dei iram meretur et mortem; peccatum autem, quo quis meretur iram et mortem, non debet dici veniale, immo potius mortale. Et propterea communiter tenetur, quodaversio, proprie loquendo, reperitur in peccato mortali, non in veniali.

Et istud melius patet, si modum attendamus, P Q'1" liomo dicitur averti a Deo et contemnere Deum, committendo aliquod peccatum, in quo nihil cogitat de Deo. Aut enim avertitur homo a Deo, quia facit contra divinum mandatum; aut quia ponit sibi bonum creatum tanquam finem ultimum. In hoc namque, quod facit contra divinuni mandatum, recte a Deo avertitur; quia mandatum est via recte perveniendi ad Deum et tendendi in Deum. Qui igitur facit conlra mandatum incedit directe via contraria; ideo quasi faciem suam relrorsum convertens, tergum vertit ad illum, in quem debebat per mandatum tendere=. — Similiter. cum statuit sibi creaturam tanquam finem ultimum, recle dicitur a Deo averti. Anima enim media est inter creaturam el Deum, in quantum est imago Dei. Dum ergo ad creaturam se tanquam ad fmem convertit, faciem suam, quae debebat esse sursum versa, deorsum inclinat, et ideo se avertit a Deo. — Et utroque dictorum modorum non est aversio sine contemptu Nam qui mandatum Dei transgreditur contemnit mandantem. Similiter, qui creaturam sibi tinem statuit principalem magis appretiat creaturam quam Deum; et hoc non potest esse- sine Dei contemptu.

Veniale autem peccatum nec est directe co»<ra Dei mand.atum, nec statuit creaturam tanquam nem ultimum; et ideo non est in eo nec aversio nec contemptus. Sed quia veniale fit praeter Dei mandatum, m veniali etiam peccato creatura non refertur in Deum; hinc est, quod per veniale quodam modo recedit homo a via mandati, quodara modo etiam morose adhaeret ei, per quod deberet transire. Unde et in veniali est quaedani elongatio et quaedam retardatio. —]nAfi conceditur, quod veniale a Deo non avertit, sed elongat, a Deo non separat, sed retardat. Et si large nomen aversionis acciperetur, ut se extenderet ad elongationem et retardationem, in veniali esset aversio quaedam. Quia tamen noraen aversionis sonat in contemptum: ideo tenendum est, quod avertere a Deo sit mortalis peccati proprie. — Unde rationes, quae hoc ostendunt, concedendae sunl.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod peccatum est desertio; dicendum, quod si ista definitio detur pro peccato mortali, desertio stat ibi pro aversione. Si autem detur pro quolibet peccato, desertio dicit quandam elongalionem et relardationem. — Posset tamen dici, quod non dicitur ibi peccatum deserlio Dei, sed desertio cuiuscumque boni, quod spectat ad rectitudinem. Quamvis ergo in veniali peccato non sit desertio Dei, est tamen desertio alicuius bonae circumstantiae circa actum, ex cuius defectu incidit veniale peccatuin. Et in hoc communicant tara veniale quam mortale peccatum, quia utrumque privat aliquod bonum. Sed in hoc differunt, quod mortale privat aliquera actum vel circuraslantiara neeessariani ad saluteni, veniale vero non.

2. Ad illud quod obiicilur, quod veniale est contra Dei prohibitionem; dicendum, quod illud proprie dicitur esse contra Dei prohibitionem,.ad cuius oppositum obligat prohibitio; veniale autem non est huiusraodi, et ideo non est directe pro/j«7«-

tum. Est tamen ipsi prohibitioni annexum, et magis proprie debet dici cohibitum, gium profiibitum. Et hoc patet, quia, cum Deus prohibet concupiscentiam dicens: Non concupisces; non prohibet primum motum concupiscentiae, sed concupiscentiae progressum, secundum illud Ecclesiastici decimo octavo: Fili, post concupiscentias tuas non eas; sed dum prohibet, hominem ire post motum concupiscentiae, hoc ipso manifestat, quod concupiscentiae niotus non est bonus nec Deo placilus.

3. Ad illud quod obiicitur, quod amor inferioris pulcritudinis polluit animam; dicendum, quod anima dupliciter habet pollui: aut macula mortalis peccati, quae quidem expellit nitorem gratiae;aut macula venialis peccati, quae quodani modo retordat actum dilectionis gratuitae. Et prima pollutio est per mortale et facit ad deformationem imaginis, quia aufert ei formam, scilicet imaginem recreationis. Secunda vero est pollutio venialis, quae, etsi aliquo niodo pnlluat, non tamen animam deformat, quia stat simul cum gratia, quae animam informat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod simplex, ad quod se convertit, totaliter se convertit; dicendum, tendi, vel quantum ad habitum, vel quantum ad potentiam convertendi. Si intelligatur quantum ad actum; sic verum est, ad minus secundum statum viae, quia non intelligimus simul et semel nisi unum solum; aut si multa simul intelligamus et velimus, hoc est, in quantum sunt uiium — Si autem dicat totalitatem habitus, vel virtutis; sic falsus est sermo. Non enim oportet, quod quando anima vel aliquod simplex convertit se ad aliquid, convertat se secundum totum suum luibitum et secundum totam suam potenliam, quia potest converti intensius et remissius. — Cum ergo dicitur, quod quando affectus se convertit ad unum totaliter, avertitur ab eius opposito sive disparato; si primo modo intelligatur, falsum est, quia potest se convertere ad unum in actu, et ad aliud in habitu; si secundo modo, vel tertio intelligatur, sic habet veritatem. Sed maior propositio fuit falsa, et propter hoc, quia

I. Non omnia peccata cx natitra sua esse mortolia, scd aliqua totaliter converti aliter accipitur in maiori propositione, et aliter in minori; ideo consequentia illa non tenet. Et si tu obiicias, quod non potest afQci simul et semel erga Deum et erga creaturam, quani inordinate dihgit, unde cum convertitur ad unum, avertitur ab altero; dicendum, quod non sequitur, quia averti plus dicit quam non converti actualiter; importat enim contrarium conversionis, videlicet quandam aspernationem Dei sive contemptum.

0. Ad illud quod obiicitur, quod motus separat a termino a quo; dicendum, quod verum est de illo motu projorie dicto, qui concernit duos terminos, unum a quo incipit, el alterum in quem tendit. Non sic est in aclu venialis peccati. Anima enim, cum peccat venialiter, non moyeiwr a Deo in creaturam, sed magis afficitur circa ipsam creaturam. Unde et veniale peccatum potius est animi affectus sive actus quam niotus.

1. Ad illud quod obiicilur, quod amor venialis peccati est amor fruitionis; dicendum, quod est, secundum quod frui accipitur proprie, cet quiescere in aliquo tanquam ad finem ultimum sic enim frui est per mortale, non per veniale. Si ergo quaerat, utrum sit usu,s, vel fruitio; dicendum, quod nec est usus nec fruitio, sed abusus, nisi forte usus dicatur large omnis amor, quo quis amat aliquid, non quiescens in illo, sed refert ad aliud actu vel habitu, sive referat recte, sive minus recte. Et quod illud oporteat dicere, manifestum est. Cura enim aliquis diligit aliquam creaturam, referens ad aliud, non tamen ad illud ad quod debet, amore illo peccat; nec tamen illud est fruitio nec usus proprie dictus, sed magis proprie debet dici abusus. Unde Augustinus, cuin dicit: Omnis qui amat aliquid, aut amat utens, aut fruens, accipit large usum et fruitionem: usum pro omni amore relato, sive directe, sive indirecte: fruitionem pro omni amore non relato, sive statuat ibi finem principalem, sive non. Et sic in divisione illa comprehenditur amor venialis peccati, nisi forte quis velit dicere, quod Augustinus loquitur ibi de amore ordinato. Et sic patent omnia.

Richard. a.Med., de hoc el seq. q. hic a. 2. q. 2. — jEgid. li..

Ulrum veniale conveniat cum Secundo quaeritur, utrum veniale conveniat cum mortali in reatu poenae aeternae. Kt quod sie, videtur.

1. Poena assumta pro mortali est proporlionabilis poenae assumtae pro veniali, et quantum ad acerbitatein et quantum ad durationem: ergo si poenae arbitrariae pensantur secundum magnitudinem reatus peccali, videtur, quod reatus venialis et mortalis sint utroque modo proportionabiies. Sed poena aeterna non est proporlionabilis nisi aeternae: si ergo unum obbgat ad poenam aeternam, videtur, quod et reliquum. Si tu dicas, quod per gratiam mortale fit veniale, et commutatur poena aeterna in temporalem; obiicitur tunc: quia, cum veniale similiter remitlatur per graliam, si misericordia Dei est ordinata, sicut aeternam commutat in temporalem, ita temporalem deberet commutare in instantaneam l Quod si non facit, videlur, quod illa responsio nuUa sit.

2. Item, esto quod aliquis decedat cum mortali et veniali, et quod de neutro fuerit in hac vita punitus: si ergo peccatum non remanet impunitum, ergo pro utroque punitur iste, sed non nisi in inferno. el in inferno punitur in aeternum. Sed non punitur ultra, quam meruit: ergo pro peccato veniali merebatur puniri aeternaliter. Si tu dicas, quod punitur aeternaliter ratione mortalis adiuncti; obiicitur, quod non. Esto quod mortale illud punialur, quantum meruerit puniri; tunc ergo pro veniali aut punietur aeternaliter ratione sui, aut ratione mortalis adiuncli. Non ratione mortalis adiuncti, quia illud sufDcienter punitur per se. Si ergo puni- 1 Pro proportionabilis codd. F T bb ee ei alii in hoc arg. cil. a. 4. — Durand., hic q. 7.

in reatu poenae aeternae. tur aeternaliter, hoc est ratione -sui; sed Deus nullum punit supra condignum: ergo dignum erat, propter veniale peccatum aliquem aeternaliter puniri.

3. Item, veniale stat cuiu gratia et stat cura mortali, et utrobique salvatur ratio veniabs; et constat, quod magis salvatur cum mortali quam cum gratia, quia gratia delet ipsum, mortale nunquam: ergo si abstrabatur ab utroque, magis tenebit proprietatem, quam habet cum mortali, quam cum gratia. Sed quando est cum gratia, debetur ei poena temporalis; quando cum raortali, debetur ei poena aeterna: ergo veniali de se et secundura se debetur poena aelerna. Si tu dicas, quod obiectio teneret, si poena temporalis deberetur ei ratione gratiae; sed boc non est verum, quia debetur ei ratione sui; contra: impossibile est, sufBcienter puniri peccatum, nisi remittatur, quia, quamdiu durat culpa, debet dumre poena — non enim debet esse « dedecus peccati sine decore iustitiae » — sed nec raortale nec veniale dimittilur nisi per gratiam: ergo lam mortali quam veniali debetur poena aeterna, quantum est de se.

h. Item, esto quod aliquis tantum habeat peccatum veniale, nec tamen habeat gratiam; aut esset dignus poena aeterna, aut teniporali. Si temporali: ergo illa persoluta, esset omnino absolutus a culpa; sed potest per se ipsum poenam illam solvere: ergo per se posset ad innocentiam resurgere. Quodsi non potest per se ipsum ad innocentiam redire, nunquam potest, quanlum est de se, poenam sufficientem pro illa culpa sustinere: ergo nisi au.x.ilium gratiae superveniat, veniali peccato debetur poena aeterna.

Si tu dicas, quod solvendo poenam disponeret se ad graliam, quae culpam deleret; hoc iion solvit, quia, si se simililer puniret pro peccato mortali, Deus gratiam infunderet, quae illam culpam mortalem deleret.

8. Item, delectatio niortalis peccati non excedit delectationem venialis in infmitum: ergo si reatus respondet delectationi, nec reatus excedit reatum in infmitum, sed aeternum excedit temporale in inflnitum; si ergo mortale obligat ad poenani aeternam, ergo et veniale. Si tu dicas, quod quamvis non excedat simpHciter, excedit tamen secundum repiUationem, quia mortale diligit supra Deum, qui est bonum inflnitum, veniale vero minime; contra hoc est, quia, cum veniale peccalum a Deo puniatur et Deo displiceat, aliquo modo offensivum est Dei. Ergo si tanta est offensa, quantus is qui offenditur; cum per veniale peccatum oCfendatur Deus, qui est inflnitus; videtur, quod reatus peccati venialis debeat reputari inflnitus, sicut et mortalis: ergo sic.ut per morlale peccatum meretur homo puniri infinite, ita et per veniale.

Sed contra: 1. Hugo de sancto Victore: « Vepeccatum est illud, cui secundum se debetur poena transitoria »: ergo reatus peccati venialis solummodo est poenae temporalis.

2. Iteni, poena aeterna est mors secunda; sed nulli debetur mors secunda nisi propter primam, quae est per separationem animae a Deo: si igitur veniale a Deo non separat, sicut supra ostensum fuit, ergo non obligat ad poenam aeternam.

3. Item, si veniale facit hominem dignum poena aeterna, laedit hominem usque ad mortem; sed quod est huiusmodi debet dici mortale: ergo veniale peccalum est mortale.

4. Item, si veniale obligat ad poenam aeternam; cum omne aeternum cai'eat fine, et quod caret flne caret remissione et venia, peccatum veniale dicit oppositionem ad remissionem et veniam; sed quod est huiusmodi, non est veniale: ergo peccatum veniale non est veniale

5. Ilem, si veniale facit dignum poena aeterna, et gratia facit hominem dignum vita aeterna; cum veniale peccatum et gratia simul sint iii eodem-, simul esl homo dignus vita aeterna el poena aeterna:

' Simul audi: Ci-enini-alii. ergo si fit ei retributio, secundum quod meruit, simul posset esse in aeterna beatitudine et in aeterna poena, quo nihil magis est impossibile.

c 0 N c L u s I Veniali peccato non debetur poena aeterna per se, sed tantmn ratione coniunctionis cum mortali.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum. quod sicut fides nostra dicit, peccato mortali debetur poena aeterna.

Quare aulem peccato mortali debeatur poena aeterna, multiplex consuevit assignari ratio; ad praesens autem sufficiat una, quia ista quaestio alibi habet locum, scilicet in quarto, ubi quaerilur de aeternitate poenae infernalis. Praecipua enim inter rationes, quare debetur peccato mortali poena aeterna, est, quia, dum homo peccat mortaliter, separat se a vita gratiae et subiicit se perpetuae impotentiae exeundi de culpa, quantum est de se. Nemo enim potest a culpa mortali resurgere nisi per creationem et infusionem novae graliae et novae vitae; et propterea ratione istius impotentiae peccato mortali annexa est obligatio ad aeteniitatem poenae. — Haec autem poena aeterna, elsi omni peccato mortentem ad resurgendum per se ipsum, contingit tamen, hominem relevari per divinum auxilium. Debetur igitur peccato mortali poena aeterna, quia separat hominem a vita; persolvitur autem poena aeterna in eo, quod tenet hominem in aeternum separatum a vita. — Quoniam igitur veniale peccatum nec separal hominera a vita, quia non excludit gratiam, nec tenet hominem in perpetuum separatum a vita; hinc est, quod peccatum veniale nec de se obligat ad poenam aeternam, nec ei secundum se redditur poena aeterna.

Quia vero peccatum veniale coniungi habet ei quod separat a vita, et etiam ei quod teiiet separalum a vita; hinc est, quod ratione adiuncti poena aeterna debetur, et poena aeterna persolvitur. Unde si aliquis decedat cuin mortali simul et cum veniali, aeternaliter pro utroque punietur.

Et ralio huius est, quia nullum peccatum deleri potest absque gratia; et quamdiu durat cuipa, debet durare et poena. Et ideo, cum venialis culpa duret cum mortali in infinitum, ratione coniunctionis cum illa in infinitum punitur. Nihilominus tamen ei, quantum est de se, debetur poena temporalis, cum simul possit stare cum gratia; et propterea veniale nominatur, ut in hoc distinguatur a genere peccati mortalis; quia morlale autert principium vitae et veniae, videlicet ipsam gratiam, veniale autem, quantura est de se, non aufert, immo simul cum illa manet. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod veniali peccato non debetur poena aeterna secandnm se.

1. Ad illud quod obiicitur, quod poena satisfaveniali poena aeterna, nisi prout est coniunctum mortali. Praeterea, ratio illa non cogit, quia, sicut in opponendo dictuni est, in infusione gratiae poena mortalis peccati commutatur in temporalem; poena vero venialis peccati non commutatur in nonteinporalem. — Et si tu quaeras, unde hoc, cum misericordia Dei debeat esse ordinata; dicendum, quod quia obligatio ad poenam aeternam non potest simul stare cum gratia, necessario per infusionem gratiae flt absolutio a reatu poenae aeternae. Sed gratia bene stat cum poena temporali; et ideo non oportet, per infusionem gratiae poenam temporalem in momentaneam commutari.

2. Ad illud quod obiicitur de eo qui decedit cum veniali et mortali; dicendum, quod talis tam pro veniali quam mortali aeternaliter punitur; sed hoc non est ratione venialis pr-incipaliter, sed ratione mortalis adiuncti. — Nec valet quod obiicit, quod mortale punitur in se, quantum meruit; quia, sicut bonum vigoratur ex bono, ita malum vigoratur ex malo eo modo, quo dicitur malum vigorari. Ideo quamvis veniali, quantum est de se, non debeatur poena aeterna, nihilominus tamen potest ei deberi, in quantum est coniiinctwn mortali; et ideo, cum Deus punit tam veniale quam mortale in eodem punitur iste aeternaliter; sed pro veniali peccato meretur quis poena aeterna, neutrum punit supra condignura, sed utrumque punit, prout puniri meretur, non solura in se, sed etiam, prout est alteri coniimctum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod magis salvatur ratio venialis cum mortali quam cum gratia; dicendum, quod si intelligatur de gratia quantum ad actum, verum est; nam actus gratiae sive molus gratiae delet veniale peccatum. Si autem intelligatur quantum ad habitum, Msmn est; quia veniale cum gratia magis salvatur in propria ratione quam cum raortali; tunc enim nec reatus eius augetur nec minuitur nec rautatur. Sed cum veniale iunctura esl mortali, tunc reatus eius augetur et quodam modo mutatur, quia iunctum raalo vigoratur. — Nec valet quod obiicit, quod veniali non debetur poena temporalis nisi ratione gratiae, quia semper duraret, nisi esset gratia. Dicendum enim, quod verum est, quod semper duraret, nisi esset gratia; quia tamen ipsum de se gratiam non excludit, sicut mortale, simul stat cura principio suae reraissionis et deletionis: ideo, quamvis non possit deleri sine gratia, nihilorainus taraen, quantum est de sua natura, delebile est et terminabile. Non sic est de raortali, quod oranino excludit donura gratiae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod si aliquis esset in solo veniali et moreretur, in aeternura cruciaretur; dicendura, quod haec positio est irapossibilis. Priraum, quia nunquara fuit nec est nec erit, quod aliquis in solo peccato veniali fuerit, ita quod non habeat gratiara. Nihil enira est mediura nunc, quin homo habeat gratiam, aut sit in niortali peccato. El in primo statu nihil fuit raedium inter innocentiara et raortalem culpam, quia puritas innocentiae non potuit perdi nisi per mortalem culpam, sicut supra ostensum est; et ideo positio illa vana est. — Esto tamen, quod aliquis puer esset in veniali, dico, quod Deus nunquam educeret eum de statu raeriti. quin vel ipse peccaret mortaliter, vel ipse daret ei gratiam. — Et si quaerat, utrum isti veniali debeatur poena aeterna, vel temporalis; dico, quod debetur poena temporalis. Et si procedat ulterius: ergo illa persoluta, erit omnino immunis a culpa; poenam temporalem direole et absolute, aeternam sub condidicendum, quod verum est; sed quia nunquam potest eam Deo persolvere, ita quod Deus eam aceeptet sine gratia; hinc est, quod Deus, ne cogerelur istura supra condignum punire, gratiam sibi infunderet, per quam solutionem poenae acceptaret. Et ideo non sequitur, quod illi peccato debeatur poena aeterna secundum se; nec sequitur, quod homo per se possit resurgere a culpa ad innocentiam.

5. Ad illud quod obiicitur, quod delectatio non excedit delectalionem in infmitum; dicendum, quod non excedit in infmitum secundum verani inlsmionem deleclaMonis, sed secundum reputationem peccautis. — Exemplum aulem huius ponitur in caritate, quae diligit aliquod bonum creatum et ddigit increatum; et adeo bonum increatum reputat bonum, quod si bonum creatum infinities multiplicaretur, adhuc non aequaret illi in amore; sed plus amaret Deum quam bonum creatum infmities multiplicatum, licet utrumque finite diligat. Sic etiam in proposito

Consequenter quaeritur tertio loco de modis dividendi peccata. Et cum multi sint modi dividendi, de quibus valde prolixum esset hic disputare, his omissis, in generali quaerunlur hic duo.

Primo quaeritur, utrum peccatum habeat dividi

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum peccatum dividi habeat per differentias materiales tantum, an etiam per formales. Et quod non tantum per maleriales, sed etiam per formales dividi habeat, ostenditur sic.

i. Sicut se habet castitas ad virtutem, ita se luxuria ad vitium: ergo sicut castitas est species virtutis, ita luxuria est species vitii; sed una species distinguitur ab altera per differentias formales: ergo etc.

2. Ilem, bonum opponitur raalo non tantum materialiter, sed eliam formaliter, et diversis bonis diversa opponuntur mala; sed bona, quibus mala est intelligendum in amore concupiscentiae, quae caritatem perimil, et quae cum caritate salvatur. Nam una, scilicet quae caritatem perimit, praefert creaturam Deo, qui erat praeferendus infinitis bonis creatis; allera vero, quae cum caritate manet, non praefert crealuram Deo: et ideo secundum reputationem et peccanlis et Dei punienlis mortale excedit veniale improportionabiliter.

3. Ad illud quod obiicitur, quod per veniale offenditur Deus; dicendum, quod falsum est; non enim dicitur Deus offendi, nisi cum contemnitur. Sed verum est, quod cum veniali peccato minus Deus amatwr, secundum quod Augustinus dicit in libro Confessionum: « Minus te amat qui tecum aliquid amat, quod non propter te amat». Ideo veniale vitam aeternam non aufert, sed retardat, quia a Deo non separat, sed elongat; nee obligat ad poenam aeternaliter crnciantem, quantum est de se, sed temporaliter affligentem per difTerentias maleriales tantum, an per differea tias formales et speciflcas.

Secundo quaeritur, utrum peccatum dividi habeat per conversionem et aversionem tanquam per diversas peccatorum diflerentias. opponuntur, formaliter distinguuntur: ergo pari ratione et mala, quae eis formaliter opposita sunt, formaliter differunt.

3. Ilem, circa unum actum peccati assignantur diversae differentiae peccatorum, sicut patet in peccato Adae, in quo dicitur fuisse gula et superbia et inobedientia; sed peccata, quae consistunt circa unum actum, non habent differentiam materialem: ergo si aliquo modo differunt, necesse est, quod habeant differentiam formalem.

4. Item, multiplicatio secundum materiam est multiplicatio secundum numerum, et multiplicatio secundum numerum non habet statum: ergo si peccata soluramodo dislinguerentur per differentias materialiter differentes, nunquam peccatum possel dividi sufficienti divisione. Si igitur in Scriptura peccatum dividitur differentiis, ipsum sufTicienter dividentibus et omne peccatum complectentibus; videtur, quod peccata ad invicem distinguantur non solum differentiis materialibus, verum etiam formalibus.

Sed contra: I. Formale in genere peccati mortalis est cwersio; sed peccata a parte aversionis non distinguuntur, immo conveniunt — omnia enim dicunt aversionem a Deo — si ergo distinguuntur, hoc est solum a parte comersionis, quae est in peccato materialis: ergo tantum dividitur peccatum per dilferentias materiales, non per formales.

2. Item, peccatum, formaliter loquendo, nihil est; sed quod nihil est non habet differentias dividentes: ergo si peccatum dividitur, nuUo modo dividitur, in quantum formaliter consideratur: restat igilur, quod solum dividatur per illud quod est materiale in ipso, et ita redit idem quod prius.

3. Item, omne illud, quod habet differentias formales et specificas, aliquo modo, formaliter loquendo, habet speciem; sed peccatum sive malum, formaliter loquendo, est privatio speciei; et privatio speciei non habet speciem; et quod caret specie caret differentia formali et specifica: ergo etc.

4. Item, si peccatum haberet differentias ipsum formaliter dividentes, ergo haberet veras species; sed omne tale habet ordinari in genere directe; illud autem, quod est in genere, a Deo est: ergo peccatum, formaliter loquendo, a Deo esset; quod est contra fidem.

b. Ilem, prima divisio peccati est in originale et actuale; sed originale et actuale peccatum non distinguuntur formaliter, quia quod est originale uni fuit alteri actuale, sicut patet, quia quod est originale nobis fuit actuale Adae. Si igitur prima membra maxime differunf, et originale et actuale non sunt differentiae peccati formaliter differentes; mullo fortius nec aliae.

6. Item, prima divisio actualis peccati est per mortale et veniale; sed morlale et veniale non dicunt diversas differentias secundum forniam et speciem: ergo multo minus nec aliae differentiae secundum speciem et formam faciunt differre. Maior propositio manifesta est. Minor probatur per boc, quod veniale peccatum efficitur morlale sola intensione libidinis circa idem genus delectabilis. Ergo si magis et minus non faciunt diversitateiu secundum speciem et formam, videtur, quod peccatum veniale et mortale non addant formalem differentiam: ergo nec alia.

C ON C LU si 0. Peccatum abstraele sunitum liabet differentias formales tantum per accidens, conci'ele sumtum etiam per se.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter contingit loqui de peccato: aut in concretione, aut in abstractione. Si in a6s<raeft'o?xe; sic dicendum est, quod quemadmodum peccatura, cum sit privatio, non habet ordinari nisi per accidens, scilicet per comparationera ad suum oppositum, sic etiain non habet formaliter distingui nisi ratione sui oppositi; privationes enira distinguuntur per habitus. Unde sicul caslitas et fortitudo sunl virtutes forinaliler differentes in genere virtutis, sic etiain luxuria el pusillanimitas, quae sunt opposita istarum duarura virtutum, formaliter dicuntur differre in genere vitiorum, non tamen secunduin formam suani, sed secundum formam sui oppositi. — Si aulem loquamur de peccato in concretione, sic non tantum dicit privationem, sed etiam actum, vel habitum substratura; et quoniam aclus, vel habitus substratus peccato non tantummodo diversificatur materialiter, immo etiam formali differentia — alia est enim pronitas ad luxuriam, alia pronitas ad superbiam, et alius actus, quo superbit aliquis, et alius quo luxuriatur, non jtantummodo secunduin materiam, sed etiam secundum formani propler formalem differentiam obiectorum — hinc est, quod peccatum, secundum quod concretive accipilur, dividi habet per differentias non tantum materiales, verum etiara formales, formales dico, non respectu deformitatis, sed respectu habitus, vel actus sui)- strati.

Et sic patet, quod sive peccatum accipiatur abstracte, sive concrele, differentias habel formales; sed uno modo per se, alio modoper accidens, quia uno modo dicit ens in genere secundum rectam (Mordinalionem, alio raodo dicit ens in genere solum per reductionem. — Et Cjuia hoc modo raliones ad primam partem procedunt, ideo concedendae sunt.

1. Ad illud vero quod primo oliiicitur in contrarium, quod formale in peccato est aversio; diggjjjyj qijpi verum est, quod aversio est formale respectu conversionis; proprie tamen loquendo, peccatum magis del)et dici formaliter privatio boni sibi oppositi quam aversio a Deo, aut saltem aeque proprie. Et quamvis peccatum ratione aversionis a Deo non multiplicetur, quia unum est, a quo fit aversio; lamen ralione privalionis boni, cui opponitur, multiplicari habet; et ita ratione eius quod est in ipso formale, habet diversas diflerentias. Praelerea, ail esse peccati nou tantummodo concurrit aversio, sed etiam conversio; et quoniam conversio respicit obiecta creata, quae non tantum distinguuntur materialiter, sed etiam formaliter differunt; hinc est, quod ex illa parte peccatum habet plurificari per formales dilTerentias. Ilem, nec dicitur conversio esse materiale in peccato, simpliciter loquendo, sed solum ratione aversionis; mc omnino est materialis respectu aversionis; nam etsi aversio dat conversioni, quod &, peccatum, conversio tamen dat aversioni, quod sit tale peccatum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod peccatum, formaliter loquendo, nihil est; dicendum, quod verum est. Quantvis autem nihil sit, tamen alicuius est, non solum ut subiecti, verum etiam ut oppositi; et ea ratione, qua alicuius est, cui formaliter opponilur, formaliter habet distingui, non secundum formam, quae est in ipso, sed secundum formata, quae est in suo opposito.

ii. Ad illud quod obiicitur, quod peccatum est privatio speciei, ergo non habet speciem; iam patel responsio. Verum est enim, quod non habet speciem proprie, secundum quod privatio; nec dicitur habere differentias formales et speciflcas isto modo, scilicet quod in se diversas habeat species; sed quia opponitur diversis bonis secundum speciem, in quantum illa privat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod si haberet species, esset in genere; dicendum, quod verum est, si haberet species in se et per se; peccatum autem, secundum quod accipitur abstracte et formaliter, sicut non est in genere per se nisi per reductionem,

I. De niullis divisioiiibus iieccaloriim cfi. Iiic dub. 2, el de sic non habet dividi per differentias formales differentes per se, sed solum per accidens. Quamvis autem peccatum, secundum quod nihil est et accipitur abstracte, non sit in genere; tamen secunduni quod accipitur concrete, scilicet ratione actus substrati et habitus, in genere est; actio enim peccato substrata a Deo est

5. Ad illud quod obiicitur deoriginali et actuali, dicendum, quod originale et actuale non solummodo differunt, quod hoc sit ab actu, et illud a natura, sed eliani differunt penes bonum, quod privant; unde et actuale privat iustitiam gratuitam sive personalera; originale vero tollit iustitiam originalem, sive quaerespicit hominem, secundum quod est natura Praeterea, aliter dicitur in nobis originale, et aliter in Adam. In nobis dicitur originale, quia est ab origine tractum; in Adam vero, quia fuit origo aliorum peccatorum. Et quamvis originale secundo modo dictum possit esse idem quod actuale; prout taraen prirao modo dicitur, non potest originale concurrere in idem peccati genus cum actuali; et hnc modo ponitur differentia inter ea.

6. Ail illud quod obiicitur de veniali et mortali, quod non.differunt formaliter, quia magis et minus non variant speciem; dicendum. quod prima propositio falsa est. — Ad boc autem quod dicitur, quod differentia secundum minus et magis non variat speciera; respondetur tripliciter. Primo, quod hoc est verum in genere naturae, sed non est verum in genere moris, sicut patet: quia vitia diversificantur formaliter secundum speciem penes superabundantiam et defectum, non solum a se invicem, sed etiam a virtute — Secundo raodo respondetur, quod hoc intelligitur de magis el minus accidentali; delectari aulem sub Deo est essentiale veniali, et delectari supra Deum est essentiale mortali. — Tertio modo respondetur, quod hoc est verum de magis et minus citra terminum, sed non de magis et minus ultra terminum; unde calidum in quarlo gradu est alterius speciei quam calidum in tertio. Sic et in proposito intelligendum esl, quod amare aliquid citra Deum est termious venialis peccati; et quantumcumque intendatur amor, dum taraen cilra Deuni est, veniale peccatura est; si autem praeponit aliquid Deo, tunc exit suuni terminum; et sic cadit in aliud peccali genus, scilicet in peccatum. mortale.

Pi-imain huius ai-ticuli quaestionem Petrus a Tar. (et simi-

Ulrum peccatum habeat dividi per

Secundo quaeritur, utrum peccatum habeat dividi per aversionem et conversionem tanquam per diversas peccatorum differentias sive diversa peccata. Et quod sic, videtur.

1. leremiae secundo: Duo mala fecil populus mei«5: me dereliquerunt, fontem aquae vilae etc: ergo derelinquere Deum et adhaerere creaturae sunt duo mala, ergo sunt duo peccata.

2. Item, aversio est per co?ito??j;iMm, conversio autein per cupiditatem: si ergo cupiditas et contemptus sunt diversa peccatorum genera, videlur, quod aversio et conversio faciat peccata diversa.

r. Item, in Ijonis sic est, quod alius esi habitus, quo quis declinat a malo, et alius, quo facit bonum; siiniliter et alius actus, sicut patet in timore et amore: ergo si multo maior est diversificatio ex parte malorum quam ex parte bonorum; multo fortius videtur, quod aliud sit peccatum, quo quis avertilur a Deo, et aliud, quo convertitur ad commutabile bonum.

4. Item, aliud est praeceptum, quo praecipitur facere bonum, et aliud quo praecipitur declinare a malo; sed aversio est contra illud praeceptum, quo quis praecipitur facere bonum, ulpote Deo adhaerere et ad ipsum converti; conversio vero est contra illud praeceptum, qno praecipitur declinare a malo: ergo si diversa sunt praecepta, quibus opponuntur conversio et aversio, ergo sunt diversa peccata. 5. Item, plus convenit aversio cuni alia aversione, quam aversio cum conversione; sed aversio cum alia aversione facit diversa peccata: ergo 1 Vcrs. 13. — Mox primo enjo Val. et edd. 3, -i praelichard. a Med., hic a. 3. q. I. aversionem et conversionem lanquam multo fortius conversio cum aversione diversa faciet peccata.

Sedcontra: 1. Super illud Ecclesiaslici cimo: Initium omnis peccati superbia; Glossa: « Caveamus superbiam et cupiditatem, non tanquam duo mala, sed unum, a quo omnia oriuntur»: ergo si superbia facit averti, et cupiditas converti; videtur, quod penes aversionem et conversionem non attendantur duo peccata, sed unum.

2. Item, Augustinus contra Pelagium: « Peccalum non est appetitus rerum malarum, sed desertio meliorura»: ergo nunquam conversio facit peccatum completum, nisi adsit aversio. Si ergo aversio concurrit ad omne peccatura, videtur, quod penes illam non sumatur differentia peccati.

3. Item, omne peccatum mortale est voluntarium; sed non est voluntarium nisi ratione conversionis ad commutabile bonum: ergo conversio concurrit ad omne peccatum: ergo conversio non potest esse peccati differentia.

4. Itera, recessus a termino a quo et accessus ad terminum ad quem non facit diversos motus nec diversos actus; sed aversio dicit recessum a termino a quo, conversio accessum ad terminum ad quem: ergo non faciunt diversum actum vel raotum. Sed ab unitate actus est peccatum unum: ergo non faciunt diversa peccata.

5. Item, in peccato aversio est formalis respectu conversionis; sed formale non ponit in numerum cum suo materiali: ergo nec aversio ponit in numerum cura conversione: ergo conversio et aversio

A versio et conversio non faciunt duo peccata, nisi prout aversio dicit actum distinctum a conversione.

Respondeo: Dicendum, quod aue?'sio AnpWcilev uno modo. prout Aidt deordinationem circa actum conversionis; alio modo, prout dicil aclum a conversione distinctum. Primo modo coni. versio non ponit in nunierum cum aversione nec facit diversa peccata, immo ilia duo essentialiter clauduntur in omni peccato mortali. Nam conversio non est culpa, nisi quia inordinata; non est autem inordinata, nisi quia avertitur homo a Deo, cui deberet inhaerere tanquam fini ullimo; et haec aversio est in peccato, in cuius perpelratione peccator nihil cogitat de Deo. — Secundo modo. scilicet 2. prout aversio dicit actwn distinctum contra conversionem, sic constituit diversum peccati genus. Hoc enim niodo « averli est odio haiere vel invidere», sicut supra dixit Magister dislinctione quinta; et constat, quod aliud genus peccati est odire Deum, - et aliud amare commntabile bonum. Et quoniam ut plurimum awrszo in peccato accipitur, prout dicit deordinationera a Deo tanquam a fme, quam prout dicit motum inordinatum conlra Deum; hinc est, quod conversio et aversio potius comparantur ad peccatum sicut differentiae constituentes quam sicut differentiae dividentes. — Et ideo concedendum, quod hoc modo aversio et conversio non faciunt diversa peccata; et raliones, quae hoc ostendunt, concedendae sunt, quia ista via procedunt.

I. Ad illud quod primo obiicitur de leremia; Duo mala fecit populus meus etc.; responderi potest, quod derelictio non tantura dicitur ibi pro deordinatione, quae est coniuncta conversioni, sed etiam pro oraissione mandatorum Dei; et tunc distinguuntur illa duo mala non sicut aversio et conversio, sed sicut omissio et commissio. — Vel di-

In parte ista sunt dubitationes circa lilteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit, quod peccatum interdum est in aliquo reatu, postquam transit actu. Videtur enim hoc esse falsum. Aut enim reatus sive obligatio peccati fundatur super actum cendum, quod duo mala dicuntur, non quia sint duo peccala, sed quia sunt duae diversae malae radices, concurrentes ad completionem unius peccati, sicut dicit Glossa praehabila super decimum Ecclesiastici.

2..d illud quod obiicitur, quod aversio est per contemptum, et conversio per cupiditatem; iam patet responsio; loquitur enim de conversione et aversione pro diverso actu et motu. Quod si aliter intelligat, ut accipiatur contemptus et cupiditas larye, prout concurrit ad unum peccatum; sic non sunl duo mala, sed unum.

3..d illud quod obiicitur, quod alius est habitus% quo quis declinat a malo, et quo quis facit bonum; dicendum, quod decUnare a malo dicitur dupliciter, sicut dictum est de aversione. Prout enim declinare a malo dicit actum detestatioms et fugae respectu mali, dicit diversum aclum et motum ab eo quod est facere bonicm. Prout autem dicit recessum a malo, sic non dicit diversura actum et habitum, quia eodem raotu et habitu, quo quis accedit ad bonum, elongatur a raalo.

4..d illud quod obijcitur, quod alii praecepto opponitur conversio, et alii aversio; dicendura, quod falsuin est; nam aversio et conversio non sunt contra diversa praecepta, sed concurrunt ad idem peccatum, quod est tam conlra praeceptum affirmativum quam contra praeceptum negativum; nisi forte accipiatur aversio, prout nominat actum vel motum contra Deum.

0. Ad illud quod obiicilur, quod plus convenit aversio cum aversione etc.; dicendum, quod verum est convenientia formali, quae est in hoc, quod assignatur in aliquo tanquara in uno communi; sed non est verum de convenientia ordinis, quae concurrit ad constitutionem unius tertii. Non enim unum peccatum constituitur ex pluribus aversionibus, sicut ex aversione et conversione simul concurrentibus. peccati, aut super pronilatem, aut super deformitatem. Si super actum; ergo transeunte actu, necesse est ipsura transire: ergo non raanet peccatum quantum ad reatura, postquara transit quantura ad actuin Si super pronitatem; ergo cum pronitas remaneat in homine post gratiae susceptionem, videlur. quod reatus remaneat post peccatum, etiam post

gratiam susceptani; quod est plane falsura. Si super deformUatem; sed contra: deformitas dicit privationem, et privatio nihil est: ergo fundatur reatus peccati super niliil: ergo pro nihilo obligatur homo ad poenam. Si ergo nihil est plus in peccalo nisi istatria, non videtur, quod peccatum possit remanere reatu et transire aclu.

Quaeritur igitur, super quid fundetur reatus sivB obligatio ad poenam.

Respondeo: Dicendum, quod secundum quod tria sunt in peccato, videlicet actus peccandi, et habitus pronitatis sive raacula peccati, et tertio defectus sive boni privatio, quae deformitas dicitur; secundum hoc triplex fuit hic modns dicendi.

Quidam enim dixerunt, quod reatus peccati 1. fundatur super actwn; nec tamen sequitur, quod transeat cum actu, pro eo quod pro actu praeterito potest homo manere obligatus ad poenam futuram. Cum enim quis ex pravitate actionis suae reus poenae efficitur; etsi actus ille pertranseat, reatus sive obligatio non pertransit, sicut patet in latrone, vel in eo qui aliquod facinus perpetravit. — Sed imic modo dicendi obviat possibilitas absolutionis a reatu. Si enmT reatus fundaretur super aclum praeteritum; cum actum praeteritum necesse sit esse praeterilura, cura est reus, non potest non esse reus, quod manifeste falsum est.

Alius raodus dicendi fuit, quod reatus fundatur 2. super pronitatem, quae quidem pronitas dicitur esse macula peccati; et illa macula est quasi quaedam dispositio reddens animam cremabilem; et ratione amolionis illius maculae dicimur lavari in sanguine Christi a peccalis nostris. — Sed huic modo dicendi obviat possihilitas amotionis illius pronitatis absque infusione graliae; sicut patet: quando de avaro flt prodigus, aufertur ab eo pronitas ad avaritiam. Si ergo reatus fundaretur super illam pronilatera, cum aliquis de avaro fleret prodigus, absque gratia esset a reatu peccali absolutus, quod plane falsum est.

Tertius modus dicendi est, quod reatus funda- 3. tur super deformilatem. Deformitas autem xm lantum dicit boni privationem, sed etiam debitum habendi; et quia peccator debet Deo iustitiam et 97S honorem; et, dum illis privatur per peccatum, deformatur, el ex hoc obligatur ad sustinendam poenam. Quia enim debitor erat et non poterat solvere in operibus, necesse erat, ut persolveret in passionibus. — Sed huic modo dicendi obviat reatuum mulliplicitas. Quot enim peccata homo aclualiter petravit, tot poenis reus est; ex multis auteni peccatis eiusdera speciei una resultat in anima deformitas. Praelerea, carentia boni in homine obligat ad carentiam summi boni, non ad passionem supplicii, sicut patet in originali peccato. Praelerea, remota deformitate per gratiam, adhuc reraanet obligatio ad poenam.

Et propterea dici potest, quod reatus sive obligatio ad poenam duplex est: quaedam scilicet respectu poenae aeternae, et quaedam respectu poenae temporalis. Obligatio vero respectu poe- nae temporalis non semper requirit culpam praesentera, sed suflicit ad illani obligalioneni, quod culpa fuerit praeterita, et quod non snbsecuta fuerit plena emenda. Obligatio autera ad poenam aeternam fundatur super ipsam culpam. Culpa autera, proprie loquendo, non est ipsa pronitas, sed ipsa deordinatio, sive quae est in actu, sive quae est in anima. Deordinatio autera in actu consistebat ex conversione et aversione; et secundura hanc duplicem cnraparationera aniraa deordinatnr, cum peccat; et illa deordinatio in anima ratione aversionis dicitur deformitas, ratione vero conversionis dicitur macula. — Dico ergo, quod reatus poenae aeternae fundatur super peccatum, et in quantum est deformitas, et in quantum est macula; sed differenter, quia ratione aversionis dignus est privari bono aeterno, ratione vero conversion.is dignus est supplicio. Fundatur autem reatus super macidam, et deformitatem, quae est in anima per comparationem ad actum, per quem illa macula vel deformitas est introducta; et ideo plurificantur reatus, secundum quod plurificantur peccata comraissa.

Et per hoc patet responsio ad obiecta. Nam dico. quod reatus poenae aeternae non simpliciter fundalur super maciUam, secundum quod dicitur pronitas vel positio aliqua, sed potius secundum quod dicitur deordinatio et privatio. Dico etiara,

quod non fundatur super deformitatem solum ratione privationis, sed etiam ratione debiti; nec solura ratione aversionis, sed etiam ratione conversionis; nec solura super peccatum, secundum quod est deformitas, sed secundun quod est macula. Et hoc est quod dicit Magister in littera: « Reatu remanet peccatum in homine, cuni pro eo, sive transierit, sive adsit, mens hominis polluta est et corrupta, totusqne homo suppliciis est ohligatus perpetuis»; et loquitur hic Magister, sicut palet, de reatu poenae aeternae, non temporalis; reatus enim poenae temporalis bene fundatur super illud quod pertransiit.

Dun. II.

Item quaeritur de hoc quod cYmt: Modi peccatorum varias in Scriptura /labent distinctiones. Videtur enim, quod non soluramodo varias habeant, immo etiam infinitas; quia, sicut vult Philosophus, « bonuni est uno modo, malum autem mnltifariam ». Et ipse etiam Dionysius dicit, quod « malura est infinitum»: ergo videtur, quod in Scriptura non possit habere distinctiones delerrainatas.

Iuxta hoc quaeritur de numero et sufficientia haruni distinctionum, quas Magisler ponit in littera. Videtur enim, quod aliquae inconvenienter assignentur; quia, cum omne peccatimi sit in voluntate ex libidine mota, male distinguitur peccalum in peccatum, quod est ex amore, et quod est ex timore. — Item, cura omne peccatum sit in cogitatione et voluntate, raale distinguitur peccatum per peccatum in cogitatione et verbo et opere. — Item, cum omne peccatum sit in Deum, male distinguitur peccatura per istas differentias: in Deum et in e et in proxinium. — Itera, cura in omni peccato sit defectus alicuius circumstantiae, omne peccatura videtur esse oraissio: ergo niale distinguitur per commissum et omissum. — Postremn videtur, cum omnis peccati initiura sit superbia, quod male distingnatur peccatum per septem capitalia.

Respondeo: Dicendum, quod Magister in hac parte septera innuit divisiones peccati secundura septeraplicem ipsius comparationera.

Primo namque peccatura comparatur ad causam suam, ex qua habet ortum; et sic est illa divisio peccati in actuale et originale.

Secundo vero comparatur ad poenam, ad quam terniinatur; et sic est illa divisio peccati in morlale et veniale. Has duas divisiones Magister praemisit supra.

Tertio peccatum comparari habet ad motivum; et hoc quidera vel est ad bonmn assequendura, vel ad malum fugiendum; et sic est terlia divisio, quara Magister ponit in peccatum ex amore et peccatum ex timore.

Quarto peccatum habet coraparari ad aclum subslratum; et sic esl quarla divisio peccati in peccatum cogitalionis, verbi et operis, secundum triplicem potentiam, scilicet affectivam, interpretativam et operativain; cogitatio eniin pro affectione ibi accipitur.

Quinto comparatur peccatum ad personam, quara offendit; et sic est quinta divisio peccati in Deum et in se et in proximum.

Sexto comparatur peccatura ad mandatum, cni opponitur; et sic est illa divisio in delictum et commissum, quia delictum est contra praeceptura alTirmativura, et commissum contra negativura.

Septimo comparatur ad vitia, quae ex ipso oriuntur; et sic est illa divisio peccati in septera differentias capitalium.

Et sic Magister ponit septera divisiones secundum septem peccati comparationes. Quamvis tamen aliae divisiones reperianlur, ad aliquam harum reduci possunt, pro eo quod sumuntur secundura aliin superbiam vitae et concupiscentiam oculorum et concupiscentiam carnis, reducitur ad illam, quae est ex parte inotivi. — Simililer et illa divisio, qua Isidorus dividit peccatura in peccatum, quod est « ex malilia el infinnitate et ignorantia». Sirailiter illa divisio, qua Gregorius dividit in peccata carnalia et spiritualia, quain sumit ex illo verbo Apostoli secundae ad Corinthios septirao: Mundemus nos ah omni inquinamenlo carnis et spiritus, reducitur ad illam, qua peccatum dividitur per comparationem

ad actus subslratos. — Et sic patet sullicientia, numerus et ordo istarum divisionum.

Ad illud ergo quod obiicitur. quod malum est infinitis modis; dicendum, quod si hoc verum est ex parte ipsius mali, et etiani per comparationes, quas habet ad particularia bona et ad particulares personas; verumtamen ratione boni sibi oppositi et ratione comparationum generalium modis finitis, quamvis variis, habet distingui.

Ad illud quod obiicitur, quod divisiones illae, quae hic assignantur, non recte sumuntur, maxime quia in illis tribus primis divisionibus primnm membrum generale est ad omne peccatum; dicendum, quod in illis tribus divisionibus primum membrum accipiendum est cum praecisione, ut sit sensus, quod peccatum aliud est ex amore tantum, aliud ex amore pariter et timore; similiter et in aliis duabus. — Vel dic, quod dividit peccatum penes molivum et actum et obieclum, prout haec accipiuntur - proprie et immediate. — illud vero, quod obiicit contra illam divisionem, quae est in delictum et commissum, non valet; quia non quaecumque omissio cuiusque bonae circnmstantiae dicitur delictum, sed illa quae est omissio actus debiti.

Ad ultimum dicendum, quod supe?-bia, dicitur est initium omnis peccati; in omni enim peccato homo superbit et se erigit contra Deum. Alio modo dicitur superbia appetitus dignitatis et honoris; et hoc modo est speciale peccatum, distinctum ab aliis peccatis.

Item quaeritur de hoc quod dicit, seplem esse vitia capitalia vel principalia; quia super illud Proverbiorum sexto: Sex sunt, quae odit Domiiius; Glossa « sex capitalia vitia enumerat, quae in comparatione septimi minora sunt»; et ista non continentur sub illis: ergo videntur esse quatuordecim. — Item, Isidorus super Deuteronomium enumerat octo capitalia, scilicet « gastrimargiam, fornicationem, philargyriam, tristitiam, iram, cenodoxiam, acidiam, superbiam »; et ita videtur, vel quod ista divisio sit diminuta, vel alia superflua. — Item, cura vitia opponantur virtutibus, et nos habeamus habitus virtutum, donorum et beatitudinum; videtur, quod deberent esse capitalia vitia saltem viginti unum. — Item, cum virtus habeat sibi vitium oppositum penes superabundantiam et defeclum; videtur, quod secundum numerum habituum bonorum debet duplari numerus capitalium vitiorum, ut sint quadraginta duo.

luxta hoc etiam quaerilur: cum habeamus capitale vitium penes sensus tactus et gustus, ut luxuriam et gnlam, quare non habemus penes alios sensus? — Quaeritur etiam, pro quanto dicatur aliquid capitale peccatum; et de numero et sufficientia istius divisionis. magnum in genere vitioso, aut quia capul est et principium aliorum. Primo modo accipitur in Glossa Proverbiorum sexto, ubi vocantur illa vitia capitalia, quia magna sunt, et homo dignus est magna poena. Secundo modo accipitur hic capitale; dicilur enim hic vitiura capitale illud quod est ratio principiandi multa peccata; unde Gregorius cuilibet capitali vitio assignat fllias. Peccatura autem hoc ipso ponitur esse capul et principinra alterius. quo eius raotivura adeo cadit in aniraae appetituni, quod potest praestare fomentuin et motum, adeo ul ex ipso consurgat quoddara peccati corpus qnodani raodo metaphoricum, continens varietatera raraornm et meinbrorum, flliorum et flliarum. — Et hinc est, quod infidelitas, quae opponitur fid£i, non ponitur esse capitale peccatura, quia error non cadit primo in aniniae appetitum; similiter nec prodigalitas, quae esl opposita avaritiae. Inanis autera gloria nno modo est capitale vilium, alio raodo est fdia. Nara prout inanis gloria dicit appetituin dignitatis et excellentiae, sic est idem cum superbia et est capilale vitium. Et sic accipit Magister in littera, quia animus directe movetur ad excellentiara el dignitatem appetendam. Prout autein inanis gloria das tradidit (Deut. 7, I.), septem intelligi vitia principalia, ta

97i dicitur appetitus laudis; sic est sima, quia non desideratur laus humana nisi propter excellentiani. — Et sic patet, qood non est controversia inter islam assignationem et illam Isidori. Isidorus enim accipit cenodoxiam sive inanem gloriam pro superbia proprie dicta, et ultimo superaddit superbiam septem capitalijjus quasi omnium vitiorum reginam.

Sufficientia auleni capilalium et numerus multipliciter potest accipi.

Uno modo sic. Cum peccatuin eapitale sit cor- I, ruplio sive pronitas respectu eius, ad quod natura prona est ex corruptione priniaria, multiplicari habet, sicut habet uialtiplirari illa pronilas. Pronitas autera illa potest multiplicari ex parte obiecti sic: quia aut attenditur quantura ad appetitum apparentis boni, aut quantum ad fugam apparentis mali. — Si primo raodo, aut respectu boni interioris, et sic est superbia; aui exterioris, et sic est avaritia; aut inferioris, prout sjjeclat ad conservationem propriae carnis, et sic est gula;aut conservationem speciei, et sic est luxuria. — Si respectu apparentis mali; hoc potest tripliciter esse: aut mali interioris, et sic est invidia; aut exterioris, et sic est ira; aut inferioris, et sic est acidia, quae refugit mjilmii camis. — Sed iste raodus suniendi non videtur usquequaque conveniens. Omnis enim pronitas directe est respectu apparentis boni.

Et ideo est alius modus multiplicandi hanc 2. pronitatem secundiun diversitateni virium animae, quoniam pronitas aut altenditur in ipsa voluntate rationali secundMm se, aut per coniunctionem ad sensibilem., aut per coniunctinnein ad vegetabilem. — Si secundum se; sic potest esse tripliciter: aut in comparatione ad Deum, et sic eslsuperbia; aut ad proximum, et sic est invidia; aut ad se ipsum, et sic est acidia. — Si per coniunctionem ad sensibilem; sic potest esse dupliciter, secundum quod duplex est motiva sen.sibilis, videlicet concupiscibilis et irascibilis. Si per coniunctionem ad concupiscibilem, sic est avaritia; si ad ir«A'c«6?7em, sic est ira. — Si attendatur per coniunctionem cum vegetabili; sic potest esse dupliciter: aut quantum ad generalivam, et sic est luxuria; aut quantum ad nutrifivam, et sic est gula. — Quantuni ad augmentativam nulla est, quia illa est pure naturalis. — Sed quoniam ira ita est spirituale peccatum, sicut invidia et acidia, adhuc videtur, quod iste modus assignandi aliquam habeat inconvenientiara.

Propterea tertio inodo potesl dici, quod pronilas ad aliquod apparens bonum aut est respectu quod respicit spiritum secundum se, aut respectu boni, quod respicit spiritura in carne. — Si respectu boni, quod respicit spiritum secundum se, hoc potest esse quadrupliciter secundum quatuor conditiones boni, ad quas pronus est appetitus noster..ppetit enim quis bonum sub ratione dignitatis, et hoc per superbiam; sub ratione proprietatis, et sic est invidia; sub ratione securitatis et sic est ira; sub ratione quietis, et sic est acidia.

Si vero sit haec pronitas respectu boni, quod respicit spiritum m carne, hoc potest tripliciter esse secundum triplicera conditionem, sub qua spiritus carnalis bonum appetit. Aut enim appetit bonum sub ratione sufpcientis, et sic est avaritia; aut sub ratione demulcentis, et sic est luxuria; aut sub ratione reficientis, et sic est gula.

Es his patet sufficientia et numerus vitiorum capitalium. Non enira accipiuntur per oppositionem ad virtutes nec ad dona nec ad beatitudines, sed secundum pronitales respicientes conditiones boni appactum, quia in his regnat pronitas amplior quam in aliis sensibus. Unde si delectationes quaeruntur in aliis sensibus, ad has reducuntur, utpnte si aliquis velit aspicere mulierem pulcrara, ut in ea delectetur et concupiscat, reducitur talis delectatio ad luxuriara. Sirailiter, si quis velit aspicere pulcrum equum vel librum, ut ipsum habeat, talis delectatio reducitur ad avaritiara. Sicut enim appetitus spiritus secundum se quodam modo quielatur, si habeat bonum excellens cum proprietate et securitate et quiete; sic appelitus carnalis quietatur, dum habet bonum sufficiens, denmlcens, et reficiens, nec aliquid quaerit nisi propter haec tria.

DuB. IV.

Itera qnaeritur de hoc quod dicit: Jnitium sive radix omnis peccali superbia est; quia dicit Chrysostonuis super illud Psalmi: A facie insipientiae: 1'Oinnis peccati inilium insipientia est»: ergo, cum edd. ncc acquirit. Codd. C K L 0 S (T a prinia manu) V et

non possint esse plura eiusdem initia prima el principalia, videtur, quod superbia non sit initium oniiiis peccati. — Item obiicitur, secundum quod Magister obiicit in littera, quia primae ad Timotheum ultimo: Radix omnium malorum est cupiditas. Si tu dicas, quod haec duo sunt radices peccatorum secundum diversam comparationem; (/(taeri7«r tunc de diversitate rarfzaMH; et quid intelligatur nomine radicis; et quae differentia sit inter capitale vitium etradicem; item, quae differentia sit inter iniliimi et radicem.

Respondeo: Dicendum, quod differt dicere inifomentum et nutrimentum. Et ideo, cum peccatum trahat fomentum ex parte appetibilis et dicat recessum a Deo, hinc est, quod initium attenditur ex parte aversionis, et radix ex parte conuersionis, proprie loquendo. Et quoniam aversio est ratione contemptus, et conversio est ratione cupiditatis sive libidinis; hinc esl, quod superbia, proprie Inquendo, dicitur inilium, et cupiditas dicitur esse radix. Et quoniam in omni peccato est aversio et conversio; hinc est, quod superbia dicitur inilium emnium peccatorum, et cupiditas radix omnium malorum. Et simul possunt stare illa duo; accipitur tamen aliquando nomen radicis pro nomine initii, et e converso.

Capitale autem vitium differt a radice in hoc, ciuod sicut caput dicit principale membrum et membrum completum, et quod est principiuiii aliorum quantum ad motum et sensum % sic capitale vi-

C.P. UNICU.M.

De peccato in Spirilum sanclum.

Est praeterea quoddam peccati genus celeris granonica: Est peccatum admortem; non pro eo dico, ut tium nominat peccatuni completum, a quo alia vitia oriuntur; 7-adix vero dicit aliquid sub maiori incompletione: et ideo, proprie loquendo, radix non nominat genus peccati determinatum, sed pronitalem libidinis, quae concurrit ad omne peccatum.

Unde nota, quod radix aliquando accipitur qeneraiissime, ahquando generaliler, aliquando vero minus generaliter, Generalissime, ut cum djcitur libido sive cupiditas esse radix omnium malorum. Generaliter vero, ul cum dicitur, quod duplex est radix: amor male accendens et timor male humilians..mor enim accipitur respectu boni, et timor respectu mali. Minus vero generaliter, ut cum dicitur, quod triplex est radix, scilicet concupiscentia carnis, Soncupiscentia oculorum et superbia vitae, per comparationem ad triplex bonum, videlicet ad bonum inferius, exterius et inlerius. arbitrii a lege maiestatis, et sic dicitur superbia sive contemptus; aut a lege veritatis, et sic dicitur error; aut a lege bonitatis, et sic dicitur insipienlia, quae est contraria sapientiae.

Et sic patet, quod non est contrarietas, quando dicitur, quod inilium omnis peccali esl superbia; et quando idem dicitur de errore et insipientia. — Patet etiam, quod non est contrarietas in hoc, quod aliquando dicitur, quod una est radix, aliquando, quod duae, aliquando, quod tres. — Patet etiam differentia initii et radicis, et jipsiiis radicis et vilii capitalis. — Et haec de generali divisione peccatorum dicta sufficiant. et quipeccat in Filium, remitletur ei; qui aulem blasphemaverit in Spirilum sanctum, non remiuelur ei, Desperatio est, qua quis penitus diffidit de Dei bonilale, aeslimans, suam malitiam divinae boiiit;itis niagnitudinem excedere », sicul Caiii, qni dixit: Maior est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ulrumque q. 2. a. I. cl diib. lit. 7.

cuntur, qui siia malilia Dei bonitatem superare putant, dia Dei nimis praesumentes; quibus placet malitia propter se, sicut piis bonitas. hli nimia per/.inacia et praesiantione peccant, autuinantes, Deum non esse iustum; illi desperationc Deum nou bonum existimanl, tolleiiles in hoc turbulentissimo iniquilalum niari porlum divinae indulgentiae, quo se recipiant llucluautes. AUiue ipsa desperalione addunt peccata peccatis dicen- I. tionem et omneni desperationeni esse peccatuni in Spihic, vel in futuro iiivari noii potesl, habens cor iiidiiratnin tanquani lapis, sicut dc di:ibolo legitur. Post hanc vilam (lui valde mali sunt meritis Ecclesiae iuvari non possunl. quis fraternitatem, et adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitalur »; tioneni; quod species quaedam obstinationis intelligi Retractalionum rememorans, aliquid adiiciendum ibi fore, nec asserendo se dixisse aperit, ita dicens: me dixi. Sed tamen addendum fuit: si in hac scelein hac vita desperandum esse, el ideo pro omni esse orandum. Unde illud loannis: I'on pro eo dico, iit quis bis Dominide impoeniteulia, quae est blasphemia in Spiritum sanctum,sic ait: « Ista impoenilentia vel cor schismaticus est hodie, quid si cras anipleelatur catbolicam pacem et sequatur catholicam verilalem? Quid si isti, (pios in quoeunique genere erroris nolas et tanquam desperalissinios damnas, antequam flniant

cliclis aliqunlcnus capi polest, quomodo accipiatur pec- Sicut una digiiilas, sic una iniuria. Sed si quis, corpotamen exclusus a venia. Si quis vero sancti Spirilus di-

Supra egit Magister de distinctione peccatorura in geaerali; in hac parle descendit ad quoddam speciale genus peccati. Dividitur autem pars ista in partes duas. In quaruni prima Magister detenninat de peccato isto, coinparando illud ad alia peccalorum genera. In secunda vero determinat de ipso, quid sit secundum assignationem propriam, ibi: Sed qua.eriCur, qiiid sit illud pecccUum.

Priina pars remanet indivisa; sed secunda dividitur in partes tres secundum triplicem assignationem peccati in SpirituiTi sanctum, in quarum prima Magister ponit assignationem unam per eius differentias magis notas, quae quidein sunt obstinatio et desperatio. In secunda vero ponit eius assignationem per eius differentias minus manifestas, ibi: Est et alia huius peccati assignalio. In lertia vero subiun-

Ad intelligentiam huius partis incidit hic quaestio de peccato in Spiritum sanctum, de quo secundum ipsius triplicem comparationem quaeruntur tria. ignorantiam, facile veniam adipiscilur, sed non ille qui peccat in Spiritum sanctum. Cum autem una sit polentia, sapienlia, bonitas triuni, quare Patri polentia, Filio sapientia, Spiritui sanclo bonitas saepius as signelur, superius dictum cst. git istius - peccati assignationem communem et definitivam, ibi: De hoe quoque peccato in Spiritum sanctum defiiiitivam assignationem etc. Priina istarum partium dividitur in parles duas, in qnaruin priina determinat veritatem; in secunda dissolvit dubitationem, ibi: Sed quaeritur, utrum omnis obstinatio. Similiter secunda dividitur in duas, in quarum prima ponit Magister huius peccati assignationem; in secunda ponit eius assignationis explaiiationem ibi: lUam tamen assignationem Augustinus elc. Similiter tertia pars habet duas, in quarum prima ponit peccati in Spiritum sanctum secunduin Ambrosium definitivam assignationem. In secunda vero removet dubitationem, ibi: Non itaque dislinctio illa verborum sic aecipiencla est.

Primo quaeritur de ipso in comparatione ad alia peccatorum genera.

Secundo quaeritur de ipso quantum ad conditiones proprias.

Tertio vero quaeritur de ipso quantum ad eius species et differentias.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrura peccatum in Spiritum

De peccato in Spiritum sanctum

Circaprimum sic proceditur et quaeritur, utrum peccatum in Spiritum sanctum dicat genus peccati distinctum ab aliis generibus peccatorum. Et quod sic, videtur:

1. Primo per verbum Magistri in littera: « Est peccati genus celeris gravius et abominabilius, quod dicitur peccatum in Spirilum sanctum ».

2. Item, hoc videtur ratione. Quia morlale et veniale faciunt diversa peccatorum genera, ergo multo fortius remissibile et irremissibile; sed peccatum in Spiritum sanctum est peccatum irremissibile: ergo videtur, quod peccatum in Spiritum sanctum sit aliud genus ab aliis generibus peccatorum.

3. Item, peccatum in Spiritum sanctum est peccatum procedens ex certa malitia: si ergo peccatum ex certa, malitia dividitur contra peccatum ex ignorantia et infirmitate, ergo videtur, quod peccatum in Spiritum sanctum sit genus peccati distinctum.

k. Iteni, quod liabet species proprias, a speciebus aliorum peccatorum distinctas, est genus peccati distinctum ab aliis peccatorum generibus; sed peccatum in Spirilum sanctum est huiusmodi, quoniam eius species sunt desperatio et obstinatio el veritatis agnitae impugnatio, quae sunt propriae species huius peccali, ita quod nonaliorum: ergo etc.

Sed contra: 1. «Peccatum in Spirilum sanctum, sicut dicit Magister in littera est peccatum ad mortem »; sed onme peccatum mortale est peccatum ad mortem: ergo cum peccatuni ad morlem sit generale ad onmes peccatorum differentias, ergo et peccatum in Spiritum sanctum.

2. Item, peccatum in Spiritum sanctum aut sic nominalur, quia est Inpersonam Spiritus sancti, aut quia est contra illud quod est appropriatum Spirisanctum dicat genus peccati distinctum.

Secundo quaeritur, ulrum peccatum in Spiritum sanctum semper Iiabeat aliud peccatum actuale praeanibulum. i ad alia peccatoruni genera. tui sancto. Si quia contra personam Spiritus sancti; sed una est maieslas Patris el Filii et Spiritus sancti: ergo omne peccatum, quod est in Spiritum sanctum, est in Patrem, et omne quod est in Patrem, est in Spiritum sanctum: ergo hoc modo est generale ad omne peccatum. Sed si quia contra effectum appropriatuni Spiritui sancto, utpote contra bonitatem et graliam; sed omne peccatum est contra bonitatem et contra gratiam Spiritus sancti: ergo omne peccalum est peccatum in Spiritum sanctum.

3. Item, peccatura dividitur in peccatum ex infirmitate et ex ignorantia et ex malilia, ita quod peccatura ex mahtia dicitur esse peccatum in Spiritum sanctum; sed peccatum ex ignorantia et peccatum ex infirmitate non dicit speciale genus peccati — omne enim genus peccati ex ignorantia potest esse et ex infirmitate — ergo non videtur similiter, quod peccatum ex malitia dicat determinatum peccati genus.

k. Item, omne quod quis facit ex ignorantia, potest facere ex certa scienlia sive ex industria: ergo si omne genus peccati potest fieri ex certa industria, videtur, quod peccatuni in Spiritum sanctum circumeat omnia peccatorum genera: non ergo videtur esse peccati genus ab aliis peccatorum generibus distinctum. Peccatum in Spiritum sanctum ratione sui principii, sui oppositi et actus substrati estgenus peccati determinatum.

Respondeo: Dicendum, quod peccatum in Spiritura sanctum dicit genus peccati distinctum ab aliis generiljus peccatorum ratione triplici, videlicet ratione principii et ratione sui opposifi et ratione actus suhslnUi. Ratione principii, quia peccatum in Spirilum sanclum dicitur esse illud quod est ex certa malitia sive induslria, ex qua non procedit omne peccatum, sed illud solum, quod homo facit scienter. — Ratione oppositi similiter distinguitur, quia, cuni triplex sil gratia, videlicet innocenliae, baplismalis et poenilentialis, peccatum in Spiritum sanctum proprie liabet opponi gratiae poenitentiali, et eam impugnat quantum ad sui initiuni et quanlum ad sui terminum, sicut per originale perditur gratia innocentiae, et per actualia alia impugnalur gratia haptismalisK — Ratione vero aclus substrali similiter dislinguitur, quia, cum peccalum illud sit ijiipugnativnm gratiae, et malitia sit in ipso spiritu secundum se, peccatum in Spiritum sanctum consistit circa actum ipsius spiritus, sicul patet in desperatione et obstinatione; unde fornicatio et adulterium non potest aliquo modo dici peccatum in Spiritum sanctum.

Ratione igitur sui principii et opposili et actus substrati, peccatum in Spiritum sanctmu esl genus videlicet ratione maliliae, a qua procedit, quae directe opponitur bonitati appropriatae Spirilui sancto; ratione poenitentialis sive finalis gratiae, quam privat, quae est effectus appropriatus Spiritui sancto; ratione etiam actus spiritualis, circa quem consistit; unde directe dicitur peccatum in Spiritum sanctum, quod est in spiritu et circa aclum spiritus malignantis. — Et sic patet, quod peccalum in Spiritum sanctum est genus peccati ab aliis generibus peccatorum distinctum. Et concedendae suot rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud quod obiicitur, quod est peccalum ruptio (Uspositionis ex parte corporis ad susceptionem animae, tertium est impossibilitas reparatio- Deo, dicitur esse peccatum mortale sive ad mortem. Quantum ad secundam peccatum in Spiritum sanclum dicitur peccatum ad, mortera, quia lollil dispositionera ad susceplionem - vitae, quae quidem consistit in susceptione poenitentiae. Quantum vero ad tertiam conditionem peccatum illud dicilur ad mortera, in quo quis corporaliter moritur. Cum ergo dicitur, quod omne peccatum mortale est ad mortem, et quod peccatum in Spiritum sanctum est peccatum ad mortem, differenti modo accipitur peccatum ad morlem.

-2. Ad illud quod obiicitur, quod aut dicitur peccatum in Spiritum sanctum, quia est contra personam etc.; dicendum, quod ideo dicitur peccatura in Spiritum sanctura, non quia est contra joersona?)!, sed quia est conlra appropriatum effectum; nec quia contra omnem effectum appropriatum, sed quia contra effectura praecipuum inter appropriata Spiritui sancto. Hic autem esl donum gratiae fmalis, sive poenitentialis, et huiusmodi proprie quantum ad statum gratiae Onalis, in qua consistit omnis gratiae efQcacia; et hoc modo non omne peccatum est contra effectum illuni; et per hnc non sequitur, quod omne peccatum sil in Spiritum sanctum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omne peccalum potest esse peccatum ex ignorantia et infirmitate; dicendum, quod non est simile, quoniam ignorantia non determinat sibi aliquem actum, nec etiam infirmitas; et ideo non dicit genus peccati determinatum, sed circuit omnia peccatorum genera. Similiter dicendum de peccato, quod est ex infirmitate; non sic autem est de peccato, secundum quod est ex malilia. Ad hoc enim, quod sit peccatum in Spiritum sanctum, non sufficit, quod sit ex certa scientia et ex induslria, sed requiritur determinatio generis quantum ad actum substratum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omne peccatum potest fieri ex malitia; dicendum, quod etsi malitia concurrere possit ad omne peccatum, non tamen semper facit peccatum in Spiritum sanctum. Unde si aliquis senex, qui non habet appetitum fornicandi, excitaret carnem suam, ut fornicaretur, non diceretur in illa fornicatione peccare peccato in Spiritum sanclum, quamvis illud peccatum committeret ex industria et quadam malitia. Cum ergo dicitur, quod peccatum ex malitia est peccatum in Spiritum sanctum, hoc solura intelligitur de illis generibus peccatorum, quae proprie ex malitia habent ortum, sicut invidentia fraternae gratiae et irapugnatio veritatis agnitae.

quod » a peccato natum erat retrahere... Et istud est bonitas

Seciinclo quaeritur, ulrum peccalum in Spiritum sanctuni seiuper liabeat aliud peccatum praeambulum. Et quod sic, videtur.

i. Magister in littera dicit, quod « peccatum in Spiritum sanctum est peccatum desperationis, vel obstinationis »; sed nullus desperat nec obstinatur nisi propter aliquod praecedens peccatura: ergo videtur, quod semper aliquod peccatum sit praeainbulum ad peccatum in Spiritum sanctum.

2. Ilem, peccatum in Spiritum sanctum vel est flnalis impoenitentia, vel habet semper annexam finalem impoenitentiam, quantum est dese; sed impoenitentia non est nisi respectu peccati praecedentis, sicut nec poenilentia: ergo nunquam est peccatum in Spiritum.sanclum, quin habeal aliud peccatum praeambulum.

3. Item, peccatum in Spiritum sanctum est peccatum procedens ex certa malitia: ergo necesse est, quod antequam homo peccet peccato in Spiritum Carth., hio q. 2. sanctum sit malitiosus; sed non est malitiosus nisi per culpam: ergo ante peccatum in Spiritum sanctum necesse est esse aliam culpam praeambulam.

4. Item, in bonis nemo repenle fit summus ergo videUir, quod et in malis nemo statim labalur in profundum; sed per istud peccati genus labitur homo in profundum vitiorum: videtur ergo, quod islud peccati genus habeat aliud praeambulum, quod disponat ad ipsum.

Sed contra: 1. Quatuor sunt nobis inflicla, cut dicit Beda propter peccatum prirai parentis, videlicet «infirinitas, ignorantia, malitia et concupiscentia »; sed possibile est, quod homo primo peccato peccet peccato ex ignorantia et ex inflrmitate: igitur similiter possibile est, quod primo peccet peccato, quod ex inalitia procedil.