Distinctio XLIV

Respondeo: Dicendum, quod cum dicilur peccatum esse ex infirmitate et ignorantia, non accipitur hic quaecumque infirmitas et quaecumque ignorantia, sed infirmitas, quae quidem est ex carne, et igiiorantia, quae est respectu alicuius circunistanliae facientis rationem culpae. Et hoc modo talis infirmitas non est respectu omnis peccati, nec talis ignorantia; quamvis, largo inodo accepta infirmitate pro quacumque impoteritia, et ignoranlia pro quacumque nescientia, sive cognitionis practicae, sive speculativae, in omni peccalo reperiantur. Praeterea, sciendum est, quod quando dividilur peccatum pcr has differentias, quod iuud dicitur peccatum ex infirmitate, quod procedit ex ipsa immediate, et similiter ex ignorantia etmalitia; et sic istae tres differentiae non concurrunt in peccatum idem. Et sic patent obiecta. — Et liaec sufficiant de ista divisione, quia supra quaesitum fuit de his, distinctione vigesima secunda ubi illa divisio ponitur et manifestatur. quanlo minus gravatur lerreni corporis pondeiT, lanlo quod illa sit a Dco, non ista. omnis potestas. Ait enim kwsiovs-: Non est polestas nisi a Deo; quod non de poteslate boni tantum, sed et mali intelligi oporlet, cum Pilalo eliam Veritas dicat: Kon haljeres in me polestatem, nisi dalwn estem autem, si ille nou dat, non Iiabet... Ideoque diabolus, antequam aliquid tolleret lob, dicebat Domino: Mitte mammi luam, id cst, da poteslaloin, « quia eliam nocenlium potcsia? non est nisi a D:o, sicut Sa- lalgent,, de Kide ad Pelrum, c. 3. n. 3t. In quo loco

Cap. II.

An alirjuando resistendum sit potestati.

Hic oritur quaestio non transilienda silentio. Distit. Cum ergo diabolo sit potestas mali Dei ordinatione,

Supra ostendit Magister, qualiter peccatum habet ortum a voluntate in generali et in speciali. In hac vero parle determinat, unde habeat ortuiu potentia peccandi; et haec pars durat usque ad finein libri.

Dividitur autem pars ista in partes quatuor. In quarum prima quaerit Magisler, unde sit potentia peccandi; et determinat, quod potentia peccandi non est a Deo, secundum quorundam opinionem. In secunda vero parte ostendit, quod omnis potenlia est a Deo, pluribus auctoritatibus, ibi: Sed pluribus Sanctorum leslimoniis etc. In tertia vero parte determinat quandam dubilationem, quae ex praecedenciuspotestatl non csseresistendum videtur. — Scd maiorem potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus fari, Deo revelante, valcamus.

Explicit liber secundus. tibus habet ortuin, videlicet, utrum alicui poteslati sit resistendum, ibi: Hic oritur quaeslio non Iransilienda; ubi determinat, quod aliquando est obediendum, aliquando resistendum. In quarta vero et ultima continuat Magister dicta dicendis, ut ex hoc libro ad librum tertium transeat, ibi: lam nunc illis intelligendis atque pertractandis etc. Et posset haecparticulaultima dividi contra totum praecedens; sed causa brevitatis non fuit divisa. Huiusmodi enim minutiae divisionum plus habent curiositatis quam utilitatis, el idcirco eas in praecedentibus praetermisi.

Ad intelligeiitiam autem luiiiis partis incidit liic quaestio circa tria.

Primo quaerilur, unde habeat ortum polestas peccandi.

Secundo vero quaeritur, unde sil in homine potestas praesidendi sive dominandi.

Tertio quaeritur de necessitate subiacendi po-

Circa primum sic proceditur ot quaeritur, utrum potentia peccandi sit in nobis a Deo. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate Augustini super Psalmum, et Magister adducit in litlera: « Nocendi voluntas potest esse ab hominis animo; polestas aulem non nisi a Deo »; sed voluntas nocendi, quae est hominis a se ipso, non est nisi respectu nocumenti, quo quis peccat: ergo si respectu illius eiusdem est a Deo potestas, videtur, quod potestas peccandi sit a Dbd in ipso.

2. Item, Philosophus in Tnpicis: «Potest Deus et studiosus prava agere »; sed omne illud, in quo communicat homo cum Deo, habet ab ipso tanquam a causa et principio: si ergo in potentia peccandi homo cum Deo communicat, videtur, quod potcriliam peccandi a Deo accipiat.

3. Item, omne ilhid, quod attestatur nohilitati naturae, est a Deo; sed potestas peccandi in eo, in quo est, atteslatur nohilitati naturae — non enim reperiri potest nisi in creatura ralionali, quae est nobilissima omnium creaturarum — ergo videtur, quod potentia peccandi sit in homine a Deo.

4. Item, onuie illud, quod facit ad ampliricationem laudis, a Deo est, cuius est omnis honor et laus; sed posse peccare facit ad laudem viri iusti, secundum quod dicitur Ecclesiastici trigesimo pritentiae praesidendi.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum potentia peccandi sit in homine a Deo, vel a se ipso.

Secundo quaeritur, ulrum potentia peccandi, in quantum huiusinodi, sit buna, an mala. mo: Qui potuit transgredi et non est transgressus, et facere mcUum, etnon fecit: ergo videtur, quod pnsse peccare sit in homine a Deo.

0. Item, potentia peccandi aut esl in creatura rationali, secundum quod est a Deo, aut secundum quod est ex nihilo. Si secundum quod est a Deo, habeo propositura, scilicet quod talem potentiam homo a Deo accipiat. Si secundum quod est ex nihilo: ergo cum omnis creatura sit ex nihilo, omnis creatura habet potentiam peccandi: si igitur hoc est falsum, restat etc.

Sed coNTn.v: 1. Peccare est deficere; sed posse deficere est non-posse et privatio potentiae: si igitur privatio et defectus potentiae non est a Deo, videtur, quod polentia peccandi non sit in homine a Deo, sed potius a se ipso.

2. Ilem, ab eodem principio sunt aclus et potentia: ergo si peccatum non est a Deo aliquo modo, ergo nec potentia peccandi in homine est ab ipso.

3. Ilem, gloria est perfectiva et salvaliva naturae; sed per gloriam aufertur potentia peccandi: si ergo gloria non aufert quod Deus dedit, videtur igitur, quod potentiam peccandi homo a Deo non acceperit.

4. Item, potentia peccandi est potentia faciendi contra Deum: ergo potentia peccandi, iu quantum huiusmodi, adversatur divinae potenliae: si igitur

divina polenlia niliil contra se facit, videtur igitur, quod ab ipso non sit potentia peccandi.

0. Item, onine quod est in Iiomine a Deo. habet exemplar in Deo; sed potentia peccandi, in quanlum huiusmodi, nonhabet exeniplar in Deo;

impossibile est enim, quod Deus peccet, sicut in locis pluribus Augustinus oslendit; et impossibile est etiam, defectus habere exemplar in Deo. Si igitur homo secundum potentiani peccandi Deo non assimilatur, immo potius assimilatur diabolo; et omne illud, quod homo habet a Deo, habet in ipso exemplaritatem et similitudinem: videtur, quod potentia peccandi in homine non habeat a Deo causam et originem.

Potentia peccandi uno modo accepta est a Deo, alio aulem modo minime.

Respondeo: Dicendum, quod cum dico putenlem. — Si igitur loquamur de potentia peccandi, secundum quod potentia est; cum illa potentia sit conciosio 1. liberum arbitriura, sic absque dubio a Deo est. — Si autem loquamur de ordinahilitate illius potentiae ad peccatum, tunc dicendum est, quod sicut peccatum aliquando accipitur abstracte, aliquando concrete — aliquando enim nominat actionem deformem, aliquando ipsam deformitatem - — sic dupli- Disiinciio. cjier est loqui de illa ordinabilitate ad peccandum:

aut respectu deformitatis, aut respectu actionis suhstratae. Si respectu actionis substratae, sic talis conciuiio -2. ordinabilitas a Deo est, sicut et actio substrata peccato. Si autem loquamur de ordinabilitate illa respectu deformitatis, sic, cum illa deformitas nihil aliud sit quam privatio et defectus, talis ordinabilitas nihil aliud est quam defectibilitas; et ideo, sicut c.or.das[a 3. dgfectus deformitatis non est a Deo, sic nec talis defectihilitas esl a Deo, sed est in ipsa creatura rationali, quia ex nihilo. Sic igitur potentia peccandi uno modo conceditur esse a Deo, alio modo minime.

— Et secundum hoc currunt rationes ad oppositas partes, et etiam diversae fuerunt opiniones.

Nam sicut Magister dicit in littera, quidam di- Illae autem auctoritates non valent ad hoc conclu- 'dendum, nisi accipiatur;jotenft'a peccancZ secunduin illud quod est, sne respectu actionis, adquam est, quia hoc modo continetur sub genere potentiae. Secundum autem quod potentia peccandi consideratur in comparatione ad ipsam deformitatem, sic non est in genere polentiae, immo potius impotentiae; sic enim non noniinat potentiam, sed defectum. Et sicut non sequitur: Deus potest omnia facere, ergo potest peccare; sic non sequitur isto modo: omnis potestas a Deo est, ergo potestas peccandi a Deo est. Et islo modo loquendo dicit.nselmus, quod « potestas peccandi non est libertas nec pars libertatis». — Et hoc modo procedunt rationes ostendentes, quod potestas peccandi non sit in homine a Deo; et ideo concedendae sunt.

1. Ad illam vero, quae obiicitur de potentia nocendi, quod est a Deo, quamvis voluntas non sjt ab ipso; dicendum, quod Augustinus vim facit in verbo illo inter ipsam potentiam, qua peccatur, et actualem ordinationem illius potentiae, qua peccatur; et vult dicere, quod ipsa potentia a Deo est, quamvis ipsa ordinatio ad peccatum ab ipso non sit, quia potius est deordinatio quam ordinatio. Et ideo ex hoc non habetur, nisi quod potentia peccandi, secundura id quod est, a Deo sit; secundum autem quod est ad peccandum, non potest elici ex illa auctoritate, quod sit a Deo, irarao potius oppositura, quia potentia peccandi non pervenit in peccatum nisi mediante voluntaria deordinatione, quam a Deo esse negat Auguslinus in praedicta auctoritate.

2. Ad illud verbum Philosophi, quo dicit, quod Deus et studiosns potest prava facere; exponunt quidam, quod Philosophus intellexit de maio poenae. Sed hoc plane repugnat eius textui; et ideo, cum sacra Scriptura dicat, et omnes expositores concordant, quod nullo modo potest peccare, sicut nec mentiri, nec etiam se ipsum negare; dicendum est, quod illud verbum Philosophi non habet veritatem. Nec credo, ipsum constituisse magnam vim in verbo illo, pro eo quod dixit hoc solum exemplificando et pertranseundo; et exemplum suum satis sufficiebat ad propositum pro parte, in qua habet veritatem, pro hac videlicet, quod studiosus potest mala agere, licet hoc non sit, unde studiosus, sed unde potest a virtute deficere.

3. Ad ilhid quod obiicitur, quod potenlia peccandi attestatur nobilitati naturae; dicendum, quod hoc non est verura, in quanlum dicit ordinem ad Vat. cum edd. 3, i sine.

defeclum, sed in quantum flicit ordinationem ad actum suhstratmn; nam nullus actus est deformabilis per culpam, nisi qui procedit a potentia deliberativa, quae nobilis est, quia sola illa informabilis est per iustitiam. — Vel dicendum, quod atlestari nobilitati est dupliciter: aut per se, aut per accidens. Potentia autem peccandi et peccatum attestatur nobilitati naturae per accidem, sicut dicit Augustinus, quod « dolor boni amissi testis est naturae bonae ».

4. Ad illuil quod obiicilur, quod facit ad ampliricationem laudis; dicendum, quod sicut Yirtus commendabilior redditur ex peccatis, sic potentia bene faciendi commendabilior redditur ex polentia male faciendi; non quia vitium aliquid addat bonitali virtutis, nec polentia deficiendi aliquid addat potentiae bene faciendi; sed quia ex praesentia oppositi magis in sua bonitate clarescit -. Sic magis apparet virtuositas hominis, quando polest mala facere et non vult, quam si non posset ncc vellet; et ideo laudatur vir iustus in hoc, quod potuit mala facere et non fecil, hoc est, laudatur in hoc, quod fecit bonum et non fecit malum, cum possel; ita quod laus essentialiter respicit hoc quod est facere boordinis. Prinium monibruni divisionis distinguit, sicut S. Bonav.,

Utrum polentia peccandi, Secundo quaeritur, utrum potentia peccandi, secundum cpiod huiusmodi, sit mala. Et quod sit mala, in quantum huiusmodi, videtur.

1. Polentia peccandi non est aliud quam voluntas; sed voluntas peccandi est mala: ergo potentia peccandi est mala, secundum quod huiusmodi num, hoc autem quod est posse peccare, non respicit nisi j;er acc«rfen.s; unde circumscripta potentia faciendi malum, si bonum faceret voluntarie, adhuc laudarelur.

2. Ad illud quod quaeritur, utrum polentia peccandi insit creaturae a Deo, vel ex nihilo; dicendum, quod ratione actus substrati, qui est actus deliberativns, inest ei a Deo; ratione vero defectus inest ei ex nihilo. Et hinc est, quod polenlia peccandi non i'eperitur in omni creatura, quia ratione imperfectionis non reperitur in creatura irrationali, pro eo quod non potest in ea esse actus deliberationis. Ratione vero omnimodae perfectionis non reperitur in crealura beata, quia non potest in ea esse defectus; adeo suo Creatori est coniuncta. El sic potentia peccandi quodam modo tollitur per gloriam, quodam modo reUnquitur; quodam modo esl ipsa libertas, quodam niodo minuit libertatem; quodam inodo est potentia, et quodara modo impotentia; quia quodam modo dicit positionem, et quodam modo przvationem. Et ideo, cum quaeritur, utrum sit a Deo, non est respondendum simpliciter, sed secundum praedictam distinctionem. idemque resolvit. De secundo auteni niembro resolvit, « quod Carlh., hic q. I. — Biel, hic q. unica.

quod /aiiusmodi, sit mala.

2. Item, « cuius usus malus est, ipsum quoque malum est », sicut « cuius usus bonus est, ipsum bonum »; sed usus pntentiae peccandi est peccare, et peccare est mahim: ergo et potentia peccandi est mala.

3. Item, sicut se habet polentia bene faciendi inferius pro tollitur codd. B K P (T a prima manu) V bb ee

respeclu boni, ita se liabet potentia male faciendi respectu mali; sed omnis potentia bene facieDdi, in quantum huiusmodi, est bona: ergo potenlia male faciendi, in quantum huiusmodi, est mala.

4. Item, unaquaeque potentia completior est, quando esl suo actui coniuncta; sed potentia male faciendi, duni est coniuncta actui male faciendi, mala est: ergo si minus completa est, quando est separata ab actu, ergo videtur, quod etiam separata ab actu mala sit.

o. Itera,potentiamalefaciendi aut est &ona, aut est mala. Si cst bona, et omne bonum est in Deo et a Deo: ergo videtur, quod potentia male faciendi, in quanlum huiusmodi, et a Deo sit et in Deo sit, quorum utrumque falsum est: restat igitur, quod potentia peccandi sit mala.

Sede.ontra: 1. Si potentia peccandi est mala, potcos peccare est malus; sed iustus et sanctus potest peccare: ergo iustus et sanctus est malus.

% Item, si potentia peccandi est mala, aut ergo malo poenae, aut malo culpae. Malo poenae non; quia illud sequitur malum culpae Malo culpae non; quia culpa consequitur peccandi potentiam tempore et natura; prius enim et homo et Angelus peccare potuit, quam peccavit.

3. Item, si potentia peccandi est mala, aut ergo malitia, quam fecil, aut malitia, quae facla est in ipsa. Malitia, quam fecil., non oportet, quia multi possunt male facere, qui non faciunt nec fecerunt. Si malitia, quae facta esl in ipsa; sed contra: Augustinus in libro Octoginta triuin Quaestionum» probat, quod « nullo alio auctore potest homo fieri malus nisi se ipso «: ergo non videtur, quod potentia peccandi, quantura esl de se, mala sit.

4. Item, non sequitur: iste potest adulterari, ergo est adulter; ergo non sequitur: iste potesl malum facere, ergo est malus; sed si potentia male faciendi esset mala, necessario sequerelur ad ipsam, esse raalum: ergo etc.

luxta hoc quaeritur; unde hoc est, quod vopropter quid voluntas peccandi non dicilur involuntas, sicut potenlia peccandi dicitur impotentia? Videtur enim, quod magis. Si enim volunlas peccandi maiorem dicit approximationem ad peccati defectum quam potentia peccandi; raagis videtur, quod deberet cadere a propria ralione, ulvolunlas peccandi diceretur involuntas, quam potentia peccandi dicatur impotentia.

c 0 N c L u s I 0.

Polenlia peccandi, ut talis, non est mala.

Respoxdeo: Dicendura, quod?,k, potentia respectu bonorum non dicit aclmlem ordinalionera ad effectum, sed solum habitualem-, vohmtas vero dicit actualem ordinationem; sic et in raalis intelligendum est, quod poteatia non dicit actualem ordinationem ad defectum, sed potius habitualera. Unde non dicitur aliquis habere potentiam male faciendi, quia actualiter lendat in mala, sed qmhpotest tendere in malum. Voluntas autem actualem ordinationera dicit; non enim dicitur: iste vult raalum, nisi quando aclualiter tendit in malum. Sicut enim dictum fuit in primo libro% voluntas est approximativa ipsius potentiae ad agendura. — Et ideo, quia esse malum dicit aliqueiu defectum praesentem in eo vel circa id, de quo dicitur; hinc est, quod vohintas peccandi mala est, et velle peccare est malum; iia autem peccandi sive posse peccare non dicitur esse mala. — Concedendae igitur sunt raliones ostendentes, quod potentia peccandi, in quantum huiusmodi, non est mala.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contrarium de voluntate, dicenduin, quod illud non valet, quia voluntas raale faciendi plus ponit quam polentia malefaciendi; dicit enira actualem ordinalinnem ad malum, vel, ut proprius dicam, actualera deordinationein. Uiide sicut argnmentura illud non valet: velle male facere est raalum, ergo posse ma- /e /bcere est maluni; ita nec ilhid valet, quod obiicit, quod potentia male faciendi non est aliud qunm voluntas. Quaravis enim non sit aliud, alio taraen raodo importatur per hoc nomen potentia, et alio modo per hoc nomen vohmias; quia in uno iraportatur in maiori elongalione, in altero vero in maiori approximationc; et ideo est ibi sophisma eciH?,- dum accidens, sicut hic: cadein est voluntas, quae distat a raalo, et quae approxiniatur malo: ergo si

mala esl, prout est approximata, ex comparalione ad malum siiniliter mala erit, prout est distans; assignatur enim hic, aliquid similiter accidenlt el rei subiectae inesse.

2. Ad illud quod obiicitur, quod usus potentiae peccandi, in quanlum huiusmodi, est mahis; dicendum, quod illa maxima intelligitur de usu, ad quem unaquaeque res directe et de proximo ordinatur; sed potentia peccandi non ordinatur, nec directe nec de proximo ad actum peccandi; pro eo quod illa eadem potenlia est ad opposita et ad suum oppositimi ordinaturper se, ad hoc autem ordinatur -per accidens. Unde oppositum peccati est eius usus, et peccatum esl eius abusus; et ideo non sequitur, quod si peccare sit malum, quod propter hoc potentia peccandi, in quantum huiusmodi, sit malum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in bonis potentia bene faciendi est bona, ergo etc; dicendum, quod non est simile, quia in bonis bonitas actus est a bonitate potentiae; unde consuevit dici, quod non, quia bona facimus, boni sunius, sed quia boni sumus, bona facimus. Non sic autem est in mahs; immo econtra, quia mala facimus, maU sumus Et ralio huius est, quia, quamvis potentia non possit se per suum actum per/icere, potest tamen se per suum actum deordinare et deficientem facere; et propter hoc non tantum addit bonum opus super bonum opus quantum ad rationem merendi, sicut peccatum super peccatum quantmn ad rationem demerendi.

4. Ad illud qaod obiicitur, quod completior esl potentia, cum est suo actui coniuncta; dicendum, quod hoc veruin est de actu, ad quem ordinatur simpliciler; sed non est veruni de eo, ad quem ordinatur per accidens, maxime cum actus ille plus tenet ralionem defectus quam eifectus. Tunc enim magis deordinat, quam perficiat; et sic est in potentia peccandi respectu actus peccandi; et ideo magis recedit polentia a completione in hoc, quod peccat, quam in eo, quod potuil peccare

5. Ad illud quod quaeritur, utrum potenlia peccandi sit bona, an mala; dicendum, quod si dicatur polentia peccandi potentia, qua (mi potest peccare, alisque dubio bona est et a Deo est. Simihter, si dicatur potenlia peccandi ordinata ad actum peccato substratum, similiter est a Deo. Si autem dicatur polentia peccandi ipsa potestas deficiendi, hoc modo non debet dici bona nec mala. Bona non debet dici, quia non dicit ahquod ens, et nihil habet rationem entis, quod non habeat rationem hom. Mala non debet dici propter hoc, quod non dicit privationem ahcuius boni nati inesse, nec dicit actualem defectum, sed habitualem; unde tahs potentia non debet dici polentia mala vel deficiens, sed polentia defecliva; nec est proprie potenlia, sed impotentia. Unde sicut non posse videre in lapide nec est bonum nec est malum, quia nec dicil posilionem nec dicit privationem ahcuius boni nati inesse: sic intelligendum est de ]Jotentia peccandim creatura rationali, secundum quod potentia peccandi dicit defectibilitatem, quae inest ei ex ratione creaturae, secundum quam ex nihilo habet esse. citur esse mala, et non sic potestas. Hoc enim est ex hoc, quia volunlas est causa immediata et proxima respectu actuum, qui ex dehberatione procedunt. — Magis Milem peccandi potentia dicitur impotentia, quam voluntas peccandi dicatur involuntas, pro eo quod nomen potentiae impositum est a positione et complemento; et ideo peccare diminuit de ratione potentiae, cum dical defectum, sicut mortuus diminuit de ratione hominis. Nomen autem voluntatis impositum est a hbertate et complaccBtia. Et quia peccatum est placitum et committi habet per Hberum arbitrium; hinc est, quod quamvis depravet potentiam voluntatis, tamen non diminuit de ratione voluntatis, quia non habet ad ipsam repugnantiam, secundum quod sic noniinatur; et propterea velle peccare velle est, posse autem peccare non est posse; et ideo dictum fuit in primo hbro, Deus est omnipotens, et tamen non dicitur omnivolens.

Consequenter qnaeritnr de poteslate praesidendi. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum omnis potentia dominandi sit a Deo.

Circa primum sicproceditur etquaeritur, utrum potestas dominandi sit a Deo. Et quod sic, videlur.

1. loannis decimo nono: Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum esset desuper, dixit Dominus Pilato: ergo si potestas Piiati super Cliristum erat a Deo, et tamen minime videbatur, quod super ipsum deberet habere potestatem; ergo videtur, quod multo fortius omnis potestas talis a Deo est.

2. Item, expressius ad Romanos decimo tertio: Non est potestas nisi a Deo; et constat, quod ibi loquitur de poteslale praesidendi: ergoetc. — Et istae duae auctoritates sufficiant, quia plures aliae adducuntur in littera.

3. Item, hoc ipsum videtur ralione. Potestas praesidendi dicit potentiam in excellentia et onme tale dicit posilionem aliquam; sed omne quod dicit positionem aliquam, a summa potentia est: ergo omnis potentia praesidendi a Deo est, qualitercumque quis praesit.

4. Item, omnis poena a Deo est, quae habet simpliciler rationem poenae; sed omnis servitus est poena: ergo a Deo est. Sed ab eodem, a quo est servitus, ab eodem est dominandi potestas: igitur omnis potestas dominandi est a Deo.

Sed contra: 1. Oseae octavo: Ipsi regnaverunt, et non ex me; principes cxstiterunt, etnon cognovi: ergo videtur, quod talis praesidentia malorum non sit a Deo.

2. Item, nihil iniustum est a Deo; sed multi iniuste dominantur aliis: ergo videtur, quod non omnis potestas sive dominium, quod est in hominibus, sit a Deo.

3. Itera, nihil inordinatum est a Deo; sed cum stultus praeficitur sapienti, et malus bonis, hoc est inordinatum: ergo non videlur esse a Deo.

4. Item, nihil quod est contra ius naturae, est lOOo Secundo quaeritur, utrum potestas dorainandi sit a Deo secundum institutionem nalurae, an secundum punitionem culpae. a Deo; sed potestas dominandi in homines est con- Ira ius naturae: ergo non est a Deo. Maior manifesta est. Minor probatur per illud quod dicitur in libro Institutionum: « Bella exorta sunt, et captivitates secutae et servitus, quae sunt iuri naturali contraria ».

5. Item, nihil auferendum est alicui, quod est ei datum a Deo: ergo si omnis potestas vel praelatio est a Deo, nulli auferenda est praelatio vel potestas: ergo nullus praelatus vel princeps esset deponendus, quantumcumque malus.

6. Item, nihil quod habet quis per Dei donationera, habet per usurpationem: ergo si omnis potestas est a Deo collata, nulla est usurpata; sed planum est, quod multae potestates usurpantur: ergo non oranis potestas a Deo donatur.

c 0 N C L D s 1 0. Omnis potestas praesidendi, secundum id quod esl, et etiam respectu illius super cjueni esl, iusta est et a Deo est.

Respoxdeo: Dicendura, quod poteslas praesidendi dicitur esse illud, per quod quis praesidet et dominalur alteri. 111 ud autem, per quod praesidet, dupliciter potest dici: uno modo dicitur ipsa wjVto, per quani quis praevalet alteri, et haec virtus absque dubio a Deo est; alio modo illud, per quod praesidet, dicitur modus deveniendi vel permanendi ad hanc virlutis excellentiam; et sic distinguendum est. Nam quidam praesunt aliis ex iustitia, quidam ex astulia, &l qida.m ex violentia. QmnAo autem praeest aliquis aliis per iustitiam, tunc illa potestas dominandi, sinipliciter loquendo, a Deo est et respectu praesidentis et respectu subiacenlium. ex Hermogeniani Responso delibata est, lextus originalis pro

Quando autein praeest aliqnis per astutiam, vel per violentiam, tunc dicendum est, quod talis potestas et habet comparari ad voluntatem praesidentis, et habet comparari ad meritum subiacentis. In com- 3. paratione ad meritum subiacentis talis praesidentia iusta est, quia aut est ad bonorum probalionem, aut ad malorum punitionem. Si aulem comparetur 4. ad voluntatem praesidentis; sic iniusta est. — Et quidem raodo dicitur esse a Deo faciente et ordjnante, secundum quod dicitur lob trigesimo quarto: Facit regnare hypocrilam propter peccata populi; et Oseae decimo terlio: Dabo eis regem in furore meo. Secundo autem modo, scilicet in comparatione ad voluntatem praesidentis, sic dicitur esse a Deo permissive, non autem approbatorie, propter quod dicitur: Ipsi regnaverunt, et non ex me, et principes exstiterunt, et non cognovi.

Concedendum est igilur, quod omnis potestas praesidendi secundum id quod est, et etiam respectu eius super quem est, iusta est et a Deo est; et hoc ostendunt rationes et auctoritates, quae ad primam partem inducuntur, et ideo concedendae sunt. Concedendum est nihilominus, quod modus deveniendi ad hanc praesidentiam in comparatione ad voluntatem praesidentis potest esse iustus et iniustus; et secundum quod iustus est, a Deo est, secundum quod iniustus est, a Deo non est. Quia vero nunquam est ita iniustus ex una parte, quin sit iustus ex altera; ideo de nulla polentia praesidendi dici potest, quod non procedat a Deo.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in conop- trarium, quod Dominus dicit, quod regnaverunt, sed non ex ipso; dicendum, quod non est ibi negatio cuiuscumque voluntatis, sed voluntatis antecedentis et voluntatis approbantis. Dominium enim malorum potius est a Deo vindicante, quam sit a Deo acceptante. Unde in eis verificatur iUud quod dicitur Ecclesiastis octavo: Interdum dominatur homo honiini in maluni suum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nihil iniustum est a Deo; dicendum, quod verum est, secundum quod iniustum. Quaravis autem polentia dominandi iniusta sit frequenler in comparatione ad voluntatem praesidentis, semper tamen iusta est in comparatione ad meritum subiacentis, quia est ad vimlictam malefactorum, ad laudem vero bonorum, sicut dicitur primae Petri secundo.

3. Atl illud quod obiicitur, quod aliqua potestas inordinata est; dicendum, quod etsi aliquo modo aliqua potestas possit ex inordinata voluntate procedere, potestas tamen ipsa semper ordinata est, sicut dicit Gregor-ius in Moralibus% quod « tumoris elatio, non potestatis ordo, in crimine est; potentiam Deus dedit, elationem potentiae malitia nostrae mentis invenit». — Et si obiiciat, quod inordinatum esl, quod stulti praesunt sapientibus, et mali bonis, et servi liberis; dicendum, quod etsi aliqua inordinatio appareat exterius, nihilominus latet pulcra ordinatio interius secundum divinum iudicium, quod frequenter est occultum, nunquam tamen iniustum. Propter quod dicitur Ecclesiastis decimo: Vidimalum quasi per errorem egrediens a facie principis, stultum positum in du/nitate sublimi etc.; quasi dicat: quia, quamvis appareat ibi error,magna tamen est ibi ordinatio, duni ex hoc mali puniuntur, et boni promoventur.

4. Ad illud quod obiicitur, quod nulla potestas est a Deo, quae est contra ius naturae; dicendum, quod esse conlra ius naturae hoc est dupliciter: vel simpliciter, vel secundum aliquem statum. Cura ergo dicitur, quod potestas dominandi est contra ius nalurae, hoc non intelligitur quantura ad universale dictamen naturae, sed quantura ad dictamen naturae alicuius status determinati, in quo quidem non esset subiectio servitutis nec praelatio potestatis.

B. Ad illud quod obiicitur, quod nihil quod est a Deo datum, est auferendum; dicendum, quod illud verum est, si Deus simpliciler ei dedit; si autem solum ad lempus datum est, sicut Dominus voluit dare, ita etiam voluit per ministerium humanum auferre. Hoc autem cognoscimus, quod Deus velit, quando videmus, ordinem iustiliae sic exigere. Deus enim dedit vitam ]ati'oni, et lamcn iudex iuste illam aufert ei, exigente hoc mandato iustitiae, quo dicitur: Male/icum non patieris vivere. Sic etiam intelligendum est se liabere iu potestate nostra et priricipum, quia secundum iuris rectitudinera tam dominium quam potestatis privilegium meretur amittere qui concessa sibi abutitur potestate.

6. Ad illud quod obiicitur, quod nulla potestas a Deo collata est usurpata; dicendum, quod verum est, si totaliter detur a Deo. Sed Deus sic dat potestatem, quod frequenter homo cooperatur in illius potestatis adeptione; et cum recle cooperatur ad illius potestatis adeptionem, tunc dicitur doininari ea;

iustitia; quando vero iniuste, tunc dicitur illa potestas usurpata, in qua non praeest de iure, quamvis praesit de facto; niliiioniinus lamen, quia talis polestas non caret omnino ordine iustitiae, concedi-

I. Ut liacc ct sequentes ciuacsiiones solvanliir, tria secuntr. 24. q. 141. m. 3. — Pelr. a Tar., hic q. 2. a. 1. — Richard.

Utrum potestas praesidendi sit in

Secundo quaeritur circa hoc, ulrum potestas praesidendi sit in homine secundum inslitutionein naturae, ve! secunduni punitionem culpae. Et quod prinio inodo, videtur:

1. Genesis primo: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem noslram, et praesit etc. Si tu dicas, quod habuit praelationem respectu bestiarum, sed iion respectu hominum; per hoc non evadetur, quia primae ad Corinthios undecimo-: Caput mulieris vir: si ergo caput praesidet corpori et debet regere corpus, ergo videtur, quod secundum institutionem naturae sit potestas dominandi in humano genere.

2. Item, in Angelis, qui sunt perfecti in natura et in gloria, non tantummodo est ordo et gradus secundum excellentiam naturalium, sed eliain secundum praesidentiam officiorum: ergo videtur, quod dominium non repugnet, sed consonel institutioni naturae humanae, sicut et angelicae.

3. Item, potestas dominandi est proprietas dignitatis et nobilitatis; sed si aliquid dignitatis competit naturae lapsae, inulto magis compelit nalurae institutae: ergo videtur, quod magis pertinebat ad statuin nalurae inslitulae polestas dominandi quam ad statum naturae lapsae.

1 Vers. 26. tur esse a Deo. Et siniul sunt haec duo vera secunduni diversos respectus, videlicet quod eadem poteslas sit usurpata et a Deo coUala, absque aliqua repugnantia. a Mcd., Iiic a. 2. q. I. — /Egid. R., hic q. I. a. 2. — Durand., hic q. 3.

secundum institutionem naturae,

4. Item, onine illud, quod est ad conservationem ordinis naturalis, pertinet ad inslitutionem naturae; sed potestas praesidendi pertinet ad conservationem ordinis naturalis: ergo poteslas praesidendi inest homini a Deo secundum institutionem naturae. Maior manifesta est. Minor prolwtur per illud quod dicit Augustinus decimo nono de Civitate Dei: «Poenalis servitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conservari iubet et perlurbari vetat»;sedad idem ordinatur polestas dominandi et poenalis servitus: ergo etc.

Sed contra: 1. Gregorius: « Omnes natura aequales fecit, sed pro variis meritis alios aliis occulta Dei dispensatio, sed iusta praeponit »: ergo videtur, quod subiectio et praelatio non sit in homine secundum instilutionem naturae.

2. Item, Augustinus, decimo nono de Civitate Dei: « Rationalem hominem, ad imaginem Dei factum, dominari noluit Deus nisi irrationalibus»: ergo si potestas praesidendi et dominandi est in uno homine respectu alterius. videtur etc.

3. Item, ratione hoc ipsum videtur. Libertas homini inest a natura; sed potestas dominandi est libertatis impeditiva: ergo non videtur, quod sit a natura. Quod autem libertas et a natura sit et a poacqualcs genuit, sed voriante meritorum ordine, alios aliis ditestate praesidendi habeat impediri, manifestatur, quia libertas sic haljet defmiri: « Libertas est naluralis potestas, qua licet homini facere quod vult».

4. Item, homo secundum suam primara conditionem factus est ad Dei imaginem -; sed in quantum est imago Dei, natus est immediate ferri in Deum: ergo si sohis Deus eo maior est, ergo secundum naturam nihil est supra hominem nisi Deus: ergo nuUum dominiam in homine est secundum naturae institutioneni nisi solum dominium divinum.

5. Item, non est dominus sine servo, ergo nec dominium sine servitute; sed « servitus est introducta propter peccatum », sicut in pluribus locis dicit Augustinus: ergo videtur, quod potestas dominandi in homine sit secundum conditionem culpae, non secundum institutionem nafurae.

6. Item, in glorificatione hominum « vitia detrahentur, et natura servabitur », secundum quod in libro de Civitate Dei vult Augustinus; sed in statu gloriae non manebit dominium praelationis et subieclio servitutis: ergo non videnlur haec esse in natura humana, secundum quod instituta, sed solum secundum quod lapsa et viliata. Polestas dominandi, quatenus dicit polestatem coercendi suMitos, inest homini solimi secundum statum nalurae lapsae.

Respondeo: Dicendum, quod potestas dominandi do- yel praesidcudi dicitur tripliciter, scilicet largissime et communiter et proprie. Larnissime dominandi potestas dicitur respectu omms rei, qua homo potest ad libitum et votum suum uti; et hoc modo dicilur homo esse dominus possessionura suarum, sive mobihum, sive immoiiliura. Alio m,odo potestas dominandi sive praesidendi dicit excellentiara poleslatis in iniperando ei qui est capax rationis el praecepti. Tertio modo potestas dorainandi dicilur potestas coercendi subditos; et haec potestas dicit quandam arctationem libertatis; et talis potestas dominandi proprie dicitur dominium, cui respondet servitus.

Primo modo potestas dominandi communis est o)TOw statui, videhcet statui naturae institutae et na- 1 lusliniani, I. Institut. iiir. civ. c. 3. $ Et libertas: E( liturae lapsae et naturae glorificatae; et excellentiori modo fuit in statu naturae institutae, quara sit in statu naturae lapsae. — Secundo modo corapetit statui viae, sive pro statu naturae institutae, sive pro statu naturae lapsae. Si enim homo sletisset, et vir posset imperare uxori, et pater potuisset imperare fdio. Et hoc reperitur etiara in Angelis, quaradiu sunt administratorii spiritus, quia ex illa parte aliquo raodo sunt in statu viae. Ilaec tamen praesidentia non raanebit in gloria, sicut in praecedentibus ostensum fuit. — Tertio vero modo potestas dorainandi in homine est solum secundura statuin naturae lapsae; inest enini ei secunduin culpae punitionem, non secundura naturae institutionem, et hoc, quia servitus sibi correspondens, secundum quod dicunt Sancti, est poena peccati. — Et quia isto inodo loquimur hic de potestate dominandi, ideo concedendae sunt rationes ostendentes, quod talis potestas non inest horaini secundum priraariam suara conditionera sive secunduin statura naturae instilutae.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium ex textu Genesis et ex prima Corinthiorum, iam patet responsio; procedunt enim de potestate praesidendi accepta primo et secundo modo, non tertio. Nam etsi mulier sit viro quodam modo inferior ratione infirmioris sexus, nihilominus, quia non est creata, ut esset ei in adiutorium ut famula, sed ut socia; hinc est, quod quaravis dicatur caput eius, non tamen dicitur dominus, quia ipsa non est ancilla ipsius. £t ideo supra dixit Magister distinctione decima octava, quod mulier ad aequalitatem fuit Condita; ideo fuit formata de latere, non de pedibus, vel de capite, ut viri videretur esse socia, non domina, vel ancilla.

2. Ad illud quod obiicitur, quod praelatio est in Angelis: iain patet responsio, quia, quamvis unus praesideat alleri et imperet alteri et auctoritateni habeat super alleruin iinperandi ei aliquid, quod pertinet ad officium ministerii, taraen unus Angelus non dicitur servus alterius Angeli; et ideo ex hoc non conchiditur, quod potestas doniinandi, secundum quod ei correspondet servitus, sit in hoinine secundura conditionem naturae.

3. Ad illud quod obiicitur, quod dominium est proprietas dignitatis; dicendum, quod etsi sit proprietas dignilatis in eo qui praesidet, indignitatem tamen dicit in eo qui subest; et ideo naturaliler potest convenire homini respectu allerius crealurae inferioris, respectu tamen alterius hominis non convenit naturaliter, sed quodam modo praeternaturaliter, videlicet in punitionem peccati; sicut enim dicit Ambrosius: « Servitus inlroducta fuit per peccatuni ebrietatis ».

4. Ad illud quod obiicilur, quod dominium et servitus facit ad conservationem ordinis naturalis;

quod est ordo, qui respicit naturam secundum omnein statum; et est ordo, qui respicit naturam secundum statum sitae condilionis; et est ordo, qui respicit naturam secundum statum suae corruptionis. Et secundum hoc quaedani sunt de dictamine naturae simpliciter; quaedam de dictamine naturae secundum statum naturae instilutae; quaedam de dictamine naturae secundum statum naturae lapsae. Deum esse honorandum, dictat natura secundum omnem statum; omnia esse commu-

Consequenter quaeritur de necessitate subiacendi potentiae praesidendi Et circa lioc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum Christiani teneantur sub-

Circaprimum sic proceditur et quaeritur, utrum Christiani teneantur subesse tyrannis sive potestati saeculari in aliquibus. Et quod sic, videtur.

1. Primae Petri secmdo: Servij subditi estote Hi omni timore dominis, non tanlum bonis et modesds, sed etiam discolis.

2. Item ad Romanos decimo tertio: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit; et post: Reddite omnibus debita, cui tributum Iributum, cui vecligal vecligal. Et si tu dicas, quod haec est admonitio propter scandalum vilandum;

1 Libr. ile Elia et ieiunio, c. 5. n. II: Non esset hodie gnatur. nia, dictat secundum statum naturae instilutae; aliquid esse proprium, dictat secundum stalitm naturae lapsae ad removendas contentiones et lites. Sic omnes homines esse servos Dei, dictat natura secundum omnem statum; hominem vero adaequari homini, dictat secundum statum suae primae conditionis; hominem autem homini subiici et hominem homini famulari, dictat secundum statum corruptionis, ut mali compescantur, et boni defendantur. Nisi enim essent huiusmodi dominia coercentia malos, propter corruptionem, quae est in natura, unus alterum opprimeret, et communiter homines vivere non possent. Non sic autem esset, si homo permansisset in statu innocentiae; quilibet enim in gradu et statu suo maneret. Et sic patet, quod illa ralio non concludit, quod servitus vel dominiuni respiciat naturam inslitutam, sed solum, quod respicit naturam lapsam, ubi ordo habet perturbari et potest per dominium conservari. iacere tyrannis in aliquibus.

Secundo quaeritur, utrum religiosi teneantur subiacere praelatis suis in omnibus. contra: paulo anle: Necessitate subditi estote, noa solum propter iram, sed etiam propter conscientiam.

3. Item, hoc ipsum ostenditur ratione, quam Apostolus facit ibidem. Non est, inquit, poteslas nisi a Deo; sed quae a Deo sunt, ordinata sunt: ergo omnis potestas ordinata est ordinatione divina: itaque qui resistit potestati Dei ordinationi resislit; sed quiresislit ordinationi Dei damnationem sibi acquirit: ergo elc.

4. Item, servire liomini non cst cuipa nec malOiO lum, immo meritorium: ergo videtur, quod ab illa servitute non absolvatur per baptismum: ergo sicul non-Christiani servi sunt aliorura, ita, etiamsi Chrisliani fiant, servire tenentur.

5. Item, ad hoc ipsum smit mujtae auctoritates, quae possunt sumi quasi ab omnibus Epistolis beati Pauli, in quibus nionct servos subiacere dorainis suis.

Sed contra: 1. Malthaei decirao septimo: Reges terrae a quibus accipimt censum? a filiis, an ab alienis? et post infra: Ergo liberi sunt filii; et Glossa ibi: « Liberi sunt fllii regni in omni regno, multo magis liberi sunt filii illius regni, sub quo sunt orania regna in quolibet regno terreno »: si ergo honi Chrisliani sunt filii regni illius, videtur, quod sub nullius regis terreni potestate sint aslricti: ergo non tenentur ei subesse in aliquo tribtito.

2. Item, lacobi primo: Qui aut.em prospexerit in lege perfectae libertatis; Glossa exponit, quod « lex perfectae libertatis est lex Evangelica »: ergo si perfecla libertas liberat ah onmi servitute, videtur, quod omnis qui inhaeret legi Evangelii, absolatus sit ab omni servitute regis terreni.

3. Item, caritas omnia merahra Christi facit unum et omnia facit communia; imde primae ad ad Corinthios tertio: Omnia vestra sunt, sive mors, sive vita etc. Omnia facit unum, quia dicit Apostolus et ad Ephesios et ad Colossenses: Omnes unum sumus iii Christo, nec est distinctio servi et liberi: ergo si caritas reducit omnia membra ad aequalitatem et coramunitatera, videtur igitur, quod in habentibus carilatem non sit aliqua obligatio servitutis.

4. Item, maius est vinculum legis divinae, quam sit vinculum constitutionis humanae; sed lex Evangehca absolvit ah onere servitutis legalis, quae quidem a Deo pcr Moysen lata fuerat: ergo multo fortius absolvit ab onere humanae servitutis et legis civilis.

5. Itera, Anselmus in libro: Cur Deus homo, capitulo quinto: « Per se redimere voluit, nt in pristinara redigeret libertatem, et sibi horao subiectus esset, non horaini »: si ergo empti sumus pretio magno, videlicet sanguine agni incontaminati el immacidati; videtur, quod ipsius solius servi simus: ergo non videtur, quod vir christianus, qui renatus est in Christo, astrictus sit alicui servituti terreni imperii.

c 0 N c L € s 1 0. C/iristiani terrenis dominis sunt obligati, non tamen in omnibus, sed solum in his quae non sunt contra Deum, et quae secundum rectam consuetudinem rationabiliter statuta sunt.

Respondeo: Dicendum, quod cum servitus opponatur libertati, secundum quod triplex dicitur esse libertas, videlicet a coactione et a culpa et a miseria; sic servitus potest dici tripliciter, quae attenditur in libertatis arctatione. Secundum enira arctationem libertatis a culpa attenditur servitus peccati, de qua loannis octavo: Qui facit peccatum ser-vus est peccati; et ad Romanos sexto: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore. — Secundum vero arctationem libertatis a miseria attenditur servitus poenae et mortis, de qua dicitur ad Romanos sexto: Christus resurgens a mortuis iam non moritur, mors illi ultra non doyninabilur. — Secundum autem arctationem libertatis a coactione attenditur se)'vitus conditionis, de qua dicitur primae ad Corinthios septimo: Servus vocatus es? non sit tibi curae; sed et si potes liber fieri, magis utere. Haec autem servitus attenditur in coarctatione libertatis a coactione, non quantum ad interiorem moloquitur Gal. 3, '28: iNon est ludaeus neque Graecus, non est

lum voluntatis, quae cogi non potest, sed quantum ad exteriorem. Unde et servitus introducta fuit in hoc, quod unus alterum vicit et serviluti suae addixit, ut non liceat facere contrarium eius quod ipse mandaverit.

Cum igitur triplex sit servitus, una habet ortum ab altera; nam non esset servitus poenae, nisi praecessisset servitus culpae; nec servitus conditionis subsequeretur, nisi illa duplex praecederet. Cum ergo aliquis regeneratur in Christo el efDcitur Christianus, liberatur a servitut.e peccati; sed tamen non sic hberatur, quin etiam possibilitatem et facilitatem et pronitatem habeat redeundi in idem genus servitutis; et hinc est, quod propter eius promotionem et humiliationem relinquit Dominus eidem servitutera mortis et conditionis. Unde ita moriuntur Christiani, sicut et alii; et propter pronitatem ad malum et concupiscentias militantes in membris, ex quibus consurgunt bella et liles, ita indigent regi terreno principe, siciit et aliae gentes — et ideo non solum secundum humanam institutionem, sed etiam secundum divinam dispensationem inter Christianos sunt reges et principes, domini et servi — et secundum distinctionem potestatis ei subiiciuntur et tenentur secundum plus et minus. Et hoc ipse Dominus dicit Matthaei vigesimo secundo: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo. Et Apostolus primae ad Timotheum ultimo hoc docet et contrarium praedicantes condemnat. Ait enim sic: Quicumque sunt sub iugo servitutis, dominos suos omni honore dignos arbitrentur, ne nomen Domini et doctrina blasphenielur. Si quis autem aliter docel el non acquiescit sanis sermonibus Domini nostri Iesu Clirisli, superbus est, nifiil sciens etc. Et hoc ipsum probat ad Romanos decimo terlio et in pluribus aliis locis docet et raandat. — Et ideo concedendum est, quod Christiani sunt terrenis dominis obligati, non tamen in omnibus, sed in his solum, quae non sunt contra Deum; nec in his omnibus, sed in his quae secundum rectam consuetudinem rationabiliter statuta sunt, sicut tributa et vecligalia et 1 Cfi. supra d. 23. p. II. q. 4. seq. — Unde servitus origiconsimilia. — Unde auctoritates et rationes, quae hoc probant, concedendae sunt.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de textu et Glossa, decimo septirao Matthaei, dicendum, quod textus intelligit de Christo, cjuod Christus non tenebatur reddere tributum, et de his qui sunt eius imitatores perfecti, utpote de Apostolis, pro eo quod naturaliter erant liberi et omnia bona teniporalia dimiserant; et ideo censum vel tributum ab eis reges terrae accipere non debebant. In aliis autem Christianis, vel qui sunt servilis conditionis, vel qui abundanl temporalibus bonis, iUa auctoritas non habet intelligi.

2. Ad illud quod obiicitur, quod lex Evangelica tute praevaricationis, sive etiara a servitute Legis, dum in ea datur spiritus caritatis, qui est spiritus libertatis secundura id quod dicit Apostolus ad Romanos octavo: IVon accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum; et ideo ex hoc non sequitur, quod horao, qui est sub lege Evangelii, sit liberatus a servitute terreni dominii.

3. Ad illud quod obiicitur, quod caritasomnia rum per dominii auctoritatem. Omnes etiam unit, sed hoc est secundum ajfectionem, non secundum gradus et dignitatis indistinctionem; nam in corpore Christi magna est membrorura distinctio, quamvis quantum ad conformitatera affectionum magna sit unio.

4. Ad illud quod obiicitur, quod absolvit lex Evangelica ab onerc legis Moysaicae, ergo multo fortius a lege humana; dicendura. quod non est simile, quia lex ista legem illam implet et evacuat, tanquam veritas figuram. Non sic autera est de lege institutionis huraanae, quae multura adiuvat ad observantiara legis divinae. Unde et Apostolus mandat rogari pro principibus, primae ad Tiraotheum se- Vcrs. 21. — Seq, verbum Apostoli habetur loc. cit. v.

cundo S ut quietam et Iranquillam vitam sub eis agamus.

5. Ad illud quod obiicitur, quod Cluistus ideo per se rediuiere voluit, ut in pristinani libertatem redigeret; dicendum, quod ibi notatur effectus plenus redemptionis factae per Cliristum. Sed tamen illum effectum non plene assequimur in praesenti, quousque creatura ingemiscit et parturit, donec liberetur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Unde hic inchoatur libertas a cidpa, sed ibi consummabltur libertas a miseria et ab

I, Principia siipra (a. 2. q. I.) exposita liic specialiter ap-

Secundo quaeritur, utrum religiosi teneantur praelatis suis obedire in omnibus, quae non sunt contra Deum. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate Domini, Matthaei vigesimo tgrtio: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei; quae dicunt vobis facite: ergo si Dominus sine distinctione mandat, quod facienda sunt quae dicunt, etiam de malis praelatis; videtur, quod in omnibus obediendum est eis. Si tu dicas, quod non intelligitur nisi de illis quae dicunt, et ad quae homo tenetur per mandatum legis; contra hoc est, quia alibi dicil Doininus: Qui vos audit me audit, 1 Vers. 2. omni potestate humana. Unde non sequitur, quod si sumus empti a Christo, quod propter hoc non simus servi alterius, quia dominium Christi bene compatitur secum dominium hominis, in his maxime, qui nihil iubent contra Deum; sed non compatitur secum dominium diaboli vel peccati, secundum illud Matthaei sexto: Non potestis duobus dominis servire. Ideo quamvis redemptione Christi eruamur a servitute mortalis peccati, non tamen eruimur a servitute conditionis, vel mortis. et qui vos spernit me spernit: ergo si Deus in omnibus est audiendns et in nullo spernendus, videtur, quod praelatis a Deo instilulis a suis subditis debeat in omnibus obediri.

2. Item, ad Colossenses levlio: Filii, obedire parentibus vestris peromnia; ergo si filii carnales parentibus carnalibus debent per orania obedire, et non debent minus esse obedientes filii spirituales patribus spiritualibus, quam carnales carnaUbus: ergo religiosi debent suis praelatis in omnibus obedire.

3. Itein, beatus Benedictus in regula sua: « Si 1, 2 lectionem praelatis a Deo institutis perperam commutarunt

praecipit praelatus impossibile, lentanduui est facere»: ergo si in impossiljilibus obediendum est ei, multo fortius in possibilibus: ergo in omnibus.

4. Item, Hieronymus ad Rusticum: « Praepositum monasterii timeas ut dominum, diligas ut patrem, credas quidquid dixerit salutare, nec maiorum iudices sententiam, cuius est officium obedire et iussa implere, dicente Moyse: Audi, Israel, et tace ».

5. Item, Hugo de sancto Victore: « Obedientia est virtus, quae omnia amplectitur iniuncta necessario imiilenda, nisi obstiterit imperantis auctoritas"»: ergo videtur, quod si non obedit in omnibus, non habet verara obedientiam: ergo si tenetur habere veram obedientiam, tenetur in omnibus obedire.

6. Item, videtur ralione. Sicut homo vovet paupertatem et continentiam, sic vovet obedientiam; sed qui vovet continentiam tenetur abstinere ab omni coitu, et qui vovet paupertatem tenetur renuntiare omnibus temporalibus: ergo qui vovet obedientiam tenetur obedire in omnibus, quae sibi iniunguntur. Ergo sicut aliquis iudicatur proprietarius, si unam solam pictam habeat; sic debet iudicari inobediens, si unum solum praelati verbum pertranseat: ergo tenetur ei obedire in omnibus.

Sed contra: 1. Actuum quinto: Obedire opor- g £)eo magis quam hominibus: ergo in aliquibus tenemur obedire Deo, in quibus non tenemur obedire horainibus: ergo videtur, quod non teneamur obedire praelato in omnibus.

2. Item, Bernardus in libro de Dispensatione et praecepto: « Subditus nec cilra promissum est inhibendus nec ultra cogendus per legem obedientiae »: ergo si aliquis praelatus praecipiat ei ultra illud quod promisit, non videtur, quod teneatur ei obedire.

3. Item, perfectio religionis maxime consistit in perfectione obedienliae: ergo si omnes religiosi tenerentur in omnibus obedire, omnes religiones essent aequaUs perfectionis. Quodsi hoc est plane falsum: ergo etc.

4. Item, religiosus non tenetur obedire praelato suo nisi per legem voti; sed per legem voti non tenetur homo solvere nisi illud quod vovit spontanee: ergo videtur, quod praelatus non possit ab eo exigere nisi illud quod promisit observare. Secundum necessariam obligationem obedientia religiosorum habet terminum et mensuram iuxta magniludinem voti emissi, licet sanum sit consilium, quod in omnibus obediant, quae non sunt contra Deimi.

Respondeo: Dicendum, quod aliter loquendum est de obedientia exhibenda praelato a subdito re- Irgioso secundum obedientiae perfectionem, aliter secundum necessitatis obligationem. Si loquamur de ipsa secundum perfeclionem, sic dicendum est, quod sicut dicit Bernardus, « perfecta obedienlia fmem nescit », et perfectus obediens non solum in his quae raandat, sed etiam supra ea quae mandat, promptum habet affectum ad subiacendum praecepto praelati, desiderans illum imitari, qui Immilians se ipsum, factus est obediens Palri usque ad morlem — Si autem loquamur de obedientia secundum necessariam obligationem, sic habet terminum et mensuram iuxta raagnitudinem voti emissi. Non enim amplius tenentur obedire suis praelatis, nisi in his « quae promiserunt Domino observare et quae non sunt contraria animae et regulae suae"». Unde praelatus aliquid praecipiat quod sit supra votum, subditus non tenetur ad illud implendum. — Et ideo concedendum est, quod religiosi non tenentur praelatis suis obedire in omnibus, licet sanum sit consilium, quod in omnibus obediant, quae non sunt contra Deum. Unde rationes, quae ad secundam partem inducuntur, concedendae sunt, quia verum concludunt.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod obediendum est in omnibus his qui sedent in cathedra; verum est de his quae ad cathedram spectant, et de praeceptis legis; de aliis autem non mandat. — Et quod obiicit, quod ipse Dominus dicit: Qui vos audit etc.; dicendum, quod verum est, quod loquitur de his quae Apostoli et eorum successores mandant ex persona Christi et etiam ex auctoritate sibi data; in nullo tamen, quod