Distinctio I

Cap. III. An Filius, qui tanlum carnem accepit, aliquid fecerit, quod 11011 Paler vel Spirilus sanctus.

Sed forte aliqui dicent: cum indivisa sint opera Trinitatis, si Filius carnem assumsit, tunc Pater et tem. Trinitas enim nos sibi reconciliavit, per boc quod

De unione naturarum in

Quoniam igitur in hoc libro, qui sic incipit: Cum igitur venit plenitudo temporis etc, intendit Magister determinare, qualiler Deus nos Christo convivilicavit; liber iste dividi habel in quatuor partes secundum quatuor, quae praedicta sunt. In quarum prima Magister determinat de unione nalurarum in Christo, per quam dicimur convivificari in Chrislo. — In secunda vero delerminat, qualiter se nostris infirmitatibus conformavit, ex quo dicimur convivificari cum Christo. Et incipit haec secunda pars infra distinctione duodecima: Solet etiam quaeri, ulrum alium hominem, vel aliunde etc. — In tertia vero determinat, qualiter per morlem suam nos a morte liberavit, ex quo nos dicimur vivificari per Christum, infra distinctione decima nona: Nunc quaeramus, quomodo per niorlem ipsius elc. — In quarta vero et ultima determinat, qualiter habitus virtutum in Christo fuerint, et qualiter esse debeant in eius imilatnribus, ex quo dicitur, quod Deus nos secundum Chrislum vivificavil, infra distinctione vigesima tertia: Cum vero supra habitum sit, Christum etc.

1 Eil. I bene indivisibilis, eod. C iwn dissimilis. Quoad incarnationem cum Palre et Spiritu sancto operatus est. ex parte personae assumentis.

Vel aliter: quoniam in hoc libro agitur, qualiter Deus nos convivificavit Christo, et Christus nos vivificavit assumendo vitam nostrae naturae et impartiendo 2 nobis vitam gratiae; ideo liber iste habet partes duas. In prima agilur de vita, quam pro nobis Christus assumsit; in secunda vero de vita, quam nobis contulit, infra distinctione vigesima lertia: Cum vero supra habitum sil etc., ubi agitur de virtutibus, donis et praeceptis.

Prima pars habet duas, in quarum prima determinat Magister de incarnatione Verbi sive de vitae nostrae assumtione 3 facta a Verbo in se sive absolute; in secunda vero, prout ordinatur ad nostram redemptionem, infra distinclione duodecima: Solet etiam quaeri, ulrum alium hominem etc.

Prima pars, ubi Magister determinat de unione naturaruin in Christo, dividitur in tres partes. In prima ostendit Magister, quod in Christo fuit unio naturarum diversarum. In secunda vero inserit uniendi et assumendi modum, infra distinctione quinta: Praeterea inquiri oportel. In terlia vero, qualiter per illani unionem fiat communicatio idiomatum et proprietatum, infra distinctione octava: Post praedicla inquiri oportet etc. — Prima pars dividitur in duas. In prima agitur de unione naturarum; in secunda de Chrisli conceptione, infra distinclione tertia: Quderitur eliam de carne Verbi. Prima pars dividitur in duas partes. In prima determinat de unione naturarum in Christo ex parte personae assumentis; in secunda ex parte naturae assumtae, infra distinctione secunda: Et quia in homine tola humana natura.

Ad inlelligentiam vero huius partis incidit hic quaestio circa incarnationem quantum! ad duos articulos.

Primo quaeritur de ipsa incarnatione quantum ad unionis possibilitalem.

Secundo quaeritur de incarnatione quantum ad unionis congruitatem.

Circa primum quaeruntur quatuor.

Ulrum diuina nalura Circa primum sic proceditur et quaeritur, ulrum divina natura potuerit uniri cum humana natura. Et quod non, videtur.

1. Uniri est pati, sicut unire est agere, ergo qU0C impossibile est pati impossibile est uniri; sed divinam naturam impossibile est pati: ergo impossibile est cum alia natura uniri.

2. item, quaecumque ad invicem uniuntur, aliquo modo componuntur, ergo quod impossibile est alleri componi impossibile est alteri uniri; sed di- Prima pars, quae continet praesentem dislinctionem, dividitur in tres partes. In prima ostendit Magister, incarnationem factam esse in persona Filii, auctoritate Apostoli. Secundo vero inquirit huius rationem in secundo capitulo ibi: Diligenter vero annotandum est etc. In tertia vero removet dubitationem, ibi: Si vero quaeritur, utrum Pater et Filius et Spiritus sanctus etc. Subdivisiones autem partium manifestae sunt in littera.

Primo quaeritur, utrum divina natura potuerit uniri cum humana natura.

Secundo quaeritur, utrum una persona potuerit uniri. sine alia.

Tertio vero quaeritur, utrum una persona potuerit uniri simul cum alia.

Quarto quaeritur, ulrum quaelibet trium personarum potuerit incarnari per se ipsam. uniri cum humana natura. vinam naturam impossibile est alteri componi, cum sit simplicissima et perfectissima 4: ergo etc.

3. Item, omne unibile et non unitum est ad actum et complementum unionis possibile, omne autem possibile ad actum et complementum est mutabile et imperfectum; sed in Deo nulla potest esse mutatio, nulla imperfectio 5: ergo nulla temporalis unio.

4. Item, quaecumque sunt unibilia, sunt ad invicem proportionabilia, quoniam inter illa nulla est

unio, inter quae nulla cadit proportio; sed Dei, qui infinitus est, ad creaturam, quae finita est, nulla cadit proportio: ergo nulla potest esse illarum naturarum coniunctio.

o. Item, plus distat Creator a creatura, quam distent duo opposita, pro eo quod omnia opposita communicant in aliquo genere proximo, vel remoto 2, Deus autem et crealura nullum genus commune participant: ergo facilius est unire aliqua opposita, quam sit unire divinam naturam cum humana. Sed Deus non potest facere, quod idem sit homo et asinus, vel quod idem sit album et nigrum, aut certe, quod idem sit et non sit: ergo non polest facere, quod idem sit homo et Deus.

Seh contra: 1. Plus potest Deus facere, quam potest dicere, iuxta illud Lucae primo: Non erit impossibile apud Deum omne verbum: si igitur homo potest illud credere et dicere, quod Deus sit humanitati nostrae unitus; videlur, quod hoc non sil apud Deum impossibile.

2. Item, plus polest Deus facere, quam nos petere, iuxta illud ad Ephesios tertio: Deus, qui potest facere superabundanter, quam pelimus, aut intelligimus; sed homo potuit petere, Filium Dei incarnari: ergo Verbum Dei fieri carnem vel incarnari non fuit Deo impossibile.

3. Item, quando duo sic se habent, quod unum est materiale respeclu alterius et illi conforme, possibile est, uniri unum alteri; sed anima plus habet de possibilitate 5 respectu Dei, quam habeat corpus respectu animae; plus etiam habet de ralione conformitat-is, cum anima sit substantia spiritualis et imago Dei: ergo si Deus animam potuit unire corpori, videtur, quod similiter possit subslantiam hunianam unire sibi.

1 Aristot., I. de Caelo ct mundo, text. 52. et 64. (e. 6. Buls obtineat solius humaniuUia infirmitas! — Quod anima sit

4. Item, omne quod est alteri maxime intimum et amabile, est ei unibile unione maxima; sed Deus est animae inlimus et amabilissimus 6: ergo videtur, quod substantiae rationali perfecle uniri possit Spiritus increatus.

5. Item, si divina natura non potest sibi unire humanam, aut hoc est propter impedimentum ex parte naturae suae, aut propter impedimentum ex parte creaturae. Si propter impedimentum ex parte naturae suae: ergo cum illud sit opus perfectissimum el nobilissimum, videtur, quod divina natura non sit consona omnimodae perfectioni et nobilitati. Si propter impedimentum creaturae: ergo videtur, quod crealura non sit in perfecta obedienlia respectu Creatoris; hoc autem derogat divinae omnipotentiae: ergo impossibile est, quod respectu talis unionis interveniat impedimentum ex parte aliqua. Et si hoc, restat quod Deus potuit creaturam rationalem sibi unire.

Possibile fuil, humanam naluram uniri divinae in persona Filii.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio possibile fuit, naluram humanam uniri divinae in persona Filii.

Ratio autem huius est isla: quia omnia illa attribuenda sunt divinae potentiae, quae sibi non derogant; et talia sunl, quae posse est potentiae. Divinam autem naturam uniri humanae in unitatem personae non est aliud, quam divinam personam. quae ab aelerno fuit hypostasis respectu divinae naturae, esse hypostasim respectu humanae nalurae

in tempore; hoc autem non dicit aliquam imperfectionem, sed potius dignitatem et nobilitatem. — Sicut enim, GUHi Deus sit bonus ab aeterno, in nullo fit derogatio bonitali suae, dum est causa bonitatis creatae l in. tempore, quamvis bonitas creata longe sit inferior bonitate increata; sic, cum persona Filii Dei sit hypostasis intelleclualis et spiritualis et increata ab aeterno, in nullo derogat ei, si sit hypostasis rationalis naturae creatae in tempore. — Et quemadmodum Deus de non creante flt creans in actu absque aliqua sui mutatione vel innovatione, sed solum facta immutatione ex parte naturae creatae; sic persona Filii Dei, quae non erat hypostasis humanae naturae in actu, habet esse eius hypostasis absque aliqua sui mutatione vel innovatione, sola facta mutatione ex parte nalurae assumtae. — Et quemadmodum Deus, cum est in creatura per essentiam, praesentiam et polenliara, in nullo dependet ab ipsa, sed potius dependet creatura ab ipso, tanquam a causa conservante et suslentante; sic et Deus, cum est in crealura rationali per unionem, non dependet ex ipsa, sed potius e converso ralionalis natura dependet ex hypostasi divina et habet substantiticari 4 in illa, sicut natura substanlificatur in persona.

Et sic patet, quod unio divinae naturae cum humana in nullo derogat nobilitati divinae 5; et ideo, cum omnia attribuenda sint Deo, quae non derogant omnipotentiae eius, indubitanter ponendum est, eius incarnationis mysterium esse Deo possibile. Propter quod dixit Angelus ad Mariam, in eius primordio aperiens incarnationis mysterium: Non erit impossibile apud Deum omne verbum. — Unde et concedendae sunt raliones, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, significant passionem; et quaedam sunt verba, quae in voce passiva significant actionem; et hoc modo intelligendum est, cum dicitur, divinam naturam humanae uniri, non quia divina natura aliquid patiatur, sed quia ipsa divina natura humanam naturam unit sibi in propriam personam sive hypostasim.

Posset etiam aliter dici, quod sicut generare et generari non significant in divinis actionem vel passionem, sed relationem s; sic etiam uniri, dictum de divina natura vel persona, non dicit actionem aliquam, sed relationem potius, quae quidem relatio dicit dependentiam solum iu natura creata; sicut haberi potest ex his, quae in primo Libro determinata sunt, cum agebatur de divinis nominibus, quae dicunt respectum ad creaturam, distinctione trigesima 9.

2. Ad illud quod obiicitur, quod quae uniuntur componuntur; dicendum, quod si proprie accipiatur verbum componendi, in plus est unio quam compositio. Unio enim dicit coniunctionem duorum in tertio, sive uniantur ad constitutionem tertii, sive non 10. Compositio vero dicit coniunclionem aliquorum, ita quod veniunt ad constitutionem tertii; et omne tale aliquo modo est materiale respectu alterius. Et ideo compositio semper importat imperfectionem in componentibus, unio vero non. Et propterea non sequitur, quodsi divina natura non potest alteri componi, quod non possit alteri uniri.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omne unibile non unitum est ad complementum unionis possibile; dicendum, quod illud verum est de illo unibili, quod habet perduci ad actum unionis per aliquid acquisitum in ipso; de illo autem, quod est unibile solum per aliquid acquisitum in altero, non habet veritatem; et hoc modo est unibiiis divina natura humanae naturae per rautalionem factam in creatura. Et ideo ex hoc non sequitur, quod aliqua sit possibilitas imperfectionis vel mutationis ex parte divinae naturae, sed solum ex parte naturae creatae.

Et ratio huius est, quia unio dicit relationem, relatio introduci habet in esse per mutationem factam in nno extremo, allero omnino immobili remanente; sicut patet: si ego sim albus, et generelur verba... actionem, quorum loco cod. bb substiluil e conalius, qui sit albus, statim incipit mihi esse similis, nulla in me facta mutatione, sed solum in ipso. aiia Simililer exemplum ponit Boethius de dextro et sinistro. Sic intelligendum est in proposito. Et potest etiam huius simile inveniri in unione radii et crystalli. Si enim crystallus superinducatur radio iam domum illuminanti, cryslallus illuminari dicitur et a radio pertransiri et ei copulari absque mutatione facta ex parte radii, sed solum ex parte crystalli. Sic suo modo, sed longe spiritualius, intelligendum est in natura assumta et persona Verbi.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omne unibile est proportionabile; dicendum, quod verum est, si intelligatur de proportione, quae attenditur in convenientia ordinis. Si autem intelligatur de proportione, quae est in commensuratione quantitatis-, veritatem non habet, pro eo quod, si aqua maris inflnila esset, adhuc posset spongia immergi, sicut nunc immergeretur, et uniri; et ideo sufficit ad unionem proportio, quae surgit ex convenientia ordinis. Et talis est convenientia, quae est inter creaturam rationalem et Deum, pro eo quod natura ra-

I. Cum, flde testante, Yerbum caro factum sit, etiam Rile tionalis, eo ipso quod est imago Dei, nata est ordinari ad ipsum immediate, sicut in primo s et secundo libro fuit ostensum.

5. Ad illud quod obiicitur, quod maior est convenientia oppositorum, quam sit Dei ad creaturam, et ita quod magis sunt unibilia; dicendum, quod etsi maior sit convenientia propter alicuius communis 4 participationem, nunquam tamen ita est convenientia secundum possibililatem et ordinem unius ad alterum, quia unum oppositum non habet ordinari ad suum oppositum sicut ad causam et complementum, sicut creatura rationalis habet ordinari ad Deum. Convenientia autem in participatione alicuius comntunis non facit, aliqua esse unibilia, nisi sit aliqua convenientia secundum rationem inclinationis et ordinis, sicut patet. Magis enim est ainma unibilis corpori, quam sit una anima unibilis alteri; el sicut non tenet illud argumentum: anima non potest alteri animae uniri: ergo non potest corpori uniri: sic nec illud argumenlum concludit: oppositum non potest uniri opposito: ergo creatura non potest uniri Deo.

Utrum una persona possit Secundo quaeritur, utrum una persona possit uniri sine altera. Et quod non, videtur:

1. Primo per Damascenum, qui dicit, quod in divinis « omnia sunt unum praeter generationem, ingenerationem et processionem»; sed incarnatio non est aliquid horum: ergo si incarnari convenit uni personae, necesse est, quod conveniat alteri.

2. Item, opera Trinitatis sunt indivisa: ergo opus, quod convenit uni personae, necesse est, quod conveniat alteri: ergo si incarnatio est opus Dei, impossibile est, quod conveniat uni personae sine alia.

3. Item, incarnatio est opus recreationis, sicut hominis formatio fuit opus creationis; sed impossibile est, hominem formari ab una persona, quod non ab alia: ergo impossibile est, hominem reformari ab una persona, quod non ab alia 3: ergo una persona non potest incarnari sine alia.

4. Item, perfectiori modo est Deus in aliquo, quando est per unionem, quam cum est per gratiam inhabilantem; sed impossibile est, unam personam inhabitare in aliquo sine alia: ergo impossibile est, unam personam uniri carni, quod non uniatur et aiia.

5. Item, impossibile est, Filium venire in mentem, quin simul cum eo veniat et Pater et Spiritus sanclus, sicut dicitur Ioannis decimo quarto: Ad eum veniemus etc.: ergo impossibile est, Filium venire in carnem, quin simul veniat Pater et Spiritus sanctus. Si ergo mitti in carnem est incarnari, videtur etc.

6. Item, impossibile est, aliquid absolutum convenire uni, quod non conveniat alteri, pro eo quod solum relationibus distinguuntur: ergo si esse incarnatum, vel esse hominem est praedicatum absolutum; ergo impossibile est. quod conveniat uni, quod non conveniat alteri: ergo una persona non potest sine altera incarnari. humanae nalurae sine altera.

Sed contra: 1. loannis primo: Verbum caro factum est; sed Verbum, sicut in primo habitum est, nominat proprietatem personae: ergo si attribuitur ipsi Verbo incarnatio, videtur, quod alicui personae poterit convenire per se.

2. Item, incarnari non est aliud quam in carnem mitti; sed mitti potest convenire uni personae sine alia, quia Filius mittitur, et «nunquam Pater legitur esse inissus»: ergo et incarnari.

3. Item, incarnatio est unio in persona: ergo si «alia est persona Patris, alia Filii9»; videtur, quod si unio sit in persona una, non sit necesse fleri in alia; et si unio potest fieri, similiter et incarnatio.

4. Item, quamvis una sit veritas Patris et Filii et Spiritus sancti, tamen persona Patris signiQcari potest per aliud signum quam persona Filii vel Spiritus sancti, sive loquamur de signo vocali, sive reali; sed qua ratione signum potest copulari uni personae sine aliis secundum significationem, eodem modo potest aliquod creatum copulari secundum unionem personalem: ergo si una persona potest sine altera significari, similiter potest una sine altera incarnari l.

c o n c l u s i o.

Una divina persona incamari potest, ita quod non alia incarnetur.

Respondeo: Dicendum, quod sine dubio una persona incarnari potest, ita quod non alia incarnetur, sicut operis evidentia manifestat.

Et ratio huius est ista, quia, cum contingat pliciter comparari creaturam ad Creatorem, videlicet secundum susceptionem alicuius completionis et

secundum habitudinem relationis, una comparatio necessario respicit tres personas indistincte et indivisim, pro eo quod in eis est una perfectio essentialis. Comparatio vero secundum habitudinem relationis potest esse respectu alicuius personae determinate et distincte, pro eo quod istae personae relationibus distinguuntur. — Similiter Deus duplisubstanti/icanlis. In prima comparalione necessario communicant tres personae, pro eo quod in Deo unica est natura et unica est virtus operativa, per quam Deus creaturarum est causa. Secunda vero comparatio potest respicere aliquam personam distincte, pro eo quod, etsi una persona conveniat curn altera in natura et eius virtute, distinguitur tamen ab alia in supposito et personali proprietate 3.

Quoniam igitur in unione naturarum sive incarnatione persona divina fit suppositum sive hypostasis humanae nalurae. ita quod unio sive incarnatio non tantum dicit habitudinem Dei ad creaturam per modum causae, immo etiam per modum supposili; similiter ex parte creaturae non dicit comparationem solum quantum ad susceplionem complelionis, sed etiam quantum ad habitudinem?-elationis: hinc est, quod incarnatio potest convenire uni personae, ita quod non conveniat alteri 4. — Unde rationes hoc ostendentes concedendae sunt.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur, quod in divinis onmia sunt unum praeter ingenerationem etc; dicendum, quod verum est. Sed cum dicitur, quod incarnatio non est aliquid horum; dicendum, quod etsi non sit aliquid horum, tamen aliquid horum includit. Includit enim intellectum personalis distinctionis; incarnatio enim est unio carnis ad naluram divinain in personam distinctam 5.

2. Ad illiid quod obiicitur, quod indivisa sunt 1 Edd. prima. Trinitatisopera; dicendum, quod verum est. Sed cum dicitur, quod incarnatio est operatio Trinilatis; dicendum, quod incarnatio, secundum quod dicit operationem, est communis tribus personis; sed quia praeter hoc importat relationem, ideo uni personae sine alia potest attribui. Et est exemplum: si tres puellae vestiant unam, vestis induitio est a tribus, non tamen tres induuntur, sed una sola. Similiter tres personae operatae sunt incarnationem, et tamen una sola dicitur incarnari.

3. Ad illud quod obiicitur de opere creationis, dicendum, quod non est simile; quia hominis formatio dicit actionem et operationem tantum, non relationem ad personam, el ideo coramunis est tribus; non sic est de incarnatione.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Filius non potest esse in aliquo per inhabitantem gratiara, quod ctum in creatura, quem necesse est esse a tota Trinitate; sed uniri dicit respectum ad personam, et hoc potest esse ad unam personam sine alia, sicut prius ostensum est.

5. Ad illud quod obiicitur de missione in carnem et mentem, dicendum, quod non esl simile; quia missio Filii in mentem solum est secundum operationem essentialem, non secundum unionem personalem; non sic est de missione Filii in carnem.

6. Ad illud quod obiicitur, quorl esse incarnatum est praedicatum absolutum; dicendum, quod quamvis sit praedicatum absolutum exterius, est tamen relalio inlerius, et ratione relationis implicitae polest alicui personae convenire distincte. Et hoc patet, quia nihil aliud est Filium incarnari quam Filium sibi carnem unire; nihil aliud est Deum esse hoininem quam unam et eandem personam esse hypostasim divinae et humanae naturae.

Tertio quaeritur, utrum persona una possit simul uniri cum alia, assumendo unam et eandem naturam numero. Et quod non, videtur.

1. Anselmus in libro: Cur Deus homo, capitulo « Plures personae nequeunt unum et eundem hominem assumere; quare tantum in una persona fleri necesse est ».

2. Item, si personae plures unirentur uni et eidem naturae, aut ergo in unitate essentiae, aut in unitate suppositi. In unitate essentiae non, quia impossibile est, Creatorem et creaturam convenire in una essenlia. In unitate personae non, quia tres personae in persona non conveniunt, sed personaliter distinguuntur: ergo videtur, quod nullo modo plures personae possint unum hominem accipere 2.

3. Item, unio divinae naturae ad humanam facit sibi mutuo coramunicare propria idiomata: ergo si tres personae assumerent unum hominem, ille homo esset Pater et Filius et Spiritus sanctus; et ex hoc sequeretur propter comraunicationem idiomatum, quod Paler esset Filius et Spiritus sanctus, et e converso; et si hoc, tunc periret personalis distinctio.

4. Uem, si tres personae assumerent unum et eundem hominem, aut ergo unica unione, aiit pluribus. Si unica: ergo cum Pater et Filius et Spiritus sanctus non communicant nisi in essentia, unio illa esset in aliquo essentiali, quod est impossibile. Si pkiribus: ergo plures essent incarnationes 4. Sed contra: impossibile est, esse plures incarnationes respeclu uniuscarnis, quia incarnatio non habet inceptionem nisi ratione carnis, ergo pari ralione nec numerari habet nisi ratione carnis: ergo necpluribus incarnalionibus nec unica plures personae possent assumere unam et eandem naturam s.

1 Libr. II. In Anselmi sentenlia lextus originalis verbo as- Sed contra: 1. Humana nalura idoneitatem habet ad hoc, ut assumatur a persona, in quantum est imago; sed una et eadem anima est imago trium personarum simul et semel: ergo videtur, quod a tribus personis possit simul et semel assumi.

2. Item, una persona potest assumere plures naturas, et nihil impedit, quod Dei Filius non possit assumere unum alium hominem, cum arctatus non sil ad illam singularem naturam, quam assumsit: ergo pari ratione videtur, quod plures personae possint assumere unam et eandem naturam, cum ita possint plures personae super unam naturam, sicut persona una in plures naturas.

3. Item, gratia habet conformari naturae; sed plures personae divinae communicant per naturam in una substantia et essenlia simpliciter una: ergo pari ratione communicare possunt in una natura per unionem gratuitam: ergo plures personae possunt unam et eandem naturam assumere.

4. Item, aut una natura, quae assumilur ab una persona, potest assumi ab alia, aut non. Si sic, habeo propositum. Si non, quaero, quid impedit? Cum non sit ibi nisi natura creata et persona divina, aut ergo erit impedimentum ex parte naturae creatae, aut ex parte personae divinae. Sed ex parle nalurae creatae non potest, cum illa subiaceat omnino potentiae divinae personae. Ex parte divinae personae non, quia inter divinas personas nulla est resistentia, nulla est repugnantia, cum una aliam circumincedal, et una sit cum alias: ergo si nullum est impedimentum, videtur simpliciler. quod plures personae possint hominem unum assumere. hypostaticam... Eo porro nomine Dominus ipse gloriae crucifl-

C 0 N C L U S 1 0. Plures personae non possunt unam el eanclem numero naturam assumere.

Respondeo: Dicendura, quod sicut dicit Anselqius, « plures personae non possunt unum et eundem hominem assumere », non propter defectum potenliae, sed propter repugnantiam contradictionis implicitae. — Si enim plures personae assuraerent unum hominem ad unitatem talera quae faceret communicationera idiomatum: ergo aut assumerent in unitatem, quae quidera esset unitas, quae se teneret ex parte assumenlis, aut assumli. Si in unitatem, quae quidem se tenerel ex parte assumenlis, cum ex parte assumentis non sit reperire nisi unitatem personalera et unitatera essentialem; tunc plures personae assumerent unam naturam in unitatem essenliae, vel unitatem personae; sed utruraque horum simpliciter est impossibile. Nam plures personae divinae non possunt convenire in una persona, nec natura creata et increata possunt transire in unam naturam. — Si autera assumerent in unitatem, quae quidem se tenet ex parte assumti, cum illa sit unitas individualis, assumerent ergo in unitatem individui; sed illud adhuc est impossibile, quia assumens non trahilur ad unitatem assumti, sed potius trahit assumtum ad unitatem propriam. Nam assumere est ad se sumere.

El sic patet, quod si dicatur, tres personas assumere unum et eundem hominem, onmibus modis implicatur contradiclio, sive intelligatur, quod assumtio fiat in unitatem naturae, sive in unitatem personae. Nam si fit talis assumtio in unitatem nalurae, ergo ex divina natura et humana constiluitur nna nalura: ergo non est dislinctio assumentis ad assumtum: ergo nec assumtio vera. Si autem fil assumtio in unitatem personae, ergo plures personae communicant in unam personam: ergo plures personae non sunt plures personae. Si autem fit assuratio in unilatem individui; cum illa unitas non se teneat ex parte assumentis, sed assumli, assumens non assumit naturam aliam ad propriam unitatem: ergo non assumit ad se, sed ad aliud; et si non assumit ad se, non assumit: assumtio igitur in unitatem individui nnn est assumere vere et pro- 1 Cod. aa unilate lali. prie, sicut nunc loquimur de assumtione. — Propter igitur contradictionera implicitam, plures personas assumere unam et eandem naturam, nec est possibile nec est intelligibile. — Rationes igitur hoc ostendentes sunt concedendae. imago de ratione sui dicit expressam repraesentationem, non secundum totum illud, in quo imago est, sed secundum aliquid sui. Unio autem, quae quidem est in incarnatione, totam huraanam naturam in atomo et secundum totum facit uniri divinae personae, ita quod tota substantificatur in una tanquam in una propria hypostasi 4. Non est aulem inconveniens, quod aliquid repraesentet plures personas secundum dilTerentes proprietates et potentias; inconveniens autem est, quod unum et idem uniatur pluribus personis in personae unitatem; et ideo non sequitur, quodsi una anima polest esse imago trium, quod simul et semel possit uniri tribus personis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod una persona potest assumere plures naturas, ergo simililer plures personae unam naturam; dicendum, quod non est simile, quia, cum unio illa incarnationis fiat in unitatem personae, non in unitatem nalurae, pluralitas nalurarum non sic repugnat unioni incarnationis, sicut pluralitas personarum.

3. Ad illud quod obiicilur. quod plures personae possunt communicare in eadem essentia per naturam etc.; dicendum, quod non est simile, quoniam unitas personarum in una substantia dicit convenienliam in natura; convenientia autem in natura non repugnat distinctioni in persona, sicut nec econtra diversitas in natura repugnat unilati in persona. Sed unio gratuita non dicit convenientiam in nalura, sed in persona; et ideo pluralitas personarum repugnat unitati unionis. Et propterea ralio praedicta non tenet, quia non est simile hinc inde 6.

4. Ad illud quod quaeritur, quid impediat: dicendum, quod nec persona impedit per se, nec natura humana per se, sed modus unionis. Quia enim divina natura unitur humanae in unione personae, incompossibile est, quod in illa unione sit unitas ex parle extremorum et pluralitas ex parle medii, in quo altendilur illa unio. Unde sicut est incompossibile, quod plures personae sint una persona, non propter repugnantiam personarum, sed propter inclusionem duorum oppositorum; sic in proposito est intelligendum.

Haec autem dicta sunt de incarnatione ipsa secundum eum modum, secundum quem facit idiointelligere, plures personas assumere unum et eundem hominem, sicut ostendit Anselmus, el ostendunt rationes praemissae. In hoc tamen non excluditur omnis alius modus assumtionis, quia, cum multa possit Deus facere, quae intellectus noster non potesl capere, quis audebil asserere, quod tres personae non possint unum et eundem hominem assumere? Nihil enim videtur impedire, quin tres personae possint per gratiam illud efficere, ut sint personae unius singularis naturae in tempore, cum

lur. Consenlit quippe omnino Scolo, si unio haec intelligitur

Utrum quaelibet trium

Quarto quaeritur, utrum quaelibet trium personarum possit incarnari per se ipsam. Et quod sic, videtur.

1. Tantundem distat creatura a persona Filii, a persona Patris et Spiritus sancti: igitur qua ratione persona Filii incarnari potest, distantia illa natura sit possibilis, et omnino obediens respectu cuiuslibet personae in Trinitate. — Et pro tanto unitate individui; quod si rationabiliter intelligatur, salis rationabiliter potest sustineri. Nec repugnat verbum Anselmi, nec ea quae praedeterminata sunl. Non enim volunt dicere, quod illa assumtio terminaretur ad unitatem individualem ex parte assumentis, sed quod tres personae, si unum hominem assumerent, essent unushomo, ita quod in illis tribus personis esset communis unitas singularis naturae assumtae, non unitas personae. — Quidquid autem sit de hoc, illud pro indubitanti habendum esl, quod modo assumendi praedeterminato impossibile est, plures personas 4 unum et eundem hominem assumere propter implicationem contradictionis implicitae; quia sequeretur, quod Filius esset Pater. Dionys. Carth., hic q. 5. possit incarnari per se ipsam. non impediente, eadem ratione videtur, quod et 5 persona Patris et Spiritus sancti.

2. liem, posse incarnari spectat ad dignitatem, alioquin non conveniret Filio; sed quidquid potest Filius ad dignilatem spectans, potest et Pater, cum lolum posse habeat Filius a Patre: ergo si persona

Filii potest incarnari et carnem sibi assumere, videtur, quod hoc possit et Pater consimili ratione.

3. Item, ad incarnationem ficiendam non plura exiguntur quam extrema unibilia et uniUis in persona et immensilas in potentia, quae extrema illa coniungat; sed natura Patris ita est unibilis, sicut nalura Filii, cum sit una et eadem, et persona Patris ita est una, sicut persona Filii, et potentia immensa: ergo etc.

4. Item, si persona Filii potest incarnari, aut eo ipso quo est Filius, aut eo ipso quo 2 est persona. Non eo ipso crao est Filius, quia Filius solum dicit respectum ad Patrem, non ad creaturam: ergo si potest incarnari eo ipso quo est persona divina, ergo cum Pater et Spiritus sanctus sit persona divina, sequitur necessario, quod persona Patris et Spiritus sancti ita possit incarnari, sicut persona Filii.

Sed contra: 1. « Si persona Patris vel Spiritus sancti incarnaretur, tunc duo essent Filii in Trinitate »; sed hoc est inconveniens, « quodlibet autem inconveniens, sicut dicit Anselmus in libro: Cur Deus homo, apud Deum est impossibile »: ergo videtur similiter esse impossibile, personam Palris incarnari vel Spiritus sancti.

2. Item, incarnari non est aliud quam in carnem mitti, sicut vult Augustinus; sed impossibile est, Patrem mitti, cum non habeat alium, a quo sil: ergo impossibile est Patrem incarnari.

3. Item, quod est proprium unius personae impossibile est alteri convenire 5; sed incarnari est proprium Filii et sibi soli convenit: ergo impossibile est, quod alteri personae conveniat.

4. Item, maiorem convenientiam habet natura assumta a Verbo cum aliis personis, quam alia natura, quae non est assumla: ergo si aliae personae non possunt illam naturam assumere, quae assumta est a Verbo; videtur, quod nec aliquam aliam. Sed illam non possunt assumere, sicut in praecedenti- 1 Cod. A in incarnatione facienda.

s. Bonav. — Tom. III. bus monstratum est: ergo videtur, quod nullam aliam assumere valeant.

Quaelibet divinarum personarum potuit et potest incarnari.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod aliqui dicere voluerunt, quod nulla persona incarnari potuit nisi persona Verbi. Et rationem huius assignant: quia, si alia persona incarnaretur, nasceretur quaedam Trinilatis confusio, dum plures in Trinitate Filii dicerentur 7. Nasceretur etiam quaedam aequalitatis diminutio, dum duo Filii essent in Trinitate, quorum unus haberet excellentiorem nativitatem quam alter. Nasceretur etiam quaedam oppositorum indistinctio, quia tunc imus et idem Filius genitus et ingenitus diceretur. si Pater incarnarelur. Et haec omnia sunt inconvenientia; et quia nihil inconveniens potest poni in Deo et circa Deum: ideo dixerunt, quod nulla alia persona a persona Filii poterat incarnari, non propter defectum potentiae, sed propter dignilatem potentiae, quae non admittit aliquod indecens circa opus suum. — Sed licet videantur in hac positione sequi beatum Anselmum, ipsum tamen veraciter non sequuntur, pro eo quod nec Anselmus vull hoc dicere, esse impossibile apud Deum, aliam personam a Filio incarnari; sed vult hoc ostendere, quod non esl ita decens de alia persona, sicut de persona Filii: et hoc verum est, sicut melius videbitur infra Quod autem Pater aut Spiritus sanctus incarnari possit absque aliqua repugnantia, plarmm est. Posset enim formare corpus, quod sibi uniret de genere humano, non per viam generationis, sicut formavit corpus Evae, quae non dicitur esse filia Adae. — Praeterea, esto quod alia persona assumsisset

carnem de Virgine, sicut assumsit Verbum, adhuc non esset ibi confusio nec aequalitatis diminutio secundum rem, quia ex hoc nulla fleret transmulatio circa personas divinas. Nulla enim est confusio, quando nos credimus, quod unus et idem est temporalis et aeternus, immortalis et mortuus, immensus et circumscriptus. Nullum etiam est inconveniens, cum dicimus, Filium esse aequalem Patri et minorem Patre secundum naturarum dualitatem. — Et ideo concedendum est, sicut Magister dicit in littera, quod quaelibet trium personarum potest et potuit incarnari.

1, Ad illud ergo quod primo obiicitur in consupposito, quod Deus non possit aliter assumere carnem, quin eam - assumeret de muliere tanquam ex matre. Hoc autem est falsum, quia aliter posset Deus carnem sibi assumere, si sibi placeret. — Praeterea, esto quod alia persona assumsisset carnem de Virgine et esset fllius Virginis, hoc in nullo derogaret Deo, quia nihil perderet ibi divina persona; et ideo, si est inconveniens, hoc est solum propter nostram reputationem et ratiocinationem. — Cum autem dicit Anselmus, quod « quantumcumque parvum inconveniens in Deo est impossibile »; dicendum, quod hoc intelligitur de eo quod est inconveniens in Deo secundum se; et tale est inconveniens, quod nullo modo potest esse conveniens, et ideo est impossibile. De eo autem non habet veritatem, quod est inconveniens secundum noslram aestimationem, quia Deus posset illud facere conveniens. Unde sicut concedimus de aliquo malo, quod potest Deus facere

Consequenter quaerilur de secundo principali, videlicet de incarnatione Verbi quantum ad congruitatem 8. Et circa hoc quaeruntur quatuor.

Primo quaeritur, utrum in opere incarnationis servetur debita congruentia. illud, pro eo quod illud potest bene fleri, sicut est malum in se; de aliquo vero non, quod est secundum se malum, quod nullo modo potest bene fieri 3; sic etiam in proposito est intelligendum, cum dicitur, quod quodlibet inconveniens in Deo est impossibile.

2. Ad illud quod obiicitur, quod incarnatio non est aliud quam in carnem mitti; dicendum, quod verum est, prout incarnatio dicitur de Filio. Sed incarnwri secundum suum intellectum generalem non dicit plus quam uniri carni in unitate personae. Et quamvis persona Patris non possit milii, potest tamen uniri; et ideo ratio illa non tenet, pro eo quod procedit ab inferiori ad superius destruendo.

3. Ad illud quod obiicitur, quod incarnari est proprium Filii; dicendum, quod sicut, si Petrus sit unicus filius Pauli, esse filium Pauli est proprium Petri, non quia non possit convenire alii, sed quia nunc non convenit alii; sic etiam in proposito intelligendum est, quod incamari dicilur esse proprium personae Filii, non quia alia persona non possil carni uniri, sed quia nulla alia persona actualiter unitur carni a persona Filii.

4. Ad illud quod obiicilur, quod natura assumta a Verbo plus convenit cum aliis personis quam non assumta; dicendum, quod, sicut in praecedentibus dictum est, etsi plus conveniat natura talis cum aliis personis ratione eminentiae et dignitatis, tamen minus convenit convenientia ordinis, quia, cum sit actualiter a persona Verbi assumta, non habet possibilitatem ad ulteriorem assumtionem. Non sic autem esl de natura, quae assumta non est; et propterea illa ratio non concludit.

Secundo, quae sit incarnationis ratio praecipua.

Terlio, quae sit personarum trium ad incarnationem magis idonea.

Quarto quaeritur, quae hora temporis magis fuerit congrua. quocumque removetur genus sive totum universale, ab eodem

Ulrum in opere incarnationis Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum in opere incarnationis servetur debita congruentia ex parte Dei. Et quod sic, videtur.

1. Infinita potenlia, sapientia et bonitas debet perfecte manifestare; sed non potest se perfecte manifeslare nisi per effectum aliquo modo infinitum; nihil autem est infinitum actu nisi solus Deus: ergo ad hoc, quod divinae potentiae, sapientiae et bonitatis infinitas manifestetur, congruum fuit, aliquem effectum fieri, cui attribueretur esse Deum, quod est bonum infinitum. Sed hoc fuit, cum Deus unitus est carni: ergo etc.

-2. Item, perfectissimum agens debet perducere actionem suam ad statum et coniplementum; sed status et complementum rerum est coniunctio primi cum ultimo; principium autem, per quod facta sunt omnia, est Verbum sive Deus; ultimum autem in operibus est homo: ergo ad hoc, quod perfecta esset operatio procedens a perfecta potentia, congruebat, quod divina natura uniretur cum humana.

3. Item. contingit pluralitatem naturarum reperire in una persona; sed quod una natura reperiatur in pluribus personis nullo modo multiplicata, hoc spectat ad dignitatem divinae naturae: ergo pari ratione, quod una persona in tribus naturis vel substantiis nullo modo subsistat composita, hoc spectat ad dignitatem personae. Sed omnis proprietas digni- 1 Cod. U divinum, edil. I, 2 idem. Mox posl quod est V;it.

clebita congruentia ex parle Dei. tatis praecipue congruit divinae personae: ergo valde congruum est, quod persona divina in se habeat tres naturas. Hoc autem flt per sacramentum incarnationis: ergo videtur, quod in incarnalione servetur debita congruentia

k. Item, decet largissimum remuneratorem diligentes se remunerare perfecte; sed homo, qui est amator Dei, non beatificatur perfecte nisi in ipso Deo, qui est tola merces, nec beatificatur perfecte, nisi totaliter beatificetur et ex parte corporis el ex parte animae, et ex parte sensus exlerioris et ex parte sensus interioris; sensus autem exterior non potest beatificari nisi in re corporali: ergo cum deceret Deum perfecte hominem beatificare, et Deus beatificat hominem in se ipso, dando se in praemium; decebat eum habere naturam non solum spiritualem, sed etiam corporalem. Et hoc est ex incarnatione 5: ergo etc.

5. Item, decebat Deum hominem, qui infirmitate peccavit, sibi reconciliare; sed ubi est conveniens reconciliatio, ibi convenit esse reconciliatorem et mediatorem; mediator autem debet cum utroque exlremorum communicare; hoc autem non est nisi per unionem divinae naturae et humanae in unitate personae: ergo videtur, quod opus incarnationis maxime congruum fuit pietati divinae.

Sed contba: 1, Nihil, quod spectat ad contem- 5 Cfr. Iliner. mentis in Deum, Prolog. et c. I. Item, de

plibilitatem et abiectionem, decet summam Maiestatem: sed carnem assumere, quae est de limo formata, dicit contemptibilitatem: ergo videtur, quod hoc nullo modo deceat Dei maiestatem.

2. Item, sicut vituperabilis esl nimia elatio, ita vituperabilis est nimia deiectio; sed tanla est deiectio, cum Deus fit homo, quanta est elatio, cum homo appetit esse Deus: ergo ita vituperabilis est una, sicut et altera. Si ergo nihil,quod est vituperabile, decet Deum, patet etc.

3. Item, nullo modo decet sapientissimum Conditorem facere, aliquam rem excedere terminos, quos sibi statuerat per naturam: ergo cum omnis creatura, quantum est de natura creationis, semper sit infra Deum et intra terminos creaturae; videtur, quod nullo modo congruat, quod Deus faciat, creaturam Deum esse: ergo non videtur opus incarnationis sibi congruere, per quod dicitur, hominem Deum esse.

4. Item, nomen, quod est super omne nomen 2, debet uni soli naturae convenire: ergo non videtur, quod congruat Deo tale nomen creaturae communicare: ergo non videlur, quod congruat sibi hominem in unitatem personae assumere.

5. Item, quicumque adorat Deum in sculpta imagine, facit Deo iniuriam: ergo pari ratione, qui credit, Deum habere humanam effigiem, iniuriatur divinae naturae: videlur ergo, quod non congruat divinae naturae incarnari sive humanari. — Per hunc modum consuevit argui ab infidelibus 3.

Congruum fuit Deumque decuit incamari.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio conel gruum IU't et Deum decuit incarnari; et hoc propter suae potenliae, sapienliae et bonitatis eminentem manifestationem, quae quidem facta esl in humani generis assumtione. — Congruum etiam fuil propter 1 Edd. Iiic et paulo post contemptionem. Pro summam divinorum operum excellentem consummationem, quae quidem facta est, cum ultimum coniunctum est primo. Ibi enim est perfectionis consummatio, sicut apparet in circulo, qui est perfectissima figurarum, qui etiam ad idem punctum terminatur, a quo incepit 4. — Decebat etiam propter superabundanlem pretii solutionem ad liberationem hominis captivi, quia sola persona divina erat, quae praeponderabat toti lmmano generi 5. — Postremo decebat propter supere/fluentem hominis glorificationem, ut non tantummodo inveniret homo in Deo pascua interius, immo etiam pascua exterius.

Et sic patet, quod opus incarnationis multum quidem per omnem modum Deum congruebat et quantum ad eius infinitatem et quantum ad eius perfectionem et quantum ad pietatem et quantum ad liberalitalem: ad infinilatemmse ipso, ad perfectionem in operando, ad pietatem in liberando et quanlum ad liberalilalem in remunerando. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, sacramentum incarnationis Deo congruere.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, quod non decet divinam maiestatem humiliari; dicendum, quod Deum humiliari potest intelligi 7 dupliciter: aut in se, aut ratione sibi unili. In se quidem, cum sit omnino invariabilis, nec potest humiliari nec potest exaltari. Ratione autem sibi uniri potest humiliari ad maiorem manifestationem suae altitudinis, sicut potest infirmari ad maiorem manifestationem suae fortitudinis. In hoc enim, quod Deus carnem humilem et infirmam assumsit, superbissimum diabolum deiecit et hominem humilem exallavit; fortissimum adversarium confregit, hominem infirmum stabilivit. Et in hoc eminenter facta est manifestatio potenliae et sapientiae. Si enim quodm infirmum est Dei potenlius est omnibus hominibus, el quod stultum est Dei sapientius est omnibus hominibus et etiam daemonibus; planum est, quod eius potentia et sapientia superexcellunt omnia in infmitum. Et ideo, etsi incarnationis opus in se

non videatur facere ad divinae manifestationis honorem. si tamen consideratur ad id ad quod est, facit elegantissime. Et ideo haerelicis et inlidelibus caecis velatum est sacramentum incarnationis, dicentibus, opus incarnationis facere ad divinae maiestatis ignominiam, cum ex opposito faciat ad excellentissimam gloriam.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nimia fuit ibi humiliatio; responderi potest. ut dictum est, quod divina natura non fuit humiliata aliqua deiectione; sed cum creatura appetiit esse Deum. inflata fuit aliqua elatione; et ideo nimietas ex parte ista non sonat in vitium, sicut ex parte illa. — Praeterea, in alio 2 deficit similitudo, quia exinanitio, quae facla est in assumtione humanae naturae, fuil ex excessu caritatis et amoris; sed elevatio, qua homo voluit Deo assimilari, fuit ex excessu praesumtionis 3. Et quia nimietas praesumtionis et elationis vituperabilis est, et nimietas dileclionis in summo Deo laudabilis est; hinc est, quod exinanitio Christi non fuit vituperabilis, sed laudabijis. sicut vituperabilis fuit elatio primi parenlis; procedebat enim ex nimia caritate, de qua supra habitum est in auctoritate 4: Dens propter nimiam carilatem, qua dilexit nos etc.

3. Ad illud quod obiicitur. quod non debet creaturam trahere extra terminos suos; dicendum, quod creatura in Christo remanet intra terminos creatu-

Secundo quaerilur, quae fuerit incarnationis ratio praecipua. Et quod humani generis redemptio, ostenditur:

I. Ad Galatas quarto 9, cum dicitur: Cum venit igitur pleniludo temporis, misit Deus Filium suum faclum ex muliere, factum sub Lege, ut eos, qui sub Lege erant, redimeret. Si igitur Apostolus prinrae, ratione tamen personae, in qua substantifieatur. habet communicalionem idiomalum et participat nomen divinum, pro eo quod illa unio facit commtinicationem idiomatum. salvis proprietatibus assumentis et assumli.

4. Et per hoc patet responsio ad sequens. quod obiicitur de communicatione nominis excellentissimi; quia Deus nec nomen nec gloriam suam communicat alii. Unus enim et idem, qui est Christus, est homo et Deus; unde cum nomen divinitatis attribuitur homini, hoc est ratione divinae hypostasis. Similiter intelligendum esl de honore latriae, sicut inferius 5 apparebit.

o. Ad illud quod obiicitur, quod Deo facit iniuriam qui credil, ipsum habere efGgiem 6; dicendum, quod verum est, quando credit, ipsum habere effigiem in propria natura; quia talis credit, ipsum esse quid corporeum, cum ipse sit spiritus nobilissimus. incarnatio aulem non facit, eum habere in se effigiem, sed uniri ei qui habet effigiem, salva nihilominus Dei spiritualitate et nobilitale. Qui igitur sic ponit Deum incarnari, cum nihil detrahatur eius nobilitati et perfectioni, et multum addatur exaltationis et dignitalis generi humano, non tanlum Deo non derogat, sed etiam.Dei bonitatem multum commendat; et econtra Dei bonitatem, quantum in se est, diminuit qui hoc negat. cipalem assignat rationem missionis Filii Dei in carnem, videtur, quod nostra redemptio sit eius ratio praecipua. Si tu dicas, quod hoc non dicit Apostolus tanquam causam principalem; obiicitur conlra hoc illud quod idem dicit Apostolus ad Hebraeos secundq, ubi loquens de Chrislo: Ipse similiter participavit eisdem, ut per mortem destrueret

eum etc; et post: Nusquam enim Angelos apprehendit; Glossa: « Participavil, ut homines sanctificaret et liberaret; et recte haec causa ponitur, quia, si non esset eos liberaturus, non eis participaret, quod in Angelis apparet, quia nusquam Angelos apprehendit ». Sed illud, quo posito ponitur et quo remolo removetur, assignatur tanquam causa principalis et praecipua: ergo videtur, quod principaliter incarnatio facta fuit propter reparalionem generis humani.

2. Ilem, in Psalmo 2: Infixus sum in limo profundi; Glossa Augustini: « Utinam maneret homo in eo quod Deus fecit; si enim maneret in eo quod Deus fecit, non in limo inflxus esset quem Deus genuit»: igitur si homo stetisset, incarnatio facta non fuisset: igitur incarnationis ratio praecipua videtur esse hominis reparatio.

3. Item, Augustinus super Ioannem, tractans illud loannis undecimo: Ecce, quem amas infirmatur: « Si peccatores Dominus non amarel, ad terram de caelo non descenderet »: ergo videtur, quod praecipua ratio incarnationis fuerit liberatio peccatoris.

4. Item, si Deus assumsit humanam naturam, aut hoc fuit propter humanam dignilatem, aut necessitatem. Si propter dignitatem, cum dignior sit natura angelica quam humana 4, magis debuit assumsisse angelicam. Si propter necessitatem, et necessitas indigentiae non sit nisi propter peccatum; videtur, quod praecipua ratio fuit, quod hominem assumsit, redemptio generis humani.

b. item, opus incarnationis fuit maximae gratiae, de qua homo maxime tenetur ad gratiarum actionem; sed magis tenetur homo esse gratus Deo, et maior fit ei gratia, quando aliquod beneficium praestatur sibi, quo indignus est, in statu, in quo indignus est, et pro eius liberatione, quam si alias esset ei praestandum: ergo si homo lapsus pro beneficio incarnationis est maxime Deo obnoxius. videtur, quod si ipse non esset lapsus, ipse non 1 Supple eum Vat. aliud. — De deflnitione causae hic esset incarnatus, et nec huiusmodi beneficium esset sibi praestitum.

Praecipua ergo ratio incarnationis videtur esse redemptio generis humani.

Sed contra: 1. Augustinus de Spiritu et anima 6: « Tolum hominem assumsit, ut lotum beatificaret »; sed homo debebat totus beatificari, et ila plene beatificari, si non esset lapsus, sicut si essel lapsus: ergo si homo non essel lapsus, Deus esset incarnatus: ergo non videtur, quod praecipua ratio incarnationis sit liberatio generis humani.

2. Item, super illud ad Ilebraeos secundo: Nusquam Angelos apprehendit; Glossa: « Non angelicae naturae data est haec dignitas, ut ei persona divina uniretur ». Si igitur haec dignitas data fuit naturae humanae, et humanae naturae nihil datum est frustra: ergo si non peccasset, talis dignitas non remaneret vacua: ergo adhuc uniretur cum divina natura: ergo liberatio generis humani non est ratio praecipua.

3. Item, ita decebat Deum manifestare suam inflnitatem 8 et perfectionem et liberalitatem, si homo stetisset, sicut si lapsus esset: ergo si omnia ista facit in opere incarnationis, videlur, quod incarnatio fuisset, etiam si homo lapsus non fuisset; et ita idem quod prius.

4. Item, tantae nobilitatis et diffkultatis 9 est vindicare sive acquirere sibi infinitum bonum, sicut satisfacere pro offensa, quae est contra bonum infinitum: si ergo homo non poterat satisfacere pro se de offensa, qua offenderat Deum, sic nec per se potest mereri habere Deum. Ergo sicut opportunum fuit, Filium Dei incarnari, homine cadente, ut pro homine satisfaceret, sic videtur, quod opportunum fuit, Filium Dei incarnari, homine stante, ut homo per eum mereri posset.

b. Item, quae solummodo propter occasionem peccati introducta sunt exierunt a Deo, non principaliter, sed occasionaliter 10: ergo si incarnatio facta est principaliter propler peccati expiationem, anima 5 Cfr. August., VII. de Civ. Dei, c. 31. — Paulo ante pro

Christi facta est dod principali intentione, sed quasi quadam occasione. Si ergo inconveniens est. nobilissioiam creaturam occasionaliter esse introductam, cum agens principaliter intendat opera nobiliora. videtur, quod inconveniens sit dicere, incarnationem factam esse propter hominis reparalionem.

6. Item, in incarnatione Filii Dei humana natura plurimum est exallata: si ergo Dens incarnatur ex hoc, quod humana natura peccavit; videtur, quod homo reportel commodum de malitia. Ergo si hoc non decet divinum retributorem, patet etc.

7. Item, Christus est caput Ecclesiae non solum secundum divinam naturam, sed etiam humanam, sicut oslendit Augustinus super loannem 2: sed si homo non peccasset, adhuc esset corpus Ecclesiae: igitur vel Dei Filius incarnaretur, aut corpus Ecclesiae remaneret acephalum. Igitur si illud est impossibile, restat, quod Deus incarnarelur, si homo non peccasset: ergo idem quod prius.

8. Item, si homo lapsus non esset, nihilominus fuisset Sacramentum matrimonii: si igitur Sacramentum matrimonii in coniunctione sexuum dicit sive significat coniunctionem Christi et Ecclesiae quantum ad naturarum unionem, propler inseparabilitatem, ut dicilur ad Ephesios quinto 3: Hoc Sacramentum magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia: ergo si homo stetisset, aut Sacramentum matrimonii esset falsum, aut Dei Filius esset incarnatus. Sed primum est impossibile: ergo restat etc.

9. Item, quadruplex est modus educendi hominem in esse. « Contingit enim, hominem educi de viro et muliere; contingit educi sine viro et muliere; contingit educi de viro sine muliere; et de muliere sine viro 4 »; sed tres istorum modorum fuissent, si homo stetisset, sicut planum est: ergo videtur, quod et quartus fuisset, quo eductus est de sola muliere. Sed hic quarlus est in incarnatione: ergo si homo sletisset, incarnatio fuisset; aut si non, tunc unus modus productionis hominum deficeret, et sic universum perfectum non esset; et hoc est maximum inconveniens. Dicit enim Augustinus, quod universum habet tantam perfeclionem, quod nemo potest in eo imperfectum rationabiliter aliquid invenire nec rationabiliter aliquid addere. sicut et ipse dicit in libro de l.ibero Arbitrio 5, quod nihil potest intellectus noster intelligere, quod subterfugeret illam supernam artem.

c o n c l u s i o. Praecipua ratio incarnationis videtur fuisse redemptio humani generis, quamvis multae rationes aliae congruentiae huic rationi sint annexae.

Rkspondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc duplex est magistrorum opinio.

Quidam enim dicere voluerunt, quod de incarnatione est loqui dupliciter. Est enim incarnatio carnis assumtio: de carne autem assumta est loqui dupliciter: aut quantum ad substanliam, aut quantum ad defectum passibilitatis 6. Si fiat sermo de ipsa quantum ad defectum passibililatis et mortalilatis, dicunt. quod incarnationis praecipua ratio fuit humani generis redemptio. Nisi enim homo peccasset et lapsus et redimendus esset, Christus carnem mortalem non assumsisset. — Si aulem loquamur de incarnatione, secundum quod dicit assumtionem humanae naturae, loquendo simpliciter; sic dixerunt, quod praecipua ratio incarnationis non est liberatio generis humani, quia, etiam si homo non peccasset, Christus incarnatus esset; sed huius ratio est perfectio multiplex surgens ex dignitate illius operis. incarnatio enim facit ad perfectionem hominis — et per consequens ad perfectionem totius universi — in consummatio modorum educendi hominem in esse. Est etiam consummatio in comparatione ad perfectionem agentis in hoc, quod in incarnatione homo, qui est ultimus, coniungitur cum suo principio unione, qua sub Deo nulla est maior. — Facit ad perfectionem hominis, quantum ad illud quod respicit gratiam, quia in incarnatione assumit Christus humanam naturam, ratione cuius plene habet esse caput totius Ecclesiae, cuius corporis membra uniri habent ratione caritatis et gratiae. Et simul cum hoc facit ad perfectionem meriti, quia omnia merita pendent et meliorantur merito Christi. — Facit etiam perfectionem gloriae in eo, quod homo in Deo suo invenit pascua quantum ad partem corporalem et quantum ad partem spiritualem, sive ingrediatur, sive egrediatur, quod non faceret, si Deus i. non esset incarnatus. — Completus etiam est totius humanae naturae appetitus, dum per opus incarnationis nobilissima idoneitas, quae erat in humana natura, secundum quam unibilis erat divinae, ad actum perfectum reducitur. — Et ratione huius multiplicis perfectionis, quae surgit ex opere incarnationis, congruum fuit Deum incarnari. Et quia haec multiplex perfectio non tantum respicit statum naturae lapsae, immo etiam respicit slatum naturae bene institutae; ideo, si homo lapsus non fuisset, nihilominus Deus incarnatus esset, quia ita competebat, hominem perfectum esse et secundum naturam et secundum gratiam et secundum gloriam, sicut si esset in statu lapso, et quodam modo amplius, et 3 secundum istam opinionem. — Et qui hanc opinionem sequuntur concedunt rationes, quae ad hanc partem adducuntur. Rationes vero ad oppositum et auctoritates per hoc effugiunt, quia dicunt, eas intelligi, secundum quod incarnatio dicilur carnis mortalis et passibilis assumtio. Loquitur enim Scriplura, et Sancli de incarnalione secundum eum modum, qui fuit post lapsum, non per eum modum, qui fuisset, homine persistente in statu innocenliae.

Aliorum vero opinio fuit, quod praecipua ratio 2. incarnationis esl reparatio humani generis,. quamvis aliae multae sint rationes congruentiae huic annexae5- Ista enim est praecipua respectu omnium, quia, nisi 1 Cod. bb anncctit quidem. genus humanum fuisset lapsum, Verbum Dei non fuisset incarnatum. — Et ratio huius est, quia incarnatio Dei est superexcedentis dignationis; et ideo, cum sit ibi quidam excessus, non fuisset introduclum incarnationis mysterium, nisi praecessisset excessus oppositus per ipsum corrigendus et restaurandus. Unde nisi Deus ovem suam perdidissel, non de caelo ad terram descendisset 6.

Quis autem horum modorum dicendi verior sit, novit ule qui pro nobis mcarnan chgnatus est. Quis eliam horum alteri praeponendus sit, difflcile est videre, pro eo quod uterque modus catholicus est et a viris catholicis sustinetur. Uterque etiam modus excitat animam ad devotionem secundum diversas considerationes.

Videtur autem primus modus magis consonare clorum et sacrae Scripturae magis concordat. Nam tam novum quam vetus Testamentum, ubi de Filii Dei descensu loquuntur, humani generis liberationem ralionem reddunt, quod patet per singula discurrendo. Sancti etiam hoc dicunt, sicut patet in auctoritatibus supra positis. Et ideo, si divina eloquia nobilissimam et praecipuam incarnationis rationem assignant, et nihil etiam a nobis dicendum est praeter ea quae nobis ex sacris Eloquiis claruerunt; magis videtur pietali fidei consonum, quod praecipua incarnationis ratio sit liberatio humani generis, quam aliter sentire. Et hoc aperte dicit Augustinus in libro de Verbis Apostoli, sermone septuagesimo 9, tractans illud Malthaei decimo octavo: Venit enim Filius hominis salvum facere quod perierat: « Si homo non periisset, Filius hominis non venisset». Et expressius ibidem, tractans illud primae ad Timotheum primo 10: Venit in hunc mundum peccatores salvos facere: « Nullam aliam ob causam nisi peccatores salvos divinitus sunt expressa (versio abbatis Vercellensis). — Paulo

facere». Et ibidera plura dicil ad hoc perlinentia. Et in illa oratione, quae incipil: 0 eella aroniatica, quae dicitur esse Augustini, hoc ipsum habetur expressissime. Ad hoc etiam concordant verba Bernardi 3 et Glossa super dictum locum Epistolae ad Timotheum.

Secundo vero praedictus modus magis concor- 2. dat pietati fldei, quia Deum magis honoriflcat quam praecedens. Nam praecedens dicit, quod Deura conveniebat incarnari ad perfectionem universitatis; et ideo quodam modo Deum intra perfectionera universi concludit et quandam necessitatem incarnationis ponit ei, cum dicit, opera eius aliter 3 ad perfectionem non perduci. Hic autem modus dicendi, cum dicit, quod incarnationis mysterium est supra omnem perfectionem, ponit, Chrislum esse supra omnem perfectionem universitatis, sive quantum ad naturam, sive quantum ad gratiam, sive quantum ad gloriam. Et in hoc recte facit; quia, sicut dicit Philosophus in undecimo 4 Primae Philosophiae. Deus supra omnem universi ordinem ponendus est, sicut non dicitur esse dux de exercitu, sed supra exercitum.

Tertio, modus iste dicendi incarnationis myste- 3. rium magis commendat, duin dicit, hoc mysterium tantum esse, quod non debuit fleri nisi ex maxiina causa, utpote propter placandam divinam iram et restauramla oninia, sioe i/uae in caelis sunt, sive quae mterra. Et ideo dicunt, quod tantum mysterium non fuisset introductum, nisi praecessisset lapsus nobilissimae creaturae et offensio maiestatis divinae.

Quarto, etiam fidelem affectum magis inflammat. i. pius enim excitat devotionem animae fidelis, quod Deus sit incarnatus ad delenda scelera sua 6 quam propter consunimanda opera inchoata.

S. Bnnav. — Tom. III.

Quoniam igitur hic modus dicendi, etsi non videatur esse ita subtilis, sicut praecedens, plus consonat pietati fidei, in hoc quod auctoritatibus Sanctorum magis concordat, et Deum magis honorificat, etiam incarnationis mysterium magis commendat, et affectum nostrum ardentius inflammat: ideo concedendum est, ut praedictae auctoritates et rationes ostendunt, quod praecipua ratio incarnationis fuit redemplio humani generis, quaravis multae rationes aliae congruenliae huic rationi sint annexae. ret; dicendum, quod ista non est ratio praecipua, sed annexa principali, pro eo quod, etsi nunquam Deus incarnatus esset, homo gloriflcatione corporis sui et visione Dei perfecte et totaliter beatus esset. Visio enim Christi corporalis spectat non ad essentialem completionem beatitudinis, sed ad quoddam accidenlale gaudium. Et hoc patet, quia alii sensus beatiflcantur ut visus, et tamen obiecta sibi correspondentia non habebunt, ut tactus, gustus. — Praeterea, aspectus Christi non minus erit beatus conversus ad alia corpora videnda, quam aspectus aliorum conversi ad videndum corpus ipsius. Gloria enim sensuum exleriorura erit per redundantiam delectationis venientis a parle superiori ex visione Dei, cuius visio adeo reficit, cum perfecte apparel. ut nihil ultra necessarium sit animae ad eius beatitudinem; quoniam omne aliud bonum et pulcrum, ad illud comparatum, quasi nihil est nec intendere potest essentiale gaudium. — Unde multum derogare videtur summo Bono qui dicit, ipsum non sufflcere absque bono creato sibi adiuncto ad hominem perfecte beatiflcandum, nisi hoc dicat venire propter

mperfectionera sensus, qui ad ipsum non polest pertingere Sed tunc plura obviabunt, sive ratione sensuum aliorura, qui non habent obiecta sua, sicut visus, et taraen perfecte beatificati sunt; sive ratione aspectus Christi, qui ad alios Sanctos aspicit; sive etiam ratione perfectionis beatitudinis, quae non facit hominem aliquid extrinsecus mendicare; sive eliam, quia oppositum non posset intelligi, quod gloriosus horao posset a Christi praesentia absentari absque gloriae suae detrimento.

2. Ad illud quod obiicitur, quod in humana nalura 2 data est congruitas vel idoneilas ad incarnationem; dicendum, quod illa idoneitas attenditur ex parte reparabilitatis hominis principaliter, quamvis ratione dignitatis et aliarum conditionura aliquo modo attenditur; et ideo, sicut homo non fuisset reparatus, si non cecidisset, quamvis esset reparabilis; sic Divinitati non esset unitus, quaravis esset unibilis. Non tamen frustra fuisset illa potentia, quia multae sunt potentiae et idoneitates, quae ad actum non perducuntur; nec tamen frustra sunt, quia nobililati et dignitati naturae attestantur. Nec dicitur potentia frustra, si non reducitur ad actum; sed tunc fruslra est, cum ad actum non reducitur, et tamen ad aclum exigit eam reduci terapus et locus.

3. Ad illud quod obiicitur, quod decet Dei potentiam et sapienliam in statu innocentiae manifestari; dicendum, quod satis sufficienter se manifestabat per opus crealionis et distinctionis et ornatus: et ideo si illa perstitissent, cum valde bona essent 4, non oportuisset novum modum agendi superaddere ad manifestationeui; quemadmodum opera miraculosa facta sunt post hominis lapsum, quae non oportuit fieri ante, quia Dei potentia, sapientia et bonitas nota esset et satis in suis effectibus reluceret. Nunc autem congruum est et decens, Deum multa opera facere miraculose ad manifestationem suae potentiae et confirmationem s fidei nostrae. Sic etiam in proposito intelligendum est, sicut dicunt Sancti, quod quia homo per peccatum interius lumen obfuscatum habebat et conversus fuerat ad sensibilia et illa amabat; ideo Deus invisibilis factus est visibilis secundum carnem, ut per visibilia reduceret ad invisibilia cognoscenda et amanda. Et hoc est quod dicit Gregorius in quadam Praefatione: « Ut dum visibiliter Deum cognoscimus, per hunc invisibilium amore rapiamur ».

k. Ad illud quod obiicitur, quod ita difficile est promereri vitam-aeternam, sicut satisfacere pro oftis, ad hanc autem complacentiam sufficit divina gratia. Et quia gratiam divinam poterat homo habere per missionem Spiritus sancti et Filii in mentem absque Filii missione in carnem; hinc est, quod ad perfectionera meriti vitae aeternae non oportuit incarnationem intervenire. — Ad satisfaciendum autem non solum requiritur, quod satisfaciens placeat, sed quod damnum recompensare valeat et honorem Deo sublatum restituat, sicut melius videbitur infra 8; et ideo non tanta fuit necessitas incarnationis propter necessitatem merendi, sicut propter necessitatem satisfaciendi. Et quod illud sit verum, planum est in Angelis, quorum natura non est unila Verbo, et tamen raeruerunt vitam aeternam. — Praeterea, esto quod tantae difficultatis sit, tamen non oportet, quod propter hoc necessaria sit incarnatio, pro eo quod Spiritus sanctus ipse, qui per caritatem movet animam, dignam eam facit gloria sempiterna. Unde neutrum fit sine missione alicuius personae; sed ad satisfaciendum necessaria est missio in carnem, quia, sicut infra 10 patebit, congruentissimus modus fuit satisfaciendi per mortem et passionem, sicut congruentissimus modus est ad merendum per caritatem et dilectionem.

5. Ad illud quod obiicitur, quod anima Christi 6 Pro et confirmationem, quam lectionem codd. F P Q R S bb

educi debuit principali intentione; dicendum, quod Deus — quia ab aeterno praescivit lapsum huinani generis — ideo fecit, quiase recuperaturuin cognovit et ideo principalius in intentione fuit reparatio lapsi quam conditio eius ad lapsum possibilis Et propter hoc non sequitur, quod Deus non praedestinaverit Christum principaliter, sicut et alios, immo multo principalius. Hoc enim teneret, si Deus in condilione generis humani non praecognovisset eorum lapsum; tunc enim quasi praeter intentionem subsecutum fuisset.

6. Ad illud quod obiicitur, quod humana natura est exallata propter incarnationem; dicendum, quod absque dubio verum est; sed ex hoc non sequitur, quod reportaveril ex malitia commodum, quia hoc non fuit ex sua malitia, sed ex summa benignitale divina et sapientia. Quia enim sapientia Dei vincit malitiam 2, hinc est, quod non patitur esse malum aliquod, de quo non eliciat bonum, et etiam maius bonum; alioquin non perfecte malitiam vinceret. Et propterea contra praevaricationem Adae, qui totum genus humanum interfecit, statuit rectitudinem secundi Adae, qui pro toto genere humano possel satisfacere, el cuius obedientia multo plus sibi placeret, quam inobedientia primi Adae potuit displicere 3. — Similiter hoc fuit ex bonitate divina, ex qua Deus plenus esl dilectione et misericordia. Et ideo diligenlibus se, quos Sanctos vocavit secundum propositum suum, omnia facit eis operari in bonum; unde Filium Dei incarnari non fecit nostra malitia, sed Dei caritas nimia et misericordia, secundum quod dictum est in auctoritate prius posita: Deus autem, qui dives esl in misericordia, propler nimiam caritatem etc.

7. Ad illud quod obiicitur, quod Christus est caput Ecclesiae secundum humanam naturam; dicenquod duplex est capitis proprietas: una, quae attenditur secundum conformitatem ad membra; alia, quae attenditur secundum donorum gratuitorum influentiam. Ratione primae proprietatis Christus caput est in quantum homo; ratione secundae Christus caput est in quantum Deus, et ratione huius principaliter tenet rationem capitis 5. Et ideo, esto quod incarnatus non esset, adhuc Ecclesia capite non careret; quia caput viri esset Deus, et ita Ecclesia hominum caput haberet Deum, sicut habet Ecclesia Angelorum. Et ideo non sequitur, quod corpus Ecclesiae esset acephalum, quamvis non haberet caput secundum omnem proprietatem, quam habet modo; haberet enim tunc caput Deum, sicut nunc habet Ecclesia Angelorum.

8. Ad illud quod obiicitur, quod matrimonium significat coniunctionem naturarum; dicendum, quod dum caritatem, et significat etiam coniunctionem secundum unionem inpersonae unitate; et utramque harum significationum habet secundum statum lapsus, alteram autem habuisset, si stetisset; et ideo non esset falsum signum. Sicut enim matrimonium nunc est in o/ficium et remedium, tunc autem solum in o/ftcium; sic matrimonium nunc duplex habet significatum, tunc autem unum.

9. Ad illud quod obiicitur, quod quadruplex est modus produclionis hominum; dicendum, quod ille quarlus modus producendi hominem non est de perfectione universi, sed supra perfectionem universi. Et ideo Leremias vocat illud novum, cum ait: Novum faciet Dominus super terram; hoc autem novum Dominus non fecisset, nisi aliqua veteratio praecessisset. Et ideo non sequitur, quod, si homo stetisset, et talis modus producendi hominem esset. Nec ex hoc sequitur, quod universum sua perfectione careret; sicut etiam non potest argui imperfectio universi quantum ad suscilationem morlui, quam Deus non fecisset, si homo perstitisset. — Posset etiam dici, quod de illo modo productionis non potest argui veritas incarnationis, quia Deus posset producere hominem de muliere absque viro, qui tamen non esset Deus. omnia cooperanlur in bonum, iis qui secundum propositum

Haec aulem omnia absque praeiudicio dicta sunt; non enim volo bonitatem Dei coarctare, sed nimietatem caritatis suae erga hominem lapsum

a. 3.) eisdem fere -verbis ac S. Bonav. monet, «. quod huius

Quae trium personarum fuerit Tertio quaeritur, quae trium personarum fuerit ad incarnationem magis idonea. Et ostenditur primo, sed creatio maxime attribuitur et convenit potentiae Patris, ergo et recreatio: ergo pari ratione videtur, quod et incarnatio.

2. item, illius est filios adoptare, cuius est generare; sed incarnatio ordinatur ad adoptionem, sicut dicitur ad Galatas quarto: ergo videtur, quod 1 Rom. 5,8: Commendat autem caritalem suam Deus in commendare, ut affectus nostri escitentur ad amandum ipsum, dum attendimus nimiae dilectionis eius excessum. quaestionis veritatem solus ille scire pdtest, qui natus et Dionys. Carlh., hic q. 2. — Biel, III. Sent. d. 2. q. unica in fine. ad incarnationem magis idonea. maxime competit ei, cui convenit generare: ergo maxime convenit Patri incarnari.

3. Ilem, Filius totum, quod habet, habet a Patre: ergo magis decet Patrem habere aliquid, quod non habeat Filius, quam Filium, quod non habeat Pater: si igitur incarnatio facit, humanam naturam haberi a persona, quae incarnatur, videtur, quod hoc magis competat personae Patris quam personae Filii.

Quod auteixf magis competat personae Spiritus sancti, ostenditur: omnipotentem, Creatorem etc. — Proxime post pro sed creatio

h. Quia quod maxime habet rationem gratiae maxime competit missioni Spiritus sancti; sed quod Deus factus est homo, hoc est summa gratia, sicut vult Auguslinus decimo tertio de Trinitate: ergo videtur. quod hoc magis debuerit esse in persona Spiritus sancti quam in persona Filii.

5. Item, Spiritus amoris facit nos filios Dei adoptivos, secundum illud ad Romanos octavo 2: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed spiritum etc,: ergo si incarnatio est, ul fiamus filii Dei adoptivi; videtur, quod incarnatio maxime debuerit esse in persona Spiritus sancti.

6. Item, milti dicit subauctoritatem in misso 3, ergo ei magis convenit mitti, in quo magis reperitur ratio subauctoritatis; sed ratio subauctoritatis magis reperitur in persona Spiritus sancti quam Filii: ergo si incarnatio est in carnem missio, videtur, quod magis conveniat Spiritui sancto quam Filio.

Quod autem magis competat Filio, videtur.

1. Magis decet personam mediam tenere ratiomediatoris quam aliam; sed incarnatio est ordinata ad effectum mediatoris, persona autem media in Trinitate est persona Verbi: ergo etc.

2. llem, magis decet Filium Dei esse hominis filium quam aliam personam; sed per incarnalionem ille qui incarnatur, efficitur Virginis filius: ergo videtur, quod personam Filii incarnari sit magis decens et congruum.

3. Item, convenientius est, Filium supplicare Patri 6 quam aliam personam; sed incarnatio ad hoc ordinatur. ut sit aliquis mediator, qui pro hominibus intercedat ad Deum: ergo etc.

Convenientius fuit, Filium incarnari quam aliam personam divinam.

Respondeo: Dicendum, quod persona Verbi ad incarnationem inter ceteras personas fuit magis ido- 1 Cap. 19. n. 24: In rebus enim per tempus ortis illa nea, sive loquamur de ipsa incarnatione in se, sive prout ordinata est ad humani generis redemplionem.

Si enim loquamur de ipsa incarnatione in se, magis congruum fuit, personam Filii incarnari, et in quantum est Imago, et in quantum est Verbum, et in quantum est Filius. In quantum est Imago, quia homo assumlibilis erat ratione dignitatis imaginis; et quia Filius est Imago Patris, ideo magis conveniens erat, Filii personam assumere creaturam 7. — Rursus, quia Filius Dei Verbum est Patris, sic procedit ab ipso, ut Pater se manifestet per ipsum; et ideo, sicut ad intentionis manifestationem verbum intelligibile copulatur voci sensibili, sic ad divinitatis revelationem Verbura Patris congruum fuit uniri carni s. — Postremo, quia Filius est semel genitus ab aeterno, et sic congruebat, Deum carnem assumere, ut esset de genere hominum, et ita hominis filium; el ideo decebat ipsum magis incarnari quam Patrem vel Spiritum sanctum. Et hoc est quod dicit Augustinus in libro de Trinitate, et Magister in littera, quod Dei Filius « non quaesivit nisi matrem in terris, quia iam habebat Patrem in caelis ». — Magis igitur decens fuit, Filium incarnari quara aliam personam, si loquaraur de ipsa incarnatione in se.

Fuit etiam magis congruum, si loquamur de ipsa incarnatione per comparationem ad generis humani redemplionem; et hoc apparet, si consideremus hominis lapsum, et reparandi modum, et reparationis fruclum. Si consideremus hominis lapsum, videbimus, quod lapsus fuit appetendo falsam Dei similitudinem et aequalitalem; et quia Filio primo attribuitur aequalitas, hinc est, quod quasi ex ipso sumsit homo lapsus occasionem; et ideo inde sumere debuit reparationem. Et hoc dicit Rernardus explanans illud quod dicitur Ionae primo: Propter me orta est haec tempestas; tollite me et miltite in mare. Aut certe in hoc, quod homo praesumserat Dei similitudinem, directe contra Filium peccavit; et ideo Filio magis competebat vindicta et

indulgentia. Et hoc est quod dicit Anselmus in libro Cur Deus homo l: « Homo, pro quo erat oraturus, et diabolus, quem erat expugnaturus, ambo falsam Dei simililudinem praesumserant. Unde specialius adversus Filium peccaverunt. Illi itaque, cui specialiter fit iniuria, convenientius attribuitur culpae vindicta et indulgentia ». — Rursus, si consideremus modum reparationis, magis competit Filio. Reparati enim sumus per mediatoris obedientiam et supplicationem; et quia magis competit, fllium supplicare patri et obedire: hinc est, quod magis competit personae Filii incarnari quam alii. Unde Anselmus in libro Cur Deus homo: « Convenientius sonat, Filium supplicare Patri quam aliam personam ». — Postremo, si consideremus reparationis fructum vel effectum, magis competebat Filio incarnari: quia incarnatio ad hoc ordinatur, ut simus filii Dei: si ergo posterius per illud habet reduci, quod est prius in eodem genere, congruum fuit, ut filii Dei efficeremur per eum qui est Filius naturalis. Unde Augustinus in quarto de Trinitate: « Ut homo ex Deo nasceretur, primo ex ipsis natus est Deus. Oportuit enim, ut per eum efficeremur filii adoptivi, qui est Filius naturalis ».

Et sic patet per omnem modum, quod convenientius fuit, Filium incarnari quam alium. — Unde concedendae sunt rationes, quae ad hoc inducebantur.

1. Ad illud quod obiicitur, quod Patri magis et creationis; et sicut per Verbum omnia fecit, sic et per Verbum omnia refecit. Sed ex hoc non sequitur, quod Pater magis debuerit incarnari, quia incarnatio non respicit personam auctoris, sed mediatoris. Et quia ratio mediationis non convenit Patri, sed potius Filio; hinc est, quod non sequitur, quod incarnatio magis conveniat Patri quam Filio; immo potius e converso.

2. Ad illud quod obiicitur de adoptione, dicendum, quod verum est, quod adoptio convenit Patri tanquam principali auctori; sed hoc non debet facere nisi per Filium, cuius tota est hereditas, et per quem alii ad hereditatem debent admitti e.

3. Ad illud vero quod obiicitur, quod Filius habet a Patre quidquid habet; dicendum, quod Filius dicitur aliquid habere per naturalem originem, aliquid per gratuitam unionem. Et si primo modo intelligatur, quidquid habet, habet a Patre, ita quod idem, quod est in Filio a Patre, est in Patre a se ipso, in essentialibus loquendo. Si autem loquamur de eo quod habet per gratuitam unionem, sic habet a Patre tanquam a principio effectivo, non tanquam a generante; quia secundum illud Filius est minor Patre, et quia magis decet, Filium secundum humanam naturam esse minorem Patre; hinc est, quod isto modo magis competit, Filium habere aliquid, quod non habeat Pater, quam e converso.

4. Ad illud quod obiicitur, quod magis convenit Spiritui sancto, quia haec est summa gratia; dicendum, quod per illam ralionem non concluditur, quod incarnatio debeat fleri in persona Spiritus sancli, sed quod opus incarnationis debeat attribui Spiritui sancto; et hoc melius videbitur infra. Et similiter respondendum est ad hoc quod sequitur de adoptione.

b. Ad illud quod obiicitur de missione, dicendum, quod missio in carnem fuit ad redimendum a servitute; et quia oportet, prius hominem liberari a servitute quam adoptari in filium; hinc est, quod missio in carnem ei personae competebat, cui primo homines nascerenlur ex Deo, primo ex ipsis natus est Deus.

competebat mitti; et quia persona Filii habet mitti solum a Patre, persona Spiritus sancti habet mitti ab utroque: hinc est, quod primo decebat Filium mitti in carnem. ut, redemptione facla, idem ipse cum Patre mitteret Spiritum sanctum in mentem. Et hoc est quod dicit Apostolus ad Galatas quarto: Cum venit plenitudo teniporis, misit Deus Filium suum etc; et post: Ut adoptionem filiorum Dei etc; et post: Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus Spirilum Filii sui in corda vestra. Propterea non sequitur, quod si maior ratio subaucloritatis est in

5. a. I. — Scoti loci collecti in Sunt. Hier. de Monlefortino, l. IV.

Quo tempore fuerit magis Quarto et ultimo quaerilur, quo tempore fueril magis congruum, Filium Dei incarnari. Et videtur, quod in primordio temporum:

1. Primo per illud quod dicitur Genesis secundo 3: Consummavit Deus sexto die opus suum; sed consummatio operum maxime competit in opere incarnationis, sicut superius tactum est: ergo videtur, quod incarnari debuerit in aliquo illorum sex dierum.

2. Item, magnitudo amoris non tantum facit dona multiplieari, sed accelerari; sed Deus propter nimiam carilatem suam misit Filium suum in similitudinem carnis peccati: ergo videtur, quod congruum fuerit, Filium Dei incarnari statim, cum homo indiguit. Sed homo statim indiguit, cum lapsus fuit: ergo etc.

3. Item, si Chrislus ab initio temporis venisset, multi ad viam veritatis venissent, sicut dicitur Matthaei undecimo: Olim si in Tgro et Sidone etc; sed ad divinae benignitatis magnitudinem spectat, Spiritu sancto quam in Filio, quod propterea debuerit in carnem mitti; immo potest inferri contrarium. Pater enim, quia a nullo est, non debuit mitti. Et hoc est quod dicit Augustinus quarto de Trinitate 5: Conveniens non erat, ut Pater ab alio mitteretur. quia ab alio non erat. Conveniens autem fuit, ul primo Filius mitteretur, quia a solo Patre est, deinde Spiritus sanctus, qui est a Patre et a Filio. Primo Filius venit, ut homines liberarentur; deinde Spiritus sanctus, ut homines beatificarentur. hic q. 2. a. 5. — Dionys. Carlh., hic q. 8.

Filium Dei incarnari. quod velit omnes homines salvos fieri: ergo multo magis videtur, quod congruum fuerit, Filium Dei incarnari in primordio temporum.

4. Item, aegro in periculo mortis succurri debet sine mora; sed homo cum peccavit, periculosissime aegrolavit: si ergo homini aegrotanti succurritur per Filii incarnationem, videtur, quod statim debuit incarnari.

Sed contra: 1. Ecclesiastis tertio: Omnia pus habent; et hoc ipsum dicitur Ecclesiastici trigesimo nono: Omnia tempore suo comprobabuntur: ergo si nullum tempus est adeo congruum beneflcio plenissimo sicut tempus plenitudinis; videtur, quod Filius Dei debuerit tunc incarnari, cum venit plenitudo temporis: non ergo in primordio temporis.

2. Item, Deus in omnibus operibus suis maxime servat ordinem; et sicut est ordo el gradus in profeclu aetatis, sic est gradus et ordo in profectu mundi 8: ergo sicut homo magis dispositus est ad sapientiam in aetate provecta quam in aetate iuvenili,

quia in antiquis est sapientia, elin multo tempore prudentia, videtur, quod maior sit congruitas, quod divina sapientia incarnetur et de caelis miltatur missione perfecta in plenitudine temporum quam in principio.

3. Item, opus incarnationis et redemptionis magis se tenent cum opere gloriflcalionis quam cum opere primae coriditionis; sed opus glorificationis habet esse in fine temporis, opus condilionis habet esse in principio: ergo videtur, quod opus incarnationis magis debuerit perfici in approximatione ad finem temporum quam in initio.

4. item, beneficium incarnationis nulli est utile, nisi ei qui illud recognoscit et pro illo est gratus; sed dilatio beneficii facit ad eius cognitionem et acceplionem 3: ergo videtur, quod Dei Filius non debuerit statim a primordio temporum incarnari, sed post longa tempora, in quibus posset exspectari et desiderari.

Magis congruum fuit, Filium Dei incarnari quasi in fine temporum quam in principio.

Respondeo: Dicendum, quod sicut rationes ostendunt, et ipsa divina operatio eomprobat, magis congruum fuit, Filium Dei incarnari quasi in fine saeculorum quam in principio. Polesl autem huius quadruplex ratio assignari, quare tantum 4 incarnari distulerit.

Prima est propler peccatum hominis punieni. dum. ln hoc enini manifestatur divinae ultionis severitas, quae tantos clamores et luclus hominum tanlo tempore sustinuit, antequam vellet descendere; et ipse Adam cum posteritate sua tanto tempore exspectavit in limbo exulans a paradiso; et hoc propter manifestationem divinae iustitiae, quae nihil inultum dimiltit.

Secunda ratio fuit propter morbum melius cu- 2. randum. Morbus enim spiritualis non curatur debite, nisi infirmus prius eum cognoscat et pro curatione eius gratus existat. Plus enim homo aegrotat per ingratitudmem pro curatione quam per culpae commissionem; et ideo debuit Deus benelicium incarnationis differre, ut homo convinceretur de impotentia et ignorantia — antequam incarnaretur 5 — et in 1 Iob 1 2, 1 2. — ln subnexis respicitur Sap. 9, 10: Mitte Lege indita et in Lege scripta; et sic convictus confugeret ad divinam gratiam, et confugiens curaretur efficaciter.

Tertia ratio est propter ordinem universi servandum. Quia enim hoc erat plenum et maximum beneficium, differri debuit usque ad plenitudinem dierum. Et propter hoc dicit Apostolus ad Galatas quarto: At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium etc.

Quarta ratio fuit propter incarnationis beneficium amplius commendandum. Quod enim amplius differtur et diutius desideratur, pretiosius reputatur; et ideo beneficium incarnationis, quod est inter Dei beneficia pretiosissimum, prius debuit esse desideratum et exspectatum quam exhibitum.

Et propterea magis congruum fuit, Filium Dei incarnari in fine temporum. — Et concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt. cendum, quod in opere incarnationis non attenditur consummatio, quae quidem sit de opere primo universi, sed consummatio omnem consummationem superexcedens; et ideo non spectat ad opera sex dierum, iu quibus universum conditum est et fabricatum, quantum ad ea quae spectant ad complementum primarium.

2. Ad illud quod obiicitur, quod magnitudo amoris facit beneficia accelerari; dicendum, quod verum est, quando acceleratio doni prodest ei quem amat; sed quando dilatio magis prodest quam acceleratio, tunc amor potius facit differre quam accelerare. — Praeterea, amor divinus non operatur secundum impetum, sed secundum dispositionem et regulam sapientiae; et ideo dona non accelerat, nisi servato debito et congruo ordine. Et propter hoc, quia ordinis congruitas exigebat dilationem, ideo amoris immensitas non faciebat accelerationem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod multi salvari essent, si Deus venisset citius; dicendum, quod Deus bonum commune praeponit bono privato, et bonum totius universitatis praeponit bono personae singularis; et ideo, cum ordihis exigentia hoc requireret, ut Deus in fine temporum incarnaretur, usque ad sextam aetatem fuit dilatums. Nec propter utilitatem aliquarum personarum existenlium in prioribus aetatibus accelerari debuit divinum beneficium. Placuit enim universitatis Condilori in aliis servare severitatem iustitiae, in aliis nianifestare benignitatem misericordiae.

4. Ad illud quod obiicilur de aegro, quod statim debet succurri; dicendum, quod nunquam defuit divinus succursus. Nam ipsa exspectatio et fides

Dub. I.

In parte ista sunl dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de verbo Apostoli, quod dicitur: At ubi venit plenitudo temporis etc. Contra: Videtur, quod non fuerit plenitudo temporis in adventu Filii Dei, primae ad Corinthios decimo tertio h: Ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus; sed pleniludo evacuat quod ex parte esl: ergo videtur, quod plenitudo temporis nonduin pervenerit. — Item, Malthaei decimo tertio G: Sagena, quam cum impleta; Glossa: « In fine mundi »: ergo non videtur, quod ante flnem mundi sit temporis plenitudo.

Respondeo: Dicendum, quod tempus incarnationis dicitur tempus plenitudinis multiplici de causa: i. primo, quia Deus implevit quod praefinierat. Unde super illud ad Galatas quarto: At ubi venil plenitiulo temporis; Glossa: « Completum est lempus, quod praelinierat Pater, quando mitleret Filium suum ».

Alia ratio est propter impletionem promissionis, 2. quia ille nobis datus est, qui fuerat repromissus. Unde super illud loannis primo 6: Plenum gratiae et veritatis; Glossd: « Quantum ad impletionem promissorum ».

Tertia ratio est quantum ad completionem figu- 3. rarum, quia in Christi adventu figurae illae, quae erant in veteri Testamento, impletae sunt veritale, Matthaei quinto'1: iXon veni Legem solvere, sed adimplere.

Quarta ratio est propter plenitudinem gratiae, i. quae fuit in Christo, quae fuit principium omnium plenitudinum. Unde ad Colossenses secundo: ln quasi homo nosceretur etc. futuri adventus erat eis in remedium salutare et sustentationem, quousque veniret ille qui consummaret; unde omni tempore fuerunt aliqua Sacramentn, quae attulerunt aegris remedium salutare, licet alia et alia in diversis fuerint temporibus instituta, sicut in quarto libro 2 expressius habetur manifestatum Christo habitat omnis pleniludo divinitatis corporaliter.

Quinta ratio est propter plenitudinem generationis, quia, cum sit quadruplex modus generavero prolis de viro et muliere; quarta vero viri de sola muliere; ista quarta est consummata in Christi incarnatione.

Sexta vero ratio esl, quia lempus incarnationis est tempus sextae aetatis, in qua quidem est plenitudo et perfeclio, ut, sicut mundus in sexta die est consummatus, sic in sexta aetate sit reparatus; ila quod prima aetas fuit ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Moysen, quarta a Moyse usque ad David, quinta a David usque ad Christum, sexta a Chrislo usque ad finem 12.

His igitur sex rationibus dicitur tempus incarnationis tempus plenitudinis.

Ad illud ergo quod obiicilur in contrarium, quod non est plenitudo usque ad gloriam; dicencedunt de plenitudine gloriae; auctoritas autem Apostoli intelligitur de plenitudine gratiae.

Propter quod notanda est quaedam distinctio de plenitiuline, quod quaedam esl plenitudo naturae, rerum condttwnem, de qua Genesis secundo: Complevil Deus die septimo opus suum; secunda quantum ad rerum mulliplicalionem, de qua Psalmus: Domini esl terra el plenitudo eius. — Simililer plevet in duplici causa. 15 Psalm. 23, i.

nitudo gratiae duplex est: quaedam in capile, et de hac loannis primo: Plenum gratiae et veritatis; quaedam in membris, et de hac Actuum secundo: Repleli sunt omnes Spiritu sancto; el ad Ephesios primo: Proposuit etc. — Similiter plenitudo gloriae duplex est: vel quantum ad numerum electorum, de hac Apocalypsis sexto 2: Sustinere modicum tempus, donec impleatur etc.; aul quantum ad perceptionem aeternorum bonorum, Ecclesiastici vigesimo quarto: In plenitudine Sanctorum detentio mea.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Factum de muliere; quia in Symbolo negatur: «Genitum, non factum » etc. — Item, si de muliere faclus esl, non videtur, quod mulier sit eius mater, sed solum materia. Propter quid ergo dicit magis factum quam genitum?

Respondgo: Dicendum, quod Christus secundum divinam naturam ita est genitus, quod non faclus, quia non est creatura. Secundum humanam vero ita est genitus, quod faclus, quia conceptus fuit a Virgine, faciente divina virtule. Qualis autem fueril Virginis virtus, adhuc melius manifeslabitur suo loco; per hoc autem quod dictum est,patet responsio ad obiecta.

Dub. III.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Facluni sub Lege, quia dicitur primae ad Timotheum primo: iusto non est lex posita: si ergo Christus iustissimus erat, videtur etc. — item, Christus non tenebatur implere mandata Legis: ergo non videtur, quod sub Lege esset factus.

Respondeo: Dicendum, quod esse sub Lege di- 1 Vers. 14. — Scq. Script. locus est Act. 2, i; terlius cilur tribus modis: vel quantum ad causam, vel quantum ad observationem, vel quantum ad motivum. Quanlum ad causam sunt illi qui nati sunt sub peccalo. Quantum ad observationem sunt iusti, qui legem observant. Quanlum ad motivum sunt illi qui timore serviunt. — Christus igitur non fuit sub Lege quantum ad causam, vel quantum ad motivum, sed solum quantum ad observationem; aliter tamen quam alii homines, quia esse sub Lege quantum ad observationem polest esse dupliciter: vel quantum ad obedientiam obligatoriam, vel quantum ad obedientiam spontaneam. Et primo modo sunt homines. secundo modo fuit Christus, qui se mera liberalitate legali observantiae, ut exemplum daret verae obedientiaes, subdidit. — Et sic patet responsio ad obiecta.

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In specie columbae descendisse Spiritum sanctum. Sed contra: Tota columba illa, et quidquid in ea erat, erat simul a Patre et Filio: ergo videtur, quod tota Trinitas in illa columba descenderet, sicut descendebat Spiritus sanctus. — Item, nunquam descendit Spiritus sanctus in hominem, quin descendat simul Paler et Filius: ergo videtur, quod nec in columba.

Respondeo: Dicendum breviter, quod in columba illa non erat aliter Spirilus sanctus quam Pater et Filius, nec aliter operabatur; sed tamen 10 solus in ea significabatur, quia significatio relationem dicit, sicut incarnatio; ideo solus poterat in ea signiQcari, quamvis non solus in ea possit operari. Et sic patet, quod exempluin Magistri est rectum et idoneum; sed hoc magis declaratum est in primo libro, de missione Spiritus sancti, distinctione decima sexta.

Cap. I. Quare totam humanam naturam accepit, elquid nomine humanitatis vel humanae nalurae intelligendum sit.

Et quia in homine lola humana natura vitio corrupta erat, tolam assumsit, id esl animam et carnem, sto unam Filii esse personam, ul dicamus, duas perfectas et integras esse substanlias, id est deilalis et non sic accipitur in Christo, ul cum dicilur una naquia plurimae personae hominum sunt, omnes atilem eandem suscipiunt rationem nalurae — omnes enim ex Quod enim inassunilibile esl incurabile esl ».

Cap. II.

De unione Yerbi el carnis mediante aniina.

Assumsit igittir Dei Filius carnem et animam, libus ». In quem errorem proriimpunt, quia liment, horainem sine sui contaminatione assumsit et ab omnimagis quam corpus; el ideo non incongrue anima dicilur assumla per spiritum, et corpus per animani.

Cap. III. Quod simul assumsit animam ct carnem. Verbum, nec caro prius est concepta quam assumta.

Si autem quaeritur, ulrum Verbum carnem simul et animam assumserit, an prius animam quam car- 3. sit siuiulque sibi univit animam et carnem; nec caro Augustinus in libro de Ficle ad Pelrum: « Firmissime tene, et nullatenus dubites, non carnem Christi sine

Et quia in homine tola

Supra egit Magister de incarnatione ex parte personae assumentis; in hac parte agit de eadem ex parte naturae assumtae. Dividitur autem pars ista in tres partes. In quarum prima determinat veritatem. In secunda confutat errores, ibi: Non suntergo audiendi etc. In tertia vero removet quandam dubitationem, ibi: Si autem quaerilur, utrum Verbum carnem etc.

Ad intelligentiam huius partis incidunt quaestiones circa tria. Et quaeritur primo de natura assumta quantum ad unionis congruitatem.

Secundo vero quaeritur quantum ad partium integritatem.

Tertio vero quaeritur quantum ad dispositionis sive medii necessitatem.

1 Cap. 18. n. 61. — Pro ipsum Deum cod. D et ed. 1 talibus ait: « Angelo nuntiante et Spiritu adveniente, mox Verbum iu utero, mox inlra uterum Yerbum caro ». natura vitio corrupta erat etc.

Prima pars dividitur iu duas partes. In quarum prima parte determinat Magister de nalura assumta quantum ad partium suarum integritatem -. Secundo quantum ad ordinem, ibi: Assumsit igitur Dei Filius carnem et animam. Subdivisiones autem partium manifestae sunt in littera.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaerilur, utrum maior sit congruitas ad unionem in rationali natura quam in toto universo.

Secundo quaeritur, utrum maior sit congruitas in homine quam in Angelo.

Tertio, utrum maior sit congruitas ad unionem in tota specie quam in uno individuo. etiam Gregor. loco mox citato.

3 Libr. XVIII. c. S2. n. 85.