Distinctio XXX

2. Item, Gregorius: « Debilis est hostis, qui non vincit nisi volentem»; sed quantulamcnmque

habet homo caritatem, habet quo potens est non velle vinci: ergo si per nolle vinci resistit omni tentationi et tentatori, videlur, quod per quantulamcumque caritatem possit homo superare omnem tentationem.

3. Item, potentior est caritas in bonum, quam sit culpa in malum; sed peccatum mortale quantumcumque parvum sufficit ad expellendam magnam graliam: ergo caritas, quantumcumque parva sit. sufficiens est resistere tentationi maximae.

4. Item, caritas, quantumcumque parva sit, hominem facit diligere Deum propter se et super omnia et facit Uominem in Deum confidere plus quam in se; sed qui Deum propter se et super omnia amat et in Deum confidit habet Deum adiuet qui habet Deum adiutorem omni tentationi potest resistere: ergo homo ex quantulacumque caritale superare potest omnem tentationem.

5. Item, gratia, quantumcumque sit modica, potentior est et excellentior quam natura; sed homo in statu innocentiae. in puris naturalibus constitutus, poterat quantaecumque tentationi resistere: ergo existens in gratia potest quantaecumqne tentationi resistere, quantulamcumque habeat caritatem.

6. Item, esto quod aliquis habeat modicam caritatem et tentetur magna tentatione, aut potest illi resistere, aut non potest. Si potest, habeo propositum. Si non potest; et nullus peccat in eo quod vitare non potest l: ergo consentiendo tali tentationi non peccat. Sed hoc esl falsum: ergo et illud, ex quo hoc sequitur: redit ergo idem quod prius.

Sed contra: 1. Primae ad Corinthios decimo: Fidelis Deus, qui non permitlit, vos tenlari supra id quod potestis; constat, quod loquitur habentibus caritatem: ergo si Deus permitteret, diabolus tentaret hominem habenlem caritatem supra posse: ergo non videtur, quod cum quantulacnmque caritate possit homo resistere tentationi maximae.

2. Item, super illud Psalmi: Proba me, Domine, et tenta me; dicit auctoritas: «Prius vires nostras inspice, et postea tentari permitte»; sed hoc non peteret, nisi posset tentari supra vires: ergo videtur, quod aliqua tentatio sit, cui non suflicit resistere virtus caritalis modicae et imperfectae.

3. Item, Ambrosius. in quodam sermone de Confessoribus 7: « Diversa sunt genera inimicorum, qui secundum virium nostrarum quantitatem compensato nobiscum agone luclantur »; sed maiores vires habet caritas perfecta quam imperfecta: ergo si illa habet luctam suis viribus proportionabilem, videtur, quod aliqua lucta sit supra vires caritatis imperfectae.

4. Item, virtus carilatis maxime relucet in pugna 8 et tentationis victoria: ergo si quantulacumque caritas potesl resistere maximae tentationi, videlur, quod modica caritas sit maximae virtutis et ctionis; quod si est manifeste falsum, restat, quod et illud. ex quo sequitur.

5. Ilem, magnitudo coronae attenditur secundum magnitudinem pugnae: ergo si modica caritas resistere posset tentationi maximae, videtur, quod niaxima corona deberetur 9 caritati minimae. Sed hoc est falsum manifeste: ergo etc.

6. Item, quaedam est pugna, ex cuius victoria purificatur anima ab omnibus venialibus et statim evolat in caelum, sicut est, quando pro iustitia mors homini inlentatur: ergo si modica caritas posset resistere quantaecumque tentationi, modica caritas posset omnia venialia delere et slatim in caelum facere evolare. Quodsi hoc absurdum est, restat idem quod prius. Concedi potest, quod quantulacumque caritas possil resistere quanlaecumque tentationi, si comparatio fil tum ad dispositionem divinae providentiae tenlationisque exordium, tum ad libertatem voluntalis; sed. negandum est de caritale per comparationem ad consummationem victoriae et ad defectum pronitatis et diffi.cultatis in voluntate.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod cum quaeritur, utrum quantulacumque caritas possit 10 resistere quantaecumque tentationi, hoc dupliciter potest intelligi: aut loquendo de potestate caritatis per comparationem ad adiutorium divinae providentiae gubernantis, aut per comparationem ad vires liberi arbilrii cooperantis. Secunduin ulrumque istorum modorum fuit hic duplex modus dicendi.

Si enim loquamur per comparationem ad dispoutrique verum dicere potuerunt nec sibi contradicunt, si recte intelligantur.

Si enim loquamur quantum ad tentationis exori. dium, quantulacumque caritas potest resistere quantaecumque tentationi, quia Deus hominem habentem caritatem nunquam deserit, nisi ille voluntarie ab eo recedat; quin potius, secundum quod augetur tentationis bellum, operatur Deus caritatis augmentum. Unde quantumcumque sit modica caritas in homine, nunquam potest invitus ab adversario deiici, quia, secundum quod crescit bellum, crescit adiutorium, si! homo faciat quod in se est. — Si autem 2. loquamur de tentatione quantum ad consummationem victoriae, sic non potest esse, quod homo ex modica caritate resistat tentationi maximae, quia non patitur ordo divinae iustitiae, quin ex victoria magni belli fiat ampliflcatio meriti. Unde sicut ista duo non contradicunt, sed simul vera sunt: possibile est, quod ex parva caritate in principio tentationis et magna in fine resistatur magnae tentationi; et iterum: possibile est, quod ex parva caritate in principio et in flne non resistatur magnae tentalioni: sic non obviant sibi illae duae opiniones.

Similiter, si loquamur de polentia caritalis per comparationem ad vires liberi arbitrii cooperantis, duplex fuit opinio. Nam quidam dixerunt, quod ex taecumque tentalioni; quidam, quod non. Et ralio huius est: quia de viribus liberi arbitrii adiuti a gratia est loqui dupliciter: vel quantum ad libertatem voluntatis, vel quantum ad vitium difficullatis ad bonum et pronilalis ad malum.

Si igitur loquamur de gratia per comparatio- 3. nem ad libertatem voluntatis, sic cum ipsa voluntas de se sit libera ad consentiendum, et per gratiam sit liberata a servitute peccati et cogi non possit potest quantaecumque tentationi resistere. — Si autem loquamur per comparationem ad vilium 4. difficultatis et pronitatis; sic non potest resistere impulsui tentationis fortis, nisi caritas adeo fortis sit, quod suo vigore contra pronitatem refrenet a malo et contra difficultatem accendat ad bonum. Liberum enim arbitrium, ex una parte adiutum adiutorio gratiae, ex alia parte corruptum vitio concupiscentiae, quando excitatur in ipso per tentationem impetus concupiscentiae, secundum quod magis et magis fortiter excitalur,"*secundum hoc indiget maiori repressivo. — Et sic diversis consideralionibus concedi adhuc potest de caritate per comparationem ad liberum arbitrium, quod quantulacumque caritas potest resistere quantaecumque tentationi, et quod non potest: polest quidem, si comparetur ad dominium libertatis; non potesl, si comparetur ad vitium pronitatis et difficultalis. Et hoc melius patet, si quis consideret et attendat et experimento cognoscat statum et conflictum hominum tentatorum.

Ex his patet responsio ad quaestionem propositam, patet etiam nihilominus responsio ad obiecta. Nam rationes, quae probant. quod quantulacumque caritas potest resistere quantaecumque tentationi, procedunt de ipsa caritate per comparationem ad Deum ipsam adiuvantem et promoventem, et per comparationem ad voluntatis libertatem, sicut intuenti apparet. cumque parvum peccatum sufficit ad expellendam quantamcumque gratiam; hoc non est, quia peccatum agat in ipsam gratiam, sed quia facit liberum arbitrium deflcere a gratiae complemento. Ex hoc autem non potest inferri, quod propter hoc quantulacumque gratia sufficiat ad vincendum omnem tentationis impulsum, quia facilius est deficere quam bene facere. inferri tamen potest, quod quantulacumque gratia expellere potest omne peccatum.

Ad rationes vero, quae ad oppositum adducuntur, manifesta est similiter responsio; procedunt enim de ipsa caritate per comparationem ad defectum pronitalis et difficultatis; sicut patet de primis tribus rationibus; vel per comparationem ad terminum et consummationem victoriae, cui respondet perfectio meriti et magnitudo praemii quanlum ad excellentiam victoriae et coronae; et hoc modo concessum est, quod non potest esse, quod modica caritas resistat tentationi magnae, quia non patitur hoc ordo divinae iustitiae, sicut praetaclum est. — Et secundum hanc viam procedunt tres rationes ultimae; nec oportet amplius hic immorari, quia rationes illae per se satis manifestae sunt pertractanti 9.

cincat t ex magnitudine virtutis »; cum caritas, quae in prin-

Secundo quaeritur, utrum homo, in quantulacumque carilate constitutus, teneatur mortem pro Christo subire. Et quod sic, videtur.

1. Lucae nono: Qui me erubueril et meos sercum venerit in maiestate, nisi pro mortali peccato: si igitur sententia ista generalis est, videtur, quod omnes mortaliter peccent, qni in periculo mortis ernbescunt ipsum Dominum conflteri: ergo omnes tenentur mortem pro Christo subire.

2. Item, primae loannis tertio 2: Quoniam ille animam suam pro nobis posuit, et nos debemus pro fratribus animas ponere: si ergo Christus pro omnibus animam posuit, videtur, quod omnes tenentur et debent mortem pro ipso et membris eius subire, cum se obtulerit opportunitas loci et temporis.

3. Item, quilibet tenetur plus diligere Deum quam omne creatum, quantumcumque sit imperfectus: ergo quilibet tenetur pro honore Dei et gloria parvipendere 3 se et sua: cum igitur opportunitas in opusculo Apologia pauperum, resp. I. c. 2. 3. temporis se offert, videtur, quod quilibet teneatur mortem pro Christo subire.

4. Item, incomparabiliter plus diligenda sunt bona aeterna quain temporalia, sicut incomparabiliter sunt meliora; sed unusquisque libenter dat illud quod minus diligit pro eo quod magis diligit: si ergo omnes tenentur ad diligendum plus vitam aeternam quam temporalem, videtur, quod omnes teneanlur velle libenter morti exponere praesentem vitam, ut lucrentur aeternam. Sed quod homo tenetur velle, pro loco et tempore tenetur facere: ergo opportunitate se offerente, videtur, quod omnes tenentur mortem pro Christo subire.

Sed contra: 1. loannis decimo quinto: rem carilatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: ergo mortem pro Christo subire videtur perfectionis maximae; sed homines imperfecti non tenentur ad opera perfectionis: ergo non omnes tenentur mortem pro Christo subire.

2. Item, ad Romanos sexto 6 super illud: Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae, Glossa: « Inveniuntur aliqui, qui praeponant iustitiae delectationem voluptalibus carnis, pro iustitia tamen poenas mortemque formidant»; sed constat, quod secundum auctoritatem Apostoli, ut dicil Glossa, tales sunt servi iuslitiae: ergo cum tales mortem refugiant, videtur, quod non teneantur mortem pro Chrislo velle subire.

3. Item, Augustinus dicit, et habetur in flne praecedenlis distinctionis: « Perfecta caritas haec est, ut quis paratus sit pro fratribus mori »; et hoc apparet per hoc, quod praelati tenentur ad maiorem perfectionem quam subditi; et summa perfeclio, quae a praelato exigitur, est, ut ponat animam pro subditis, secundum illud loannis decimo: Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis. Si ergo imperfecti non tenentur ad opera caritatis perfectae, videlur, quod non omnes teneantur pro Christo et eius membris mortem subire.

4. Item. maius est mortem pro Christo subire quam omnibus temporalibus abrenuntiare; sed non omnes tenentur terrena omnia relinquere: ergo non omnes tenentur mortem pro Christo subire. Quod autem maioris perfectionis sit, patet per illud quod dicit Gregorius: «Non magnum est abnegare quod habes, sed valde magnum est abnegare quod es »; et constans est, quod mullo maius est abnegare se ipsum quam sua, et dare corporis vitam quam terrenam substantiam.

C0NCLUSI0. Unusquisque lenetur pro Chrislo mori, sed ta.ntummodo pro loco et tempore, quando adest necessitas vel deserendi iustitiam, vel amittendi vitam.

Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam est notandum, quod subire mortem intentione placendi tendi vitam; aho modo, quando se offert opportunitas manifestandi divinam gloriam et aedificandi Ecclesiam; tertio modo solum ex hoc, quod vitam suam habet exosam. Primum est iustiliae et necessitatis; secundum est perfectionis et supererogationis;. tertium est temeritatis et crudelitatis. Unde Augustinus 3 illos, qui semetipsos praefocant et praecipitio collidunt propter vitae praesentis odium,dicit esse sceleratissimos et crudelissimos homicidas, tractans illud loannis duodecimo: Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aelernam custodit eam.

Cuni ergo quaeritur, utrum omnes teneantur mortem pro Christo subire; dicendum, quod pro loco et lempore, ubi talis optio datur, vel quod iustitia deseralur, vel quod vila perdatur, ibi omnes, quantumcumque sint imperfecti, tenentur mortem subire et praeeligere magis, Deo dilecto, mori quam, ipso offenso, vivere. Ubi vero talis necessitas non imminet, nec datur optio, tamen offert se opportunitas manifestandi divinam gloriam et aedificandi Ecclesiam, si homo se morti exponat, mortem subire est perfectionis el supererogationis, ad quam non omnes tenentur pro Christo 5. — Et secundum istam viam procedunt rationes ostendentes, quod non omnes tenentur mortem pro Christo subire; et ideo sunt concedendae. responderi potest, quod ita in casu necessitatis est omnia temporalia deserere cuilibet homini, sicut et mortem subire, immo multo fortius. Unde hoc datur intelligi per locum a minori; et ita ratio illa, sicut et aliae, non cogit, nisi proul simpliciter intelligilur, ita quod homo mera voluntate promptus est temporalia abnegare et mortem subire. Christi conflteri; dicendum, quod verum est, si sumus in necessitate 7 positi, quod confiteri oporteat, vel negare. Sed potest esse medium inter haec, quia imperfectus potest subterfugere et se ipsum occultare, nec ex hoc dicitur nomen Christi erubescere; sed tunc erubescere dicilur, quando timore mortis negat ipsum Christum. Ideo, quamvis omnes teneantur ad hoc, quod nullus neget, non lamen ex hoc potest concludi, quod omnes simpliciler teneantur ad perferendam, mortem, nisi intervenienle supra dicla necessitale.

2. Ad illud quod obiicitur, quod quia posuit animam suam pro nobis, nos debemus pro fratribus ad quod obligamur, et debitum, ad quod admonemur. Beatus autem Ioannes non intelligit de debito primo modo, sed de debito secundo modo 8, quod magis,spectat ad supererogationem quam ad necessariam et generalem obligationem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod quilibet lenetur plus diligere Deuni quam omne creatum; dicendum, quod verum est; verumtamen ex hoc non sequitur, quod homo teneatur pro Christo deserere omne creatuni, quia potest simul habere Chrislum et creaturam, quam diligit. Potest enim homo simul servare corporis vilam et Dei amicitiam, quia non oportet, nec exigit hoc lex carilalis, quod propter Dei dilectionem sustineat quis mortem, nisi incidat in supra dictam necessitatem, qua scilicet oporteat, eum vel Christum negare, vel mortem sustinere.

Tertio quaeritur, utrum perfectam caritatem hateneantur ea quae sunt perfectionis, implere. Et quod sic, videtur.

1. Matthaei quinto: Estote perfecti, sicut et viri perfecti teneantur ad ea quae sunt perfectionis.

Item. Gregorius in quadam homilia: «Cum augentur dona, rationes crescunt donorum »; unde et auctoritas dicit, quod « cui plus committitur, plus ab eo exigitur »: ergo cui committilur perfecta caritas; cum Deus exigat actum convenientem habitui, videtur, quod ille teneatur ad opera perfectionis.

3. Item, sicut se habet caritas imperfecta ad opera simplicis iustitiae, sic se habet caritas perfecta ad opera iustitiae consummatae; sed habens caritatem imperfectam tenetur ad ea quae sunt simplicis iustitiae: ergo videtur, quod habens caritatem perfectam obligetur ad opera perfectionis.

4. Item, caritas aut proficit, aut deficit; sed habens caritatem tenetur non deficere: ergo tenetur proficere, cum non sit medium inter haec. Qui autem habet perfectam caritatem non potest proficere nisi in operibus perfectis: ergo videtur, quod omnis, in quo est perfectio caritatis, obligetur ad opera perfectionis.

Sed contra: 1. Matlhaei decimo nono: Sivis a</ vitam ingredi, serva mandata: igitur ex sola observantia mandatorum videtur quod homo possit pervenire ad salutem: ergo non videtur, quod ad ea obligetur, quae sunt raritatis perfectae.

1 1't'n liiiiiin Yiit. iniiiln. Inlrrins iin linr milii. A 'I I hiwc.

4. Ad illud quod ultimo obiicilur. quod homo libenter dat illud. quod minus diligit, pro eo quod magis diligit; dicendum, quod vennn est, si illud aliter adipisci non possit; et quoniam potesl homo adipisci vitam aeternam etiam praeter martyrii tolerantiam: ideo non sequitur, quod omnes teneantur velle pro Christo mori simpliciter, sed sub conditione, videlicet si aliter ei placere non possint; et hoc solum est in articulo praedictae necessitatis 3.

5. Item, Lacobi tertio 8: Qui non offend.it in verbo, hic perfeclus est vir; sed nullus tenetur ad hoc, quod non offendat in verbo, quantumcumque sit perfeclus: ergo propter perfectionem caritatis non obligatur quis ad ea quae sunl perfectionis.

6. Ilem, quanto aliquis est in maiori caritate constitutus, tanto plus habet de libertate spiritus; et quanto plus habet de libertate spiritus, tanto paucioribus vinculis obligatur: ergo perfecti non tenentur ad plura, quam teneantur imperfecli, quantum est de ipsa perfectione caritatis. Si ergo imperfecti non astringuntur ad opera perfectionis. videtur a maiori l, quod nec illi debeant aslringi. qui sunt in caritate perfecta constituti.

7. Item. status carilatis perfectae non excedit caritatem imperfectam in infinitum: cum ergo mortale excedat veniale in infinitum, quod est veniale imperfecto non est mortale perfecto, quanlum est de ipso genere status: ergo non videtur, quod perfectio caritatis obliget hominem ad opera perfectionis. Si enim obligaret, iam videretur, quod perfectus vir esset peioris conditionis. Slatus caritalis perfeclae, quanlum est de se, non obligat nisi ad eam perfectionem, quae con- sislit in impletione mandatorum.

Rkspondeo: Ad praedictorum inlelligentiam est notandum, quod multiplex est genus perfectionis, et nmltiplex est etiam ratio obligandi. — Quinin adimpletione mandatorum; et de hac Matthaei quinto: Estote perfecli, sicut Pater vester caelestis perfectus est. — Secunda est perfectio religionis, quae consistit in observantia consiliorum; et de hac dicitur Matthaei decimo nono: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes etc. — Tertia est perfectio praelationis, quae consistit in regimine subditorum; et de hac dicitur Lucae sexto: Perfectus omnis erit, si sit sicut magister eius. — Quarta est perfectio comparationis, quae consistit in ostensione exemplorum; et de hac dicitur Genesis sexto 4: Noe vir iustus atque perfectus in generationibus suis. — Quinta est perfectio tranquillitatis, quae consislit in consummatione difficillimorum et optimorum; primae Ioannis quarto: Perfecta caritas foras mittit timorem; et Philosophus dicit, quod « perfecta virtus optimorum est operativa ».

Similiter intelligendum est, quod quinque modis obligatur aliquis ad aliquid. Primum genus obligationis est propter manclatum divinum. Secundum est propter votum emissum. Tertiura est propter officium susceptum. Quartum est propter vitandum scandalum. Quintum est propter comcientiae iudicium.

Cum ergo quaeritur, utrum homo in perfecta caritate existens teneatur ad opera perfectionis; dicendum, quod si perfectio accipiatur primo modo, videlicel pro perfectione iustitiae, quae consistit in i. impletione mandatorum; sic obligatur ad illam perfectionem, sicut et alii; et eo magis de bono et aequo, quo magis percepit donum, per quod possit implere divinum mandatum. — Si autem loquamur de aliis generibus per fectionis, dicendum, quod rton obligatur homo existens in perfecta caritate ad illa, quantum est ex obligatione divini mandati; nec aliter obligatur, nisi intervenial aliquod vinculum sequentium, videlicet votum, per quod obligetur ad perfectionem religionis; vel officium susceptum, per quod obligetur ad perfectionem praelationis; vel scandalum, ratione cuius obligetur ad perfectionera comparationis; vel conscientiae diclamen, per quod obligetur ad perfectionem tranquillitatis. His enim c 1 Vers. 48. — Paulo superius pro Una est edd. Prima est. intervenientibus, superinducitur nova obligatio ad huiusmodi genera perfectionum praediclarum. Sed status caritatis, quantum est de se, necessariam obligationem non adducit, sicut rationes, quae ad hanc partem sunt inductae, ostendunt. Et ideo concedi possunt.

1. Ad illud vero quod obiicitur in contrarium de auctoritate Domini in Matthaeo, iam patet responsio: quia illud intelligitur de perfectione iustitiae et sufficientiae, ad quam obligantur omnes, tam perfecti quam imperfecli.

2. Ad illud quod obiicitur de auctoritale Gregorii, quod sicut crescunt dona, sic crescunt rationes donorum; dicendum, quod hoc verum est quantum ad ea quae sunt necessilalis. Praeterea, quod dicitur, quod raliones donorum crescunt; hoc non est, quia Deus semper exigat necessario ab homine totum, quod potest; sed quia exigit de bono et aequo, ita quodilla exigentia non inducit tentionem necessitatis, sed congruitalis; et eius omissio non inducit culpam mortalem, sed venialem. Dominus autem non solum exigit rationem de mortalibus, sed etiam de venialibus, secundum illud quod dicitur Matthaei duodecimo 8, quod homines reddent rationem de omni verbo otioso.

3. Ad illud quod obiicitur, quod sicut se habel caritas imperfecta ad opera simplicis iustitiae etc.; dicendum, quod non est simile, quia caritas imperfecta ordinatur ad opera simplicis iustitiae non propter ipsius caritatis statum, sed propter divinum mandatum; sed non sic est de operibus perfectionis, quia non cadunt sic sub praecepto, sed magis sub admonitione el consilio.

4. Ad illud quod obiicitur, quod habens caritatem semper tenetur proflcere; dicendum, quod caritas dicitur dupliciter proficere: uno modo propter mullipiicalionem bonorum operum; alio modo propter ipsius caritatis augmentum et progressum ad ultimum slatum. Cum ergo dicitur, quod homo tenetur proficere in caritate, et quod caritas arrt proflcit, aut deflcit; si intelligatur de profectu, qui consistit in ipsius caritatis augmento et incremento,- sic non habet verilatem, quia carilas non augetur in homine continue 9. Si vero intelligatur de profectu, qui consistit in bonorum operum multiplica- (Guliel. Antissiod. perfectionem securitatis). Utrique addunt quotione et iustitiae exeiritatione, sic veritatem habet; sed iste profectus caritatis non tantum attenditur in impletione consiliorum et operum perfectorum, sed etiam in observantia mandatorum. Et ideo ex hoc

Utrum omnes teneantur Quarto quaeritur, utrum omnes teneanlur diligere inimicos quantum ad affectum. Et quod sic, videtur.

1. Levitici decimo nono?: Diliges amicum tuum te ipsum; super quo dicit Augustinus, quod « nomine proximi et amici intelligitur omnis homo», secundum etiam quod ipse Dominus innuit Lucae decimo: ergo si illud praeceptum datum est omnibus; cum omnes teneantur affectu diligere se, videtur, quod omnes teneantur affeclu diligere inimicos.

2. Item, Malthaei quinto: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? Glossa: « Nullam in caelo »: ergo qui tantum habet dilectionem respectu diligentium se non habet raritatem, cum caritas non possit esse sine mercede: igitur ad hoc, quod aliquis habeat caritalem, necesse est, quod ipsius caritas ad eos qui ipsum odiunt, se extendat.

3. Item, super illud Lucae sexto: Diligile inimicos vestros; Glossa interlinearis: « Non sufficit non odisse »; sed omnes tenentur ad illud quod sufflcit ad salutem: ergo omnes tenentur non solum ad non odiendum inimicos, sed etiam ad amandum.

4. Item, nulli Deus dimittit peccatum, nisi ipse dimittat proximo, secundum quod dicitur Matthaei sexto et decimo octavo; sed nemo dimittit proximo ex corde. nisi ipsum diligat affectu: ergo nemo polest apud Deum veniam mereri, iiisi offendentes se diligat ex corde.

b. Item, plus diligendus est proximus quam corpus proprium, nec aliquid adversatur magis et inimicatur spiritui quam ipsa caro 6: cum ergo quinon potest concludi, quod homo in perfecta caritale existens ad opera perfectionis necesse habeat obligari. inimicos quanlum ad affectum. libet teneatur naturam carnis suae diligere, videtur, quod teneatur inimicum suum affectu amare.

(i. Item, sicut culpa est detestabilis, sic imago Dei est diligibilis; sed quantumcumque homo diligatur, semper lenetur homo delestari eius culpam 7: ergo quanttimcumqiie per culpam adversetur, semper tenetur diligere naturam. odio habebis inimicum luum; sed ad nihil morale obligamur nunc, ad quod non obligarentur antiqui in Lege: ergo si tunc non tenebantur ad diligendum inimicum, sed potius ad odienduni; videtur, quod non omnes tenentur nunc inimicos diligere. Minor probatur: quia super illud Matthaei decimo quarto de quinque panibus etc. Glossa: « Non alia, quam quae scripta erant, praedicavit; sed Legem et Prophetas mysteriis gravida esse demonslrat». Et iterum, tertii Regum septimo: Fecit Hiram mare fusile decem cubitorum; ibi Glossa: « Decem praeceptis in Lege omnia quae facere debemus, Dominus expressit». Si ergo in nullo decem praeceptorum continetur dilectio inimici, nec ad aliud obligantur moderni, ad quod non obligarenlur antiqui; videtur elc.

2. Item, Lucae sexto: Diligite inimicos vestros; ibi Glossa: « Iloc perfectorum est»; et iterum alia Glossa. ibi: « Ecclesia hic non lacte nutrilur, quod est simplicium el imperfectorum, sed validiori cibo carilatis roboratur »; sed ad ea quae perfectionis sunt, non omnes tenentur: igitur non omnes tenentur diligere inimicos.

3. Item, super illud Psalmi: Revela oculos meos, el considerabo mirabilia deLegetua; Glossa: « Nihil mirabilius est in mandatis quam diligere inimicos »; sed non omnes tenentur ad faciendum mirabilia, « quia, sicut dicit Augustinus, virtutes et mirabilia facere non omnibus datum est»: ergo etc.

4. Item, Ambrosius dicit, et habelur in distinctione praecedenti 2, ubi actum est de ordine caritatis: «Sufficit, quod inimicos odio non habemus »: ergo videtur, quod non omnes tenentur diligere inimicos ex corde. Affeclu a carilate elicito tenemur etiam inimicos diligere, oplando eis bona aeterna; affectu vero imperato, quo quis optat alii prosperilatem temporalem, eos diligere est perfectionis, unde suffcit non odisse.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc duplex est respondendi i. modus. Quidam namque dicere voluerunt, quod dupliciter est loqui deinimicis: aut secundum statum, in quo exercent inimicitias; aut secundum statum, in quo poenitent et petunt veniam. Si secundum statum, in quo veniam petunt; sic omnes tenentur ad diligendum inimicos propter illam conditionem, quam Dominus ponit in oralione dominica: Dimilte nobis debita nostra, sicut et nos etc. Si enim homo homini servat iram, frustra a Deo quaerit medelam, secundum quod dicitur Ecclesiastici vigesimo oclavo. — Si autem loquamur de inimicis, prout sunt in statu et in actu laedendi et inimicitias exercendi; sic dicere voluerunt, quod affectu diligere inimicos non est necessitatis, sed magis perfectionis; nec hoc Dominus praecipit, sed magis consulit. Et istam opinionem quorundam Magister ponit in littera 4.

Sed si interius consideretur haec positio, minus sufficienter dicit, pro eo quod, secundum quod auctoritates Sanctorum expresse dicunt, et ipsa ratio aperte convincit, non est caritas vera, nisi diligat omne diligibile; diligibile autem a caritate est omne illud, quod est possibile ad beatitudinem pervenire: ideo non habet aliquis caritatem, nisi diligat omnes illos, qui sunt in statu viae, sive sint amici sive inimici. Unde in Psalmo 5 dicitur: Latum mandatum tuum nimis, quia mandatum caritatis ad omnes se extendit. Et sicut longitudo mandati se extendit ad omnem differentiam lemporis, sic latitudo ad omnem personam hominis viatoris. Unde sicut aliquis non haberet caritatem, si proponeret etiam in uno solo die peccare et in aliis bene facere, quia deficit sibi longitudo mandati; sic, esto quod aliquis omnes homines diligat praeter unum solum, quem a dilectione excludit, caritalem non habet, quia deficit sibi latitudo illius mandati 6.

Et propterea est alius modus dicendi, quod diligere affectu est dupliciter, secundum quod duples a caritate elicitus, quo quis optat alii summum Bonum sive beatitudinem aeternam. Ille vero est affectus imperalus, quo quis optat alii bonum temporale et prosperitatem transitoriam. Amor enim caritatis facit, quod homo velit alii omne bonum, nedum summum Bonum, sed etiam temporale, nisi illud sit impediens ad salutem.

Si ergo loquamur de primo affectu a caritate elicito, dico, quod omnes tenentur inimicos, etiam actu inimicantes, diligere et eis vitam aeternam optare. — Si autem loquamur de affectu imperato, quo quis optat alii prosperitatem temporalem; sic non omnes tenentur diligere, sed sufficit non odisse. Et hoc est quod dicil Ambrosius: «Sufficit, quod inimicos diligimus et non odio habemus », in qno innuit, quod cum duplex sit caritatis affectus, uno tenemur diligere, allero vero sufficit non odisse. Unde ad non odiendum inimicos et non gaudendum de malis eorum omnes tenentur, sicut dicitur Proverbiorum vigesimo quarto: Cum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas; et Ecclesiastici octavo: Noli de inimico tuo mortuo gaudere. Diligere vero omnino quantum ad affectum elicitum et imperatum optando ei bona aeterna et temporalia, hoc perfectionis est et supererogationis. Diligere vero ad bona aelerna hoc necessitatis est et praeceptionis; et ad hoc omnes generaliter sunt obligati, tam perfecti quam imperfecti, sicut rationes, quae ad primam partem inducuntur, ostendunt, et ideo concedendae sunt.

dupliciter. Priino, quod haec Lex nunquam praecipit, odio haberi inimicum, sed ipsi ludaei hoc argtiebant a contrario sensu: quia tantum praecipie- > batur eis diligere amicos, arguebant ex hoc, quod debebant odire inimicos. — Aliter responderi potest, quod est odium affectus et odium effectus; et ilerum, est inimicus Ecclesiae sive fidei et inimicus personalis. Cum ergo Lex innuebat, immicum odio esse habendum; hoc intelligitur de odio effectus et de inimico Ecclesiae et cultus divini. Odio vero affeclus neminem praecipiebal odire, nec inimicum personalem nec inimicum Ecclesiae. Inimicum autem personalem non praecipiebat odiri nec odio affectus nec odio effectus, immo potius obligabat ad diligendum ipsum, licet non esset tunc ita expressum: unde et Dominus explicuil in Matthaei quinto. Et propterea non potest ex hoc argui, quod non omnes teneanlur diligere inimicos.

-2. Ad illud vero quod obiicitur, quod hoc perfectorum est 3; respondent aliqui, quod illud intelligitur de dilectione affeclus et effectus, non de dilectione ajfectus lantum. Sed utrum hoc sit verum, in sequenti problemale declarabitur. Nunc autem dicamus, quod si intelligalur de affeclu elicito et imperato, perfectionis est; si vero de affectu elicito lantum, est generalis necessitatis. Glossa vero loquitur ibi de dilectione quanlum ad utrumque modum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod diligere, inimicos est mirabile; dicendum, quod mirabile dicitur illinl quod est supra facultatem naturae; hoc autem potest esse dupliciter, secundum quod est operalio naturae simpliciler, et naturae rationalis. Facere atitem mirabilia supra posse nalurae simpliciler, hoc est per gratiam gratis datam, quam vocat Apostolus 4 operationem virtutum; et hoc non omnibus est datum. Facere vero mirabilia supra posse naturae rationalis, hoc est per gratiam gratum facientem, utpote per fidem et carilatem. Per fidem eniin credimus multa, quae non possemus credere sine ea, et quae videntur infldelibus nimis incredibilia 5; et per caritatem amamus ea quae videnlur caritatem non habentibus odibilia. Et haec mirabilia continentur in Lege divina, et dalum est illa omriibus facere, qni volunt in se suscipere gratiam gratum facientem. Et pro tanto non potest argui, quod non teneamur ad dilectionem inimici; hoc enim 6 esl aliud genus mirabilis quam illud, de quo loquitur Augustinus.

/>. Ad illud vero quod obiicitur de auctoritate Ambrosii, quod sufficit, si odio non habemus; dicendum, quod auctoritas illa truncate inducitnr; dicit enim haec duo simul: «Sufficit, si simpliciter diligimus et non odio habemus». Quae duo valde rationabiliter dicit et duplicem affectum dilectionis innuit; et ad confirmalionem facit praehabitae responsionis, per quam auctoritas illa satis clare potest intelligi.

cam, 17, 4.).

Ulrum omnes teneantur Quinto quaeritur, utrum omnes teneantur diligere inimicos quantum ad effectum. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate veteris Testamenti, Exodi vigesimo tertio: Si videris asinum odientis te iacere sub onere, non perlransibis, sed sublevabis cum eo; et lioc ipsum dicitur Proverbiorum vigesimo quinto: Si esurieril inimicus tuus, ciba illum; si silierit, polum da illi: si ergo mandata ista omnibus proponebanlur, videtur, quod omnes tenebantur diligere inimicos quantum ad effeclum.

2. Ilem, hoc videtur ex auctoritate novi Testamenti, Matthaei quinto: Diligite inimicos vestros, benefacile his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus vos etc.; ibi dicit quaedam Glossa: « Tribus modis peccatur contra Ecclesiam: odio, verbis, crucialu corporis. Econtra Ecclesia facit tria: diligit, benefacit et orat »: ergo non est membrum Ecclesiae, qui non diligit inimicos et affectu et effectu: ergo omnes tenentur isto modo diligere.

3. Item, hoc videtur per rationem, quia dilectio affectus sine dileclione effectus non est dilectio vera; « probatio enim dileclionis exhibitio est operis »: si ergo veraci dilectione omnes tenentur inimicos diligere, videtur. quod omnes teneantur non solum affeclu, sed etiam effectu inimicos amare.

4. item, perniciosior inimicus est caro nostra quam aliquis proximus noster; sed carnem noslram repugnantem tenemur nulrire et fovere quantum ad eius naturam: ergo si magis tenemur proximos diligere, videtur multo fortius, quod debeamus eos non solum affectu amare, sed etiam effeclu eos nutrire et fovere et beneficia eis communicare.

5. Item, non solum sumit homo vindictam de alio, infligendo malum, sed etiam subtrahendo bonum; sed omnes tenentur non quaerere nltionem, 1 Vers. 5. — Seq. locus est Prov. 25, 21, ubi Vulgata q. I. — Biel, hic q. unica. inimicos quanlum ad effeclum. secundum quod dicitur Levitici decimo nono, et ad Romanos duodecimo: Non vos vindicantes: ergo omnes tenentur non subtrahere aliquod bonum pr6- pter acceptam iniuriam. Si ergo omnes tenentur diligere eos qui non sunt inimici, affeclu pariter et effectu; videtur, quod similiter omnes utroque modo teneantur inimicos diligere.

Sed contra: 1. Frequenter praecipitur in Lege, quod ipsi interficiant inimicos suos, sicut praecipitur Exodi vigesimo tertio 6: Non inibis cum eis foedus etc.: ergo videtur, quod in veteri Lege non tenebanlur inimicos diligere quantum ad effectum: ergo pari ratione nec imperfecti tenentur in nova.

2. Item, super illud Matthaei quinto: Diligite inimicos vestros; dicit quaedam Glossa: « Cumulus perfectionis est diligere inimicos et orare pro ipsis »: si ergo non omnes tenentur ad cumulum perfectionis, non omnes tenentur inimicos diligere effeclu.

3. Item, Augustinus in Enchiridio — et habelur in littera 8 — dicit, quod diligere inimicos et benefacere eis non est tantorum, quanti exaudiuntur in oratione dominica: si ergo in oratione dominica non exaudiuntur nisi boni, videtur, quod non omries boni teneantur inimicos diligere affectu pariter et effectu.

4. Item, hoc ipsum videtur per regulam Philosophi: « Si oppositum in opposito, et propositum in proposito »: cum ergo amicis sit benefaciendum, per se loquendo, videtur. quod inimicis sit malefaciendum.

5. Item, videmus in omni nalura, tam animata quam inanimata, quod inimicitia est causa pugnae, sicut amicitia est causa concordiae: si ergo nemo debet facere contra naturalem rectitudinem, videtur, > quod magis sil rectum secundum rationis ordinem inimicos expugnare quam eos adiuvare: ergo non videtur, quod omnes teneanlur ipsos effectu diligere.

C 0 N C L U S I 0. Diligere inimicos effectu esl generabis el necessariae obligationis, quando incumbit necessitas; sed esl perfectionis, quando se ojfert lantum temporis opportunitas.

Respondeo: Acl praedictorum inlelligentiam est notandura, quod circa hoc est duplex modus dicendi.

Quidam enim dicere voluerunt, quod etsi diigere inimicos affectu sit necessitatis, ita quod ad i. illud obligantur tam perfecti quam imperfecti; diligere tamen affectu simul et effectu supererogalionis et perfectionis est; nec ad illud obligantur imperfecli, sed tantum perfecti. — Sed iste modtis dicendi in se ipso includit repugnantiam: primum i. quidem, quia eodem mandato praecipitur diligere et eis benefacere. Si ergo mandatum illud generale est, videtur, quod generaliter oinnes obli- -2. gentur ad utrumque. — Et ilerum, perfecti quantum ad obligationem, quae est per mandatum, ad obligantur, ad quod non obligantur imperfecti, quia mandala Dei omnibus generaliter proponuntttr. Si ergo per illud mandatum obligantur perfecti ad diligendum inimicum tam affectu quam effectu, videtur similiter, de imperfeclis idem esse direndum. 3. — Amplius, si dilectio vera non tantum consistit in corde, sed etiam manifestatur in opere; dicere, quod ceteri lantum obligantnr ad diligendum corde, non ad diligendum opere, cum se offert temporis et loci opportttnitas. idem videtur dicere, ac si tei. neamur inimicos diligere /icle. — Praeler haec, dilectio ininiirorum clauditur in mandato de dilectione proximi; et constat, quod mandatum illttd intelligitur quantum ad affectum et elfectum, et ad illud mandatum omnes obligantur. Et propterea praedicta responsio non potest habere locum.

Et ideo est alius modus dicendi, quod diligere 1 Pro dicere voluerunt codd. C D 0 V voluerunt tantum, bitione operis exlerioris generaliter, quando se offert temporis opportunitas; sic diligere inimicos e& fectu « cumulus eslperfectionis ». Si autem loquamur de exhibitione operis, quando incumbit necessitas; sic dibgere ininhcos effectu est generalis el necessariae obligalionis; quia, si tjuis videt, proximum suum, sive amicum sive inimicum, necessitatem habere, el claudit viscera sua ab eo, iuxta sententiam beati loannis fi, iam amplius non est caritas Dei in eo. — Sic igitur patet, quod sicut diligere affectu uno modo necessitatis est, alio modo perfectionis 7; sic diligere effectu, uno modo necessitatis est, alio modo perfectionis et supererogalionis. Et secundum hunc inoduin possunt solvi diversae auctoritates Sanctoruin, quae sibi videntur obviare de dilectione inimicorum.

Ex his patet responsio ad quaestionem propositam, palet etiam pro magna parle responsio ad obiecla. Nam rationes, quae ostendunt, quod omnes tenentur inimicos suos diligere effectu, intelliguntur in casu necessitatis. Auctoritates vero, quae in oppositum adducuntur, intelliguntur de exhibitione operis magis generali, videlicet cum se offert opportunitas congruitatis.

h. Ad illud vero quod obiicitur, quodsi benefaciendum est amicis, quod malefaciendiim est inimicis; dicendum, quod non sequitur, propter hoc quod amicis non solum benefacieiidum est propter illud, in quo repugnant inimicis, verum etiam propter illud, in quo conveniunt, videlicel quia sunt ad imaginem Dei. Unde sicut illud arguinentum non valet: album est visibile. ergo nigrum est invisibile; quia album est visibile per illud, in quo commiiiiicat cum nigro: sic nec ratio praemissa.

5. Ad illud quod obiicilur, quod secundum ordinem naturae inimicilia inducit pugnam; dicenduin, quod illud verum est, ubi inimicitia ordinata est secundum ordinem naturae, sicut calidtiin inimicatur frigido, et buinidum sicco 10; sed ubi est inimicilia praeter nalurae ordinem, ibi non est pugna secundum naluram, sed magis conlra naturam. Taliter aulem esl in hominibus; quia, cum « homo plexiones, quae contrarictatem non faciunt: amicis benefacere

sit animal mansuetum natura », secundum naturalem ordinem cum omnibus debet habere pacem et concordiam. Unde in inimico suo non debet homo odire naturam, sed solum cidpam; quia non per-

Sexto et ultimo quaeritur, quid sil maioris perfectionis et meriti, utrum diligere amicum, an diligere inimicum. Et quod diligere inimicum, videtur.

1. Matthaei quinto 4: Si diligitis illos qui vos diligunt, quam mercedem habebilis? Glossa, ibi: (c Nullam in caelo »; sed constat, quod de dilectione inimicorum magna merces habetur: ergo maioris perfectionis et meriti est diligere inimicos quam diligere amicos.

2. item, diligere inimicos est de superadditis a Domino in Evangelio; sed Dominus non superaddidit, nisi ea quae maioris perfectionis erant: videtur ergo, quod maioris perfectionis sit diligere inimicos quam diligere amicos.

3. Item, ubi est maior pugna, ibi gloriosior est victoria; et ubi maior difficultas, ibi maior est ratio virtutis et meriti, pro eo quod «ars et virtus est circa difficilia6»; sed maior est pugna et difficultas in diligendo inimicos quam in diligendo amicos: ergo maior residet perfectio et meritum circa dilectionem inimicorum quam circa dilectionem amicorum.

4. Item, quanto homo magis supra se elevatur in aliquo motu virtutis, tanlo motus ille et actio est perfectior et excellentior; sed in dilectione inimicorum plus elevalur homo supra se et supra ea quae sunl naturae, quam in dilectione amicorum: ergo motus dilectionis circa inimicos est magis meritorius et perlectus quam motus dilectionis erga amicos.

5. Item, quanto motus dilectionis est perfectior, tanto est liberalior et purior — amor enim spirilualis purus est et liberalis — sed motus dilectionis erga inimicos purior est et liberalior quam erga amicos: purior quidem, quia minus habet admixtum de carnalitate; liberalior, quia minus habet de obligatio- 1 Plato, Sophista (ed. Serrani, lom. I. pag. 222), et VI. de sequitur ipsum nalura, quam fecitDeus, sed malilia, quam fecit homo, ut dicit Augustinus 2. Cetera aulem, quae oppoirantur, satis manifestantur per ea quae dicta sunt 3. nis necessitale: ergo videtur, quod sit multo perfectior et Deo acceptior et ad merendum efficacior 8.

Sed contra: 1. Dilectio inimicorum ponitur ab Ambrosio in ultimo gradu: ergo dilectio dla maxime recedit a primo gradu dilectionis, qui est maximus et nobilissimus; sed quanto aliquid recedit a primo et summo in illo genere, tanto minus habet de perfectione et complemento: si ergo dilectio inimicorum magis recedit, et dilectio amicorum magis accedit; ergo videtur, quod multo perfectior et excellentior sit motus dilectionis erga amicos quam erga inimicos.

-2. Item, quanlo dilectio est excellentior, tanto dilectioni Dei similior; sed Deus magis diligit diligentes se, iuxta illud quod dicitur Proverbiorum octavo 10: Ego diligentes me diligo: igitur dilectio amicorum magis assimilatur dilectioni Dei quam dileclio inimicorum; ergo est multo perfectior.

3. Item, motus dileclionis tanto melior est et excellentior, quanto ferventior et frequentior; sed motus caritatis erga amicos ferventior et frequentior est quam erga inimicos: ergo etc.

4. Ilem, quanto motus dilectionis rectior est et plus habet de rectitudine et aequitate, tanto melior et excellentior est in se; sed magis aequum et iustum est diligere amicos quam inimicos: ergo motus iste dilectionis est melior illo.

5. Item, in eo quod melius et perfectius est, magis debet homo se exercere: ergo si motus dileclionis erga inimicos esset melior et perfectior, frequentius deberet homo circa ipsos affici et pro ipsis orare. Quodsi hoc esl inconveniens dicere, quod magis debeat homo orare pro inimicis quam pro amicis, quia hoc esset ordinem caritalis pervertere: ergo restat, quod non est maius bonum inimicos quam amicos diligere.

C 0 N C L l S I 0. 87 actus utriusque dilectionis comparantur ad diversos habitus, excellentius est diligere inimicos quam amicos; si vero ad eundem, mutuo se excedunl secundum diversas conditiones.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum. quod cum quaeritur de comparalione istoruin duorum motuum dileclionis. quorum unus bitus el radices, aut prout comparantur ad eundem. — Si prout ad diversas radices et liabitus comparantur, ita quod unus habitus habilital tantum ad amicos, alter vero se extendit usque ad inimicos; sic absque dubio multo maius et excellenlius est diligere inimicOs quam amicos; et multo pertWliori habitu indigemus ad boc, quod pnssimus exire in istum aclum, quam ad hoc, ut exeamus in allermn. Et hoc esl quod dicit Augustinus in Enchiridio, et babeltir in littera: « Magnum est erga eum qui tibi nihil mali fecil, esse benevolum et beneficum; illud vero nmlto grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas».

Si vero loquamur de islis actibus, prout ad eandem radicem comparantur et ab eadem caritate proredunl: sic quodam modo sunt aeguaks et quodaiu iiiinlo mutuo se excedunt. Quantum enim ad raiiiinein merendj respectu pcaeraii subslanlialis aequalitalem habenl, quia quantitas illius praemii respondet quanljtati radius; quantura vero ad rationem merendi respectu praemii accidentulis et quanlum ad vigorem ipsius actus et motus nmtuo 3- se excedmil. Nara molus dilectinnis erga amicos excedit quantum ad fervorem et fr.equentationem; motus yero dilectionis erga inimicos est purior et difficilior; et ita quodam modo unus istorum motuuiu t'sl maior 3 alio, et e converso, secundum varium modum accipiendi maguil.udinem. Nam in dileclione amicorum virtus caritatis magis exercetur inlensive, sed in dileclione iniraicoram magjs exercetpr extensiue; sicut yirtus caloris ignis amplius calefacil propinquiora quam remotiora, et quotlam mulli) plus apparel efGcacia illius virtulis in bis qoae sunl propinqua, quodam inodo in bis quae siin! longinquu: ratione intensionis plus in calefactione propinquorum. et ralione cxlensionis plus in calefactione longinquorum. Sic et in proposilo intelligendum est, quotl dilectio amicorum et dilectio iuiinicorum, prout ab eadem radice procedunt, secundum diversas conditiones et respectus mutuo se excedunt. — Et secundum hoc dissolvi possunt raliones, quae ad diversas partes adducuntur; diversis enim viis procedunt, secundum quas utraeque verum sine repugnantia concludere possunt.

Sed si ulterius quaeratur, quis istorum duorum motuum, omnibus pensatis, excedat reliquum; bic sunt diversae opiniones. Nam quidam volunt dicere, quod motus ille, qui est in amicum, melior est, quia intensior est, et plus habel de ralione boni; et istum modum dicendi videtur Magister approbare in littera. — Et si hunc modum, qui satis videtur probabilis, sustinere velimus, respomleri polest ad rationes, quae primo indiicunlur, quod ab insufficienti procedunt. Cnm enim dicitur, quod motus, quanto tlillicilior et purior et magis supra vires naturae, tanlo perfectior et excellentior; dicendum, quod hoc verum esl. ceteris paribus. Sed cum assumit de molu dilectionis inimicorum, quod est huiusmodi; responderi potest, quod non sunt cetera paria, quia multo maior et ferventior esl motus dilectionis erga amicos, quam ille sit.

Alius vero est hic inotlus dicendi, quod dileclio inimicorum est excellentior. simpliciter loquemlo, et magis in ea exercilatur perfeclio caritalis. Et si hunc moduni dicendi sustinere velimus. quoniam videlur auctoritas Augustini ipsum satis probabilem Oicere, potest responderi ad ea quae in contrarium adducuntnr.

1. Ad primum quod obiicitur de ordine diligentloruin, dici potest. quod Ambrosius in gradibus illis non intendit ponere vel assignare gradus perfectionis in dilectione, sed gradus exhibitionis secundum maiorem et minorem obligationem 8.

2. Ad illud quod obiicitur, quod dilectio amicorum est dilectioni Dei similior: respontleri polest per iitirrriiipiiiiiirm; quia perfectio dilectionis divinae magis manifestata est in hoc, quod dilexit nos, cum essemus inimici, quam si essemus amici, iuxta illiul rVpostoli ad Romanos quinto: Coiiiinriidat autem Deus caritatem suam i.n nobis, quia. cum adhuc peccatores essemus, secv/ndum lempus Christus pro nobis nt<iiiitu.- rst. Unde etsi m tlileclione amicorura caritas Dei ostendatur esse magna, in dilectione inimicorum ostendilur esse nimia; iuxta illud ad Ephesios secundo: Propler nimiam caritatem suam, qua dilexit nos etc.

3. Ad illud quod obiicitur, quod lantn motus dilectionis est melior, quanto ferventior; dicendum, quod illud veruin est, ubi est par difficultas et resistentia. Ubi autem non est par difficultas, sirul in proposito, non habet veritatem; quod patet, quia modicus ignis citius adurit foenum, quam magnus ignis adurat forte lignum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod quanto molus dilectionis est rectior, lanto perfectior; dicendum, quod verum est. Sed curn assumit, quod motus dilectionis erga amicum magis est rectus et aeqnns; respondendum est per distinclionem, quod maior aequitas potest esse dupliciter: aut propter exigentiam meritorum et dignitatis a parle dilecli, et sic magis est aequum diligere amicum quam inimicum; aul propter abundanliorem rectitudinem a parte diligenlis, et sic non est magis aequum diligere ami-

I. Ad quaeslionem principalem anliqui doclores fere iclem opinioni 1'avet etiam Petr. a T<ir. (hic q. 2. a. I.) et Durand.

Dub. 1.

In parte ista sunt quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Obscura est responsfo, quia non est facile iudicium, an unus et idem motus sit erga amicum el erga inimicum. Hoc enim videtur esse simpliciter falsum, quia, cum actus diversificentur per obiecta 3, et amicus et inimicus sint diversa obiecta et diversa diligibilia; irapossibile est, quod amicum et inimicum quis diligat uno molu. — Item, virlus simplex et finita, ad quaecumque se convertit, totaliter se convertit; sed homo diligendo amicum convertit se ad ipsum: ergo non videtur, quod uno et eodem motu simul et semel possit diligere amicum et iniraicum.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis illud quod dicit Magister hic, non sit usquequaque bene intelligibile: possumus tamen utrumque exponere i. et ipsum salvare dupliciter. Primo sic: conlingit hoc est abundantioris iustitiae quam illud.

5. d illud quod obiicitur, quod magis debet homo se exercere in eo quod est maioris perfectionis; responderi potest, quod in exhibitione alicuius beneficii et exsecutione alicuius actus duplici intentione potest homo se exercere: aut propler profectum alterius, aut propter meritum suum; nec debet homo in operibus suis tantum meritum suum intueri, sed etiam profectum proximi. Licet ergo in exercitatione circa dilectionem inimici maior sit via proficiendi et lucrandi et ad perfectionem perveniendi; quia tamen magis obligatur homo amico quam inimico, frequentius debet in dilectione amici se exercere. Unde quod dicit, quod magis nos debemus exercere in his quae sunt maioris perfectionis; dicendum, quod illud non est usquequaque verum, immo magis debemus nos exercere in his quae sunt maioris obligationis. — Et sic patet, quomodo potest satis rationabiliter utralibet pars sustineri. (hic q. 2.). Sed S. Thom. (S. II. II. q. 27. a. 7; cfr. hic a. 3.) enim erga aliquem affici dupliciter: vel proprie et distincte et sub propria ratione, vel in quadam generalilate cum aliis; sicut verbi gratia dupliciter polest aliquis affici in amando Petrum: aut quia specialiter afficitur circa ipsum, aut quia generaliter cogitat, omnem hominem diligendum 5, et generaliter circa omnem hominem afficitur, secundum quod exigit ordo caritatis. — Si primo modo accipiatur motus dileclionis in amicum, sic non potest unus et idem motus, qui est in amicum, esse in inimicum, sicut rationes inductae ostendunt. Si vero secundo modo, sic potest esse idera; et hoc modo accipit Magister 6, cum dicit, quod potest esse unus respectu utriusque.

Aliter autem potest sustineri, ut distinguamus, quod dupliciter contingit, vim aliquam moveri in obiectum: aut motu simplici elabsolulo, aut motu collativo et quodam modo composito. Si loquamur de molu simplici et absoluto; sic non potest unus 5 Edd. cum nonnullis codd. supplent esse. Subinde pro

el idem esse in amicum et inimicum, immo diversi sunt. quorum unus est intensior et alter remissior. — Si vero de motu collalivo, quo quis afficitur circa aliqua duo, unum alteri praeponendo; sic potest esse motus unus, secundum quod dicit Magister, secundum aliquid sui intensior, secundum vero aliquid remissior. — Et secundum hoc patel responsio ad ea quae obiiciuntnr. Nam illa duo procedunt de actu simplici et absoluto, qui est respectu unius obiecti tantum, aclus vero collativus polest esse respectu duorum sub ratione unius.

Ad illud quod obiicitur, quod virtus affectionis non potest siniul converti; patet responsio. Ex hoc enim non concluditur, quod non possit esse unus motus collativus, quia in eo est reperire prius et posterius 2.

Dub. II.

Item quaeritur de verbis Augustini, quae dicil in littera: Procul clubio verba sponsionis huius implentur, si homo, qui non ita profecit, ut diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine, qui peccavit, dimitlil. Sed contra hoc est: quia, si non dimittit, antequam rogetur, servat iram proximo; el si servat iram, carilalem non habet: ergo in oralione sua non est dignus exauditione, nec videtur, quod oret recle. — Item, sicul in praecedentibus 8 probatum est, omnes tenentur inimicos suos diligere, etiam inimicitias exercentes: ergo omnes tenentur eis, etiam non rogati, offensas dimittere.

Respoxdeo: Dicendum, quod est dimittere rangantur, el ad hoc tenetur homo. sive inimicus impugnet, sive veniam petat. Dimittere autem non so- 1 11 ii i rancorern, sed etiam signa rancoris, hoc perfectionis est, nec ad hoc tenetur horao nisi in casu,

Cap. I.

Si caritas semel habita amitlatur.

Illmi quoque non est praetereundnm, quotl qui- <i;i ii i asserunt, caritatem semel babitam ab aiiqao non videlicet quando devnie et lmmiliter venia postulatur. — Et de hac dunissione loquitur Augustinus; obiectiones vero rurruut de alia. Et per hoc patent tam littera quam obiecta 5.

Dub. III.

itera quaeritur de hoc quod dicit: Quisquis roganli non dimiltit, non exislimet, a Domino sua peccata dimitti. Videtur ergo secundum hoc, quod omnis qui servat rancorem erga proximum, quod contra se ipsum oret, quia, cum nolil alii dimittere, iam petit ex consequenti, quod nec Deus dimittat sibi: et ini petit, quod Deus non dimitt.it s, peccat mortaliter: ergo omnis qui est in rancore et dicil oralionem dominicam. videtur mortaliter peccare.

Respondeo: Dicendum, quod omnis qui orationem dominicara ex corde dicit, intendit per eam impelrare collalionem bonorum et remissionem malorum; et qui hoc intendit a Dominn assequi 7. constans est. quod ant poenitet, aut proponit aliquando poenilere. Licet igitur aliquis odium habeat, tamen in dicendo oratiohem dominicam non incurrit morlalem offensam. quia non intendit petere, quod fiat sibi secundum voluntatem 8 malam, quam nunc habet, sed secundum volunlatem bonam, quam, etsi lunc non habeat, itilendil lamen Dei auxilio aliquando obtinere. Si quis autem illam orationem diceret, niiiiquam proponens ab odio fratris recedere, quamvis non intenderel iram petere, culpam tainen suam absque dubio aggravaret. — Aliler tamen posset dici, quoil istam orationem, quando aliquis dicil. non dicit in persona sua, sed in persona Ecclesiae. cuius vult esse niembrum. Et quanlum ad hoc nihil petit conlra se ipsum, nec intentione principdli nec ex consequenti. posse excidere, uiillumqiie damiiaiifluin lianc aliqiiantlo

De hoc fonte Scriptura ait: Fons aquae vivae sit tibi alieni sunt qui audituri sunt illara vocem; non ergo huic fonli communicant damnandi. Item, Auguslinus super Epistolam loannis: « Radicala est carilas; securus esto, nihil mali procedere polest ». Item, Gregorius in Moralibus: « Yalida est ul mors dilectio. Virtuti enim mortis dileclio comparatur, quia nimiriun men- Filio Dei, quod in ipso manere Spirilus aslrualur? Notandum, quod semper in Domino manseril Spiritus, in Sanctis vero, quamdiu mortale corpus gestaverint, parlim semper raaneat, partim rediturus secedal. Maad lempus, ut etiam aliis per miraculorum signa,quales sint intus, effulgeanl ». Item, Gregorius: « In Sanoslenditiir, ut in exhibitione miraculorum, aliquando non amittatur. Ideo quidani in praetaxaiam prosilierunt audaciam, dicentes, carilatem a damnandis non hactindum praescienliam, sed sectindum praesentem iubono, quod babiluri sunt praescripli secundum praescientiam. Unde Ambrosius s: « Quibusdam gralia data Dominus dixit: Ecce, nomina vestra scripta sunl in iuslitiam, cui dcserviebant, quia boni erant. Frequenquoties prius sunt boni qui fuluri sunt et permansuri ficienliam, quia non efficit caritas, quae deseritur, hominem vere beatum nec perducit ad verum bonum. — Huic etiam fonli alieni, id est damnandi, non commusemel habita non amillilur; exordia vero caritalis alidiscernit, qui parabolam illain intelligit: Sic est relerra et dormiat, et exurgat semen et germinet et crescat etc. Si ergo perfecta caritas sic radicata est, ut ambae esse non possunl: nisi una radicitus evulsa fueril, alia plantari non potesl. Sine causa conatur aliquis ramos incidere, si radicem nou conlendit evellere».

Cap. II.

(Juare fides, spes, scienlia dicuntur evacuari, et non caritas, cum et ipsa sil ex parle.