Distinctio XXVIII

Prima pars dividitur in duas. In quarum prima

movet quaestionem et detenninat. In secunda auctoritate Augustini confirmat, ibi: Quuluor enim diligendu sunt, ut ait Augustinus.

Ilem. secunda pars dividitur in duas. ln qua-

Ad intelligentiam autem huius partis incidit hic quaestio circa sex.

Primo quaeritur, utrum ex caritate diligendae sint creaturae irrationales.

Secundo quaeritur, ulrum ex caritate diligendi sint daemones.

Tertio quaeritur, utrum ex caritate diligendi

Utrum ex caritate

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum ex carilate diligendae sint creaturae irrationales. Et quod sic, videtur.

1. Sapientiae undecimo: Diligis omnia, Domine, et nihil odisti eorum quae fecisti; sed caritas facit nos diligere conformiter Deo: ergo si Deus, qui est caritas, diligil creaturas irrationales; videtur, quod et homines caritatem habentes eas ex caritate debeant diligere.

2. Item, creaturae rationales ex caritate diligendae sunt. propter hoc quod habent aliquam Dei simililudinem; sed in creaturis irrationalibus relucet Dei similitudo, licet minus perfecte quam in creaturis ralionalibus; relucet enim Deus in eis sicut in vestigio: ergo si similitudo Dei est ratio diligendi ex caritate, videtur, quod ceterae creaturae irrationales ex caritate diligendae sint.

3. Item, sicut ad fidem pertinet credere, Deum esse creatorem creaturarum rationalium, ita ad ipsam spectat credere, ipsum esse creatorem irrationaliuin; et sicut intellectus noster cognoscit Deum in creaturis per creaturas rationales, ita et per irrationales, licet minus plene 3: si ergo fides et cognitio et contemplatio ipsius Dei indifferenter respicit ipsas creaturas rationales et irrationales, pari ralione videtur, quod et ipsa gratuita dilectio: ergo 1 Vers. 25: Diligis enim omnia quae sunl, ei nihil ete. — rum prima removet dubium de Angelis. In secunda vero de Christo, ibi: Christum vero, in quantum homo etc. Ultiroa vero pars remanet indivisa. sint mali homines.

Quarto quaeritur, utrum ex caritate sint diligenda corpora nostra.

Quinto quaeritur, utrum ex caritate diligenda sint dona gratuita.

Sexto et ultimo quaeritur de diligendorum numero et sufficientia. sinl crealurae irralionales. videtur, quod et irrationales creaturae ex caritate diligi possunt, cum caritas ila amet Deum, sicut fides credit.

4. Item, virtus et vitium habent esse circa idem: ergo circa quod habet esse amor vitiosus libidinis et cupiditatis, circa idem habet esse amor graluitus et caritatis; sed homo potest libidinose et cupide amare creaturas irrationales: ergo pari ratione videtur, quod vir iustus ex caritate habeat eas diligere.

a. item, aliquis diligit bona temporalia, ut per illa serviat Deo, sicut vir iustus diligit possessiones, ut faciat eleemosynas; sed constal, quod talis amor est amor meritorius; sed amor meritorius procedit ex caritate: ergo videtur, quod talia irralionalia sint ex caritate diligenda.

Sed contra: 1. Augustinus dicit in libro de ctrina christiana, et habetur in littera praecedentis distinctionis: «Ea sola ex caritate sunt diligenda, quae nobiscum societate quadam referuntur in Deum. sicut est homo et Angelus vel corpus nostrum»; sed talia non sunt irrationalia: ergo etc.

2. Item. principale obiectum caritatis est Bonum increatum, cum caritas sit virtus theologica: ergo cum caritas faciat illi bono adhaerere el ipso frui, nihil in mundo diligit, nisi quod illo bono natum nbscomlerunt, comprehttuut ett ptt torum, ait: Ptt animae

est frui et in illo beatificari; sed crealurae irrationales non possunt in Deo beatificari: ergo non possunt ex caritate diligi.

3. Item, caritas est vinculum connexionis, ergo illa sola sunl nala ex caritate diligi, quae per caritatem possunt necti; talia aulem non sunt nisi illa quae sunt nata esse de unitate corporis Christi; sed talia non sunt nisi rationalia -: ergo etc.

4. Item, nobilior esl amor caritatis, quam sit amor socialis; sed amor socialis non potest esse nec debet nisi respeclu rationalium creaturarum 3: ergo nec amor caritatis.

o. Item, illa solum sunt ex caritate diligenda, quorum dilectio clauditur et exprimitur in duobus mandatis carilatis 4; sed dilectio irrationalium nec includitur nec exprimitur in illis duobus mandatis: ergo videtur, quod amor caritatis ad creaturas irrationales non habeat extendi. Creaturae irrationales diligendae sunt ex caritate imperante, non ex eliciente, vel, ut alia via probatur, non diliguntur ex caritate nisi improprie, ita ut caritas non ponat circa illas affectum.

Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam esl nolandum, quod cum aliquis actus dicitur esse ex aliqua virtule, hoc polest intelligi dupliciter: uno niodo sicul a movente et imperante, alio modo sicut ab eliciente et informante. Primo modo potest dici, quod omnia opera meritoria sunt ex caritate, quia caritas imperal omne opus bonum; sicut ex caritate possum ire ad sanctum lacobum et ex caritate levare festucam de lerra. Secundo modo ille actus dicitur esse ex carilate, quem habitus caritalis respicit formaliter et directe, sicut diligere Deum et proximum, quem non habet anima elicere medianle alio habitu quam habitu caritatis.

Secundum hoc intelligendum, quod aliquid diirrationales creaturae sunl diligendae ex caritale. Sicut enim caritas imperat et movet ad faciendum et dicendum et cognoscendum 6 omnia quae spectant 1 August., III. de Doctr. christ. c. 10. 11. 16: Caritntem ad salulem noslram el laudem divinam; sic etiam imperat ad amandum. Unde quia multae irrationales creaturae datae sunt nobis in adiutorium ad exercendum opera meritoria, ordinatae sunt etiam ad laudandum Deum; hinc est, quod caritas, quae est amatrix Dei et proximi, imperat, tales creaturas diligi.

Alio modo dicilur aliquid diligi ex caritate eliciente et informante; et sic diligitur ex caritate illud, in quod est formalis et proprius actus ipsius caritatis; tale autem non esl nisi illud quod est summum Bonum, vel cui summum Bonum natum est aliquo modo uniri per cognilionem et amorem. Ideo cum creaturae irrationales non sint hoc modo Dei capaces, quia non sunt ad Dei imaginem, per caritatem non potest eis exoptari summum Bonum; et ideo caritas non descendit ad illa diligenda secundum suum actum proprium et formalem: ac per hoc talia non diligunlur ex caritate elicitive. sunt a Deo et ad Deum? dicendum, quod hoc est cuiusdam pietatis et affectionis naluralis. Sicut enim homo diligit canem quadam pietate nalurali, quia videt eum sibi obedientem; sic et ceteras alias beslias et irrationalcs creaturas naturaliter ex quadam pietate 8 natus erat diligere et fovere, quantum erat ex prima conditionerUndesecundum quod homo plus reformatur et reducitur ad statum innocentiae, secundum hoc magis sibi mansuescunl huiusmodi creaturae, et ipse circa eas maiori pietate movetur; sicut de beato FYancisco legitur, quod erga huiusmodi creaturas mira pietatis teneritudine affluebat, quia iam quodam modo innocentiam recuperaverat. In cuius rei signum creaturae irrationales eidem obtemperabant.

Et secundum hanc dislinctionem patet responsio ad quaestionem: quia uno modo creaturae irrationales sunt ex caritate diligendae, videlicet ex caritate imperante; alio vero modo non, videlicet ex caritate elicienle. — Secundum hoc etiam polest responderi ad obiecla ad utramque partem, quia procedunt secundum diversas vias, sicut intuenti apparet.

nem el finem; et sic solus Deus diligitur ex caritate. Alio modo ita, quod caritas circa ipsum dilectum faciat ponere affeclionem, non tanien finem; et sic diligitur proximus ex caritate, quia circa proximum affeclu caritatis afficilur. optando ei summum Bonum. non propter ipsum, sed propler Deum. Tertio modo dicitur aliquid ex caritate diligi ita, quod caritas circa illud non ponit fineni, nec etiam affectionem intuitu sui, sed solum ratione illius, 3. propter quod diligit; et hoc modo crealurae irrationales, in quibus Deus relucet. diliguntur ex caritate, quia Deus diligitur in illis; per quem modum dicitur diligere canem amici sui, non quia afficiatur circa canem speciali affectione, sed quia afiicitur circa amicum. — Et huius signum est, quia affectus caritatis non alligat hominem creaturae irrationali, secundum quod alligat et connectit hominem ipsi proximo, vel etiam ipsi Deo. Unde sicut amor amicitiae, qui est in amicum, se extendit ad amici filium, ila quod filius amici amicus est et dilectus, non autem sic se extendit ad amici calulum, ut canis diligalur consimili affeclu; sic intelligendum esl, quod caritas, quae est amor Dei, se extendit ad illos qui sunt nali esse eius filii per gratiam adoplionis. El quia creaturae irrationales non sunt huiusmodi. ideo proprie loquendo, non sunt natae ex caritate diligi. ita quod caritas circa illas ponat affectum, bene tamen 2 potest caritas in illis diligere Deuni; ita quodam modo potesl concedi, ut illae creaturae dihgantur ex caritate, licet improprie. — ideo non sunt numerandae inter illa quae proprie ex caritate diliguntur, sicttt rationes ad hanc partem inductae ostendunt.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod Deus diligit creaturas irrationales; dicendum, quod Deum creaturas irralionales clilifjere est eas conservare in esse naturae;sed aliqmd diligere ex caritale, hoc est summum Bonum ei optare; et ideo plus connolatur, cum dicitur, aliquid esse ex caritale diligendum, et aliquid esse Deo dileclum. Et ideo non sequitur, quodsi Deus eas diligit. quod ex caritate auiandae sint. Et si tu nliiii-iux, quod caritas conformat voluntatem nostram volmilati ilivinae; dicenilum, quod hoc non i"0 verum primo et per se respectu omnium operum et qnornmeumque obiectorum, sed respectu illorum quae habent expressam similitudinem. el quibus vult Deus dare se ipsum. Nam caritas omnibus, quae ex caritate diligit, optat Deum. Et hoc est quod clicit Augustinus. et habetur in distinctione praecedenti 5: «Sic nos invicem diligamus, ut, quantum possumus, ad habendum in nobis Deum ex dilectione attrahamus ».

-2. Ad illud quod obiicitur, quod creaturae rationales diliguntur ex caritate propter assimilationem ad Deum; dicendum, quod non quaecumque assimilatio ad Deum facit aliquid ex caritate diligibile. sed illa quae facit Dei capacem; et haec est similitudo imaginis. Anima enim « ideo est imago Dei, quia eius capax et particeps esse potest6». Caritas enim optat, illud summuiii Bonum haberi ab eo quem diligit; ad illud enim inclinat tanquam ad suum principale obiectum. Et quoniam similitudo vestigii non facit, creaturam ipsius Dei esse capacem per cognitionem et amorem; hinc est, qtiod non sequitur, quodsi in creaturis irrationalibtts reperiatur aliqua vestigii similitudo, quod propter hoc ad ipsas extendatur caritatis dilectio.

3. Ad illud quod obiicitur. quod fides ila credit Deum creatorem irrationalium sicut rationalium: dicendum, quod non est simile de fide et caritale. Natu fides non tantum est circa ipsum Detim. in quantum est finis, sed eliam in quantuni esl principium rerum. Et quia Detts est principium iinmediatuin tam respectu rationalium quam irratioualium; ideo utroque respectu in Deum credit et ipstim contemplatur. Caritas autem respicit Deum sub ratione finis, quia sub ratione boni. Et quia creaturae ralionales et irrationales non eodem modo habent tendere in ipsum summum finem, qttia rationales immediale, irrationales vero mediale; hinc est. quod non sequitur, quod dilectio caritatis ad has et illas se habeat ttniformiler.

4. Ad illud quod obiicitur, quod virtus et vitium habent esse circa idem; dicendum, quod illud argumentum dupliciter peccat. Primo, quia, quamvis virtus et vitium habeant esse circa idem subiectum. non tamen oportet, quod generaliter habeant esse circa idem obiectum; plura enim exiguntur ad virtutem quam ad vitium. Ideo si circa aliquid potest consistere vitinui, non propter hoc sequilur. quod et virtus. — Alius etiam defeclus est ibi, quia, cuni caritas sit virtus et amor specialis. non oporlet, quod circa illud consistat caritas, circa quod consistit quodlibet speciale vitiura. Unde quamvis cupiditas consistat circa bona temporalia, non oportet, quod circa illa sit virtus caritalis, sed sufficit, quod sit virtus largitalis. Et ideo non oportet, huiusmodi temporalia ex caritate amari, sed ex largitate retineri et dispensari, quae iuxla eorum valorem novit eadem appretiari.

o. Ad illud quod obiicitur de eo qui diligit temporalia, ut per illa Deo serviat; iam patet responsio per ea quae dicta sunt: quia ille motus est

I. Solutio auctoris primo loco posita, quam tenent etiam

Secundo quaeritur, utrum ex caritate diligendi sint daemones. Et quod sic, videtur.

1. Levitici decimo nono: Diliges proximum tuum sicut te ipsum; Glossa: « Proximus non propinquitate sanguinis inlelligendus est, sed societate rationis»; sed daemones sunt rationales: ergo daemones sunt proximi noslri. Si ergo proximi sunt ex caritate diligendi, videtur, quod et daemones.

2. Item, ratio diligendi proximum est, quia est ad Dei imaginem; sed hanc est in daemonibus reperire: ergo cum in eis reperiatur ratio diligendi, videtur, quod eos debeamus ex caritate diligere.

3. Item, Angeli, antequam peccarent, ex caritate diligendi erant, propter ea quae habebant in se; sed Dionysius dicit, quod « daemones habent sibi data integra et splendidissima»: ergo si tunc meritorius, non quia sit a caritate elicienle, sed quia est a caritate imperante, sicut ire ad sanctum Lacobum, vel facere quodcumque aliud opus in Dei obsequium. Praeterea, cum quis diligit temporalia ad serviendnm Deo, affectio sua versatur circa eum cui vult servire, sicut prius tactum est. Et ideo ex hoc non potest concludi, quod talia diligantur ex caritate, nisi valde extenso nomine. Nam proprie nihil ex caritate diligitur, circa quod caritas non ponat affectum specialem. ex caritate diligendi erant propter ea quae tunc habebant, pari ratione videtur, quod nunc debeamus ex caritate eos diligere.

4. Item, ex caritate debemus diligere quaecumque faciunt ad cumulum nostri meriti; sed daemones nos tentantes et vexantes faciunt ad nostri meriti ciimulum: ergo videtur, quod ex caritate diligendi sunt.

5. Item, ex caritate diligendum est omne quod facit ad Dei honorem et decorem divinae iustiliae; sed daemones de caelo deiecti et poenis subiecti faciunt ad manifestationem decoris divinae iustiliae: ergo videtur, quod sint ex caritate diligendi. Prima sic probatur: quia caritas diligit beatitudinem et appetit beatificari 5; ideo diligit omne illud, quod est ad beatitudinem ordinatum: ergo pari ratione, cum

carilas diligat Dei honorem et laudem, diligit omne illud quod facit ad amplificationeni laudis divinae. Minor est manifesta per se.

Sed contra: I. In mandato dilectionis proximi ul homo diligat proximum sicut se ipsum; quod exponens Augustinus dicil: « Sicut te ipsuin, id est ad quod te ipsum »; nos ipsos autem debemus diligere ad suniini Boni participationem: si ergo daemones ad hanc non possunt pervenire, videtur, quod non sint diligendi ex caritate.

2. Item, super illud Lucae decimo 2: Quis tibi videtur proximus esse? Glossa: « Proximus esl cui iinpendilur, vel qui impendit misericordiam »; sed daemones non sunt tales: ergo non sunt diligendi ex caritate.

3. Item, Augustinus, oclavo de Trinitate: «Qui diligit homines, vel quia iusti sunt, vel ut iusti sint, amare debet »; sed daemones non sunt iusti nec possunt esse iusti: ergo non sunt ex caritate aniandi.

Item, curia caelestis daemones non diligit, quin potius odit el detestatur: ergo si in eis est caritas maxime perfecta, et tanlo perfectior est in via, quanto conformior est illis qui sunl in patria; videtur, quod nulla caritas se ad daemonum dilectionem extendere debeat.

5. Uem, nihil esl caritatis vinculo amplectendum, quod est perpetualiter separatum ab liis quae 4 caritate ligantur; sed daemones a membris Christi sunt sempilernaliter separari: ergo nullo modo sunt ex carilate diligendi.

c o n c l u s i o. Daemones el damnati non sunt diligendi ex caritale elicitive el proprie; sumendo carilatem large, sive ex carilate imperante, ralione naturae sunl diligendi, ralione culpae odiendi.

Respondeo: Dicendum, quod sicut irralionalia ex caritate non sunt diligenda elicitive, quia non sunt ordinata ad illius summi Noni assecutionem, i. quod suis dilectis caritas optats; sic daemones, quia sunt obstinati in malitia et iinpossibiles effecli ad perveniendum iu beatitudinem aeternam, diligendi non sunt ex carilate elicilive. — Caritas enim nullos facit diligere elicitive, nisi eos quos optat ad sum- 1 Vide snpr.i li(. MagiSlri, (I. XXVII. c. 5. Vcrb:i a Magimam beatitudinem pervenire. Nullos autem optat pervenire ad illam supernam beatitudinem, cuin moveatur rationabiliter et discrete, nisi eos qui sunt habiles ad perveniendum et secundum ordinem naturae et secundum ordinem divinae iustitiae. Quoniam ergo daemones, etsi sint apti nati per naturam felicitari et in Deo beatificari, quia tamen divina iuslitia repugnat, per quam sunt damnati ad sempiternam miseriam; hinc est, quod caritas summum Bonuni eisdem non optat. El ideo concedendum est, quod daemones non sunl ex caritale diligendi.

Eodem etiam inodo dicendum est de damnatis, secundum quod ex carilate diligere accipitur proprie. Si vero ex caritate diligere accipiatur large, proul actus diligendi est ex caritate imperante 6; sic daemones quodam modo sunt diligendi et quodain modo odiendi: odiendi ratione culpae. qua sunt Deo dissimiles, diligendi ratione naturae. Imago enim summi Regis, secundum naturam suam considerata, quantum est de se, pulcra est et formosa et naturali affeclu amabilis a consimili natura. — Verumtamen, quia habens caritatem multum detestatur eorum culpam; et culpa eorum totaliter et inseparabiliter possidet eorum naturam: hinc est, quod caritas magis movet affectum naluralem ad diligendum creaturas irrationales quam ad diligendum daeiuones. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod daemones non sunt diligendi ex carilate.

1. Ad illud ergo qund prinio obiicitur in contrarium, quod proximus est qui commumcat in ratione; dicendum, quod communicare in ratione est dupliciter: vel secundum ipsius rationis naturam puram, vel secundum ordinem et habilitatem ipsius ad graliam. Dico ergo, quod proximitas secun dum rationis naturam non est sufliciens ad lioc, quod aliquis dicatur esse proximus respectu actus diligendi; dilectio enim gratuita respicit ordinem s ad gratiam. Et quoniam daemones hac proximitate carent, quia redditi sunt ad gratiam impossibiles; ideo sub nomine proximorum non continentur. Et ideo ex illa ratione non sequitur, quod diligendi sint ex caritate.

± Ad illud quod obiicitur, quod imago est ratio diligendi in rreatura 8; dicenduni, quod imago non esl sufficiens ratio diligendi, nisi in qiiaiitnni confi/fnati, cod. K obstinati vel confirmati. Post pauca pro

est ordinata ad gratiam et gloriam, ad quam ordinat carilas. Et quia hoc modo non est in daemonibus, immo oinnino deordinata; ideo non cogit illa ratio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod angeli, antequam peccarent, ex carilate erant diligendi; dicendum, quod hoc erat, quia tunc habilitatem et idoneitatem habebant ad assequendum gloriam; sed hanc non habuervmt post lapsum: et ideo non sunt nunc, sicut tunc, ex caritate diligendi. Et si tu obiicias, quod « habent sibi data integra et splendidissima »; dicendum, quod illud dicitur quantum ad potentias respectu naturalium operationum, non autem quantum ad habilitates earundem respectu gratuilarum. Inhabiles enim facti sunt ad bene faciendum: tales enim habilitates corrumpunlur per peccatum, secundum quod vult Augustinus, et in secundo libro fuit oslensum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod quidquid facit ad cumulum nostri meriti, est ex caritate diligendum; dicendum, quod hoc potest esse dupliciter: vel secundum principalem intentionem, vel per occasionem. Quamvis ergo praedicta propositio veritatem possit habere de eo quod facit acl cumulum nostri meriti secundum principalem intentionem et primariam ordinalionem; de eo lamen, quod facit ad cumulum meriti per occasionem, non oportet habere veritatem, quia ex multis malis et peccatis Deus viris iustis elicit bona; et hoc modo daemones faciunt ad nostri meriti promotionem, quia, dum

Tertio quaerilur, utrum ex caritate diligendi sint mali homines. Et quod sic, videtur.

1. Matthaei quinto 6: Diligile inimicos vestros elc.; sed qui odit iustos absque dubio est iniquus et malus: ergo si talis est ex caritate diligendus iuxla mandalum dominicum, mali homines ex caritale diligendi sunt.

2. Item, omnes praedeslinali diligendi sunt ex caritate; sed multi. qui sunt mali, sunt praedestinati: ergo aliqui mali ex caritate diligendi sunt. Sed nescimus, qui sint praedestinati, qui praesciti, dum in via sunt: ergo omnes mali sunt ex caritate diligendi.

3. Item, omnes, pro quibus est orandum, sunt ex caritate diligendi; sed orandum esl pro peccatoribus: ergo tales ex caritate sunt diligendi.

1 Disl. 35. a. 1. q. I. et a. 2. per tolum, ubi etiam Auintendunt nos pervertere ad peccatum, virtute divina eorum exercitium convertitur viris iustis et sanctis ad meriti additamentum 2.

S. Ad illud quod ullimo obiicitur, quod omne quod facit ad Dei honorem et decorem iustitiae, est diligendum ex caritate; dicendum, quod sicut ex praecedentibus 3 patet, si proprie accipiatur diligere ex caritate, propositio non habet veritatem. Et si t.u obiicias, quod ordinatum ad beatitudinem est diligendum ex caritate, ergo similiter ordinatum ad laudem; dicendum, quod dupliciter est aliquid ordinatum ad beatitudinem: aut quia ipsum de se ordinatum est, ut perveniat ad beatitudinem; aut quia per ipsum aliud ordinatum est pervenire. Et quod primo modo ordinatum est ad beatitudinem, diligendum est ex caritate; quod secundo modo ordinatum est, non debet diligi ex caritate, accipiendo proprie. — Similiter aliquid ordinatum ad laudem Dei potest esse dupliciter: aut quia ipsum laudat et magnificat Deum et gloriatur in laude Dei, aut quia est maleria laudis divinae. Et quod primo modo ordinatum est ad Dei laudem ex caritale diligendum est; quod vero secundo modo ordinatum est, non oportet, quod diligatur ex caritate, nisi dicatur diligi ex caritate imperante. Caritas enim imperat homini, ut velit, omne illud esse in universo, quod excitat virum iustum ad laudandum et macmificandum Deum suum 5.

4. Item, perfectissima caritas fuit in Chrislo; sed Chrislus, cum essemus iniusti et peccatores, dilexit nos: si ergo omnis amor rectus debet caritalem Christi imitari, tunc videlur, quod peccatores et impii ex caritate sint diligendi.

Sed contra: 1. In Psalmos: Nonne qui orferunl te, Domvne, oderam, el super inimicos tuos labescebam? sed omnes viri iniusti Deum offendunt et ipsi Deo inimicantnr: ergo omnes peccatores odiendi sunt: non ergo ex caritate diligendi.

2. item, caritas facit voluntatem nostram conformem vokmlati divinae; sed peccatores et iniusti sunt Deo odibiles, secundum illud Ecclesiastici duodecimo: Altissimus odio liabet peccalores; et illud: Similiter abominabilis est Deo impius et impielas eius: ergo videtur, quod secundum legem 5 Vide scliolion ad praecedentem quaesl.

caritatis mali sunt odiendi: non ergn ex carilate diligendi.

3. Item, « in conlrariis sequitur consequenlia in ipso », et sicut se habet bonitas ad dilectionem, sic malitia ad odium; sed haec est per se vera: boni sunt diligendi, ergo et haec: mali sunt odiendi; sed odiendutn non est diligendum: ergo raali non sunt ex carilate diligendi.

4. Item, caritas est vinculum unitatis: ergo illi soli sunt ex caritate diligendi, qui sunt ex unitate corporis mystici; sed mali non sunt de unitate corporis myslici: ergo non sunt diligendi ex caritate. Mali homines ex carilale diligendi sunl, qualenus sunl homines ad imaginem Dei facli et beatitudinis capaces; quatenus aulem sunt mali, polius delestandi sunl quam diligendi.

Respondko: Dicendum, quod de malis hominibus dupliciter contingit loqui et dupliciter etiam eos contingit considerare: vel in quantum sunt ho-, vel in quantum sunt mali; sive in quantum habent in se rationem divinae imaginis, secundum quam sunt capaces beatitudinis, vel in quantum cnrent perfectione divinae similitudinis.

Si primo tnodn consideremus homines malos, iu quantum videlicet sunt homines et ad Dei imaginem, secunduni quam simt capaces beatitudinis; i. sic ex caritate diligendi sunt, pro eo quod liberalilas caritatis et eius auiplitudo omnes recnlligit, qui ad illam summam beatitudinem habent idoneilatem. — Si vero consideremus homines malos, secundum quod mali sunt et privati perfectione divinae simia. litudinis; sic potius sunl detestandi quam diligendi. Et sic iidetu honiines el odiendi sunt et diligendi: odieudi quidem ratione inordinationis culpae, diligendi vero ratione ordinationis naturae, quae possibilis est ad perfeclionem gratiae. Et hoc est quod dicit Gregorius in quadam Hontilia, « quod etsi indignationem debemus vitiis, compassionem debemus naturae ». Et Isidorus in libro de Virtutibus: « Totum Christum non diligit qui hominem odit; bomnn est non odire naturam, sed culpam ». Licet ergo malorum culpam odiamus, ipsos tamen diligere debeiims. — Et sic concedenduni est, quod licet maloruin homitmm malitia sit detestanda, ipsi tamen mali homines, in quantuin sunt ad beatitudinem ordiiuiti, sunt ex caritale diligendi. Unde etrationes, quae ad hoc inducuntur, concedi possunt. quotl Propheta non odiebat naturam, sed eorum culpam; propter quod subiungit: Perfecto oilio oderam illos; Glossa: « id est, iniquitates eorum odivi, non naturam; hoc est enim perfecto odio odisse, ut nec propter vitia homines oderis, nec propter homines vitia diligas ».

2. Atl illutl qund obiicitur, quod Deus odit peccatores; iam patet responsio: quia Deus non odit eos ratione naturae, sed ratione vitii. Licet enim ratione vitii puniantur a divina iustitia, ratione tamen nalurae ad bonum ortlinatae foventur et attrahuntur a divina misericortlia, secundum illutl quod tlicitur atl Romanos quinto: Commendat aulem caritalem suam Deus in nobis, quia, cum adhuc peccalores essemus, Christus pro nobis morluus est; sic enim Deus dilexit mundum, ut dicitur loannis lertio, ut Filium suum unigenitum etc.

3. Ad illud qtiod obiicitur, quotl « si propositum de proposito, et oppositum de opposito9»; dicentlum, quod illud habet veritatem, intelligendo per se; et itleo in ratione illa est duplex defectus. Primuin, quia boni homines sunt diligendi, non sohun quia bonij sed etiam quia ad bonum ordinati, sive non soluin qtiia boni in actu, sed etiam quia boni in aplitudine el habilitate; et ideo non sequitur, quod mali sint odiendi, quia mali, etsi non sint boni in aclu, sunl tamen boni in aptiludine. ea, esto quod hoc sil verum, quotl boni, in quantum boni, sunt diligendi; ex hoc non sequitur, nisi quotl mali. in quantum mali, sunt otliendi. Et hoc qtiidem veruin est; sed ex hoc ulterius non est inferendum, quod mali homines non sunt diligentli, quia, quamvis sit in eis malilia culpae, quae est ratio odiendi, est tamen in eis bonitas nalurae, quae est ratio diligendi.

4. Ad illutl quod obiicitur, quotl caritas est vinculnni unitatis; diceiuliiiii, quod vinculum dilectionis, licet respiciat duo extrema, untiui tainen illoruni respicit sicut subieclum, alterum aulein sicut personas, sed culpas. Ctv. August., I. de Doctr. christ. c. 27.

terminum; nec oportet, quod utrumque respiciat sicul subieclum, nisi ubi reperitur perfecta ratio unionis. Quoniam ergo habens caritatem est de unitate corporis, alius vero actu malus potest esse de unitate corporis illius, quamvis aclu non sit; hinc est, quod caritas polest esse in uno respectu alterius, pro eo quod vinculum amicitiae ad sui esse non necessario exigit extremorum mutuam coniun-

1. Anliqui doclores in solvenda hac quaestione iisdem prin- Tar., hic a. 5. — Richard. a Med., hic q. 3.

Quarto quaeritur, utrum ex caritate sint diligenda corpora nostra. Et quod non, videlur.

1. loannis duodecimo 3: Qui amat animam suam perdct eam; sed constat, quod anima non odienda sint corpora nostra, non ergo ex carilate diligenda.

2. Item,nihil est ex caritate diligendum, quod impedit hominem ab assecutione beatitudinis; sed caro noslra est huiusmodi, quia caro concupiscit adversus spiritum, secundum quod dicitur ad Galatas quinto'1; et ad Romanos septimo: hwenio in membris meis quod legem repugnat etc: ergo si corpora noslra impediunl nos a bealitudine assequenda, videlur, quod non sint ex carilate diligenda.

3. Ilem, caritas nunquam excidit: ergo illa sunt ex caritate diligenda. quae rmnquam excidunt; sed corpora corrumpunlur: ergo ex caritate diligenda non sunt.

h. item, ratio imaginis sive expressa assimilatio ad Deum est illud quod facit, crealuram rationalem ex caritate diligi, sicut ex praecedentibus s patet; sed in corpore communicamus cum brutis, 1 God. V supplet myslici. Subinde pro aclu mahis edd. clionem; multi enim diligunt, qui non diliguntur. Unde ad hoc, quod caritas sit vinculum unionis, non oportet, quod ponat utrumque extremorum in actu uniendi; sed sufficit, quod ponat unum in aclu, scilicet subieclum, in quo est, reliquum vero in habitu, scilicet obiectum, sicut scienlia ponit scientem in actu, scibile vero ponit in habitu 2.

II. Etiam in sequenti (4.) quaestione ct obiectionibus sol- Meri., hic q. 4. nec perfectio imaginis invenitur in nobis ex parte corporis: videtur ergo, quod corpora nostra non sint ex caritate diligenda, sicut nec bruta animalia.

Sed contra: 1. Ad Ephesios quinto: Viri bent diligere uxores suas sicut corpora sua: si ergo hortatur Apostolus ad diligendas uxores ex caritale; cum similiter diligendae sint ut corpora, videtur, quod corpora nostra sint ex caritate diligenda.

2. Item, Augustinus dicit in libro de Doctrina christiana: « Quatuor sunt diligenda », et tribus praemissis, subdit: « quartum, quod infra nos est, scilir.et corpus nostrum »: si ergo Augustinus enumerat ibi diligenda ex carilate praecise et proprie, videlur, quod corpora nostra sint diligenda ex caritate.

3. Item, omne beatificabile est ex caritate diligibile; sed corpus noslrum cum anima communicabit in participatione felicitatis 9: ergo similiter communicare debet in dilectione caritatis.

4. Item, in ordine caritatis consanguinei praemittendi siint extraneis secundum Ambrosiura 10; sed consanguinitas non est nisi ex parte corporum: si ergo haec conditio reddit homines magis arnabiles, videtur, quod corpora noslra inter ea connumerantur, quae sunt ex caritate diligenda. Latin. Lexicon), quae omnium codd. est, edd. 1, 2 nmlarunt

C 0 N C L U S 1 0. Corpora nostra, cum capacia sint bealiludinis per quandam redundantiam, ex caritale sunt diligenda.

Respondeo: Dicendum, quod cum caritas sit pondus inclinans ad summum Bonum et perfectam beatitudinem, omne illud facit diligere, quod est beatum, vel bealificabile. Quoniam ergo contingit dantiam; hinc est, quod omnia isla sunt ex caritate diligenda, secundum prius et posterius, secundum magis et minus. Beatum autem per essentiam est solus Deus; beatum vero per primam influentiam est rationalis spiritus; beatum denique per quandam redundantiam est corpus humanuin, in quod gaudium gloriae redundat per coniunctionem sui ad animam bealam. Hinc est, quod caritas non solum facil nos diligere Deum et rationalem spiritum, sed etiam corpus nostrum. — Concedendum est igilur, sicut probatum est, quod corpora nostra di- Iigenda sunt ex caritate; concedendae sunt eliam rationes ad hanc parlem inductae.

1..d illud ergo quod obiicitur, quod Deus hortatur nos in Evangelio ad vitam carnalem odienfojft. cijceminni _ qU0C j,, corpore nostro est vitiositas concupiscentiae el bonitas naturae. Et quia viliosilas concupiscenliae inclinat ad inalum, ideo est odienda; et si quis eam diligit, odit animam suam; quia vero bonitas naturae ordinata est ad suminum Bonum quodam modo comparticipandum, ideo est diligenda. Cum ergo Dominus hortatur ad odiendam animam nostram sive vitain carnalem; dicendum,

Quinto quaeritur, utrum ex carilate diligenda sint dona graluila. Et quod sic, videlur:

1. 1'rimo per Augustiiiuin, in libro de Trini- « Qui ililigit proxiiniim ipsam praecipue dileitionem diligat»: ergo si proximum diligit ex carilale, dilectionem diligit ex carilale; sed dilectio, r 1 i i ri diligil proximum, est donum gratuitum: ergo dona gratuita sunt ex caritate diligenda.

2. Ileiii, omne quod ordinat ad beatitudinem quod hoc non concludit, quod corpora nostra non sinl diligenda siinpliciter s, sed quod non sunt diligenda quantum ad viliosilatem concupiscentiae.

3. Et per hoc patet responsio ad rationem sequentem: quia caro non repugnat spiritui nec impedit ab assequenda beatitudine propter conditionem naturae, sed propter vitiositatem concupiscentiae contractae.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non debent diligi ex carifale ea quae corrumpuntur, cum caritas nunqnam excidat; dicendum, quod quamvis corpus nostrum sit corruptibile ad tempus et secundum praesentem statum, est tamen ad perpetuam incorruptionem ordinatum. Unde quamvis nunc seminetur in corruptione, resurget in incorruplionel; et ideo, quamvis corpus sil corruptibile quantum ad naturae lapsae infirmitatem, non sequitur, quod non sit diligibile ex caritate quantum ad veritalem naturae, secundum quam ordinatum est ad perpetuam incorruplionem.

5. Ad illud quod obiicitur, quod ratio imaginis et expressa assimilatio, quae facit, creaturam rationalem diligi ex caritate, non invenitur in corpore; dicendum, quod verum est, per se loquendo, quod ratio imaginis sic facit. Licet autem corpus humanum non sit ad Dei imaginem per se, est tamen unitum animae, quae est ad Dei imaginem, unitum, inquam, iu unitale nalurae; et ratione illius est beatitudinis comparticipabile; et sicut esl beatitudinis comparticipabile, ita est diligendum ex carilate, ea videlicet ratione. qua est animae rationali unitum; et hoc est proprium corporis humani respectu cuiuslibet alterius corporis. Propterea nou est simile de aliis corporibus et animalibus irrationalibus. et ad eam perducit, diligendum est ex caritate;sed dona gratuita sunt huiusmodi: ergo videtur, quod ex carilate diligenda sunl.

6. Item, constans est, quod dona spiritualia sunt amanda et a Deo pelenda, et qui illa diligit diligendo meretur: si ergo dilectio nieriloria est dilectio carilalis, videlur, quod talia dona sint ex caritate diligenda.

h. Ilriii. sicut se habet dileclio gratuita ad dona

gratuita, sic se habet dilectio naturalis ad bona naturalia; sed bona naturalia diligunlur naturali dilectione: ergo pari ratione dona gratuita diliguntur dilectione gratuita. Sed dilectio gratuita est dilectio caritatis: ergo videtur, quod dona gratuita sint ex caritate diligenda.

Contra: 1. Nulla creatura carens ratione est diligenda ex caritate; sed huiusmodi dona gratuita rationem non habent: ergo non debent diligi ex caritate.

2. item, « diligere est velle alicui bonum 3 »; sed stultus esl qui vult alicui virtuti vel caritati bonum: ergo videlur, quod huiusmodi dona gratuita ex caritate non sunt diligenda.

3. Item, illud solum est ex caritate diligibile, quod est aliquo modo beatificabile; sed huiusmodi dona gratuita non sunt beatiflcabilia: ergo non sunt ex caritate diligenda.

4. Item, Augustinus 5 sufficienter enumerat ea quae sunt ex caritate diligenda; sed dona gratuita non sunt de illis quae Augustinus enumerat: ergo videtur, quocl ex caritate diligenda non sunt.

C0NCLUSI0. Bona gratuita ex caritate sunt diligenda, non quidem amore amicitiae, sed concupiscentiae.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod aliqui dicere voluerunt, dona gratuita non esse ex caritate diligenda, secundum quod i. diligere ex caritate esl motus carilatis ut elicientis; sed si ex caritate diliguntur, hoc est secundum quod diligere est ipsius caritatis imperantise. Nam in hoc differt caritas ab affectu naturali, quod naturalis affectus quaerit proprium commodum, « caritas vero, secundum quod dicit Gregorius, protenditur in alterum »; et quia commodum nostrum recte et proprie consistit in spiritualibus donis, quae ordinant nos ad beatitudinem: ideo amor talium donorum est a dilectione naturali elicitive, sed a caritate imperative, cuius est imperare affectibus nostris, ut recte moveantur in suum finem. — Sed 1 Codd. FHNT Item sic se... gratuita, sicut se etc. Post illud non sufficit dicere: primum quidem, quia caritas non semper in alterum tendit; habens enim caritatem, per ipsam frui Deo desiderat. Secundo vero, quia, quamvis sit naturae quaerere et amare commoda naturalia, spiritualia tamen dona perfecte amare, hoc non potest esse nisi dilectionis gratuitae.

Et propterea est alius modus dicendi, quod cum bonum sit obiectum caritatis, et actus recipiat speciem ab obiecto; intentio aclus diligendi variari est ordinatum ad beatitudinem et in finem; alio modo abstractive, quia est illud quo quid ordinatur in finem. Dona igitur gratuita non dicuntur esse bona primo modo, sed secundo, quia mediantibus illis substantiae rationales habent in finem ordinari; ideo, proprie loquendo, magis sunt bonitates quam bona, et magis rationes diligendi quam diligibilia. Et ideo dicunt isti, quod susceptiva horum donorum spiritualium sunt ex caritate diligenda, ipsa vero dona gratuita non sunt proprie ex carilate diligenda1", sed magis rationes diligendi ex caritate sua subiecta. Et quia accidens cum subiecto est unum, ideo dilectio istorum donorum cum dilectione creaturarum rationalium non ponit in numerum. — Sed illud adhuc calunmiabile est, pro eo quod Deus, qui est ipsa summa Bonitas per essentiam, connumeratnr inter ea quae sunt ex carilate diligenda. Et iterum: « Si propter quod unumquodque, el illud magis » — sed talia dona spiritualia sunt bona, propter quae homines diliguntur — multo fortius ex caritate diligenda ipsa videntur.

Et ideo est adhuc tertius modus dicendi, quod sicut in praecedentibus 1! tactum est, duplex est carilatis motus et affectus. Est enim dilectio amicitiae et dilectio concupiscentiae. Dilectione amiciliae diliguntur, quibus optatur bonum; dilectione vero concupiscentiae illa dicuntur diligi, quae desiderantur. Quoniam ergo desiderium bonorum spiritualium est ipsius caritatis, secundum quod Sancti dicunt, quia bona spiritualia tenent rationem honesti; concedendum est, quod bona gratuita ex caritate dili- 10 Supple: sunt. — Aristot., I. Topic. c. 6. (c. 8.) inter

genda sunt. Et lioc expresse dicit Augustinus in octavo de Trinitate, cum dicit, quod «ipsacaritas ex caritate diligenda est ». Expresse etiam docet ipsa experientia viros spirituales, qui nihil tam desiderant post Deum, quam habere perfectam Dei dilectionem. — Unde concedendae sunt rationes, quae sunt ad istam partem.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in condilectioiie amicitiae, verum est; si vero de dileclione concupiscenliae, non est verum. Et si lu obiicias, quod tunc bona temporalia erunt diligenda ex caritate, cuni caritas faciat, illa bona concupisci propler obsequium Dei; dicendum, quod non est simile: quia illa bona temporalia habenl tantuni rationem commodi, sed bona spiritualia habent rationem honesli; et ideo concupiscentia sapientiae in Scriptura laudatur, quamvis concupiscentia pecuniae viluperetur. Praeterea, « bona temporalia sunt miniina bona», sicut dicit Augustinus; sed dona gratuita connumerantur inler bona maxima; et ideo de his et islis non est simile.

2. Ad illud quod obiicitur, quod diligere esl

Sexto quaeritur de diligendoruni numero et sufficientia. Dicit enim Augustinus, quod «quatuor sunt ex caritale diligenda, videlicel Deus et nos ipsi, proximus et corpus nostruin». Et videtur primo, quod ibi sit superfluitas

1. Qui.i quae sunt eiusdem speciei et non distingiiiintiir nisi secundum materiam, non debent facere diversa merobra distinctionis; sed nos el proximus noster suinus eiusdem speciei: ergo non 1 Cap. 8. n. 12. — Inferius pro 711/ nihil cod. A quod velle alicui bonum; iam palet responsio: quia loquitur de diligere, secundum quod est actus amiciliae; secundum enim quod est actus concupiscentiae, diligere non est velle alicui bonum, sed magis est aliquod bonum desiderare vel aliquod bonum acceptare. Et quamvis non sit concedendum. quod caritas faciat sibi velle bonum; facit tamen, se desiderari et acceptari tanquam verum bonuin.

2. Ad ilhul quod obiicitur, quod nihil est amandum ex caritate nisi beatificabile; dicendum, quod illud prima fronte habet instantiam in Deo, qui est ipsa beatitudo. Praeterea, etsi in creaturis aliquo modo habeat veritatem, hoc verum est in his quae diligenda sunt dilectione amiciliae.

h. Ad illud quod ultimo obiicitur, dicendum, quod Augustinus non enumerat quaecumque diligenda, sed diligenda dilectione amicitiae. Et si tu quaeras rationem, quare; dicendum, quod hoc est, quia motus amicitiae maioris liberalitatis est quam motus concupiscentiae; et secundum illuin caritas protenditur in alterum: et ideo secundum illum inodum magis diligibilia distinguuntur, et quae diligenda sunt diligi praecipiuntur. Nec esl diminutio, quia in illis ista includuntur 6. debet homo habens caritatem cum proximo suo pro diversis diligibilibus numerari.

2. Ilem, sacra Scriptura sufficienter enumerat diligibilia in praeceptis, quae dat; sed non enumerat nisi duo. scilicet Deuin et proximuin, de quibus tlat duo praecepta: ergo videtur, quod alia inenibra sint superflua.

3. Item, nihil contingit esse beatuin nisi tribus modis, videlicet per essentiam, per primam in- 6 Verba i/ui nl i/ish uenlitiiiln desunt in cdtl.

fluentiam et per redundanliam: ergo si caritas non se extendit ad diligendum nisi id quod est beatum in actu, vel in potenlia; videtur, quod non sint nisi tria diligenda, videlicet Deus, animus et corpus. di- Sed quod sit diminulio, videtur:

4. Primo per Ambrosium, qui, secundum quod in sequenti distinctione 2 habetur, assignat sex membra in numero diligendorum: ergo si Ambrosius non fuit in enumerando superfluus, videtur, quod Augustinus fuerit diminutus.

5. Item, sicut ex caritate diligendum est corpus nostrum, ita etiam et corpus proximi: ergo sicut animus noster et animus proximi constituunt duo membra diligendorum, ita videtur, quod corpus nostrum et corpus proximi: ergo videtur, quod quinque sunt ex caritate diligenda.

6. Item, sicut ex caritate diligimus quod est supra nos et infra nos et iuxta nos; sic etiam ex caritate diligendum est quod est contra nos, videlicet inimicus, sicut supra 3 oslensum est: videtur ergo, quod praedictis membris deficiat unum membrum.

Quaeritur ergo: quare tot sunt ex caritate diligenda, et non plura neque pauciora?

C O N C L V S 1 0.

Ex caritate quatuor sunt diligenda, quorum sufficientia duplici via demonstratur.

Respondeo: Dicendum, quod numerus diligialio modo per comparationem ad ipsum diligentem.

Secundum ipsam dileclionem polest accipi nui. merus et sutficientia sic. Cum enim dilectio sit appetitus boni, in appetilu autem boni est considerare summum Bonum ipsi Deo, aut sibi ipsi, aut sibi simili, aut sibi adhaerenii — ideo quatuor sunt ex caritate diligenda, quia numerus diligendorum non accipitur ex parte optantis, vel ex parle boni optati, cum sit unum, sed ex parte eius cui optalur; quod cum sit in quadruplici differentia, quatuor sunt diligendorum membra. Et hoc est quod supra dictum est, quod in praedicta divisione sumitur numerus diligendorum secundum dilectionem amicitiae, qua dicitur quis diligere alium, quando vult illi bonum.

Alio modo potest sumi numerus et sufficientia diligendorum ex comparatione ad ipsum diligenlem. Nam diligens aut habet respectum ad se, aut ul quod est supra se, aut ad id quod est iuxla se, aut ad id quod est infra se; et secundum hoc quatuor tantummodo diligenda sunt ex caritate. — Et secundum hunc modum assumit Augustinus diligibilium numerum et sufficientiam in libro de Doclrina christiana, nec tantum assignat numerum, sed etiam ordinem debitum. Ait enim sic: « Quatuor sunt diligenda: unum, quod supra nos est, scilicet Deus; alterum, quod nos sumus; tertium, quod iuxta nos est, scilicet proximus; quartum, quod infra nos est, scilicet corpus». Et quia omnia possunt reduci ad ista quatuor membra; ideo patet diligendorum numerus et sufficientia. dicendum, quod quamvis specie non differamus, tamen ad nos et ad proximos nostros caritas nostra diversimode comparatur secundum rationem diligendi et gradum. Primo enim caritas facit habentem se tendere ad beatitudinem et deinde proximum; illi optat tendere ad idem quasi a latere.

± Ad illud quod obiicitur, quod sacra Scriptura non exprimit nisi duo diligenda; dicendum, quod in sequenti mandato implicat tria diligenda. Nam in hoc quod dicit: Dilige proximum tuum sicut te ipsum, mandat homini, quod diligat se ipsum; et cum ipse sit constitutus ex anima et corpore, includitur ibi dilectio ulriusque 9.

3. Ad illud quod obiicitur, quod tantummodo tribus modis est quid beatum; dicendum, quod verum est; sed tamen caritas, quae disponit ad beatitudinem, alio modo respicit suum susceptibile, alio modo respicit illud quod est ei simile: primum ut participaris, secundum ut comparticipans; et ideo secundum istam diversam comparationem distingui

dimimiliu, quia Ambrosius assignat sex meaibra; dicenduin. i]iiocl illa sex membra reducuntur ad isla quatuor: Arabrosius enim distinguit ununi istorum membrorum in quatuor, videlicet dilectionem eius qiuid iuxta nos esi, scilicel dilectionem proximi. BJec es! il>i conlrarietas, quia Ambrosius considerat dilTerentias diligibiliuin acciileiital.es, Augustinus ronsiderat gradus et differentias magis essenliales; quod melius apparebit inferius.

o. Ad illud quod obiicitur de corpore proxinii. dicendum, quod tam corpus proximi quam corpus noslruni est infra nos, et ideo continetur sub quarto membro. Xec est simile de animo nostro el animo proxinii. quia dwersimode liabet carilas comparari ad utrumque: ad ununi sicot ad intrinsecum, ad aliud sicut ad propinquum. Ad corpora aulem comparari habet uniformiter; ad utrumque enim com-

Drn. I.

In parte ista sunt dubitationes circa lilteram, el primo quaeritur de hoc quod dicit: Nec speciali praeceplo opus eral hoc trad.i, ut quisque se vel eorpii.s suum diligat etc. Hoc enim non videtur verum, quia, si praecepta data sunt ad dirigendum aflectiones nostras; cum maxime contingat unuiuquemqiie errare circa dilectionem sui, videtur, quod de hoc maxime debuit praeceptum dari. — Item, in praeceptis caritalis non praecipitur amor carnalis, sed spirilualis; sed dillicillimum est se ipsum spiritualiter diligere: si hoc ergo necessarium esl ad salutera. videtur. quod hoc debuerit specialiter praecipi. Si dicas, quod non oportuit praecipere. quia in aliis duobus praeceptis inchulitur; tunc quaerilur: quare dilectio proximi non includitnr, sed exprimitur?

RespOndeo: Dicenduin, quod triplex est ratio, quare non oporlel, speciale mandatum dari de dilectione sui, vel torporis: una est, quam reddit Auguslinus. et, habetur in littera, quia salis intelligilur per hoc ipiod dicitur: Sicut le ipsum. Alia ratio est, quia ad hoc ipsum inrlin.it natura. Tertia ratio est, quia diligere Deum ex toto corde et ex lota anima et ex tota mente, hoc est se ipsum spiliiualiler amare. Ille enim se spirilualiter amat, qni cor et corpus ad honorein Dei totaliter exponit:

1 llisl. <oi. i. f>. i'l dub. i. — ln iniliu soluL edd. omilparatur sicut ad inlerius. — Aliter volunt 2 aliqui dicere, quod dileclio corporis proxirai continetur sub dilectione proxiini, quia uniformiter compnralur caritas ad utnunque; ad aninuun autem nostrum et ad corpus comparatur dijjormiter, quia ad aniinum oomparatur sicut ipsum informans et eidem inbaerens, ad corpus vero sicut eidem dominans el ipsum regens.

f>. Ad illud quod obiicitur, quod ex caritate diligendum est quod est conlra nos; dicendum, quod illud continetur sub e,o membro, quod est iuxla nos, pro eo quod, etsi inimici sint diligendi, qui sunt contra nos, non lamen sunt diligendi in eo, quod sunt contra nos, hoc est ratione culpae, sed in eo, quod sunt iuxta nos, hoc est secundum ronlbrniitatem naturae 3. et sic dilectio sui implicatur in illis duobus mandatis, et qui bene exsequilur primum mandatum facilitatem habet et rectitudinem ad diligendum se ipsum; et propterea non oportuit tertium mandalum addi, secundum quod dicit Augustinus.

Et per hoc patet determinatio obiectorum. Nam illud quod obiicit, quod circa dilectionem sui est obliquatio et difficultas; iain patet: quia satis inslruitur liomo per illa duo mandata ad obliquitatis et difficultatis illius remotionem.

Ad illud quod ultimo quaeritur: quare non sic iraplicite datur mandaluni de dilectione proxiiui, sicut de dilectione sui? dicendum, quod ratio huius est, quia non est ita in inclinatione el appetitu naturae converti ad alterum, sicut converti ad se ipsum; et praeterea, dilficillimuin est proximuiu diligere, maxime quando est ei adversarius: ideo congruuin luit, de hoc speciale inandatum dari.

DlIB. II.

Itein quaeritur de hoc quod dicit: Manifestum est, omnem hominem proximum esse depulandum. Obiicitur enim de beata Virgine: si enini proximus est ille qui est iuxla nos, et beata Virgo non tanlum supra nos, sed « supra Angelos exaltata est 9 »; non videtur, quod tantum diligenda sil ut proxiina, sed magis ut doniina. — Item, lionoranda est beata ticut riimi, iii'- anlo non oidelur Inserunl ergo,

Virgo speciali honore, qui dicitur hgperdulia: ergo speciali amore amanda: non ergo videtur, quod sub nomine proximi intelligatur. per quem inteUigimus illud quod esl iuxta.

Respondeo: Dicendum, quod nomine proximi intelligitur omnis homo cuiuscumque sexus, cuiuscumque dignilalis, cuiuscumque virlutis. Unde et Ad illud vero quod obiicilur. quod non est iuxta nos, sed magis supra; dicendum, quod licet sit supra nos ratione dignitatis gratiae et conceplionis nobilissimae, esl tamen iuxta nos secundum conformitatem naturae; el quoniam dilectio respicit Similitudinem, honor autem respicit dignitatem 2, hinc est, quod dileclio eius generaliler suh dilectione proximi continetur, quamvis veneratio ipsius aliis superponatur. — Verum est tamen, quod ipsa speciali atlectu ab omnibus debet diligi; sed ex hoc non sequilur, quod dilectio eius non debeat sub dilectione proximi contineri, quia, quantumcumque aliqua creatura magno affeclu sit amanda, per prius ipsa carilas ordinat animum ad diligendam salutem propriam, sicut melius infra 3 manifestabitur. — Per hoc palet responsio ad obiecta, quoniam ipse arguit de dignitalis sublimitate, cum obiicit quod beata Virgo esl supra nos, secundum quam est veneranda; sub noinine vero proximi continetur quantum ad naturae conformitaterri, secundum quam esl diligenda.

Dub. III.

Ilem quaerilur de hoc quod dicit: maiiifesium est, praeceplo dilectionis proximi etiam sanctos Angelos contineri. Sed contra: sancti Angeli quanlum ad dignilalein naturae et quantuin ad emihentiam gratiae et quantum ad excellentiam gloriae supra nos sunt: ergo videlur, quod non debeant proximi nostri, sed domini reputari. — Item, Christus dominus noster est, qui fuil paulo minus ab Angelis minoralus, secundum quod dicitur in Psalmo: ergo videtur, quod ipsi Angeli sint sicut domini nostri, non sicut proximi reputandi.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis Angeli supra nos sint sive quantum ad dignilalem nalurae, sive quantum ad sublimitatem gratiae; tamen quantum ad actum dilectionis non sunt supra nos diligendi, pro eo quod caritas nostra principaliter respicit summum Bonuin, in quod facit tendere et ad quod inclinat; secundo vero respicit subiectum, quod informat; tertio vero respicit aliud subiectum consimile, cum quo ligat; unde quantumcumque creatura sit in se ipsa excellens, tamen secundum legem caritatis iuxta esl, et ideo sub nomine proximi debet contineri.

Ad illud ergo quod obiicit, quod supra nos sunt sub ratione naturae, gratiae et gloriae; iam patet responsio: quia, quamvis sint supra nos secundum ordinem universi, non tamen sunt supra nos secundum ordinem cariialis 7. — Potest etiam aliter dici, quod quamvis sint supra nos ratione simplicitatis, spiriiuaiitalis el incorruplibiiitatis, sunt tainen iuxta nos ratione imaginis, secundum quam nos et ipsi habeinus immediate in Deum ordinari; el ratione huius possunt noslri proximi appellari.

Et per hoc patet responsio ad illud quod obiicitur de Christo, quod illud dicitur ratione passibililalis assumlae 9.

Dib. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Christum, iu i/uanlum homo esl, sicut nos diligere debemus. Contra: Christus est caput nostrum secundum conformitatem naturae assumtae 10; sed caput magis est diligendum quam aliud membrum: ergo plus debe- "mus diligere Christum, secundum quod homo, quam nos. — Ilem, tantum debemus diligere Redemptorem, quantum et Creatorem; sed Creator est diligendus plus quam nos: ergo el Redemptor. Sed Christus, in quantum homo, est Redemptor: ergo Christum, in quantum est homo, debemus diligere plus quam nos.

Respondeo: Dicendum, quod cum dicitur: stus, in quantum homo. diligendus est quantum nos, vel plus quam nos, haec determinalio in quantum potest importare unitalem personae, vel conditionem nalurae, iuxta illud quod dictum fuit supra distinctione nndeeiina. Et si imporlet vmitatem perswtae; sic diligendus estswpra nos, quia sic est noster creator, redemptor el salvator. Si vero importet conditionem naturae assumtae, sic diligendus est iuxta nos, et sic esl proximus noster. Unde si consideremus Christum solum ratione humanitatis,

Cap. I.

De ordine diligendi, quid prius, quid posL Post praedicta de urdine caritatis agendum est, quia dicit sponsa: Introduxil me rex in cellam vinariam ei ordinacit in nie caritatem. Yideamus igilur nis. Ordinis namque ignoranlia conturbat incriiorum nuari videtur ex ratione cnumeratioiiis. Non est autem apertum, utrum omnes lioinines pariler debeamus diligere et lantuin, quanlum nos, vcl minus. hoc est jmre ratione naturae creatae, non debetur ei principalitas dileclionis, sicut nec adoratio latriae; nec hoc modo dicitur redemptor noster, vecaput, quia tam ratio redemptoris quam capitis respicit personam secundum utramque naturam. — Et per hoc patet responsio ad obiecta 3.

Cap. II.

An omnes homines pariter diligendi sunt.

Unde super boc saepe movetur quaeslio, quam « Omnes homines aeque diligendi sunt. Sed cum omnibus prodesse nou possis, bis polissiinum consulendum «Omnibus enim pari dilectione vila aelerna optanda ctionis ollicia, quae fratribus niaximc sunt exhibenda, affectu, sed in operis exhibilione differentiam faciunt.

Quibus obviat illud praeceptum Legis? de diligendis parentibus: Bonura palrem tuum et matrem — Obviat etiam illis quod llieronymus super lem ail, scilicet « ut ordine caritalis, sicut scriptum est: Ordinavit in me carilalem, post oninium patrem, Deuni, carnis quoque pater diligatur et mater, lilius