Distinctio XXV

Solet etiam quaeri de Cornelio, utrum fidem incarnationis habuerit, cuin dictum esl ci per Angelum: cut fidem Trinitalis 7, ita et incarnationis habuisse Dei eius: Sine ficle enim impossibile esl placere Beo, Auguslinus vero dicit, « Cornelio dictum esse per Angelum: Acceplae simt ekemosynae tuae el oraliones esse salus, non ad eum milterelur architectus Ecclesiae, Pelrus». — Attende, quod ait, sine fide Christi 11011 posse esse salulem, et lamen Cornelium exaudiintelligi, scilicet aulequam sciret Christum incaniaiinn, in quem credebat iu mysterio.

Cap. V.

De aequalitate fidei, s/pei, carilatis et operis.

Illud etfam ivon est praetermiltendum, quotffldes, s)es, carilas et operatio seciiiidum aliquiri aequalia sunt in praesenti. Dnde Gregorius: Fidem, spem, caritatem atque operationem, dum in liac vita vivinuis, aequales sibi esse apud nos invenimus, quia quantum credimus, tantum amamus; et quantum amamus, lantum de spe praesumimus. Quisque enim fldeoperatur, quantum credit ct amat et sperat». « Sed tamen imiior (ide et spe caritas dicitur, quia,cum ad Dci speciem pervenitur, spes cl (ides transit, scd caritas pcnnanet», et quia carilas maler cst omnium virliilum »; quae non ideo post lidem ct spem ponilur,

Supra egit Magister de fidei esseplia et de eius obieclo et materia. In hac tertia parle agit de eius sufficientia. Dividitur aulem pars ista in duas partes. In quaruin prima deleniiinat de fidei suflicientia. In secunda vero ipsain fidem comparat ad virtules alias, ihi: Illud eliavi non est praelennittenduni, quod fides, spes, caritas etc.

Firma pars, in qua determinat de suflicientia fidei, diviriitur in partes duas. In quaruin prima inquirit de suflicientia fidei in quadam generalilate. In secunda inquirit descendendo ad speciales differentias personaruin. ibi: Quid ergo dicelur de illis simplicibus etc.

Prima pars dividitur in tres partes. In quarum prima determinat Magjster, quid est illud de fide, sine quo nunquam poluit esse salus. In secunda lur caritas fldem vel spem, sed fldeset spes caritatem ritatem, omnium bonorum malrem, praecedant; sed illa sine carilale possunt esse, quamvis non sit pia liilcs cl spes sine carilate. Irico igilur cx (irie cl spe procedere dicitur caritas, ipiia nulli provenit sine istis. determinat, quantuin sufTecit credere, ibi: Sed quaerilur, utrum hoc credere ante adventum etc. In tertia vero pluribus auctoritatibus confinnat, ibi: Vn.de Auguslinus ad Oplatum: Illa fides etc.

Simililer secunda pars, in qua descendit ad speciales differentias personarum, habet tres. In prima inquirit, quiri vel quantum suflecerit credere simplicibus, qui praecesserunt Christi adventum. In secunda vero inquirit de provectioribus, utrum necesse fuerit, eos credere omnia quae modo creduntur, ibi: Sed quueritur, cum sine fide Mediatoris etc. In tertia vero inquirit de fide Cornelii, quae fuit ante Evangelium promulgatum 4, ibi: Solet etiam quaeri de Cornelio etc. Subdivisiones autem partium manifcstae sunt in littera.

Ad intelligentiam autem huius partis secundum ea quae Magister tangit, incidit hic quaestio circa duo, et primo quaeritur de fldei sufficientia.

Secundo vero quaeritur de fidei profectu.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur de fidei suificientia quantum

Circa primum sic proceditur et quaeritur de sufficientia fldei quantum ad continentiam Syrnboli apostolici, et est quaestio, utrum sufficienter contineantur ibi omnia illa, quae opportunum est credere ad salutem. Et quod sic, videtur:

1. Primo per verba Cassiani ad Leonem Papam, libro sexto: « Symbolum Latine ideo collectio nominatur, quia, collecta in unum ab Apostolis Domini totius catholicae legis fide, quidquid per universum divinorum voluminum corpus immensa funditur copia, totum in Symbolo colligitur brevitale perfecta ».

2. Ilem, hoc ipsum ostenditur ratione, quoniam tota fides versatur circa Deum sicut circa obiectum 2; sed non contingit pluribus modis Deum cognoscere quam quantum ad divinam naturam et humanam: ergo si utroque modo in Symbolo Apostolorum traditur notitia de Deo, videtur, quod fides ibi contineatur in integritate perfecta.

3. Item, non contingit habere notitiam de divina substantia nisi per aliquam eius operationem, quamdiu sumus in via; sed omnis divina operatio continetur sub aliqua istarum trium, videlicet sub opere creationis, vel reparalionis, vel glorificalionis: si ergo Deus in Symbolo Apostolorum ab hac triplici operatione notificalur, quia ostenditur ibi Deus esse creator et reparator et glorificator; videtur, quod tota fides ibi contineatur.

4. Ilem, hoc ipsum oslenditur ex perfectione auctorum. Si enim ad Symbolnm illud componendum convenit coetus Apostolorum, qui repleti fuerant Spiritu sancto et plenam et integrarn notitiam fidei habuerunt; dicere, quod in Symbolo illo conad continentiam Symboli apostolici.

Secundo quaeritur de sufficientia eiusdem quantum ad notitiam eorum qui praecesserunt adventum Christi.

Tertio quaeritur de sufficientia eiusdem quantuin ad illos qui eius adventum fuerunt secuti. tinealur fides insufficienter, non est aliud quam dicere, quod Spiritus sanctus et magistri totius Ecclesiae insufficientes fuerunt. Si ergo hoc dicere est impium et absurdum, necesse est ponere, fidem ibi contineri integre et plene.

Sed contra: 1. Sicut a doctoribus catholicis traditur, Symbolum illud fuit compositum tantum a duodecim Aposlolis, ita quod quilibet posuit ibi suam particulam: si ergo ultra duodecim fuit Rarnabas et Paulus, qui fuit specialissimus et maximus fundator et doctor, et ipsi non posuerunt ibi suam particulam; videtur, quod in Symbolo illo non fuerit fides sufficienter tradita; vel saltem videtur, quod ad illius compositionem non sufficienter convenerit universitas apostolica.

2. Item, videtur, quod insufficienler contineatur ibi (ides a parte credendorum. Si quis enim non crederet, fornicalionem vel adulterium esse peccatum mortale, iudicaretur haerelicus; si quis etiam non crederet, Deum esse, et multa talia, quae in Symbolo non continentur, iudicaretur haereticus: ergo non videtur, quod sufficienter contineantur ibi illa quae fidei christianae sunt necessaria.

3. Ilem, hoc ipsum ostenditur a parte ipsorum articulorum: quia credere, quod corpus Christi sit in altari, et quod panis convertatur in corpus Christi, lioc est maximae difficultatis, et in quo fides habet maximum meritum: ergo videtur, quod illud credibile in doctrina fidei fu.it potissimeexplicandum: videtur ergo, cum ibi non explicetur, quod Symbolum illud sit deiectivum.

k. Ilem, hoc ipsum ostenditur ex parte divinarum condilionum et operationum: quia, sicut

Deus est oinnipolens, ila eliam est immonsus. ita aeternus, bonus et sapiens; et sicul creavit, ita distinxit, ornavit et conscrvavil; sicut etiam Christus inoarnatus est, ila etiam inter homines conversatus est; sicut resurrexit, ita et post resurreclionem apparuit; et de omnibus his nihil tangitur in doctrina Symboli: ergo videtur in ea fides insulfieienter contineri, cum onmia haec oporteat credi, et ad omnia haec arctemur, sicut ad articulos ibi expressos.

'6. Item, hoc ipsum ostenditur ex additione aliorum Symbolorum, scilicet Athanasii et Nicaeni Concilii. Si enim in Symbolo Apostolorum fides sufficienter tradilur, ergo alia Symbola suprrfluunl, quoilsi non supeilluunt: ergo iu illo fides insuffiricnter exprimitur.

luxta hoc quaeritur ultimo de diversitate illorum Symbolorum quanttim ad continentiam et quantum etiam ad recitationem 2 et quantum ad alias differentias, quae sunt inter illa. In Symbolo aposlolico sufficienter contincri fidei principia principalia el propria, monstratur tum ex parte auctorum componenlium, tum cx parte arliculorum consliluentium.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est di notantlum, quod doctrina fidei quaedam habet anlecedenlia, quaedam consequenlia, quaedam principalia sua obiecta. Sicul in aliis scienliis videmus esse quaedam principia communia, quae supponimtur, sicut dignilates; quaedam vero sicut principia. propria illarum scienliarum, ut sunt intrinseca principia suarum demnnstralionum; quaetlam vero sunt sicut consequentia, sicut sunt conclusiones corollariae: per hunc etiam modum in doctrina fidei anlecedenlia sunt ilia quae sunt de diclamine iuris naturalis; principalia vero sunt illa, ad quae fidei illuminatio directe dirigit, et ista dicuntur articuli; consequentia sunt illa quae ex illis articulis possunt elici et ad illos articulos habent sequi.

C.um ergo quaeritur, ntrnm tloctrina fidei suflicienter continealur in Symbolo aposlolico; dicendum est, quod si loquamur de doctrina fidei quantum ad ea quae sunt in ea principalia et propria, sicut sunt ipsi articuli, sufficienter in illo Symbolo 1 Barucli 3, 38: Post haec in terris visus est et cum continentur. — Potest aulem ipsius sufficientia ex duplici parte monslrari, videlicet ex parte ipsorum auctorum componenlium, et ex parte arliculorum constituenlium. dubiiini aliquid non potuisse latere de his quae perlinent ad lidei complementum. Et ut maiorem haberent lirmitatem, singuli posuerunt ibi suas partes, et omnes insimul singulas approhaverunl, ut iin.i Ecclesia, quae super Apostolos fundari debebat, unam fidei credulitalem et confessionein haberet, quae quidem diceretur fides catholica, hoc est fides universalis: universalis, inquam, quia universis data, et ab universis Apostolis, qui erant fuiulamentum universalis Ecclesiae. constiluta.

Cnde Petrus primo posuit particulam suam tlicens: Credo in Deum Patrem omnipotentem, creatorem caeli el terrae.

Serundo Andreas subiunxit: El in Lesum C/irislum, Filium eius unicum, Dominum nostrum.

Terlio loannes addidit: Qui conceptus est de Spiritu sanclo, natus ex Maria Virgine.

Quarlo intulit lacobus maior: Passus sub Ponlio Pilato, cruci/ixus, mortuus et sepiillus.

Quinto adiunxit Thomas: Descendit ad inferos, terlia die resurrexit a mortuis.

Sexto adtlidit lacobus minor: Ascendil ad caelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis.

Septimo adiecit Philippus: Inde venturus est iudicare vivos el morluos.

Octavo intnlit Bartholomaeus: Credo in Spiritum sanctum.

Nono subiunxit Matthaeus: Sanctam Ecclesiam. catholicam; el est sensus: credo in Spiritum sanctum, sanctificantem universalem Ecclesiam.

Decimo addidit Simon Chananaeus: Sanctorum communionem, remissionem peccalorum, quia in Sanctorum communione fit peccatorum remissio.

Undecimo superaddidit ludas Thaddaeus: Carnis resurrectionem; et est sensus, quod Dens resuscitahit ipsam carnem.

Duodecimo Malhias consnmmavit: Vilam aelernum. Amen.

El sic Apostoli in numero duodenario pleno et integro composuerunt illud Symbolum, quando erant insimul congregati; in quo quidem numero significatur superabundans perfectio. — Et illud praefiguratum fuit losue quarlo, ubi dicitur, quod duodecim viri portaverunt de medio Iordanis alveo duodecim lapides et posuerunt in loco, in quo castrametati sunt. Per duodecim namque viros de singulis tribubus praefigurantur duodecim Apostoli. Per duodecim vero lapides praefigurantur duodecim partes Symboli, quae sunt flrmae et immutabiles, ex quibus unicum Symbolum conslituitur, quod ideo Symbolum appellatur, quia ex pluribus Apostolorum sententiis fuit constitutum. Dicitur enim Symbolum a syn, quod est simul, et boule, quod est sententia: unde Symbolum quasi plurium sententia simul constituta. Et sic sumitur sufficientia contentorum in Symbolo a parte auctorum componentium.

Potest etiam nihilominus sumi a parte articulorum constiluenlium. Cum enim omnes articuli sint de Deo, aut secundum quod est in natura propria, aut secundum quod est unitus humanae naturae; necesse esl, quosdam articulos esse spectantes ad Divinitatem, quosdam ad humanitatem.

Illi autem, qui speclanl ad Divinitatem, aut respiciunt divinam essentiam in se, aut respiciunt de divinae essentiae personas et hypostases, aut respiciunt eius operationes. Si respiciunt ipsam divinam essentiam in se; sic est unus articulus, secundum quod unica et simplex est divina essentia. El hoc insinuatur, cum dicitur: Credo in Deum.

Si autem respiciant divinae essentiae personas sive hypostases, secundum quod tres sunl personae, tres sunt articuli. Quorum unus est: Credo in Palrem omnipolentem; alius vero notatur, cum dicitur: Et in Jesum Chrislum, Filium eius unicum, Dominum nostrum; alius, cum dicitur: Credo in Spiritum sanctum.

Si autem respiciant divinae essentiae operationaturae, et haec est creatio; altera in collalione gratiae, et haec est sanctificatio; tertia in collatione gloriae, et haec est gloriosa resnscilatio. Et secundum hoc sunt tres articuli, quorum unus notatur. cum dicitur: Credo in Creatorem caeli et terrae; alter notatur, cum dicitur: Sanctam Ecclesiam catholicam, Sanctorum communionem, remissionem peccalorum; alius vero, cum dicitur: Carnis re- 1 Vers. 2. seq. et 8. — innocent. III., II. de Sacro Allaris vinam essentiam in se et in personis et in operalionibus suis 5; el patet eorum sufficientia, quia non habet ipsa pluribus modis considerari.

Similiter circa humanitatem non est reperire nisi seplem articulos principales secundum seplem actus Christi Redemptoris, qui ordinantur ad nostram reparationem. Quorum primus est incarnari; et de hoc est unus articulus: Qui conceptus est de Spiritu sanclo. — Secundus est nasci; et de hoc est alius articulus: Natus ex Maria Virgine. — Tertius est prelium pro nobis solvere; et de hoc est alius articulus: Passus sub Ponlio Pilalo, crucifixus, mortuus et sepultus. — Quarlus est infernum exspoliare; et de hoc est alius articulus: Descendit ad inferos. — Quintus est de morte triumphare; et de hoc est alius articulus: Terlia die resurrexit a mortuis. — Sextus est caelestia transcendere; et de hoc est alius articulus: Ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis. — Septimus est ad iudicium venire; et de hoc est alius articulus: Inde venturus est iudicare vivos et mortuos.

Et sic palet, quod septem sunt articuli spectantes ad Divinitatem, et septem spectantes ad humanitatem, in quibus universitas fidei continetur, secundum quod significatur in primo Apocalypsis, ubi dicit Ioannes, se vidisse septem candelabra, et in medio septem candelabrorum similem Filio hominis, et ille habebat ad dexteram seplem stettas. Per septem namque stellas luminosas, quae sunt de natura caelesti, intelliguntur septem arliculi respicienles Divinitatem; per seplem autem candelabra aurea, quae sunt de terrena maleria, verumtamen optima et depurata, intelliguntur septem articuli respicientes humanitatem; et ideo dicit, quod in medio illorum vidit similem Filio hominis. — Quoniam igitur isti quatnordecim articuli continentur in Symbolo apostolico; liinc est, quod ipsa fides continetur in illo Symbolo sufficienter et plenarie quantum ad illa quae principaliter sunt credenda. — Et ideo concedendae sunt rationes ad istam partem.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod Paulus et Barnabas nihil ibi posuerunt; dicendum,

quod Paulus et Ifarnahas electi fuerunt post divisionem Apostolorura ad praedicandum, sicut patet in Actibus Apostolorum. Et quoniam Symbolum debuit. constitui ab onniiluis insimul congregatis, ut sic singula essent a singulis per expressionem, el totum a iiiolibet per approbationeui; hinc est, quod niliil ibi appooitur, quod Paulo et Barnabae approprietur. Nec tamen ex lioc arguitur insufTicientia, quia alii fuerunt in numero complelo et perfecto, in quanto iuiiiiero Deus elegerat suos Apostolos. Praelerea, multitudo eondeiiliuiii non facit ad iuaioreni perfectionem Symboli conditi, quamvis faciat ad niaiorem auctoritatem; ita enim potuisset unus Aposlolus in aliqua verborum serie enarrare lidem sufficienter, sicut omnes fecerunt in illo Symbolo per conrordiain edilo. Magis lamen sic facere voluerunt. sicut praedictum fuit, propter maiorem fidei unitatem servandani et propler maiorem eiiisdein lidei firmilalem.

2. Ad illud quod obiicilur, quod mulla sunt credenda, quae in Symbolo non continentur; dicendum, quod verum est de antecedentilnis, sicut est hoc quod est Deum esse, et de consequentibus, sicut sunt niulta alia, quae de ipsis articulis clicit sacra Scriptura et doctrina theologica, sicut Christum a sui conceptione habuisse plenitudinem gratiae, et consimilia. Nnllnin tamen est credibile a fide, quod non possit reduci ad articulos in Symbolo contentos sicut ad principia dirigentia et stabilia fundamenta.

3. Ad illud quod obiicitur de insuflicientia ipsorum articulorum, quod credere corpus Ghristi in allari, lioc videtur pertinere ad articulum lidei; dicendum, quod iste non esl articulus principalis, sed sub aliquo articulo continetur, sicut et alia Sacramenta. — Volunt aulein quidam dicere, quod reducitur ad articulum de omnipotentia; alii, quod reducitur ad articulum de passione, quia istud est 3. raemoriale passionis. Sed melius est ipsum reducere ad articiilnni de wnitate Ecclesiae el peccalorum remissione, sicut et fides respectu aliorum SacrameiHoruin. In ipsis enim Sacramenlis fit peccatorum remissio; in ipsis etiam attenditur totius Ecclesiae Sanctorura unio. Unde in Symbolo Nicaeno additur: Confiteor unum baplisma in remissionem peccalorum. Unde sicut dico de hoc Sacramento, quod reducitur ad aliquem articulum principalem, sic intelligenduni est de aliis Sacramentis. bis operibus pro operationibus.

h. d illml vero quod obiicitur ex parte diviii iriiin condilionum et operalionnm; dicendum, quod conditiones respicientes divinam essentiam non faciunt novos articulos dislinctos ab articulo, qui est de unitate essentiae divinae. In boc enim, quod credo, ipsum esse Deum unum, credo, ipsum esse immensum et simpliceni et aelernum, oniniscientem et oninipotentein, et similia; alioquin, si unum de islis ileesset, non esset lleus. — Similiter non de omnibus operationibus debent esse articuli, sed de opelalionibus principalibus, maxime de bis quae ad nostrain reparationem et salutem ordinantur, ad quam dirigit fides nostra. Possunt tamen omnes operationes Dei reduci ad illas tres: oinnis enim operatio aut respicit esse naturae. aut esse gratiae, aut esse gloriae. Unde conservatio polest reduci ad creationem, similiter distinctio, ornatus; punitio vero potest reduci ad iudicium; vel potest dici, quod non est secunduin principalem intentionem, quia non est secundum voluntafem antecedentem, sed secunduin vohmtatem consequentem. — Sirailiter nperationes Cliristi, ut conversationis et apparitionis, ad illas possunt reduci, quia apparitio ordinatur ad manifestationera veritatis resurrectionis, et conversatio ad manifestandain veritatem incarnationis.

:>. Ad illud quod obiicitur de additione aliorum Symbolorum; dicendum, quod alia Symbola duo, videlicet Athanasii et Nicaeni Concilii, addita sunt ad fidei maiorem explanationem et ad baeresum confutationem. Sed Symboliun Atlianasii, doctoris praecipui, maxime ordinatum fuit contra errorem Arii; et ideo ibi maxime exprimit unitatem essentiae et distinctionem personarum, et quoniam c Christus est « aequalis Patri secundum Divinitatem, minor Patre secundum humanitatem ». — Syniboluii) vero Ni- caeni Concilii conditum fuit ad confutalionem uiiiltiinodai -11111 baeresum pullulantium; unde adduntur aliqua ad niaiorem expressionem, per quae possunt baereses confulari. Et proplerea ad elidendam haeresim Manichaei non tantuni dicitur: Credo in Deum, sed credo in unum Deum; nec tantum Creatorem caeli et terrae, sed etiam visibilium et invisibilium. — Ad confutationem vero haeresis Arianae non tantum dicitur: Credo in lesum Chrislum, Dominum nostrum, sed eliam additur: Et in unum Dominum lesum Christum, Filium Dei unigenitum, usque ibi: Per quem omnia facta sunt. — Ad confutationem vero haeresis Eutychis et Nestorii, qui 6 Pro et quoniam Val. quo modo et paulo superius Quia 6S

dixerunt, Spirilura sanctum esse servum Patris et Filii, non tantura dicitur: Credo in Spiritum sanctum, sed additur: Dominum et vivificantem, qui ex Patre procedit; et Latini addiderunt: Filioque, propter errorem Graecorum — Qui cum Patre et Filio simul adoratur etc., et additur: Qui locutus est per Prophelas, ad destruclionem erroris quorundam, qui dixerunt, quod Prophetae locuti sint sicut fanatici.

Et sic patet, quod ista Symbola non superfluunt; nec tamen Symbolum Apostolorum fuit diminutum, quia, quamvis in illo fides sufficienter contineatur quantum ad propriam et simplicem fidei confessionem, opportunum tamen fuit, aliquid addi ad explanationem propter confutandam haereticam pravitatem.

Ad illud quod quaeritur ultimo de diversitate istorum Svmbolorum quantum ad continentiam et praecisam articulorom expressionem; alia vero duo Symbola sunt ad haereticorum confutationem. Unde etsi in aliis addatur quantum ad expressionem quorundam articulorum, non tamen articuli exprimuntur magis plene; immo eliam in Symbolo Nicaeni Concilii omittitur articulus de descensu ad inferos, sive quia circa hoc pauci vel nulli erraverunt, sive quod ex ipsa confessione descensus Christi ad inferos posset oriri error; ideo maluerunt illum subticere et implicite illum intelligere in resurrectione 3.

Et inde est, quod Symbolum Apostolorum dicitur esse maius, non quantum ad continentiam verborum, sed quantum ad continentiam articulorum et quantum ad auctoritatem componenlium. Maio-

I. CommunUer docetur, quod « doctrinn fklei quaedam habet antecedenlia, quaedam consequentia, quaedam principalia ris enim auctoritatis est illud Symbolum quam alia duo. recitatur in Ecclesia et frequentatur; alia vero duo, quae sunt ad baeresum confutationem, non recitantur nisi in diebus solemnibus, quando ad ecclesias convenit populus. — Hinc est eliam, quod Symbolum Apostolorum dicitur submisse, quia est ad propriae conscientiae securitatem; alia vero dicuntur alte, quia sunt ad compescendam haereticorum garrnlitatem. — Hinc est etiam, quod Symbolum Apostolorum dicitur bis in die, mane videlicet et sero, quia fides est bonarum operalionum principium et scutum ad victoriam tentationum; et operationes bonae potissime fiunt in die, et tentationes insurgunt de nocte. Alia vero duo Symbola dicuntur de die solum, et praemittitur Symbolum Athanasii et dicitur hora prima; Symbolura sanctorum Patrum dicitur in Missa, pro eo quod plures ibi haereses eKduntur et maioris fuit auctoritatis. Compositum enim fuit a trecentis decem et octo Patribus, qui praefigurati sunt per trecentos decem et octo vernaculos Abrahae, quos numeravit, quando prostravit quinque reges, qui Loth cum substantia eius captivaverant Ideo autem magis dicitur in Missa quain in alia hora, quia tunc populus magis convenit; et dicitur post Evangelium, ut ostendatur esse tractum de Evangelii veritate; dicitur etiam anle communionem, ut per ipsam fidem praeparentur corda fidelium, qui volunt corpus Domini suscipere, ut possint digne manducare sacramenlaliter, vel saltem manducent 6 spiritualiter. — Et sic patet, qualiter Symbola diversificantur in frequentia et continentia, quae tamen concordant in sufficientia. sunt quaedam -principia, ad quae alia reducunlur, articuli fldei exhibent ea dogmala, « ad quae reducanlur omnia eredenda

advers. Praxeam c. 2, de Praescriptionibus c. 13, e( passim

Ulrum eis qui praecesserunl

Seeitndo qtineritur tle lidei suflicientia quantum ncl eos qui praecesserunt advenlutn Ghristi, et quaeritur, atrum eis snflecerit ad salutem credere ea tantum, quae speclnnf ad Divinitntem. Et quod sic, videtur.

1. Ad Hebraeos undecimo: Oporlet accedenlem credere, quia est, el quia remuncralor esl: si ergo Apostolus determinat suflicienler illud quod erat fidei opportunum, videtur, quod illud sutficiebat eis credere. Sed totum illud credi poterat nihil credendo de humanitnte Christi: ergo videtur. quod tunc temporis ad salutem sufficiebat sola fides Divinitatis.

± Ilem. fides, quae suflicienter dirigit ad sperandum et amandum, sufficit ad salutem; sed fides, qua quis credit Deum crentorem et remunerntorem suum, suflicienler dirigit ipsum ad sperandnm et amnndum: ergo videtur, quod omni lide humanitatis exclusa, fides solius Divinitatis ad salutem sufliciehnt.

3. Item, multi salvali sunt sine fide passionis Chrisli — paucissirai enim praecesserunt in veteri Testamento, qui crederent % Filium Dei esse crucifigendum pro salute generis humani — si ergo salvari potuerunt sine fide passionis, eadem ratione sine fide incarnationis: ergo et sine fide Mediatoris.

1 Vcrs. 6: Credere enim oportet accedentem ad Deum, 53!» q. 2. — Biel, hic q. unicn. Christi, suffeceril ad salutem credere

/i. Item, nullus homo leaetur nosse quod ignorant Angeli; sed ante Chrisli advenlutn ignoialianl Angeli Christi incarnntionein: ergo homines non lenehnntur illum credere. Maior proposilio in se manifesln est; minor probntur per illud quod dicitur Isaiae sexagesimo tertio: Quis est isle qui venil de Edom? ibi Glossa: « Aperte declaratur, quod quidam Angeli, donec impleretur, mystcriitin incarnationis non cognoverunt ». Et ad Ephesios tertio dicitur: VI innotescat Principatibus et Potestalibus in cuelcslibus; et ex ahis pluribus locis polest haberi. Unde Chrvsostoiuus in Humilia prima super loannem: « Multum honornti suinus. quod nobiscum Angeli per vocem Ioannis didicerunt »; et idem habetur in Glossa super illud ad Ephesios lertio: Quae sil dispensalio mysterii abscondili a saeculis in Deo.

;i. llem, qui im[)let in Lege evangelica quod est de dictamine eius, pervenit ad salutem, et simililer de Lege Mosaica: ergo pari ratione qui implebat, quae erant de dictamine Legis oaturne, nd snlutem perveniebat, secundum quod innuit Apostolus ad Romanos secundo '-: ergo tempore Legis naturae non oportebat credere ad salutem, nisi quod erat de dictamine naturae. Sed Deum incarnari et Mediatorem futurum esse non erat de dictainine Legis naturae: ergo non videtur, quod oportebat illo tempore credere.

6. Item, nullus tenetur operari illud, ad quod non polest se erigere virtus sua operativa: ergo nullus tenebatur credere illud cuius notitiam non poterat acquirere nec per inventionem nec per doctrinam. Si ergo tempore legis naturae cognitionem de Mediatore non poterant per se invenire, nec eral qui exterius doceret, nec adhuc eranl revelationes propbeticae; videtur, quod lunc temporis nihil lenebantur credere de Mediatore: ergo sine fide Mediatoris pervenire poterant ad salutem.

Contra hoc sunt auctqrilates multae, quas Maadducit in littera, et hoc ipsuin ostenditur ratione.

1. Chrislus est capul tolius Ecclesiae, ergo nullus potest salvari, nisi fiat membrum Christi; sed membrum Christi non potest fieri, nisi credat in Christum: ergo sine fide Mediatoris nullus unquam salvari potuit.

2. Item, nullus potuit ingredi in caelum, nisi aperta ianua; sed ianua non potuit aperiri nisi per passionem Christi: ergo nullus potuit salvari nisi merito passionis Christi. Sed merilum passionis Christi non valet nisi eis, in quibus habitat Christus: si ergo Christus habitat per fulem et caritatem, quae habetur ad ipsum 3; impossibile fuit, aliquem salvari sine fide Medialoris.

3. item, nullus potesl salvari sine remissione peccali originalis; sed originale peccatum non potest remitti nisi per fidem, vel per aliquod fidei Sacramentum, quod sit ipsius Mediatoris signum A: ergo nullus potuit pervenire ad salutem ante adventum Christi, qui nou crederet Medialorem.

4. Ilem, nullus potest pervenire ad salutem, nisi qui sperat; nullus recte sperat, nisi qui credit, ad salutem se perventurum per merita, quia spes procedil « ex gratia el merilis5»: si ergo illi qui praecesserunt Christi adventum, salvabantur, credebant, se per merita salvari: aut ergo credebant, merita propria sibi suflicere, aul meritis alienis indigere. Si credebant, propria sibi sufficere: ergo efferebantur et decipiebanlur, ergo non salvabantur;

1 Vitie suprn pag. 329, nota 10. — Maior innititur regulae s; credebant, se alienis meritis indigere: ergo habebant fidem de Mediatore: ergo nullus salvari potuit post lapsum absque fide Redemptoris.

Nullus post lapsum salvari poluit absque Mediatoris fide saltem implicita.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut multis auctoritatibus probat Magister in littera 6, post lapsum Adae nullus salvari poluit absque fide Mediatoris. Nullus enim ab illo peccato poterat liberari, nisi in illum Mediatorem crederet, vel ipse pro se, si esset adultus, vel alius pro ipso, si esset parvulus.

Et ratio huius est: quia, cum gratia et veritas per lesum Chrislum facta sit, et liberatio ab illo peccato sit per merita Christi, et merita Christi non se extendant nisi ad illos qui efficiuntur eius membra et ei copulantur per fidem; sicut impossibile est, nunc aliquem salvari, nisi eidem copuletur vel per Odem, vel per fidei Sacramentum: sic et impossibile fuit, post lapsum aliquem pervenire ad salutem, qui aliquo mod.o in Christum mediatorem non crederet. Ideo autem dico aliquo modo, quia fides Mediatoris polest haberi dupliciter, videlicet implicite, vel explicite: explicite, ut si quis crederet, Filium Dei assumlurnm nostram humanitatem, nasciturum de Virgine, passurum in Cruce, resurrecturum tertia die etc. Et hoc modo explicite credere non erat omnibus opportunum, sed his solum, quibus a Deo erat revelatum, sicut sanctissimis Patribus. — Implicite, vero credere est exspectare redemplorem futurum, qualiter aulem et quomodo hoc debeat esse, credere secundum quod illi credebant, quibus a Domino est revelatum; et hoc quidem erat omnibus opportunum.

Et boc esl uuod dicit magister Hugo de sancto Viclore m hbro de Sacramentis: « Haec sunl, mquit, quibus ab initio nihil minus recla fides unquam habere potuit, credere videlicet, unum esse Deum, creatorem omnium et rectorem universorum;

8 Cfr. hic lit. Magislri, c. 2, nbi etiam seq. propos. expliipsum (]iiiilem non esse mali auctorem, eorum l;imen, qui in nialis suis misericordiam eius quaererent et exspectarent futurum redemplorem. IIoc simplicium lidei in initio suflecisse credimus; et tamen fidem nativitatis eius, passionis et resurrectionis et ascensionis suae in hoc eos verissiine habuisse dicimus, quia credentibus el scienlihus lioc fide et devolinne adliaesernnt ». — Sic igitur conceilenduin est, quod nullus post lapsum salvari potuit absque fide Medialoris; qua quia philosophi caruernnt, suis meritis et virtulihus inbaerentes, ideo lanqnain superbi et a Christi membris et meritis separari, exclusi smit a gaudiis paradisi. — Concedendae sunt igilur raliones ad istain parlem adductae.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de auctor'l;lle Apostoli, cJiceiidiim, quod Apostolus praecise non intendit determinare totnm, quod est ad salutem necessarium. sed illud, sine ipio non potest esse sa,ls Djcji enjm; qUOd boc est opportunum, sed non dicit, quod boc sit sufficiens. Tangit autem illa duo potissime, quia necessaria erant omni statui naturae, non solum statui naturae lapsae, sed etiam statui innocentiae.

"2. Ad illud quod obiicilur, ipiod lides Creatoris et Remuneratoris snllieienter dirigit ad sperandum et amandum; dicenduin, quod falsum est sernndiim stalum najl]rae lapsae, quia, cum spes procedat ex meritis, sicut in opponendo tactum est, si quis speraret salvari ex meritis propriis, sine meritis Mediatoris, non recte sperarel, sed potius praesumeret. Ideo spes non sufficienter dirigitur per lidem Creatoris et Remuneratoris; similiter nec carilas, quia non tantum debenms ainare, quia Creator et Remnnerator, sed inagis quia Redemptor.

3. Ad ilbul quoil obiicitur, quod mulli salvari sunt sine tide passionis; dicendum, quod si loquanmr de fide explicita, vermn est; si de lide implicita, non est verum. Onmes enim salvandi exspeeiavernnt Redemptorem futurum, et etiam in suis sacrificiis et oblationibus boc praefigurabant, in quibus omnibus signitiealur Christus offerendus. Unde quodam modo profitebantur factQ occulte, quamvis verbo non proferrent manifeste Simililer non opor- 1 AugusL, Kpisl. lli-i. (alias 99.) c. 2. n. i: Quae quidem tebat inraniationem explicite credere, sed sufficiebat credere, quod aliquis veniret, qui genus humaniun redimere posset, sciret et vellet.

4. Ad illud quod obiicitur, quod homines non tenentur nosse quod ignorant Angeli; dicendum, quod etsi Angeli mysterium incarnationis non cognoverunt ad plenum, tainen nullus fuit Beatormn, qui nesciret, genus liuinanum esse redimendum; et ideo ex hoc non concluditur, quod non oportuit fidem habere de Mediatore, sed quia non oportuit credere explicile, sed suHiciebat credere implicite.

.'j. Ad illud quod obiicitur, quod omni tempore sulfecit iiuplere ipiod fuit de dictamine Legis illius, quae eral in illo statu; dicendum, quod hoc est verum, secundum quod boc intelligitur de Lege nalurae vel de Lege Scripturar, secundmn quoil est adiuta a dono gratiae. Sine enim dono gratiae in nulla Lege contingit ad salulein pervenire. Quanivis autem Lex nalurae, destituta auxilio gratiae, non possit aliquid dictare de ipso Mediatore; prout tamen est adiuta per gratiam, duin senliebat inlirmitatem suain et miseriam et advertebat Dei iustitiam et misericordiam, satis dictare poterat, quod hoino reparalore indigebat, et quod divina bonilas dare disponebat. Unde seinper fuerunt aliqui famosi Dei cultores ab initio mundi, qui haec proliterenlur suis ohlalionibns, ad quorum aspectum et exemplum alii poterant erudiri.

6. Ad illud quod ultimo obiicitur, ipiod non poterant illud scire per inventionem et doctrinam; iam patet responsio: quia divina gratia onmibus praesto erat, et natura ad hoc manuducere poterat ex consideratione suae miseriae et curvitalis et ex eruditione quadam generab, quam accipere poterant a viris, qui erant in cultu Dei fainosi. Unde cum non esset lunc prophetia oec revelatio aperta; non tenebanlur omnino ad fideni explicitam. Indubitanler lamen verum est, quod eis praesto erat notitia Medialoris, quanta opportuna erat secunduin exigentiam teniporis, lum ex dictamine naturae tum ex aliena instructione tum etiam ex Dei inspiratione, qui se offert omnibus qui eum requirunt humiliter

I. ln hac et seq. quaestione nec non in toto 2. arliculo

Tertio quaerilur de sufficientia fidei quanlum ad eos qui adventum Christi sunt subsecuti, et est quaestio, utrum omnes teneantur credere omnes articulos explicite post adventum Christi. Et quod sic, videtur.

1. Deuteronomii vigesimo septimo praecipitur, quod Lex lucide et aperte scribatur super lapides; et ibi dicit Glossa, quod « laici et simplices sunt lapides»: ergo si Scriptura illa est per cognitionem, videtur, quod laici tenerentur Legem cognoscere lua Med., hic a. 4. q. I. 2. cide et aperte: ergo multo fortius videtur, quod in Novo tenentur cognoscere doctrinam fidei catholicae.

2. Item, Levitici decimo quarto dicilur de leproso, ut offerat sextarium pro emundatione; ibi Glossa: « Sextarius est verissima fldei confessio, ubi si-plus est, effunditur, si minus est, deficit»: ergo videtur ad hoc, quod aliquis possit a peccatis purificari, quod necesse est habere plenam mensuram fidei: ergo videtur, quod omnibus sit necessarium nosse omnes arliculos explicite et distincte.

3. Itein, sicut se liabet obedientia respectu praeceptorum, ita fkles respectu articuloruin; sed non est vera obedientia, nisi obediat omnibus praeceptis: ergo nec vera fides, nisi distincte et explicite assenliat oinnibus articulis. Minor probalur per illud ijuod dicitur ad Galatas quinto: Testificor omni homini circumcidenli se, quod sit debilor omnis Legis faciendae; et lacobi secundo: Si totam Legem servaverit, o/fendal autem in uno, faclus est omnium reus.

/i. Item, sicut se habet carilas ad diligibilia, sic se habet fides ad credibilia; sed caritas, quantumcumque sit parva et in quocumque sit, facit amare omne quod est amabile — necessarium est enim cuilibet ad salulem, quod diligat Deum, proximum el se ipsum z — ergo pari ratione necessarium est fidei quantumcumque parvae, oinnes arliculos credere distincte.

5. Item, non vitatur malum nisi cognitum; sed quilibet quantumcumque simplex tenetur vitare errorem contra quemlibet articulum: ergo tenetur scire et credere quemlibel artirulum. Quod autem teneatur quilibet vitare errorem contra quemlibet articulum, manilestum est, quoniam, si ignorantia non excusat in agendis, pari ratione videtur, quod nec excusare debeat in credendis 3. Esto etiam, quod aliqua simplex et velula audiat sacerdotem praedicantem errorem et contra aliquem articulum fidei et credat ei; constat, quod ista non excusatur, quia, si ad praedicationem sui sacerdotis committeret adulterium, vel homicidium, nequaquam excusarelur; sed constat, quod illum errorem, quem praedicat sarenlos, vitare non potest, nisi cognoscat, oppositum illius erroris esse verum: redit igitur ilhul quod prius inferebatur, scilicet quod omnes articulos fidei distincte credere cuilibet sit necessarium.

(i. Item, omnes articuli aequaliter arctant ad ussentiendum, onmes etiam indifferenter se habent ad hoc, ut per auditum manifestenlur 4: si ergo aequaliter obligant quantum ad assensum et aequaliter obligant quantum ad auditum, videtur, quod eodem modo omnes articuli se habeant ad fidem credentis: ergo vel omnes tenetur credere. vel nullum. Sed non nullum credere tenetur, quia tenetur credere aliquem: ergo lenetur credere omnes et singulos.

Contiia: 1. Super illud loannis sexto: gilc quae superaverunt fragmenta, ne pereanl; ibi Cilossa dicit: « Fragmenta sunt serreta mysteria, si ista secreta mysteria sunt maxime ea quae spectant ad articulos fidei christianae, videtur, quod populus non teneatur ad ea cognoscenda.

2. Item, ad boc quod aliquid scialur scientia demonstrativa, sufficit, quod sciatur in universali, et non oporlet, quod sciatur in particulari: si ergo cognitio fidei coutenta est minori certitudine, quam sit certitudo scientiae demonslralivae; videtur, quod non teneatur quis per fulein credere omnes articulos explicile.

3. Ilem, pauci sunt, nisi sint bene periti in theologia, qui sciant articulos Symbolorum bene distinguere et nnmerare: si ergo omnes tenerentur oirmes 7 articulos fidei scire distincte et explicite, pauci salvarentur; quod esl valde crudele dicere.

4. Itein, si omnes lenerentur nunc scire omnes arliculos fidei explicite. cum in veteri Testamento non tenerentur, sicut supra probatum est; videtur, quod multo gravior sit Lex evangelica quain Mosaica: si ergo inconveniens est boc dicere, restat, quod non tenentur omnes ad credendum singulos articulos explicite et distincte. Omnes Clirisliani tenentur credere omnes articulos, el quidem quosdam explicite, quosdam saltem implicile, quod sufjicere potest simplicibus.

Respondeo: Dicendum, quod omnes Christiani post adventum Christi tenentur credere omnes articulos. Hoc autem tripliciter potest esse: ant omnes credere implicile, aut omnes credere explicile, aut quosdam explicite, quosdam implicite. — Credere omnes implicite est fidei diminulae. Non enim suftcntialiter apud Lyranum habetur ul ordhiaria et ut inteiiineaflcit modo alicui, qui habet usum rationis, in generali credere Redemptorem et Remuneratorem; adeo enim notitia quorundam articulorum manifesta est, quod nullus habens usum rationis illos ignoret, nisi omnino negligat et contemnat Dei cultum et salulem suam.

Credere autem quosdam implicile, quosdam 3. explicite, hoc est fidei ad salulem necessariae; potest enim fidei simplicium sufficere. Ad illos enim tenentur explicite credendos, quos manifestat eis non solum praedicatio, sed etiam ecclesiasticus usus et consuetudo: sicut est de Unitate et Trinitate, quam possunt nosse ex ipso actu consignationis, consignant enim se in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; sicut est de nativitate, passione, resurrectione et peccatorum remissione, quos cognoscere possunt ex ipsis solemnitatibus, quas Ecclesia celebrat, et actibus sacerdotum. Ideo ab horum cognitione et notitia nullus ratione utens excipitur; nec ignorantia excusatur, quia non potest esse talis ignorantia sine negligentia et contemptu. — Alios etiam articulos non ita manifestos tenentur utique credere implicite. Implicile autem voco credere, ut in generali credant universaliter omne quod credit sacrosancta mater Ecclesia, ita quod in particulari a nullo illorum dissentiant nec aliquem articulorum discredant.

Credere autem omnes arliculos explicite et di- 4. stincte est fidei iam provectae. Hoc enim non est de generali fidei necessitate; sed, si necessarium est alicui, illis est necessarium, qui in cognitione fidei profecerunt, et illis potissime, qui fidem aliis explicare et manifestare tenentur, vel etiam qui officium docendi et praedicandi assumunt, sicut sunt habentes curam animarum et praedicatores verbi Dei et doctores sacrae Scripturae et alii, quorum conversatio 8 versatur circa fidei veritatem. — Hoc lamen non credo esse opportunum omnibus qui salvantur. Multi enim sunt boni simplices, qui, quamvis sint parvae cognilionis, sunt tamen magnae devotionis; et tales pium est credere ad salutem pervenire. — Et propterea concedendum est, quod licet opportunum sit omnibus non solum credere omnes articulos implicite, sed etiam quosdam explicite post adventum Christi; non tamen est necessarium omnibus, maxime simplicibus, credere omnes explicite.— Unde concedendae sunt rationes, quae sunt ad istam partem.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in condatum laicis, sed illis qui debebant eos Legem docere. Unde ex hoc non potest concludi, quod simplices teneantur credere omnes articulos fidei, sed quod illi qui habent curam animarum ipsorum, tenentur fidem manifestare 3 lucide et aperte.

2. Ad illud quod obiicitur, quod sextarius fidei consistit in plena confessione ipsius; dicendum, quod sextarius ille, qui significat confessionem fidei, imquando quis omnes articulos credit, ila quod nullum discredit; aliquos lamen credit implicite et aliquos explicite, ita quod in credulilate sua, sive in istis quos credit implicite, sive in his quos credit explicite, nihil addit nec minuit de his quae credit sancta Ecclesia et dicit sancla Scriptura; et hunc sextarium sic impletum debent omnes offerre. Tunc autem est plenitudo copiae, quando quis distincte et explicite novit et credit ea quae spectant ad arliculos fidei, et ea quae ad ipsos consequuntur; et haec mensura non est omnium, sed magis capacium.

3. 4. Ad illud quod obiicitur tertio et quarto, quod sicut se habet obedientia respectu praeceptorum, et caritas respectu diligendorum, sic et fides respectu credendorum; responderi potest dupliciter: primo dicendo, quod non est simile: quia, cum fides consistat in cognitione 6, et cognitio potest scire aliquid in universali, ita tamen quod non sciat in particulari, et ita scire uno modo et ignorare alio modo; potest et ipsa fides aliquid credere implicite, quamvis non credat explicite. Non sic autem est de obedienlia, quae consistit in mandatorum exsecutione; non enim potest mandatum impleri in universali, quin impleatur in particulari. Similiter ea quae caritas diligit, ita sunt manifesta, quod non possunt latere. — Aliter potest responderi, quod quodam modo sil simile: quia obedientia non tenetur omnia mandata exsequi in opere nisi pro loco el tempore, sed sufficit, quod promptum reddafet voluntarium ad exsequendum omnia, cum fuerit locus et tempus. Similiter nec carilas specialiter diligit unumquemque, sed omnes communiter amplectitur, illum autem specialiter diligit, quem specialiter cognoscit. Ideo ex hoc non potest concludi, quod aliquis per fidem teneatur omnes articulos explicite credere, sed implicite; explicite autem, cum se offert opportunitas, utpote quando aliquis articulus illi praedicatur et explicatur ab eo cui debet credere.

4. Ail illml iii(iil obiicilur, quod non vitatur nullum nisi cognitum; dioendum, iiiorl verum est. Sed cognitum potest esse aliquid dupliriter: vel in se, vel in ullo; et secunduin liiuic. duplicein modum potest aliquis vitare nialum, vel per notitiam proprium, vel per notiliam alienam. Ille auteni, qui habel lidem iinplicilain de aliquo articulo, quamvis errorem conlra illum articulum nou possit omnino vitare per notitiam proprium potest tamcu vitare per notitiam alienum: iiinitilur enim liis qui ereJ dunt articulos explicite. Uode aliquis simplex homo vel vetula. cuin audit aliquid novum praedicari, non debet statiin assentire. quousque noverit, illud universaliter ab Ecclesia teneri. Unde praeter remedium divinae inspiratimis et oralioni.s, ad quod semper recurrenduin est. Iiabenl siinplires reinediuin /iiiinunue inslructionis, ad quod possunl conliigere 2, ut errores valeant declinare. Semper enim Deus liabuit el habebit aliquos iustos et lamosos, qui veritatem

Consequenter quaerilur de profectu lidei secundum diversitatem leinporiim. El circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaerilur, utruin fides creveril quantiun ad credendoruin inulliludinem.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum fides creverit vel profecerit quantum ad credendorum multitudinem. Et quod sic, videtur.

1. Exoili sexto: Xomen meu.m Adonui non ini.dicavi eis; igitur ex hoc textu patet, quod aliquid cognoverunt Patres sequenles, quod non cognoverunt praecedentes, quia revelavit Dnminus Moysi, quod non revelavit Palribus: ergo videtur, quod fides nostra aliquid cognoscat nunc. quod fides Patrum non cognoscebat: crevit igilur fides quoad credihilia.

2. Item, sicut Lex evangelica se habet ad Legem Mosaicam quantum ad moraliu, sic fides Legis novae ad lidem veteris Legis quantum ad credibiliu; sed Evangelium super Legeni velerem addit multa consilia: ergo videtur, quod fides Legis novae se extendat ad plura efedibilia quam fides Legis veteris.

1 Vidu II. Sent. d. 23. a. 2. q. 3. circa (tneni corp., ubi lidei non soluin in se, sed etiam in simplicibiis conservarent, dum simplices innituntnr eis et credunt.

(i. Ad illud quod obiicilur ullimo, quod onines arliruli se babenl aequaliler ad assensuni et auditinn: dicenduin, quod etsi indifferenter se habeant lient tpiantuin ad instructionem. Quod enim 1'requentius versatur anle oculos et in aurilms rudium et simplicium melius ab illis capitur et retinelur; el aliqui arliculi suiil liuiusmodi, qui ita ireqnentantur, sicut est de nativitate Cliristi et passione et siiiiilibus, ([iioii noii possunt ignorari sine culpa negligentiae. Non sic autem est de omnibus aliis, et ideo non oporlet, omnes aequaliler explicite credi. Quamvis enim halnlus lidei sit per infusionem, explicatio lainen esl per dortrinum et instructionem, ad quain non oinnes articuli sc habenl uniforniiter Secundo, utrum creverit quantum ad liiniiuis plenitudinem.

Terlio quaeritur, utruin prolereril quantiuu ad cognilionis certiliidincin.

3. Item, incarnatio Chrisli, passio, resurrectio et ascensio et huiusmodi proponuntur omnibus credenda, qui sunt in nova Lege; sed haec nou proponebantur illis qui erant iu Lege Mosaica: ergoetc.

4. Item, aliquid cognovit Ecclesia post ailventuin Chrisli, quod latebat Angelos, ergo multo fortius cognoscit aliquid et credit, quod latebat homines puros: videtur ergo, quod fules creverit quantum ad ea quae per ipsam credunturel cognoscuntur. Primd manifestatur per hoc quod dicitur ad Ephesios tertio: Ut innotescut Polestalibus et Principatibus per Eeclesium multiformis sapientia Dei.

I. Tota fules christiana conlinelur ege nova, et tota Lex nova continetur in veteri. quia rota est in tola, secunduin quod dicitur Ezechielis primo: si ergo fides primoruin Patrum praecedentium adventum Christi claudebat in se, quidquid erat Legis veteris, claudebat et per consequens, quidquid erat Legis novae: videtur ergo, quod fldes secundum tempora diversa non creverit quantum ad credibilia.

2. Item, mutato obiecto, mutatur habitus: ergo si fldes secundum diversa tempora haberet aliquod obiectum novum, videlicet si aliquid crederet, quod prius non credidisset, secundum diversa tempora mutata esset; sed « fides secundum diversa tempora non est mutata », secunduin quod dicit Augustinus, et habetur in littera: ergo videtur, quod non profecit quantum ad credibilia.

3. Item, omne quod est verum modo de praelerito, aliquando fuil verum de futuro: ergo sicut modo verum est, Christumesse incarnatum, natum el passum; ita verum erat in praeterito, Christum esse incarnandum, nasciturum et passurum; et qua ralione nunc est credibile de praeterito, eadem ratione erat tunc credibile de futuro: ergo non videtur, quod creverit fides quantum ad numerum credibilium.

k. Item, quamvis caritas profecerit aliquo modo secundum intensionem et fervorem, non tamen profecit quantum ad diligendorum multitudinem — tot enim fuerunt diligibilia in veteri Lege, quot et in nova 3 — ergo consimili ratione videtur et circa (idem et credibilia, quod etiam proficiente fide, credibilia propter hoc non sint multiplicata. Fides processu temporis profecil, non quidem novorum articulorum additione, sed implicitorum explicatione.

Respondeo: Dicendum, quod credibilia mulliplimodo, sic profecit secundum processum temporis, quia quod uno tempore credebalur implicite et quasi uno articulo, processu temporis explicatum est et quasi distinctum in multa credibilia; sicut supra 5 dicebatur, quod sufficiebat aliquo tempore credere 1 Vide supra pag. 315, nola 2. Ofr. etiam hic lit. Magislri, Redemptorem futurum; nunc autem circa ipsum Redemptorem septem articuli explicantur, et multa ex illis consequentia et eis annexa manifestantur. — Et hoc est quod dicit magister Hugo de sancto Victore in libro de Sacramenlis 6: « Ante Legem, inquit. Deus Creator credebatur, et ab eo salus et redemptio exspectabatur; per quem autem et quo modo eadem salus implenda et perficienda foret, exceptis paucis, quibus hoc scire singulariter in munere dalum erat, a ceteris fidelibus non cognoscebatur. Sub Lege autem persona Redemptoris praedicabatur mittenda; quae autem ipsa persona foret, hoc esl homo, vel Angelus, vel Deus, nondum manifestabatur; soli enim hoc cognoverunt, qui per Spiritum illuminati fuerunt. Sub gratia autem manifesle iam ab omnibus praedicatur et creditur et modus redemptionis et qualitas personae Redemptoris ». — Et sic patet, quod fides profecit quantum ad credibilium multitudinem, non nova addendo, sed quodam modo implicita explicando. Qualilas enim personae Redemptoris et modus redemptionis sciri non potest aperte, nisi sub quadam articulorum multitudine et distinctione. — Concedendae sunt igitur rationes ad primam partem inductae, quae ostendunt, lidem aliquo modo profecisse secundum credibilium multitudinem. dicendum, quod rota non habet esse in rota nisi secundum implicationem quandam, quia quod in Lege nova est explicite in veteri Lege erat implicite. Unde ex hoc non sequitur 8, quod fides in Lege nova non profeceril secundum articulorum multitudinem, explicando per multos quod in uno continebalur implicite; sed quod non crevit addendo aliquid extraneum, quod quidem in Lege veteri nec explicite nec implicite fuisset conlentum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod mutato obiecto, mutatur habitus; iam palet responsio: quia ista multiplicatio 9 articulorum, secundum quam dicimus fidem profecisse, non mutat obieclum secundum substantiam, sed solum secundum accidens, quia implicitum explicat; et ideo ex hoc non potest inferri, quod fides essentialiter sit mutata.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omnia quae credimus de praeterito, fuerunt credibilia de futuro; dicendum, quod verum est; sed licet omnia illa,

quae nos inodo crediinus, ali aliquibus personis ex speciali niunere Dei cognnscerenlur et crederentur explicite. universitati. lamcn populi non prpponebantiir credeuda nisi implicite; unde ct populus comiumiiter exspectabat Messiam sive Kedemplorein, niliil cogitantes de Filii Dei incarnatione, vel passione, vel resurrectione. Nunc aulem omnia haec sunt explicata, nec tantum sunt eredibitia, immo aclu credila et ad credciidiim proposita; et (piantum ad hoc dicimus ea esse multiplicata, licet ipiantum ad veritatem rei non sint angnientata.

I. Insinuntur n. S. Ilonav. hie et in seqq. quaeslionibus

Secundo quaeritur, utruin lides prolecerit quanlum ad illumiiialionis plenitudinein. Kt quod sic, videtur:

1. Priino auctoritate Gregorii in quadam Hosuper illud Lucae: Beali oculi, quivident quae uos videlis; ibi Gregorius: « Secundum incremeDla temporum crevit scientia Sanctorum et spiritualium 1'atruin; et quanto adventui Salvatoris viciniores exstiterunt. tanto niyslerium salutis plenius perceperunt»; ergo pleniuri luraine cognoverunt; sed dod cognoverunt nisi fide: ergo crevit fides quanlum ad luminis plenitudineni.

2. Item, secundum profectum temporum crevit prophetia quantum ad illuminationis plenitudinem:

3. Ad illud quod obiicitur. quod caritas iion profeeit quaiilnm ad niiineruin; dicendum, quod si loipiamur de isto modo proliciendi, concedi potest eo niodo de caritate, sicut concessum est de fide: quoniam in Lege veteri dod praecipiebatur diligere inimicum nisi implicite, sed hoc in Lege evangelica explicatur: sic et in lide suo modo est intelligendum, sicut prius tactum est. Loquimur enim hic de profectu liilei et caritatis per comparalionem ad communem populi statum, non quantum ad privilegium speciale quariindam personaruni. ergo consimili ralione videtur hoc debere reperiri in ipsa lide. Prima probatur per hoc quod dicit David prophela: Super senes intellexi; et iterum: Super omnes docentes me intellexi; et Actuuni secundo dixit Petrus: Xon, sicul aestimalis, lii ebrii sunl, sed hoc est quod dicilur per propkelam Loel: Ei erit in novissimis diebus. effundam etc. Si ergo seciindiim maiorem Spiritus edusionem crescit menlis illuiuinatio, videtur, quod ipsa (idei cognitio secunilnni temporis diversitatem creverit quanlum ad luminis plenitudinem.

4. Item, clarius videtur unumquodque ad praesentiam lucis quam ad praesentiam umbrae; sed in nova Lege fuit ipsius veritatis exhibitio, in veteri vero

fuit ipsius veritatis umbratilis praefiguratio: ergo secundum tempus novae Legis maior fit in cognitione fidei luminis plenitudo.

4. Item, maior illuminatio fidei habet ortum a duplici principio, videlicet a gralia interius inspirante et ab instructione exterius manuducente; sed tempore Legis novae abundantior est gratiae effusio in Sacramentis et clarior instructio in evangelicis et aposlolicis documentis: ergo videtur, quod in ipsa fide secundum tempus gratiae maior sit plenitudo luminis.

Sed contiu: 1. Quod est supra tempus non mutatur nec proficit nec deficit in tempore; sed illuminatio fidei innititur primae Veritati propter se et super omnia, quae est omnino supra tempus: ergo videtur, quod fidei cognitio secundum temporis diversitatem nec proficiat nec deficiat quanlum ad luminis plenitudinem.

-2. Item, videtur, quod fides non solum non profecerit quantum ad luminis plenitudinem, immo potius decreverit, quia maior est illuminatio, quae revelat magis occultum, quam quae revelat magis manifestum; sed fides ante adventum Christi faciebat cognoscere Redemptorem et Mediatorem, et hoc quidem niulto magis eral occultum quam post adventum ipsius: videtur ergo, quod ipsa fides ampliori et perfectiori lumine tunc temporis perfunderet mentein.

3. Item, maior est illuminatio, quae facit praecognoscere futura, quam quae facit rememorari praeterita; sed fides in antiquis Patrilms faciebat futura praecognoscere, in nobis facit praeterita rememorari: ergo amplioris et perfectioris luminis erat lunc quam nunc.

4. Item, tanto amplior est illuminalio etmaior, quanto lumen suum magis communicat; sed fides sequenlmm confirmatur per fidem Palrum praecedentium: ergo cum priores communicant illuminationem suam posterioribus, non e converso; videtur, quod maior fueril in eis luminis pleniludo.

c o n c l u s i o. Fides secundum temporum diversitatem crevit quoad luminis plenitudinem, considerala fi.de secundum statum communem.

Respondeo: Dicendum, quod secundum diversitatem temporum crevit fides quantum ad luminis 1 Ioan. I, 17: Quia l.ex per Moysen dura est, gratia et communem. sed propler veritatis exhibilionem, propler maiorem gratiae diffusionem, propter planiorem instructionem. Ideo enim credentes clarius nunc ea quae credunt, cognoscunt, quam antiquitus cognoscebant, quia iam est verilas exhibita per Christum, iam etiam gratia Spiritus sancti amplius diffunditur in Sacramentis novae Legis propter Christi merilum et pretium iam solutum; iam etiam nunc fides apertius praedicatur et docetur, probatur et defenditur per evidens discipulorum Christi et eius sequacium documentum. — Unde concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt. quod licet sit supra tempus quantum ad rationem moventem, quia innititur primae Veritati propter se; tamen quantum ad ipsum intellectum credentem et assentientem voluntarie respicit statum viae, et ita quodam modo temporis varietatem, quia status viae secundum diversa tempora variari habet. Et ideo, sicut videmus, quod in uno homine fides crescit et proficit paulative, secundum quod homo magis ac magis se disponit ad lidei susceptionem; sic etiam in diversis temporibus proficit fides secundum statum communem, quia secundum profectum temporum efficiebantur homines magis idonei ad percipienda et intelligenda sacramenta fidei.

"2. Ad illud quod obiicitur, quod maior est illuminalio, quae manifestat magis occulta; dicendum, quod illud habet veritatem ceteris paribus; sed aliqua illuminatio adeo potest illuminare ad videndam rem manifestam, quod excedit illaril quae illuminat ad cognoscendam rem occultam, sicut visio patriae excedit fidem. — Potest etiam aliter dici, quod occultum aliquid dicitur dupliciter: vel n a parte cognoscentis, vel a parte rei cognitae. Cum ergo dicitur, quod maior est illuminatio, quae facit cognoscere magis occultum; si intelligatur a parte cognoscentis et a parte rei cognitae, tunc habet veritatem, utpole si illud quod erat occultum, faciat magis manifestum. Et hoc modo non habet veritatem in proposito, quia fides praecedentium adventum Christi non faciebat de magis occulto magis manifestum, immo quod erat occultum in se remanebat occultum ipsi cognoscenli.

3. Ail illud quod obiicitur, quod inaior est ilhiininatio, quae facit praecognoseere futura, quain quae facit remcmorari praeterita; dicencluin, quod illud verum cst de illis praeterilis, quae subiacent humanae considerationi; de liis autem, quae sunl supra rationeiu, veritalem non habet. De talibus eniin consuevit dici, quod non solum est prophetia fulurorum, sed etiam praeierilorum, sicut prophetavit Moyses, cum dixit: Jn principio creavit. Deus caelum ti lerram; et Elisabeth Lucae primo: beata quae credidisti etc.; et respeclu talium est liiles. Per lidem enim creditur, quod Deus liiit passus el mortuus et quod resurrexit tertia die; et hoc excedit naturale iudicium, nec ad huius cognitionem pervenire potest homo per ea quae sensu cognovit, sed per ea quae Deus inspiravit. Unde quamvis fides nostra sit praeteritorum, polius debet dici divina

Tertio quaeritur, utrum fides creverit quantum ad assensns certitudinero. Et quod sic, videlur.

I. Certius assentitur ei quod clarius cognoscitur; sed lides seciiinlum diversitatem temporum prolecii in claritate cognoscendi: ergo in certitudine assenliendi.

"1. Item, certius assentitur rei, quanto certior est in se: sed neeessarinnt certius est quam conlingens: ergo lides, quae est de necessario. certior est quam (ides, quae est de contingenti. Sed fides, qua credimus, Chrisiuin esse passum, est de neceesario; lides, qua crediderunt, Christum esse passiiruin, liiil de contingenti: ergo cerlior est lides posl adventum Christi quam ante.

3. Item, certias est aliquid, quanto pluribus testibus conlirmalur: scd lides Ecclesiae pluribus lestibus confirmata est, quain fuerit lides Synngogae. sive quantuin ad mirabilia, sive quantum ad martyria. sive quantum ad Prophetarura oracula. illuininatio, quam ilicatur praeteritorum rememoratio.

4. Ad illud quod obiicitur, quod illnniinalio praecedenlium magis cominunicatur quam illuminatio seipientiuin; dieeiidum, quod hoc accidit, sicut lucerna posita super candelabrum magis illuminat, quam si multae ponerentur sub modio Per hunc modum patientia lob et Tobiae plures movet et dirigit ad verilatem quam patientia iiinltoriiin alioruin, quorum virtus plus claruit apud Deum. Et secundum istum nioduin illuininatio Palruni praecedentium magis derivalur quam illuminalio sequenlium, quia sequentes a prioribus accipiunt exempbim bene vivendi et credendi, non e converso; sicut discipulus doctrinain accipit a magislro; qui si bonus est, potest dicere cum David: Super omnes doeentes me inleUcri etc.

'i. Ilem, quanto fides firmius adhaeret, tanto certior est, sed quanto lides est devotior, tanlo liiinins aiihaeret; sed seciindiim diversilatein temporum crevit fidei devotio: ergo crevit ipsius fidei certitudo. Quod autein secundum diversitatera Leroporura fidei devotio creverit, manifestum est: quia devotionem ipsius Ecclesiae admiratur Synagoga in Canticis quasi per totuni. secundum quod Clossae exponunt: et lioc ipsum expresse viilen potesl in choris Martyrum, Virginmn et Conlessornm, qui amplius abundant post Chrisli adventura quam ante.

Sed contiia: 1. Tota certitudo ipsius fidei pendet i'X divina Verilate dictante; sed ipsi divinae Verilali dictanli nulla omiiino polest aecrescere certitudo: ergo pari rafione nec ipsi fidei assentienti.

2. Item, COgnitio lidei est conlbrnus divinae praescientiae, a qua recipit illuminationem; sed divina praescientia aeque certa est de 1'uturo. antequam eveniat, sicut et de praelerito, postquam evenit:

ergo videtur, quod fides Patrum praecedentium adventum Christi habebat tantam certitudinem, quantam habet fides eorum qui sunt subsecuti.

3. Item, aeque certa est ipsa fides de eo quod cognoscit, sicut et prophelia; sed «prophetia est divina inspiratio, rerum eventum immobili veritate denuntians '», quae adeo est certa de futuro, sicut et de praelerito — unde et futura frequenter annuntiat per modum praeteriti — ergo pari ratione videtur, quod et fides in Palribus praecedentibus adventum Christi aeque certa fuerit, sicut et in consequentibus.

4. Item, sicut in fide nostra nullus cadit error, nulla dubitatio, sic nec in fide praecedentium Patrum: si ergo « alliius. dicitur quod est nigro impermixtius 2 », et certius quod remotum est ab omni dubilatione; et aeque erat remota fides antiquorum Patrum ab errore et dubitatione, sicut et nostra: ergo aequaliter erat certa: ergo fides non crevit quantum ad certitudinem. Fidei certitudo in comparatione ad Veritatem dictantem non crevit, licet in comparatione ad ipsum credentem crescere possit.

Respondeo: Dicendum, quod de certitudine fidei tem diclantem, habet etiam comparari ad ipsum intellectum assentientem. Si loquamur de certitudine i. fidei per comparationem ad Veritalem dictantem, sic eius cerlitudo nec habet minui nec augeri, quia, cum ipsa Veritas divina certissima sit et falli non possit; quantum est ex parte rationis dictantis, in fide quacumque, qua assentit divinae Veritati propter se et super omnia, status esl certitudinis, nec habet ex illa parte fides proficere in certitudine, sicut ostendunt raliones ad secundam partem inductae. — a. Si autem loquamur de certitudine fidei 3 per comparationem ad ipsum credentem, sic concedi potest, quod fldes crescit quantum ad certitudinem, lum propter clariorem cognitionem tum propter maiorem deuolionem. Illa eniin fides cerlior est, quae apertius cognoscit et devotius acquiescit. Et quantum 1 Ul Cassiodorus ait, <Ie quo vide supra pag. 513, nota ad haec duo fides secundum diversitatem temporum crescit, secundum quod dicit magisler Hugo de sanclo Victore in libro de Sacramentis: «Duo, inquit, sunt, secundum quae fides crescere dicitur, cognitio et affectus. Secundum cognitionem fides crescit, quando eruditur ad scientiam; secundum affectum vero, quando ad devotionem excitatur et roboratur ad constantiam ». Et utroque modo crevit fides secundum diversitatem temporum. Quod enim creverit quantum ad devolionem, satis ostendunt Martyrum passiones; quod quantum ad scientiam, satis ostendunt Doctorum eruditiones. — Unde Hugo 6 dicit, quod illud signatum fuit in Numerorum decimo tertio de botro, qui portabatur in vecle, de quo ait sic: « Botrus siquidem in vecte Christus in cruce est, cuius mysterium in sacramento duo populi portant. Qui praecesserunt portaverunt, sed non viderunt; quia praecedentes adventum eius sacramenta passionis ipsius porlaverunt, sed non omnes per cognitionem intelligere valuerunt. Secundi portant et vident, quia fideles post adventum Christi sacramentum passionis eius per fidein suscipiunt et per revelatam cognitionem iara aperte cognoscunt». Sic igilur patet, quod etsi cerlitudo fidei a parte Verilalis diclantis non habet incrementum, habet tamen proficere ex parte ipsius credenlis.

Et secundum hoc patet responsio ad quaestionem propositam. Patet etiam responsio ad obiecta: quia rationes ad primam partem procedunt secundum unam viam, et rationes ad secundam partem procedunt per aliam, sicut manifestum est pertraclanti.

Patet etiam generaliler ex praedictis, quis sit modus proficiendi in ipsa fide. Proficit enim fides quodam modo extensive quanlum ad articulorum explicationem; proficit etiam inlensive quantum ad clariorem illuminationeni; proficit etiam radicative quantum ad cerlitudinis et devotionis adhaesionem; et hoc dico respiciendo ad statum communem. — El. per consimilem modum proficere habet in eodem liomine et etiain in diversis hominibus, qui sunt sub eadem I,ege, sese gradalim excedentibus secunduin fidei profectum. Et hoc esl quod dicit de sancto Victore: « Secundum incrementa fidei diversa genera hominum inveniuntur. Quidam enim fideles sunt, qui sola pietate credere eligunt, sed

utruni credendum sii, vel non credendum, ralione non comprehendunt. Alii vero ratione approbant quod fide iam credunt. Alii vero quod fide credunt et ratione approbant purilicatae mentis intelligentia ex-

Dim. I.

In parte ista sunt quaestiones circa lilteram, et prinio quaeritur de hoc quod dicit: Fides magna dicitur cognitione et arliculorum quantitate, vel constantia et devotione. Vicletur enini priino hic esse superfluitas, quia magister Hugo non ponit nisi duo, secundum quae altenditur profectus fidei, videlicet cognilionem et affectionem; Magister vero ponil hic quatuor: ergo videtur, quod ille sit diminutus, vel ipse siiperlluus. — Item, eadein fide, qua creditur unus articulus, crednntur et ceteri 3: ergo non videtur, quod dicatur magna ah articuloriun quantitate.

Respondeo: Dicenduin est ad lioc, quod fides loruin quantitate, et vocatur liic articulornm quantitas ipsorum articulorum dignilas; articuli enim non sunt de quacuni(uc veritate, sed de Veritale summa. Et penes hoc quantitas lidei aequalis est secundum diversitatem temporum, aequalis esl etiam secundum pluralitatem articuloruin, quantum ad id quod est in eis principale, sciliccl quantum ad ipsam primain Veritalem; quantum vero ad connotatum bene posset concedi, quod unus articulus est dignior alio, ut illi qui sunt de Divinitate, digniores sunt, quam illi qui sunt de humanitate 5.

Habet etiam magnitudinem per comparationem ad subiectum; et quia fides respicit subiectum seeunclum triplicem vim, videlicet secundum potentiam intellectivam et secundum pntenliam affcctivam et secundum potentiam inlerprelativam; secundum hoc attenclitnr in fide magnitudo secundom per comparationem ad interpretativam dicitur magna conslanlia. Tunc enim ficles constans est, quanliJei Iria genera credenUuro inveniunlur. Quidam enim fldeles... periuntur. In priinis sola fides facit electionem; in secunclis ratio adiungit approbalionem; in lertiis puritas intelligentiae apprehendit certitudinem». — Et sic patet responsio ad propositam (uaestioneni. do aliquis libere confitetur quod credit. Et sic patet praedictorum quatuor numerus et sullicientia. et affeclum, secundum quod supra habitum est, magnitutlo eius sumitur tam ex parte huius quam ex parte illius. A parte aitlein intellectus dupliciter potest attentli maior magnitudo in fide: aut quia clarius cognoscit ipsum rreclituin, aut tpiia cognoscit ipsum tn pluribus sive distinctius. Primo modo dicitur ficles magna cognitione; secundo, arliculorum quanlilute, quia articulos novit nielius distinguere. — Similiter e parte ajfeclus dupliciter attenclilur magnitudo: aut tpiia firmius adhaeret, aut quia intensius. Primo moclo tliciliir esse magna cousiantia, secundo modo dicilur magna devotione. Et sic ista qualuor rediiciinlur atl illa tluo, quae ponit magister llugo. — Et per hoc palet responsio ad obiecta; patet etiain, quod non est aliqua contrarietas, nec est superfluitas.

DiH. II.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Quibusdam videlur, quod suffecerit illis quutuor tantum credere, scilicel nativitatem et morlem ct resurrectionem et adventum ad iudicium. Ciim enim isti articuli ila bene essent ignoti, sicut alii; videtur, quod non magis tenerentur cognoscere istos quam alios. — Quaeritur ergo: quare magis debebant ista credere tle Meclialore qtiam alia?

Respoxdeo: Dicendum, quod ista quatuor principaliter debebat habere fides illorum, quibus innitebatur tanquam magis opportuna. Nam primum quidem credebant tanquam ipsius fidei Mediatoris liinclamentum, videlicet ipsam nativitatem. — Secunduni vero, videlicet ipsam passionem, ut provocaret ad amorem. — Tertium vero, scilicet ipsam resurreclionem, ut sublevaret ad spem. — Quartum

vero, scilicet adventum ad iudicium, ut gubernaret per limorem. Et quia oranibus erat necessarium ad salutem recle credere, amare, sperare et timere; ideo oportuit, aliquos quatuor istos articulos credere explicite, ut alii qui innitebantur credendo implicite, salvari possent.

Vel aliter. Quia nullus poterat raerito suo liberari a contagione vel obligatione peccati originalis, oportuit, quod crederent, se per meritum Christi posse salvari et per satisfactionem eius. In merito autem est ista quatuor considerare, videlicet personam satisfacientis et modum satisfaciendi el eius praemium et praemiandi modum. Quantum ad personam salisfacientis, oportebat credere nativitatem; quantum ad modum satisfaciendi, oportebat credere passionem; quantum ad praemium, oportebat credere resurreclionem; quantura ad modum 3, oportebat credere adventum ad iudicium.

dub. m.

Item quaeritur de hoc quod dicil de loanne Baptista, quod de morte Chrisli et descensu ad inferos dubilasse videlur. Si enim mori et ad inferos descendere est articulus, et Ioannes de hoc dubitavit: ergo fuit infidelis. Sed constat, loannem non fuisse infldelem, cum Dominus laudet eum ibi, Matthaei undecimo 4: ergo non dubitavit. — Item, loannes ei perhibuerat testimonium et aliis notum fecerat Chrislum: ergo non videtur, quod ipse dubitaverit, cum misit discipulos suos ad Christum. Et hoc est quod dicit Chrysostomus super undecimum 5 Matthaei: « loannes, qui a Spiritu sancto didicerat, quidquid audierat, qui ceteris praedicaverat, qni lestimonium perhibuerat, qui columbam videral, quare sic quaerit? Si ignorat, quoraodo testis fuit loannes? Tu ante signa divulgaveras; modo post mortuos suscitatos, cnm iam omnibus quasi notus est, nunquid tibi non notus? Absit ». Si tu dicas, quod non dubitavit, sed ad modum dubilantis se habuit; obiicitur contra boc auctoritate Ambrosii super Lucam, ubi sic ait: «Ioannes novit Dei Filium, sed non ipsum ad inferos descensurum ». Item, Lucae septimo in Glossa: « Poterat pius vates, quem venturum praedixerat, non moriturum credidisse». Hoc ipsum dicit Gregorius in quadam Homilia, et tangitur in littera.

Respondeo: Dicendum, quod sancti Doctores in hac quaestione dissentire videntur. Nam quidara videntur velle, ipsum non dubilasse; alii vero videntur velle dicere, ipsum dubitasse. Et ex hac ipsa contrarielatequidam haeretici sumserunt occasionem errandi, ut dicerent, loannem damnatum esse, qiiia in frae dubitavit in fide 9. Sed certe ab hoc discordat textus evangelicus, in quo praecipue laudatur Ioannes; discordaut etiam omnes doctores calholici, et etiam universalis Ecclesia, quae loannem non tantuin sanclum, sed eliam sanctissimum praedicat et in eius nativilate et decollatione solemnizat. — Ideo, licet sancli Doctores videantur sibi dissentire, idem tamen sentiunt secundum rem.

Propter quod inlelligendum est, quod triplex est modus dubitandi. Esl enim quaedam dubitatiodi. proveniens ex infidelitate, sicut dubitaverunt ludaei; et est dubitatio proveniens ex tarditale, sicut dubitaverunt discipuli, quibus dicitur Lucae ultimo: 0 stulti el tardi corde ad credendum; el est dubitatio proveniens ex pietate, sicut aliquis ex compassione magna et admiratione ad modum dubilantis se habet. — Direndum est igitur, quod primo et secundo genere dubitalionis [oaniies nullo modo dubilavit, dubilaverunt tamen discipuli eius; et sic intelligunt Sancti, qui dicant, eum non dubitasse, sed dubitationi discipulorum consuluisse. Ideo enim eos misit ad Chrislum, ut videntes mirabilia, quae faciebat, converlerentur ad ipsum. Si autem loquamur de tertio genere dubitalionis, sic dixerunt alii Sancti, loannem dubitasse non dubitatione vacillalionis, sed polius cuiusdam admiralionis et compassionis, quae facit, hominem se habere ad modum dubitanlis; el boc est quod dicit Clossa, Lucae septimo et Matthaei undecimo: « Non fide, sed pietate dubitavit ». Et sic patet, quod nulla est contrarietas inter auctoritates praemissas.

Dub. IV.

Item quaeritur de boc quod dicit: Fides, spes, carilas el uperatio secundum aliquid aequalia sunt. Sed contra: contingit, aliquem habere habilus viiiutum et iion operationem 3: ergo videtur, quod operatio non aequetur ipsis habitibus. — Item, primae ad Gorinthios decimo lertio: Si hahuero //- item, ita ut monles transferam, carilatem aulem non habuero etc.: ergo videtur, quod aliquis possit babere magnam lidem, ita quod nullam babeat caritalem.

Rkspondko: Dicendum breviter, quod illa quatuor aequalia sunt, secundum quod dicitur super illud Apocalypsis vigesimo primo, quod latera ci-

Cap. I.

De spe, quid sit.

Est aulem spes virlus, qua spiritualia et aeterna i. bona sperantur, id esl cum lidueia exspeclantiir. Est vitatis erant aequalia. Dicitur eniin ibi, quod « latera civitatis sunt fides, spes, caritas et operalio». De modo autem aequalitatis ipsarum virtulum dicetur infra planius, ubi est quaestio et sermo specialis. Ad praesens autem tantum dixisse sufficit, quod baee quatuor sunt aequalia secundum rationem merendi, quando sunt informata gratia. Tanlum enim ipsa caritas est meritoria in suo actu, quantuin et fides, in uno el eodem homine. Similiter tantum meretur operatio procedens ab habitu, quantum placet ipse habitus. Quia enim una est gratia gratum faciens, quae facit, animam Deo placere per habitus et operationes; hinc est, quod necesse est, ista quatuor esse aequalia secundum divinam acceptionem, ac per hoc secundum efficaciam merendi.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod habilus possunt esse sine operibus; dicendum, quod non assignatur hie aequalitas habituum ad operationes in omnibus, sed in his qui habent habitus simul cum ipsis operalionibus ab ipsis egredientibus. Praelerea, non intelligit de operibus exterioribus, immo de operationibus inlerioribus, quae consislunt in motu et usu liberi arbitrii. Et ille quidem usus bonitatem babel iuxta mensurain habitus virtutis gratuitae; illa enim praecipue est, « quae habenlem perficit el opus eius bonum reddit0».

Ad illud quod obiicitur, quod magna fides potest haberi sine carilate; dicendum, quod Apostolus ibi loquitur de fide informi; sed littera ista intelligi habet de fide formata. — Et ista sufficiant circa litteram; nam illa quae praemittunlur de fide Cornelii, satis per se sunt plana. enim spes certa exspectatio futurae beatitudinis, veniens ex Dei gratia et ex merilis praecedentibus vel ipsain spem, quam natura praeit caritas, vel rem speratum, id est beatitudinem aeleniam. Sine meritis enim a. 2. quaestiunc. 2.

1 Haec et plura, quae sequuntur, sumta sunt ex Hugone a a S. Vict., Sum. Senl. tr. I. c. 2.

Cap. II.

De quibus sit spes.

El sicut fides, ita et spes est de invisibilibus. Unde

3. Auguslinus: « Fidem appellamus earum rerum, quae rat »? Quod attinet ad non videre vel quae creduntur. vel quae speranlur, fidei speique commune est.

Cap. III.

Quo differant fides et spes.

Distinguitur lamen fides a spe, sicul vocabulo, dimus sessionem, quae nunc est; credimus ventuiuin 4. lis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum esl nec nisi futurarum et ad eum perlinentium, qui earum spem gerere perhibelur ».

Cap. IV.

Si in Christo fuil fides el spes.

Post haec superest investigare, utrum fides et spes spem iu eo non fuisse, sicut in Sanctis iam bealifiea-

In praecedentibus delerminavit Magister de prima virtutuin theologicarum, videlicet tle fide. ln hac parte intendit agere de secunda, videlicet de spe. Dividitur autem pars isla in duas partes. In quarum prima delerminat Magister de ipsa spe secundum considerationem absolutam, ostendens, quid ipsa sit definitione. In secunda vero determinat de futuram, pro qua et Patrem oravit; nec tamen fidemvirlutem vel spem habuil, quia non aenigmalicam et vel spem-virtutem habuit, quia per speciem videbat ea quae credebat.

Cap. V.

Si iusli in inferno fidem et spem habuerunt.

De anliquis vero Palribus, qui apud inferos usque ad passionem lenebantur, non incongrue dici polest, quod fidem et spem-virlulem habuerint, quia credebant et sperabant, se visuros Deum per speciem, quagnilio Dei per speciem anle passionem Curisli, qua consunimata, a fide Iransierunl ad speciem. ipsa secundum considerationem relatam, ibi: Et sicul fides, ila et spes etc.

Prima pars posset dividi in duas secundum duas notificationes. quas ponit. Prima ponitur ibi: Est autem spes virtus; secunda ibi: Est enim spes cerla exspectatio etc.